રાજતરઙ્ગિની · શ્લોક 584-603

વિજ્ઞાનજ્ઞાપિતો રાજ્ઞા તચ્છદ્મ સ્વયમ્ એકદા ।
અકીર્તિશ્રવણાદ્ ભીતો મહાદેવો ઽજહાદ્ અસૂન્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 84]
ધિક્ તં વારિદમ્ અમ્બુ યો જલનિધેર્ આપ્યાશુચિશ્રીર્ ભવન્ મિત્રં સાશમ્ ઉપદ્રવત્ય્ અથ પરિક્ષીણસ્ સ્ખલત્ય્ અદ્રિષુ ।
પદ્મસ્ સ્તુત્યતમશ્ ચ યો વિકસને સારૈ રસૈર્ ઔરસૈઃ સમ્પ્રીય ભ્રમરાન્ રસવ્યુદસને પ્રાણાન્ નિજાન્ મુઞ્ચતિ ॥ જ્ર્ત્_બ્.725 ॥
શેષં વિષભયેનેવ કાઠિન્યેનેવ પર્વતાન્ ।
મદેનેવ દ્વિપાંસ્ ત્યક્ત્વા સુખં ભૂસ્ તદ્ભુજે ઽવસત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.726 ॥
ચિત્રં ચ નાલભટ્ટેન ગુણિના મિત્રબન્ધુના ।
કુલપદ્મેનાપિ રાજવાલ્લભ્યાદ્ ઉચ્ચનાલતા ॥ જ્ર્ત્_બ્.727 ॥
લદ્દરાજો ઽગદઙ્કારશઙ્કરો ભટ્ટસૂહકઃ ।
મન્ત્રિણશ્ ચાન્તરઙ્ગાશ્ ચ સર્વદૈવાભવન્ પ્રભોઃ

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 85]
અભિષેણયતસ્ તસ્ય કન્યારત્નૌષધાર્પણાત્ ।
મદ્રેન્દ્રો બિલ્લદેવો ઽથ જાતુ યાત્રામ્ અપીફલત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.729 ॥
ઔચિત્યાત્ સાધુવાદેષુ પ્રસક્તેન પ્રભોḫ પુરઃ ।
સખ્યં શઙ્કરવૈદ્યેન નિરવદ્યં ચ બદ્ધવાન્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.730 ॥
ધૃતામર્ષસ્ સૂહભટ્ટશ્ શઙ્કરપ્રીતિવત્સરે ।
અપકારાન્ મદ્રરાજે ચિન્તયન્ન્ આસ્ત સન્તતમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.731 ॥
ઉદીચીનાયકો ધાટ્યા યં પૌરૈસ્ સહ નીતવાન્ ।
શિખકુક્કુરરાજસ્ય પુત્રં મલેકજસ્રતમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.732 ॥
મૃતે ઽથોદક્પતૌ જાતે ઽત્યુત્પિઞ્જે મુક્તતાં ભજન્ ।
સ મદ્રનાયકદ્વેષાત્ સૂહભટ્ટાર્થનાબલાત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.733 ॥
મદ્રાસન્નક્ષિતેસ્ સ્વામ્યં કશ્મીરેન્દ્રેણ લમ્ભિતઃ ।
સચેતનં જયસ્તમ્ભમ્ ઇવ તં તત્ર રોપયન્ ।
વ્યાવર્તતારિલોકાર્તિકર્તા સ ક્ષ્માવિકર્તનઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.734 ॥
મેરખાનશ્ શાહિખાનẖ ખાનો મહ્મદ ઇત્ય્ અપિ ।
યૈસ્ સઞ્જ્ઞા અભ્યભૂષન્ત ગઙ્ગૌઘૈર્ વિષ્ટપા ઇવ

પ્રત્યક્ષા ઇવ ધર્માર્થકામાẖ કામમનોરમાઃ ।
મેરદેવ્યાસ્ ત્રયḫ પુત્રા રાજ્ઞસ્ તસ્યોદપત્સત

