રાજતરઙ્ગિની · શ્લોક 664-683

ક્ષ્મા રૂક્ષા ક્ષામમ્ અશનં વ્યાયામો વેદનામયઃ ।
જીવન્નરકતાં તેષાં વિદેશો ઽગાદ્ દ્વિજન્મનામ્

ધાટીફણીન્દ્રભીતીવ્રતાપસ્વલ્પાશનાતુરૈઃ ।
માર્ગે ઽનેકૈર્ દ્વિજૈર્ મૃત્યુલાભાત્ સુખમ્ અમન્યત

ક્વ ચ સ્નાનં ક્વ ચ ધ્યાનં તપẖ ક્વ ચ જપẖ ક્વ ચ ।
ભિક્ષાર્થમ્ અટતાં ગ્રામાન્ અગાત્ કાલો દ્વિજન્મનામ્

દ્વિજાનામ્ ઉપકારો ઽભૂદ્ અપકારમુખાદ્ અહો ।
યત્ તન્નિર્વાસિતાસ્ સર્વે પાપં તીર્થેષ્વ્ અનાશયન્

વિદેશમ્ અગતાશ્ શુષ્યત્કલત્રત્રાણચિન્તયા ।
મ્લેચ્છવેષા દ્વિજાẖ કેચિત્ કશ્મીરેષ્વ્ એવ ચાભ્રમન્

વિચ્છેત્તુમ્ ઇચ્છતા વિદ્યાં તેનાપહતવૃત્તિભિઃ ।
લડિતં પ્રતિવેશ્માગ્રં પિણ્ડીલોભાદ્ દ્વિજૈશ્ શ્વવત્

તુરુષ્કદર્શને ભક્ત્યા ન તુ દ્વેષેણ સ દ્વિજાન્ ।
વ્યપ્લાવયદ્ અતશ્ ચાસ્મિન્ હત્યા ન પ્રજગલ્ભિરે

ઇત્ય્ આખ્યચ્ ચ સ એવૈષાં સ તસ્ય પરિહારદઃ ।
દ્વેષદ્યોતનશક્તાનાં કાર્યાણામ્ એવ દર્શનાત્

રત્નાકરં યમ્ આશ્રિત્ય બ્રાહ્મણા જગતીભૃતઃ ।
પક્ષરક્ષાં વ્યધુસ્ સો ઽભૂત્ ક્ષુદ્રભટ્ટો ઽસ્ય વલ્લભઃ

મલાનોર્દીનનામાનં યવનાનાં પરં ગુરુમ્ ।
વૈદગ્ધ્યાચ્ છઙ્કમાનસ્ "સ દ્રોહી"તિ તમ્ અબન્ધયત્

યતḫ પ્રભૃતિ સ પ્રાપદ્ રાજ્યમ્ અચ્છત્ત્રચામરમ્ ।
તતḫ પ્રભૃતિ રોગાર્તિર્ ઇવ દર્શનદૂષણા

સ્વપ્ને ઽપિ નાત્યજત્ સૂહભટ્ટં ઘટ્ટિતવૈરિણમ્ ।
ભોગસ્ સદ્વાસના ચાતિશુદ્ધાનાં તપસાં ફલમ્

તસ્યૈવ ફલપૂર્ણાનામ્ ઋતૂનામ્ ઇવ મન્ત્રિણામ્ ।
માનસ્ય હાનિસમ્પત્તી ભાસ્વતો ઽધીનતાં ગતે

એકસ્મિઞ્ શાહિખાને સ દૃષ્ટ્વા મન્ત્રપરાક્રમૌ ।
અત્યન્તચિન્તાચકિતો નિદ્રાં નાપત્ કદાચન

પશ્યન્ન્ એવાવિલં સૂહસર્પં સવિષયા દૃશા ।
શાહિખાનપ્રદીપો ઽભૂત્ તમસ્ સંહર્તુમ્ અક્ષમઃ

દ્વિજાતિપીડયા શાસ્ત્રનિન્દયા દ્રોહચિન્તયા ।
ચિકિત્સયા ચ તસ્યાબ્દૈર્ યાતં ત્રિચતુરૈસ્ તથા

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 107]
દાયવાન્ ઇવ દોષો ઽસ્ય હેતુમાત્રપરીક્ષયા ।
સંવૃતૌજા વ્યલમ્બિષ્ટ શાહિખાનસ્ય બાધને ॥ જ્ર્ત્_બ્.891 ॥
વલીમુખમનોજ્ઞસ્ સ પ્રજાભાગ્યબલોદયાત્ ।
અનૈષીદ્ ભગ્નતાં શાહિખાનચિન્તામણિં ન ચ ॥ જ્ર્ત્_બ્.892 ॥
પ્રજાપુણ્યોદયેનૈવ પ્રેરિતો દુષ્કૃતોત્થિતઃ ।
ક્ષયામયો દુશ્ચિકિત્સ્યો દ્વિજરાજમ્ અશોષયત્

અનાલોક્યૈવેન્દોર્ ઉદયમ્ અગમિષ્યદ્ યદિ શમં સમન્તાન્ નાદિત્યોપલદહનરાશિવ્યતિકરઃ ।
કિમ્ અદ્રક્ષ્યન્ નાયં તદુદયવશસ્રાવિતુહિનદ્યુતિગ્રાવામ્ભોભિẖ કૃતધરણિતાપોપશમનમ્

વર્ષાંસ્ ત્રિચતુરાન્ અન્યાઞ્ જીવેચ્ ચેત્ સ ન કિં તતઃ ।
શાહિખાનોદયે પશ્યેદ્ ઇહૈવ સ્વાંહસાં ફલમ્

જીવત્ય્ એવ તતસ્ સૂહભટ્ટે ભીત્યા પલાયિતમ્ ।
વિશ્રામ્ય લદ્દરાજં દ્રાગ્ હંસગૌરૌ બબન્ધતુઃ