રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.35

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 35
અથ રામશ્ ચ સીતા ચ લક્ષ્મણશ્ ચ કૃતાઞ્જલિઃ ।
ઉપસંગૃહ્ય રાજાનં ચક્રુર્ દીનાઃ પ્રદક્ષિણમ્

તં ચાપિ સમનુજ્ઞાપ્ય ધર્મજ્ઞઃ સીતયા સહ ।
રાઘવઃ શોકસંમૂઢો જનનીમ્ અભ્યવાદયત્

અન્વક્ષં લક્ષ્મણો ભ્રાતુઃ કૌસલ્યામ્ અભ્યવાદયત્ ।
અથ માતુઃ સુમિત્રાયા જગ્રાહ ચરણૌ પુનઃ

તં વન્દમાનં રુદતી માતા સૌમિત્રિમ્ અબ્રવીત્ ।
હિતકામા મહાબાહું મૂર્ધ્ન્ય્ ઉપાઘ્રાય લક્ષ્મણમ્

સૃષ્ટસ્ ત્વં વનવાસાય સ્વનુરક્તઃ સુહૃજ્જને ।
રામે પ્રમાદં મા કાર્ષીઃ પુત્ર ભ્રાતરિ ગચ્છતિ

વ્યસની વા સમૃદ્ધો વા ગતિર્ એષ તવાનઘ ।
એષ લોકે સતાં ધર્મો યજ્ જ્યેષ્ઠવશગો ભવેત્

ઇદં હિ વૃત્તમ્ ઉચિતં કુલસ્યાસ્ય સનાતનમ્ ।
દાનં દીક્ષા ચ યજ્ઞેષુ તનુત્યાગો મૃધેષુ ચ

રામં દશરથં વિદ્ધિ માં વિદ્ધિ જનકાત્મજામ્ ।
અયોધ્યામ્ અટવીં વિદ્ધિ ગચ્છ તાત યથાસુખમ્

તતઃ સુમન્ત્રઃ કાકુત્સ્થં પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
વિનીતો વિનયજ્ઞશ્ ચ માતલિર્ વાસવં યથા

રથમ્ આરોહ ભદ્રં તે રાજપુત્ર મહાયશઃ ।
ક્ષિપ્રં ત્વાં પ્રાપયિષ્યામિ યત્ર માં રામ વક્ષ્યસિ

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ વસ્તવ્યાનિ વને ત્વયા ।
તાન્ય્ ઉપક્રમિતવ્યાનિ યાનિ દેવ્યાસિ ચોદિતઃ

તં રથં સૂર્યસંકાશં સીતા હૃષ્ટેન ચેતસા ।
આરુરોહ વરારોહા કૃત્વાલંકારમ્ આત્મનઃ

તથૈવાયુધજાતાનિ ભ્રાતૃભ્યાં કવચાનિ ચ ।
રથોપસ્થે પ્રતિન્યસ્ય સચર્મકઠિનં ચ તત્

સીતાતૃતીયાન્ આરૂઢાન્ દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટમ્ અચોદયત્ ।
સુમન્ત્રઃ સંમતાન્ અશ્વાન્ વાયુવેગસમાઞ્ જવે

પ્રયાતે તુ મહારણ્યં ચિરરાત્રાય રાઘવે ।
બભૂવ નગરે મૂર્છા બલમૂર્છા જનસ્ય ચ

તત્ સમાકુલસંભ્રાન્તં મત્તસંકુપિતદ્વિપમ્ ।
હયશિઞ્જિતનિર્ઘોષં પુરમ્ આસીન્ મહાસ્વનમ્

તતઃ સબાલવૃદ્ધા સા પુરી પરમપીડિતા ।
રામમ્ એવાભિદુદ્રાવ ઘર્માર્તઃ સલિલં યથા

પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ ચાપિ લમ્બમાનાસ્ તદુન્મુખાઃ ।
બાષ્પપૂર્ણમુખાઃ સર્વે તમ્ ઊચુર્ ભૃશદુઃખિતાઃ

સંયચ્છ વાજિનાં રશ્મીન્ સૂત યાહિ શનૈઃ શનૈઃ ।
મુખં દ્રક્ષ્યામિ રામસ્ય દુર્દર્શં નો ભવિષ્યતિ

આયસં હૃદયં નૂનં રામમાતુર્ અસંશયમ્ ।
યદ્ દેવગર્ભપ્રતિમે વનં યાતિ ન ભિદ્યતે

કૃતકૃત્યા હિ વૈદેહી છાયેવાનુગતા પતિમ્ ।
ન જહાતિ રતા ધર્મે મેરુમ્ અર્કપ્રભા યથા

અહો લક્ષ્મણ સિદ્ધાર્થઃ સતતં પ્રિયવાદિનમ્ ।
ભ્રાતરં દેવસંકાશં યસ્ ત્વં પરિચરિષ્યસિ