કૃત્રિમત્વાન્ નિરસ્તાનાં શોભાદેવ્યાત્મજન્મનામ્ ।
પુત્રં પિરુજનામાનં ન નિરાસ્થત્ પુરાન્ નૃપઃ

અલકાસદૃશીં રાજા માનસપ્રતિબિમ્બિતામ્ ।
પુરીં પુણ્યજનાકીર્ણાં પ્રદ્યુમ્નાદ્રિતટે વ્યધાત્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 87]
પૂર્ણાનન્દા જયારિક્તા ભદ્રા વિસ્મયદાયિની ।
શ્રીસ્ તસ્યાતિથિસમ્પત્ત્યૈ ભૂભુજો ઽભૂદ્ દિવાનિશમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.739 ॥
રાજાવનાશ્રયત્વેન પ્રસિદ્ધસ્ સ સદાયતિઃ ।
લક્ષ્મીમ્ અચુમ્બિતામ્ અન્યૈર્ વતાચુમ્બદ્ દ્વિષાં બલાત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.740 ॥
યવના નિત્યતદ્દત્તવિત્તસમ્પત્તિશાલિનઃ ।
આહારવ્યવહારાદૌ જિતવન્તો મહીપતિમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.741 ॥
અયત્નપ્રાપ્તવિત્તાનાં યવનાનાં મહીપતેઃ ।
વરાટકે ચ કોટૌ ચ દૃષ્ટિર્ આસીત્ સમા તદા

કશ્મીરમણ્ડલે મ્લેચ્છદુરાચારાતિદૂષિતે ।
મહિમા બ્રાહ્મણૈર્ મન્ત્રૈર્ દેવૈશ્ ચ સ્વસ્ સમુજ્ઝિતઃ

પ્રભાવતેજો યૈર્ દેવૈસ્ સતતં પ્રકટીકૃતમ્ ।
ખદ્યોતૈર્ ઇવ તૈર્ એવ દેશદોષાદ્ વિનિહ્નુતમ્

પ્રત્યાહૃતે તતસ્ તેજોવિશેષે ત્રિદશૈર્ અભૂત્ ।
પ્રતિમાનાં શિલાભાવો મન્ત્રાણાં વર્ણમાત્રતા

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 89]
કલિસ્પર્શભયાત્ ત્યક્તુકામૈસ્ સ્વપ્રતિમા ધ્રુવમ્ ।
તદ્ધ્વંસે ત્રિદશૈર્ મ્લેચ્છા ધિયમ્ આવિશ્ય ચોદિતાઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.747 ॥
રાજાન્તરઙ્ગો યવનમતભક્તḫ પ્રતારિતઃ ।
યવનૈસ્ સૂહભટ્ટો ઽથ પ્રતિમાનાં નિરાકૃતૌ ॥ જ્ર્ત્_બ્.748 ॥
પુણ્યક્ષયેન કર્તૄણાં કલિદોષેણ ચોજ્ઝિતાઃ ।
ગીર્વાણૈḫ પ્રતિમાસ્ સર્વા નિર્મોકા ભુજગૈર્ ઇવ

રક્તે રાગં શુચૌ શૌક્લ્યં મલિને મલિનાં સ્થિતિમ્ ।
સઙ્ક્રાન્તે સતિ ગાહન્તે સ્ફટિકાનીવ ભૂભુજઃ

