રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.102

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 102
ક્રુદ્ધમ્ આજ્ઞાય રામં તુ વસિષ્ઠઃ પ્રત્યુવાચ હ ।
જાબાલિર્ અપિ જાનીતે લોકસ્યાસ્ય ગતાગતિમ્ ।
નિવર્તયિતુકામસ્ તુ ત્વામ્ એતદ્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥ રમ્સ્_2,102.1* ॥
ઇમાં લોકસમુત્પત્તિં લોકનાથ નિબોધ મે ।
સર્વં સલિલમ્ એવાસીત્ પૃથિવી યત્ર નિર્મિતા ।
તતઃ સમભવદ્ બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂર્ દૈવતૈઃ સહ ॥ રમ્સ્_2,102.2* ॥
સ વરાહસ્ તતો ભૂત્વા પ્રોજ્જહાર વસુંધરામ્ ।
અસૃજચ્ ચ જગત્ સર્વં સહ પુત્રૈઃ કૃતાત્મભિઃ

આકાશપ્રભવો બ્રહ્મા શાશ્વતો નિત્ય અવ્યયઃ ।
તસ્માન્ મરીચિઃ સંજજ્ઞે મરીચેઃ કશ્યપઃ સુતઃ

વિવસ્વાન્ કશ્યપાજ્ જજ્ઞે મનુર્ વૈવસ્વતઃ સ્મૃતઃ ।
સ તુ પ્રજાપતિઃ પૂર્વમ્ ઇક્ષ્વાકુસ્ તુ મનોઃ સુતઃ

યસ્યેયં પ્રથમં દત્તા સમૃદ્ધા મનુના મહી ।
તમ્ ઇક્ષ્વાકુમ્ અયોધ્યાયાં રાજાનં વિદ્ધિ પૂર્વકમ્

ઇક્ષ્વાકોસ્ તુ સુતઃ શ્રીમાન્ કુક્ષિર્ એવેતિ વિશ્રુતઃ ।
કુક્ષેર્ અથાત્મજો વીરો વિકુક્ષિર્ ઉદપદ્યત

વિકુક્ષેસ્ તુ મહાતેજા બાણઃ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
બાણસ્ય તુ મહાબાહુર્ અનરણ્યો મહાયશાઃ

નાનાવૃષ્ટિર્ બભૂવાસ્મિન્ ન દુર્ભિક્ષં સતાં વરે ।
અનરણ્યે મહારાજે તસ્કરો વાપિ કશ્ચન

અનરણ્યાન્ મહાબાહુઃ પૃથૂ રાજા બભૂવ હ ।
તસ્માત્ પૃથોર્ મહારાજસ્ ત્રિશઙ્કુર્ ઉદપદ્યત ।
સ સત્યવચનાદ્ વીરઃ સશરીરો દિવં ગતઃ ॥ રમ્સ્_2,102.10* ॥
ત્રિશઙ્કોર્ અભવત્ સૂનુર્ ધુન્ધુમારો મહાયશાઃ ।
ધુન્ધુમારાન્ મહાતેજા યુવનાશ્વો વ્યજાયત

યુવનાશ્વસુતઃ શ્રીમાન્ માન્ધાતા સમપદ્યત ।
માન્ધાતુસ્ તુ મહાતેજાઃ સુસંધિર્ ઉદપદ્યત

સુસંધેર્ અપિ પુત્રૌ દ્વૌ ધ્રુવસંધિઃ પ્રસેનજિત્ ।
યશસ્વી ધ્રુવસંધેસ્ તુ ભરતો રિપુસૂદનઃ

ભરતાત્ તુ મહાબાહોર્ અસિતો નામ જાયત ।
યસ્યૈતે પ્રતિરાજાન ઉદપદ્યન્ત શત્રવઃ ।
હૈહયાસ્ તાલજઙ્ઘાશ્ ચ શૂરાશ્ ચ શશબિન્દવઃ ॥ રમ્સ્_2,102.14* ॥
તાંસ્ તુ સર્વાન્ પ્રતિવ્યૂહ્ય યુદ્ધે રાજા પ્રવાસિતઃ ।
સ ચ શૈલવરે રમ્યે બભૂવાભિરતો મુનિઃ ।
દ્વે ચાસ્ય ભાર્યે ગર્ભિણ્યૌ બભૂવતુર્ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥ રમ્સ્_2,102.15* ॥
ભાર્ગવશ્ ચ્યવનો નામ હિમવન્તમ્ ઉપાશ્રિતઃ ।
તમ્ ઋષિં સમુપાગમ્ય કાલિન્દી ત્વ્ અભ્યવાદયત્

