રઘુવંશ · અધ્યાય 8

અથ તસ્ય વિવાહકૌતુકં લલિતં બિભ્રત એવ પાર્થિવઃ
વસુધામ્ અપિ હસ્તગામિનીમ્ અકરોદ્ ઇન્દુમતીમ્ ઇવાપરામ્ ॥

દુરિતૈર્ અપિ કર્તુમ્ આત્મસાત્ પ્રયતન્તે નૃપસૂનવો હિ યત્
તદ્ ઉપસ્થિતમ્ અગ્રહીદ્ અજઃ પિતુર્ આજ્ઞેતિ ન ભોગતૃષ્ણયા ॥

અનુભૂય વસિષ્ઠસંભૃતૈઃ સલિલૈસ્ તેન સહાભિષેચનમ્
વિશદોચ્છવસિતેન મેદિની કથયામ્ આસ કૃતાર્થતામ્ ઇવ ॥

સ બભૂવ દુરાસદઃ પરૈર્ ગુરુણાથર્વવિદા કૃતક્રિયઃ
પવનાગ્નિસમાગમો હ્ય્ અયં સહિતં બ્રહ્મ યદ્ અસ્ત્રતેજસા ॥

રઘુમ્ એવ નિવૃત્તયૌવનં તમ્ અમન્યન્ત નવ્ એશ્વરં પ્રજાઃ
સ હિ તસ્ય ન કેવલાં શ્રિયં પ્રતિપેદે સકલાન્ ગુણાન્ અપિ ॥

અધિકં શુશુભે શુભંયુના દ્વિતયેન દ્વયમ્ એવ સંગતમ્
પદમ્ ઋદ્ધમ્ અજેન પૈતૃકં વિનયેનાસ્ય નવં ચ યૌવનમ્ ॥

સદયં બુભુજે મહાભુજઃ સહસોદ્વેગમ્ ઇયં વ્રજેદ્ ઇતિ
અચિરોપનતાં સ મેદિનીં નવપાણિગ્રહણાં વધૂમ્ ઇવ ॥

અહમ્ એવ મતો મહીપતેર્ ઇતિ સર્વઃ પ્રકૃતિષ્વ્ અચિન્તયત્
ઉદધેર્ ઇવ નિમગાશતેષ્વ્ અભવન્ નાસ્ય વિમાનના ક્વચિત્ ॥

ન ખરો ન ચ ભૂયસા મૃદુઃ પવમાનઃ પૃથિવીરુહાન્ ઇવ
સ પુરસ્કૃતમધ્યમ ક્રમો નમયામ્ આસ નૃપાન્ અનુદ્ધરન્ ॥

અથ વીક્સ્ય રઘુઃ પ્રતિષ્ઠિતં પ્રકૃતિષ્વ્ આત્મજમ્ આત્મ વત્ તયા
વિષયેષુ વિનાશ્ અ ધર્મ્ અસુ ત્રિદિવસ્તેષ્વ્ અપિ નિઃસ્પૃહો ઽભવત્ ॥

ગુણવત્સુતરોપિતશ્રિયઃ પરિણામે હિ દિલીપવંશજાઃ
પદવીં તરુવલ્કવાસસાં પ્રયતાઃ સંયમિનાં પ્રપેદિરે ॥

તમ્ અરણ્યસમાશ્રયોન્મુખં શિરસા વેષ્ટનશોભિના સુતઃ
પિતરં પ્રણિપત્ય પાદયોર્ અપરિત્યાગમ્ અયાચતાત્મનઃ ॥

રઘુર્ અશ્રુમુખસ્ય તસ્ય તત્ કૃતવાન્ ઈપ્સિતમ્ આત્મજપ્રિયઃ
ન તુ સર્પ ઇવ ત્વચં પુનઃ પ્રતિપેદે વ્ય્ અપવર્જિતાં શ્રિયમ્ ॥

સ કીલશ્રમમ્ અન્ત્યમ્ આશ્રિતો નિવસન્ન્ આવસથે પુરાદ્ બહિઃ
સમુપાસ્યત પુત્રભોગ્યયા સ્નૂષયેવાવિકૃતેન્દ્રિયઃ શ્રિયા ॥

પ્રશમસ્થિતપૂર્વપાર્થિવં કુલમ્ અભ્યુદ્યત નૂતનેશ્વરમ્
નભસા નિભૃતેન્દુના તુલામ્ ઉદિતાર્કેણ સમારુરોહ તત્ ॥