સ્વયં બ્રાહ્મક્રિયાદ્વેષી મ્લેચ્છૈશ્ ચ પ્રતિબોધિતઃ ।
સૂહભટ્ટḫ પ્રભું જાતુ દેવભઙ્ગાર્થમ્ ઐરયત્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 90]
"પાષાણાન્ દેવસાન્નિધ્યભ્રમેણૈષ જનો નમન્ ।
ત્વત્પ્રણામવિશુદ્ધં સ્વશિરો દૂષયતિ ધ્રુવમ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.751 ॥
માયયા કવલક્ષોભસંસર્ગાન્ધંભવિષ્ણુષુ ।
શ્રદ્દધીત ચ દેવત્વમ્ ઈશ્વરાદ્ ઇતરેષુ કઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.752 ॥
મુખાનિ કમલાનીવ રજ્જવો ભુજગા ઇવ ।
શુક્તયો રજતાનીવ સ્થાણવḫ પુરુષા ઇવ ॥ જ્ર્ત્_બ્.753 ॥
માયેન્દ્રજાલસન્દર્ભપ્રભવાદિનયોદિતાઃ ।
યે ચ કેચિજ્ જડૈર્ દેવા ભ્રાન્તિશક્ત્યા પ્રકલ્પિતાઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.754 ॥
સન્નિધાપયિતું તાન્ કḫ પ્રતિમાસુ ક્ષમો ભવેત્ ।
ગ્રહીતું મારુતં મુષ્ટૌ સૌષ્ઠવં કસ્ય દૃશ્યતે ॥ જ્ર્ત્_બ્.755 ॥
તે ચ સન્નિહિતાẖ કિં વા કુર્યુẖ કર્મ નિયન્ત્રિતાઃ ।
શિલ્પિભિẖ કલ્પ્યમાનાસુ સ્વતુલ્યાવયવાસ્વ્ અપિ ॥ જ્ર્ત્_બ્.756 ॥
કલિકાલે સ્ફુરત્ય્ અદ્ય તિષ્ઠેરંસ્ તે જના હિ કિમ્ ।
તેજસ્તિમિરયોર્ નાસ્તિ સાધારણપદસ્થિતિઃ" ॥ જ્ર્ત્_બ્.757 ॥
તેનેત્યાદિકુતર્કોક્ત્યા દુરમાત્યેન પાપિના ।
નિરસ્તો દેવતાભાવḫ પ્રતિમાભ્યો મહીપતેઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.758 ॥
સુરાસુરાણાં સમરે સજ્જાનાં સતતં તદા ।
અસુરૈર્ વિજિતં નૂનમ્ અન્યથા કથમ્ અપ્ય્ અયુઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.759 ॥
વિધ્વસ્તાḫ પ્રતિમાસ્ સર્વા ગીર્વાણાનાં શિલા ઇવ ।
ન વિઘ્નો ભઞ્જકાનાં ચ પ્રાગ્વદ્ દૃષ્ટẖ કદાચન ॥ જ્ર્ત્_બ્.760 ॥
વિહાય રાજકાર્યાણિ પ્રજાભાગ્યવિપર્યયાત્ ।
દેવાનાં પ્રતિમાભઙ્ગે રાજારજ્યદ્ અહર્નિશમ્

પાપિનાં પાપમૂલો ઽભૂદ્ ભૂભૃતામ્ અનયદ્રુમઃ ।
હર્ષદેવતુરુષ્કો ઽભૂદ્ યસ્ય પ્રાગ્ અઙ્કુરાયિતઃ

પત્ત્રાયિતો લવન્યાનામ્ ઉત્પિઞ્જો દારુણો ઽભવત્ ।
ડલચો મ્લેચ્છરાજો ઽભૂદ્ યસ્ય પુષ્પાયિતસ્ તથા

દેવાનાં મૂર્તિભઙ્ગેચ્છા યસ્યાસીત્ તસ્ય ભૂભુજઃ ।
મ્લેચ્છપ્રેરણયા નિત્યં વિપ્લવસ્ સ ફલાયિતઃ

માર્તાણ્ડવિજયેશાનચક્રભૃત્ત્રિપુરેશ્વરાઃ ।
ભગ્ના યેનાસ્ય કો વિઘ્નશ્ શેષભઙ્ગેન કથ્યતે

સુરેશ્વરીવરાહાદિપ્રતિમાભઙ્ગકર્મણિ ।
અકમ્પત ભિયેવોર્વી નાસ્ય સર્વઙ્કષા તુ ધીઃ

ન પુરં પત્તનં નાપિ ન ગ્રામો ન ચ તદ્ વનમ્ ।
યત્ર સૂહતુરુષ્કેણ સુરાગારમ્ અશેષ્યત