સ તામ્ અભ્યવદદ્ વિપ્રો વરેપ્સું પુત્રજન્મનિ ।
તતઃ સા ગૃહમ્ આગમ્ય દેવી પુત્રં વ્યજાયત

સપત્ન્યા તુ ગરસ્ તસ્યૈ દત્તો ગર્ભજિઘાંસયા ।
ગરેણ સહ તેનૈવ જાતઃ સ સગરો ઽભવત્

સ રાજા સગરો નામ યઃ સમુદ્રમ્ અખાનયત્ ।
ઇષ્ટ્વા પર્વણિ વેગેન ત્રાસયન્તમ્ ઇમાઃ પ્રજાઃ

અસમઞ્જસ્ તુ પુત્રો ઽભૂત્ સગરસ્યેતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
જીવન્ન્ એવ સ પિત્રા તુ નિરસ્તઃ પાપકર્મકૃત્

અંશુમાન્ ઇતિ પુત્રો ઽભૂદ્ અસમઞ્જસ્ય વીર્યવાન્ ।
દિલીપો ઽંશુમતઃ પુત્રો દિલીપસ્ય ભગીરથઃ

ભગીરથાત્ કકુત્સ્થસ્ તુ કાકુત્સ્થા યેન તુ સ્મૃતાઃ ।
કકુત્સ્થસ્ય તુ પુત્રો ઽભૂદ્ રઘુર્ યેન તુ રાઘવઃ

રઘોસ્ તુ પુત્રસ્ તેજસ્વી પ્રવૃદ્ધઃ પુરુષાદકઃ ।
કલ્માષપાદઃ સૌદાસ ઇત્ય્ એવં પ્રથિતો ભુવિ

કલ્માષપાદપુત્રો ઽભૂચ્ છઙ્ખણસ્ ત્વ્ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
યસ્ તુ તદ્ વીર્યમ્ આસાદ્ય સહસેનો વ્યનીનશત્

શઙ્ખણસ્ય તુ પુત્રો ઽભૂચ્ છૂરઃ શ્રીમાન્ સુદર્શનઃ ।
સુદર્શનસ્યાગ્નિવર્ણ અગ્નિવર્ણસ્ય શીઘ્રગઃ

શીઘ્રગસ્ય મરુઃ પુત્રો મરોઃ પુત્રઃ પ્રશુશ્રુકઃ ।
પ્રશુશ્રુકસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ અમ્બરીષો મહાદ્યુતિઃ

અમ્બરીષસ્ય પુત્રો ઽભૂન્ નહુષઃ સત્યવિક્રમઃ ।
નહુષસ્ય ચ નાભાગઃ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ

અજશ્ ચ સુવ્રતશ્ ચૈવ નાભાગસ્ય સુતાવ્ ઉભૌ ।
અજસ્ય ચૈવ ધર્માત્મા રાજા દશરથઃ સુતઃ

તસ્ય જ્યેષ્ઠો ઽસિ દાયાદો રામ ઇત્ય્ અભિવિશ્રુતઃ ।
તદ્ ગૃહાણ સ્વકં રાજ્યમ્ અવેક્ષસ્વ જગન્ નૃપ

ઇક્ષ્વાકૂણાં હિ સર્વેષાં રાજા ભવતિ પૂર્વજઃ ।
પૂર્વજેનાવરઃ પુત્રો જ્યેષ્ઠો રાજ્યે ઽભિષિચ્યતે

સ રાઘવાણાં કુલધર્મમ્ આત્મનઃ સનાતનં નાદ્ય વિહાતુમ્ અર્હસિ ।
પ્રભૂતરત્નામ્ અનુશાધિ મેદિનીં પ્રભૂતરાષ્ટ્રાં પિતૃવન્ મહાયશાઃ