યતિપાર્થિવલિઙ્ગધારિણૌ દદૃશતે રઘુરાઘવૌ જનૈઃ
અપવર્ગ મહોદયાર્થયોર્ ભુવમ્ અંશાવ્ ઇવ ધર્મયોર્ ગતૌ ॥

અજિતાધિગમાય મન્ત્રિભિર્ યુયુજે નીતિવિશરદૈર્ અજઃ
અનપાય્ ઇ પદોપલબ્ધયે રઘુર્ આપ્તૈઃ સમિયાય યોગિભિઃ ॥

સમયુજય્ત ભૂપતિર્ યુવા સચિવૈઃ પ્રત્યહમ્ અર્થસિદ્ધયે
અપુનર્જનનોપત્તયે પ્રયયાઃ સંયમિભિર્ મનીષિભિઃ ॥

નૃપતિઃ પ્રકૃતીર્ અવેક્ષિતુમ્ વ્યવહારાસનમ્ આદદે યુવા
પરિચેતુમ્ ઉપાંશુ ધારણાં કુશપૂતં પ્રવયાસ્ તુ વિષ્ટરમ્ ॥

અનુરણ્જયિતું પ્રજાઃ પ્રભુર્ વ્યહારાસનમ્ આદદે નવઃ
અપરઃ શુચિવિષ્ટરસ્થિતઃ પરિચેતું યતતે સ્મ ધારણાઃ ॥

અનયત્ પ્રભુશક્તિસંપદા વશમ્ એકો નૃપતીન્ અનન્તરાન્
અપરઃ પ્રણિધાનયોગ્યયા મરુતઃ પઞ્ચ શરીરગોચરાન્ ॥

નયચક્ષુર્ અજો દિદૃક્ષયા પરરન્ધ્રસ્ય તતાન મણ્ડલે
હૃદયે સમરોપયન્ મનઃ પરમં જ્યોતિર્ અવેક્ષિતું રઘુઃ ॥

અકરોદ્ અચિરેશ્વરઃ ક્ષિતૌ દ્વિષદારમ્ભફલાનિ ભસ્મસાત્
અપરો દહને સ્વકર્મણાં વવૃતે જ્ઞાન મયેન વહ્નિના ॥

પણબન્ધમુખાન્ ગુણાન્ અજઃ ષડ્ ઉપાયુઙ્ક્ત સમીક્ષ્ય તત્ફલમ્
રઘુર્ અપ્ય્ અજયદ્ ગુણત્રયં પ્રકૃતિસ્થં સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ ॥

ન નવઃ પ્રભુર્ આ ફલોદયાત્ સ્થિરકર્મા વિરરામ કર્મણઃ
ન ચ યોગવિધેર્ નવેતરઃ સ્થિરધીર્ આ પરમાત્મદર્શનાત્ ॥

ઇતિ શત્રુષુ ચેન્દ્રિયેષુ ચ પ્રતિષિદ્ધપ્રસરેષુ જાગ્રતૌ
પ્ર સિતાવ્ ઉદયાપવર્ગયોર્ ઉભયીં સિદ્ધિમ્ ઉભાવ્ અવાપતુઃ ॥

અથ કાશ્ચિદ્ અજવ્યપેક્ષયા ગમયિત્વા સમ્દર્શનઃ સમાઃ
તમસઃ પરમ્ આપદ્ અવ્યયં પુરુષં યોગસમાધિના રઘુઃ ॥

શુતદેહવિસર્જનઃ પિતુશ્ ચિરમ્ અશ્રૂણિ વિમુચ્ય રાઘવઃ
વિદધે વિધિમ્ અસ્ય નૈષ્ઠિકં યતિભિઃ સાર્ધમ્ અનગ્નિમ્ અગ્નિ ચિત્ ॥

અકરોત્ સ તદૌર્ધ્વદૈહિકં પિતૃભક્ત્યા પિતૃકાર્યકલ્પવિત્
ન હિ તેન પથા તનુત્યજસ્ તનયાવર્જિતપિણ્ડકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

સ પરાર્ધ્યગતેર્ અશોચ્યતાં પિતુર્ ઉદ્દિશ્ય સદર્થવેદિભિઃ
શમિતાધિર્ અધિજ્યકાર્મુકઃ કૃતવાન્ અપ્રતિશાસનં જગત્ ॥

