રાજતરઙ્ગિની · શ્લોક 524-543

વિનષ્ટહસ્તપાદો ઽન્ધો યથાતિચકિતાશયઃ ।
ઉદયશ્રીક્ષયે રાજપુત્રો ઽભૂદ્ ધસ્સનસ્ તથા

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 64]
પક્ષિશાવ ઇવ ક્રૂરકરકાભગ્નપક્ષતિઃ ।
પર્યન્તવૃત્તિભિẖ ક્રૂરૈર્ હસ્સનો ઽથ ન્યરુધ્યત ॥ જ્ર્ત્_બ્.633 ॥
પ્રસાદપ્રીણિતૈḫ પ્રાયẖ ખશરાજૈર્ દુરાત્મભિઃ ।
રાજપુત્રો હસ્સનસ્ સ હન્તું પ્રત્યર્પિતḫ પ્રભોઃ

ઉત્પિઞ્જે ગલિતે શત્રુવર્ગે ઽપ્ય્ આશાચ્યુતે સતિ ।
મતિસ્ સતેજા લોકાનામ્ આલોકશ્રિયમ્ આયયૌ

વિતસ્તાયાં સ્વનામાઙ્કા પુરી તેનાથ નિર્મિતા ।
ઉચ્છ્રિતૈẖ કનકચ્છત્ત્રૈર્ દ્યામ્ ઉદ્ધસતિ યા શ્રિયા

પ્રત્યબ્દં જનમ્ આલક્ષ્ય દુર્ભિક્ષક્ષયિતાયુષમ્ ।
માસિ ભાદ્રપદે ઽકાર્ષીત્ સ સત્ત્રં ભૂરિદક્ષિણમ્

સાધુસૂક્તિસુધાસ્નાનાત્ કર્ણાભ્યર્ણતલે કચૈઃ ।
ધ્રુવં ધવલિમ્ આપેદે વાર્ધકે ચાસ્ય ભૂપતેઃ

ભૂષણં નિજવંશસ્ય પૂષણં ધરણેર્ અસૌ ।
શત્રુશ્રીદૂષણં પુત્રરત્નં ન ચ સ લબ્ધવાન્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 65]
આયુર્ વાયુચલદ્વીચિચઞ્ચલં કલયન્ન્ અથ ।
સર્વાગ્રહારનિર્માણમ્ અકરોત્ પુત્રલિપ્સયા ॥ જ્ર્ત્_બ્.640 ॥
યોગિનો બ્રહ્મનાથસ્ય કશ્મીરાન્ આગતસ્ય સઃ ।
પ્રસાદેન મહીપાલસ્ સન્તતિં પ્રાપ્તવાંશ્ ચિરાત્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 67]
"મયા વૈરિવરાન્ નીત્વા કારાગારકુટુમ્બિતામ્ ।
નિવારિતં વિલોલત્વં નૈસર્ગિકમ્ અપિ શ્રિયઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.642 ॥
યથાપરાધં દણ્ડેન હરતા ધર્મવિપ્લવમ્ ।
પ્રજા અપક્ષપાતેન સ્વપ્રજા ઇવ પાલિતાઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.643 ॥
નીતાશ્ ચિરાય નિર્મથ્ય વિપશ્ચિજ્જનવારિધિમ્ ।
કિયન્તો ઽપિ મયા સ્વીયાં મૈત્રીં શાસ્ત્રમણિપ્રભાઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.644 ॥
ઇતિ મે કૃતકૃત્યસ્ય શોકશઙ્કુર્ અયં પરમ્ ।
પ્રાજ્યસામ્રાજ્યભારસ્ય વોઢા નાસ્તિ કુલાઙ્કુરઃ" ॥ જ્ર્ત્_બ્.645 ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય વંશચ્છેદતમોમુષમ્ ।
દર્શયન્ દશનજ્યોત્સ્નાં યોગી તં પ્રત્યભાષત ॥ જ્ર્ત્_બ્.646 ॥
"મા વિષાદં કૃથા રાજન્ પુત્રાનુત્પત્તિહેતુકમ્ ।
ન હિ કિઞ્ચિત્ કદાચિત્ સ્યાદ્ દુરાપં પુણ્યશાલિનામ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.647 ॥
પુત્રોત્પત્તિનિમિત્તં મે યોગિનો ઽપ્ય્ આનુષઙ્ગિકમ્ ।
કિઞ્ચિત્ સઞ્ચિતમ્ અસ્ત્ય્ એવ તત્ તવાસ્તૂપકારકૃત્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.648 ॥
ગુણૈસ્ સમમ્ ઇમં મે ચ કશ્મીરાગમનોદ્યમમ્ ।
ફલયત્વ્ એવ મહિષી ભુઞ્જાના ગુલિકામ્ ઇમામ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.649 ॥
કુલતન્તૌ સમુત્પન્ને ત્રિલોકાભયલગ્નકે ।
નરોત્તમો જગત્ત્રાણચિન્તાતાનવમ્ અશ્નુતામ્" ॥ જ્ર્ત્_બ્.650 ॥
ઇત્ય્ ઊચુષો ઽથ યોગીન્દ્રાદ્ આદાય ગુલિકાં નૃપઃ ।
અભોજયત્ સ મહિષીં ચરું દશરથો યથા ।
દેવીમ્ અભોજયન્ મૂર્તાં પ્રસાદપદવીમ્ ઇવ ॥ જ્ર્ત્_બ્.651 ॥
અન્વયાભરણં દેવી પિતુર્ આનન્દપારણમ્ ।
તમોહરણમ્ અર્યન્ધઙ્કરણં સુષુવે સુતમ્

