રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.101

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 101
જાબાલેસ્ તુ વચઃ શ્રુત્વા રામઃ સત્યાત્મનાં વરઃ ।
ઉવાચ પરયા યુક્ત્યા સ્વબુદ્ધ્યા ચાવિપન્નયા

ભવાન્ મે પ્રિયકામાર્થં વચનં યદ્ ઇહોક્તવાન્ ।
અકાર્યં કાર્યસંકાશમ્ અપથ્યં પથ્યસંમિતમ્

નિર્મર્યાદસ્ તુ પુરુષઃ પાપાચારસમન્વિતઃ ।
માનં ન લભતે સત્સુ ભિન્નચારિત્રદર્શનઃ

કુલીનમ્ અકુલીનં વા વીરં પુરુષમાનિનમ્ ।
ચારિત્રમ્ એવ વ્યાખ્યાતિ શુચિં વા યદિ વાશુચિમ્

અનાર્યસ્ ત્વ્ આર્યસંકાશઃ શૌચાદ્ધીનસ્ તથા શુચિઃ ।
લક્ષણ્યવદ્ અલક્ષણ્યો દુઃશીલઃ શીલવાન્ ઇવ

અધર્મં ધર્મવેષેણ યદીમં લોકસંકરમ્ ।
અભિપત્સ્યે શુભં હિત્વા ક્રિયાવિધિવિવર્જિતમ્

કશ્ ચેતયાનઃ પુરુષઃ કાર્યાકાર્યવિચક્ષણઃ ।
બહુ મંસ્યતિ માં લોકે દુર્વૃત્તં લોકદૂષણમ્

કસ્ય યાસ્યામ્ય્ અહં વૃત્તં કેન વા સ્વર્ગમ્ આપ્નુયામ્ ।
અનયા વર્તમાનો ઽહં વૃત્ત્યા હીનપ્રતિજ્ઞયા

કામવૃત્તસ્ ત્વ્ અયં લોકઃ કૃત્સ્નઃ સમુપવર્તતે ।
યદ્વૃત્તાઃ સન્તિ રાજાનસ્ તદ્વૃત્તાઃ સન્તિ હિ પ્રજાઃ

સત્યમ્ એવાનૃશંસ્યં ચ રાજવૃત્તં સનાતનમ્ ।
તસ્માત્ સત્યાત્મકં રાજ્યં સત્યે લોકઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

ઋષયશ્ ચૈવ દેવાશ્ ચ સત્યમ્ એવ હિ મેનિરે ।
સત્યવાદી હિ લોકે ઽસ્મિન્ પરમં ગચ્છતિ ક્ષયમ્

ઉદ્વિજન્તે યથા સર્પાન્ નરાદ્ અનૃતવાદિનઃ ।
ધર્મઃ સત્યં પરો લોકે મૂલં સ્વર્ગસ્ય ચોચ્યતે

સત્યમ્ એવેશ્વરો લોકે સત્યં પદ્મા સમાશ્રિતા ।
સત્યમૂલાનિ સર્વાણિ સત્યાન્ નાસ્તિ પરં પદમ્

દત્તમ્ ઇષ્ટં હુતં ચૈવ તપ્તાનિ ચ તપાંસિ ચ ।
વેદાઃ સત્યપ્રતિષ્ઠાનાસ્ તસ્માત્ સત્યપરો ભવેત્

એકઃ પાલયતે લોકમ્ એકઃ પાલયતે કુલમ્ ।
મજ્જત્ય્ એકો હિ નિરય એકઃ સ્વર્ગે મહીયતે

સો ઽહં પિતુર્ નિદેશં તુ કિમર્થં નાનુપાલયે ।
સત્યપ્રતિશ્રવઃ સત્યં સત્યેન સમયીકૃતઃ

નૈવ લોભાન્ ન મોહાદ્ વા ન ચાજ્ઞાનાત્ તમોઽન્વિતઃ ।
સેતું સત્યસ્ય ભેત્સ્યામિ ગુરોઃ સત્યપ્રતિશ્રવઃ

અસત્યસંધસ્ય સતશ્ ચલસ્યાસ્થિરચેતસઃ ।
નૈવ દેવા ન પિતરઃ પ્રતીચ્છન્તીતિ નઃ શ્રુતમ્

પ્રત્યગાત્મમ્ ઇમં ધર્મં સત્યં પશ્યામ્ય્ અહં સ્વયમ્ ।
ભારઃ સત્પુરુષાચીર્ણસ્ તદર્થમ્ અભિનન્દ્યતે

ક્ષાત્રં ધર્મમ્ અહં ત્યક્ષ્યે હ્ય્ અધર્મં ધર્મસંહિતમ્ ।
ક્ષુદ્રૈર્ નૃશંસૈર્ લુબ્ધૈશ્ ચ સેવિતં પાપકર્મભિઃ

કાયેન કુરુતે પાપં મનસા સમ્પ્રધાર્ય ચ ।
અનૃતં જિહ્વયા ચાહ ત્રિવિધં કર્મ પાતકમ્

ભૂમિઃ કીર્તિર્ યશો લક્ષ્મીઃ પુરુષં પ્રાર્થયન્તિ હિ ।
સ્વર્ગસ્થં ચાનુબધ્નન્તિ સત્યમ્ એવ ભજેત તત્

શ્રેષ્ઠં હ્ય્ અનાર્યમ્ એવ સ્યાદ્ યદ્ ભવાન્ અવધાર્ય મામ્ ।
આહ યુક્તિકરૈર્ વાક્યૈર્ ઇદં ભદ્રં કુરુષ્વ હ

કથં હ્ય્ અહં પ્રતિજ્ઞાય વનવાસમ્ ઇમં ગુરોઃ ।
ભરતસ્ય કરિષ્યામિ વચો હિત્વા ગુરોર્ વચઃ

સ્થિરા મયા પ્રતિજ્ઞાતા પ્રતિજ્ઞા ગુરુસંનિધૌ ।
પ્રહૃષ્ટમાનસા દેવી કૈકેયી ચાભવત્ તદા

વનવાસં વસન્ન્ એવં શુચિર્ નિયતભોજનઃ ।
મૂલૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈઃ પુણ્યૈઃ પિત્ઃન્ દેવાંશ્ ચ તર્પયન્

સંતુષ્ટપઞ્ચવર્ગો ઽહં લોકયાત્રાં પ્રવર્તયે ।
અકુહઃ શ્રદ્દધાનઃ સન્ કાર્યાકાર્યવિચક્ષણઃ

કર્મભૂમિમ્ ઇમાં પ્રાપ્ય કર્તવ્યં કર્મ યચ્ છુભમ્ ।
અગ્નિર્ વાયુશ્ ચ સોમશ્ ચ કર્મણાં ફલભાગિનઃ

શતં ક્રતૂનામ્ આહૃત્ય દેવરાટ્ ત્રિદિવં ગતઃ ।
તપાંસ્ય્ ઉગ્રાણિ ચાસ્થાય દિવં યાતા મહર્ષયઃ

સત્યં ચ ધર્મં ચ પરાક્રમં ચ ભૂતાનુકમ્પાં પ્રિયવાદિતાં ચ ।
દ્વિજાતિદેવાતિથિપૂજનં ચ પન્થાનમ્ આહુસ્ ત્રિદિવસ્ય સન્તઃ

ધર્મે રતાઃ સત્પુરુષૈઃ સમેતાસ્ તેજસ્વિનો દાનગુણપ્રધાનાઃ ।
અહિંસકા વીતમલાશ્ ચ લોકે ભવન્તિ પૂજ્યા મુનયઃ પ્રધાનાઃ