મહત્ય્ એષા હિ તે સિદ્ધિર્ એષ ચાભ્યુદયો મહાન્ ।
એષ સ્વર્ગસ્ય માર્ગશ્ ચ યદ્ એનમ્ અનુગચ્છસિ ।
એવં વદન્તસ્ તે સોઢું ન શેકુર્ બાષ્પમ્ આગતમ્ ॥ રમ્સ્_2,35.23* ॥
અથ રાજા વૃતઃ સ્ત્રીભિર્ દીનાભિર્ દીનચેતનઃ ।
નિર્જગામ પ્રિયં પુત્રં દ્રક્ષ્યામીતિ બ્રુવન્ ગૃહાત્

શુશ્રુવે ચાગ્રતઃ સ્ત્રીણાં રુદન્તીનાં મહાસ્વનઃ ।
યથા નાદઃ કરેણૂનાં બદ્ધે મહતિ કુઞ્જરે

પિતા ચ રાજા કાકુત્સ્થઃ શ્રીમાન્ સન્નસ્ તદા બભૌ ।
પરિપૂર્ણઃ શશી કાલે ગ્રહેણોપપ્લુતો યથા

તતો હલહલાશબ્દો જજ્ઞે રામસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
નરાણાં પ્રેક્ષ્ય રાજાનં સીદન્તં ભૃશદુઃખિતમ્

હા રામેતિ જનાઃ કેચિદ્ રામમાતેતિ ચાપરે ।
અન્તઃપુરં સમૃદ્ધં ચ ક્રોશન્તં પર્યદેવયન્

અન્વીક્ષમાણો રામસ્ તુ વિષણ્ણં ભ્રાન્તચેતસમ્ ।
રાજાનં માતરં ચૈવ દદર્શાનુગતૌ પથિ ।
ધર્મપાશેન સંક્ષિપ્તઃ પ્રકાશં નાભ્યુદૈક્ષત ॥ રમ્સ્_2,35.29* ॥
પદાતિનૌ ચ યાનાર્હાવ્ અદુઃખાર્હૌ સુખોચિતૌ ।
દૃષ્ટ્વા સંચોદયામાસ શીઘ્રં યાહીતિ સારથિમ્

ન હિ તત્ પુરુષવ્યાઘ્રો દુઃખદં દર્શનં પિતુઃ ।
માતુશ્ ચ સહિતું શક્તસ્ તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ

તથા રુદન્તીં કૌસલ્યાં રથં તમ્ અનુધાવતીમ્ ।
ક્રોશન્તીં રામ રામેતિ હા સીતે લક્ષ્મણેતિ ચ ।
અસકૃત્ પ્રૈક્ષત તદા નૃત્યન્તીમ્ ઇવ માતરમ્ ॥ રમ્સ્_2,35.32* ॥
તિષ્ઠેતિ રાજા ચુક્રોશ યાહિ યાહીતિ રાઘવઃ ।
સુમન્ત્રસ્ય બભૂવાત્મા ચક્રયોર્ ઇવ ચાન્તરા

નાશ્રૌષમ્ ઇતિ રાજાનમ્ ઉપાલબ્ધો ઽપિ વક્ષ્યસિ ।
ચિરં દુઃખસ્ય પાપિષ્ઠમ્ ઇતિ રામસ્ તમ્ અબ્રવીત્

રામસ્ય સ વચઃ કુર્વન્ન્ અનુજ્ઞાપ્ય ચ તં જનમ્ ।
વ્રજતો ઽપિ હયાઞ્ શીઘ્રં ચોદયામાસ સારથિઃ

ન્યવર્તત જનો રાજ્ઞો રામં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
મનસાપ્ય્ અશ્રુવેગૈશ્ ચ ન ન્યવર્તત માનુષમ્

યમ્ ઇચ્છેત્ પુનર્ આયાન્તં નૈનં દૂરમ્ અનુવ્રજેત્ ।
ઇત્ય્ અમાત્યા મહારાજમ્ ઊચુર્ દશરથં વચઃ

તેષાં વચઃ સર્વગુણોપપન્નં પ્રસ્વિન્નગાત્રઃ પ્રવિષણ્ણરૂપઃ ।
નિશમ્ય રાજા કૃપણઃ સભાર્યો વ્યવસ્થિતસ્ તં સુતમ્ ઈક્ષમાણઃ