શૃઙ્ગારમઙ્ગલાવાસમ્ અવલોક્ય વપુશ્ શિશોઃ ।
શૃઙ્ગાર ઇતિ નામાસ્ય વ્યધાદ્ ભૂલોકવાસવઃ

હર્ષાદ્ આદિશતિ ક્ષ્માપે બન્ધમુક્તિં તદુત્સવે ।
અન્વભાવિ તદા ચિત્રં બન્ધો નૌસેતુભિḫ પરમ્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 68]
યો માતુલસુતો દેવ્યા ભાણ્ડાગારિક ઉદ્દકઃ ।
તત્પ્રિયાં સેવતાં રાજા નિન્યે ધાત્રીષુ મુખ્યતામ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.655 ॥
અથ દ્વિતીયપુત્રં સા દેવી હૈબતસઞ્જ્ઞિતમ્ ।
અસૂત કાન્તિસન્તાનતર્જ્યમાનસુધાકરમ્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 69]
ન કસ્ય વસ્તુનો ઽલક્ષિ સુભિક્ષશ્રીḫ પદે પદે ।
તસ્મિન્ રક્ષિતરિ ક્ષોણીમ્ અન્યત્રારિભયાજ્ જનૈઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.657 ॥
ધનુર્ વિનામિતં તેન પશ્યન્તો નૈવ કુત્રચિત્ ।
પ્રણતિં વૈરિણસ્ તસ્ય કસ્માદ્ અપ્ય્ અધ્યગીષત ॥ જ્ર્ત્_બ્.658 ॥
દૈવી નીતિર્ અભૂત્ તસ્મિન્ પૃથ્વીં પાલયતિ પ્રભૌ ।
ઉત્પિઞ્જખઞ્જતાખ્યાનં પ્રત્યુતાસ્ય તિરસ્ક્રિયા ॥ જ્ર્ત્_બ્.659 ॥
ચન્દ્રસ્યેવ કલઙ્કો ઽભૂદ્ અયં દોષો મહીભુજઃ ।
કુલાગતાં મહીં યત્ સ વાસ્તવ્યાનામ્ અપાહરત્

[પ્સ્-જ્ર્ત્ 70]
અકલઙ્કસ્ સ રાજેન્દુર્ વિકસત્કુમુદાકરઃ ।
નાગ્રામનામ્નિ ધામ્ન્ય્ આપત્ પરધામવિલીનતામ્ ॥ જ્ર્ત્_બ્.661 ॥
ચિરભુક્તાં ભુવં મત્વા સો ઽસ્પૃશ્યાં ભાવિકિલ્વિષૈઃ ।
જગામ ત્રિદિવં રાજા ધ્રુવં ભોક્તું સુરસ્ત્રિયઃ ॥ જ્ર્ત્_બ્.662 ॥
ભાદ્રે કૃષ્ણદ્વિતીયાયાં પઞ્ચષષ્ઠે સ વત્સરે ।
અસ્તં જગામ રાજેન્દુẖ કુદ્ભદેનમહીપતિઃ

21) સિકન્દર્ šઆહ્ બુત્šઇકાન્ (લ્સ્ 4465-4489)
"રાજ્ઞી શોકાતુરા રાજપુત્રૌ બાલાવ્" ઇતિ પ્રજાઃ ।
અભૂવંશ્ ચકિતાસ્ સર્વા વિનાથવદ્ અથાધિકમ્

દેવ્યા વાષ્પજલે શોકવર્ષજાતે પૃથૌ સતિ ।
પરસ્પરમ્ અમાત્યાનાં માત્સ્યે ન્યાયે ઽભવદ્ રુચિઃ

"અલં શોકનિવેશેન ધૈર્યમ્ અત્રોચિતં યતઃ ।
રુન્ધતે મલિનાત્માનẖ ક્ષ્મામ્ અશૂરામ્ અરાજકામ્"

ઇતિ પ્રબોધ્ય સુભટાં દેવીમ્ ઉદ્દકસાહકૌ ।
જ્યેષ્ઠં સેકન્દરં પુત્રં મહારાજ્યે ઽભ્યષિઞ્ચતામ્

રાજ્ઞ્યા મતેનોદ્દકો ઽથ સાહપુત્રં મુહમ્મદમ્ ।
સ્વજામાતરમ્ અપ્ય્ એષ સજાનિમ્ અદહચ્ છલાત્

સૂક્ષ્માન્ અત્તિ તિમિર્ મહાન્ સ્વકુલજાન્ અન્ધાદ્ અજાનન્ વધં સ્વામ્ અમ્બામ્ અપિ મક્ષિકા વત મધુગ્રાહાદ્ ભવિષ્યદ્વધા ।
લક્ષ્મીલોભભરેણ મોહિતધિયẖ કલ્પાન્ અનલ્પાન્ સ્થિતિં જાનન્તો ઽપિ જડા ન કિં કુચરિતં કુર્વન્તિ હા હન્ત હા