રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.12

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 12
પુત્રશોકાર્દિતં પાપા વિસંજ્ઞં પતિતં ભુવિ ।
વિવેષ્ટમાનમ્ ઉદીક્ષ્ય સૈક્ષ્વાકમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

પાપં કૃત્વેવ કિમ્ ઇદં મમ સંશ્રુત્ય સંશ્રવમ્ ।
શેષે ક્ષિતિતલે સન્નઃ સ્થિત્યાં સ્થાતું ત્વમ્ અર્હસિ

આહુઃ સત્યં હિ પરમં ધર્મં ધર્મવિદો જનાઃ ।
સત્યમ્ આશ્રિત્ય હિ મયા ત્વં ચ ધર્મં પ્રચોદિતઃ

સંશ્રુત્ય શૈબ્યઃ શ્યેનાય સ્વાં તનું જગતીપતિઃ ।
પ્રદાય પક્ષિણો રાજઞ્ જગામ ગતિમ્ ઉત્તમામ્

તથા હ્ય્ અલર્કસ્ તેજસ્વી બ્રાહ્મણે વેદપારગે ।
યાચમાને સ્વકે નેત્રે ઉદ્ધૃત્યાવિમના દદૌ

સરિતાં તુ પતિઃ સ્વલ્પાં મર્યાદાં સત્યમ્ અન્વિતઃ ।
સત્યાનુરોધાત્ સમયે વેલાં સ્વાં નાતિવર્તતે

સમયં ચ મમાર્યેમં યદિ ત્વં ન કરિષ્યસિ ।
અગ્રતસ્ તે પરિત્યક્તા પરિત્યક્ષ્યામિ જીવિતમ્

એવં પ્રચોદિતો રાજા કૈકેય્યા નિર્વિશઙ્કયા ।
નાશકત્ પાશમ્ ઉન્મોક્તું બલિર્ ઇન્દ્રકૃતં યથા

ઉદ્ભ્રાન્તહૃદયશ્ ચાપિ વિવર્ણવદનો ઽભવત્ ।
સ ધુર્યો વૈ પરિસ્પન્દન્ યુગચક્રાન્તરં યથા

વિહ્વલાભ્યાં ચ નેત્રાભ્યામ્ અપશ્યન્ન્ ઇવ ભૂમિપઃ ।
કૃચ્છ્રાદ્ ધૈર્યેણ સંસ્તભ્ય કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

યસ્ તે મન્ત્રકૃતઃ પાણિર્ અગ્નૌ પાપે મયા ધૃતઃ ।
તં ત્યજામિ સ્વજં ચૈવ તવ પુત્રં સહ ત્વયા

તતઃ પાપસમાચારા કૈકેયી પાર્થિવં પુનઃ ।
ઉવાચ પરુષં વાક્યં વાક્યજ્ઞા રોષમૂર્છિતા

કિમ્ ઇદં ભાષસે રાજન્ વાક્યં ગરરુજોપમમ્ ।
આનાયયિતુમ્ અક્લિષ્ટં પુત્રં રામમ્ ઇહાર્હસિ

સ્થાપ્ય રાજ્યે મમ સુતં કૃત્વા રામં વનેચરમ્ ।
નિઃસપત્નાં ચ માં કૃત્વા કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ

સ નુન્ન ઇવ તીક્ષ્ણેણ પ્રતોદેન હયોત્તમઃ ।
રાજા પ્રચોદિતો ઽભીક્ષ્ણં કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

ધર્મબન્ધેન બદ્ધો ઽસ્મિ નષ્ટા ચ મમ ચેતના ।
જ્યેષ્ઠં પુત્રં પ્રિયં રામં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ ધાર્મિકમ્

ઇતિ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા કૈકેયી તદનન્તરમ્ ।
સ્વયમ્ એવાબ્રવીત્ સૂતં ગચ્છ ત્વં રામમ્ આનય

તતઃ સ રાજા તં સૂતં સન્નહર્ષઃ સુતં પ્રતિ ।
શોકારક્તેક્ષણઃ શ્રીમાન્ ઉદ્વીક્ષ્યોવાચ ધાર્મિકઃ

સુમન્ત્રઃ કરુણં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા દીનં ચ પાર્થિવમ્ ।
પ્રગૃહીતાઞ્જલિઃ કિંચિત્ તસ્માદ્ દેશાદ્ અપાક્રમન્

યદા વક્તું સ્વયં દૈન્યાન્ ન શશાક મહીપતિઃ ।
તદા સુમન્ત્રં મન્ત્રજ્ઞા કૈકેયી પ્રત્યુવાચ હ

સુમન્ત્ર રામં દ્રક્ષ્યામિ શીઘ્રમ્ આનય સુન્દરમ્ ।
સ મન્યમાનઃ કલ્યાણં હૃદયેન નનન્દ ચ

સુમન્ત્રશ્ ચિન્તયામાસ ત્વરિતં ચોદિતસ્ તયા ।
વ્યક્તં રામો ઽભિષેકાર્થમ્ ઇહાયાસ્યતિ ધર્મવિત્

ઇતિ સૂતો મતિં કૃત્વા હર્ષેણ મહતા પુનઃ ।
નિર્જગામ મહાતેજા રાઘવસ્ય દિદૃક્ષયા

તતઃ પુરસ્તાત્ સહસા વિનિર્ગતો મહીપતીન્ દ્વારગતાન્ વિલોકયન્ ।
દદર્શ પૌરાન્ વિવિધાન્ મહાધનાન્ ઉપસ્થિતાન્ દ્વારમ્ ઉપેત્ય વિષ્ઠિતાન્