ક્ષિતિર્ ઇન્દુમતી ચ ભામિની પતિમ્ આસાદ્ય તમ્ અગ્ર્યપૌરુષમ્
પ્રથમા બહુરત્નસૂર્ અભૂદ્ અપરા વીરમ્ અજીજનત્ સુતમ્ ॥

દશરાસ્મિશતોપમદ્યુતિં યશસા દિક્ષુ દશવ્ અપિ શ્રુતમ્
દશપૂર્વરથં યમ્ આખ્યયા દશકણ્ઠારિગુરું વિદુર્ બુધાઃ ॥

ઋષિદેવગણસ્વધાભુજાં શ્રુતયાગપ્રસ્વૈઃ સ પાર્થિવઃ
અનૃણત્વમ્ ઉપેયિવાન્ બભૌ પરિધેર્ મુક્ત ઇવોષ્ણદીધિતિઃ ॥

બલમ્ આર્તભયોપશાન્તયે વિદુષાં સંનતયે બહુ શ્રુતમ્
વસુ તસ્ય ન કેવલં ગુણવત્તાપિ પરપ્રયોજન્ આ ॥

સ કદાચિદ્ અવેષિતપ્રજઃ સહ દેવ્યા વિજહાર સુપ્રજાઃ
નગરોપવને શચીસખો મરુતાં પાલયિતેવ નન્દને ॥

અથ રોધસિ દક્ષિણોદધેઃ શ્રિત ગોકર્ણનિકેતમ્ ઈશ્વરમ્
ઉપવીણયિતું યયૌ રવેર્ ઉદગ્ આવૃત્તિપથેન નારદઃ ॥

કુસુમૈર્ ગ્રથિતામ્ અપાર્થિવૈઃ સ્રજમ્ આતોદ્યશિરોનિવેશિતામ્
અહરત્ કિલ તસ્ય વેગવાન્ અધિવાસસ્પૃહયેવ મારુતઃ ॥

ભ્રમરૈઃ કુસુમાનુસારિભિઃ પરિ કીર્ણા પરિવાદિની મુનેઃ
દદૃશે પવનાવલેપજં સૃજતી બાષ્પમ્ ઇવાઞ્જનાવિલમ્ ॥

અભિભૂય વિભૂતિમ્ આર્તવીં મધુગન્ધાતિશયેન વીરુધામ્
નૃપતેર્ અમરસ્રગ્ આપ સા દયિત્ ઓરુસ્તન કોટિસુસ્થિતિમ્ ॥

ક્ષણમાત્રસખીં સુજાતયોઃ સ્તનયોસ્ તામ્ અવલોક્ય વિહલા
નિમિમીલ નરોત્તમ પ્રિયા હૃતચન્દ્રા તમસેવ કૌમુદી ॥

વપુષા કરણોજ્ઝિતેન સા નિપતન્તી પતિમ્ અપ્ય્ અપાતયત્
નનુ તૈલનિષેકબિન્દુના સહ દીપાર્ચિર્ ઉપૈતિ મેદિનીમ્ ॥

સમમ્ એવ નરાધિપેન સા ગુરુસંમોહવિલુપ્તચેતના
ગુરુસંમોહવિલુપ્તચેતના નવ દીપાર્ચિર્ ઇવ ક્ષિતેસ્ તલમ્ ॥

ઉભયોર્ અપિ પાર્શ્વ વર્તિનાં તુમ્ ઉ લેનાર્તરવેણ વેજિતાઃ
વિહગાઃ કમલાકર્ આલયાઃ સમદુઃખા ઇવ તત્ર ચુક્રુશુઃ ॥

નૃપતેર્ વ્યજનાદિભિસ્ તમો નુનુદે સા તુ તથૈવ સંસ્થિતા
પ્રતિકારવિધાનમ્ આયુષઃ સતિ શેષે હિ ફલાય કલ્પતે ॥

પ્રતિયોજયિતવ્યવલ્લકી -સમવસ્થામ્ અથ સત્ત્વવિપ્લવાત્
સ નિનાય નિતાન્તવત્સલઃ પરિગૃહ્યોચિતમ્ અઙ્કમ્ અઙ્ગનામ્ ॥

સ નિનાય નિતાન્તવત્સલઃ પરિવૃત્તપ્રથમચ્છવિં ક્ષણાત્
સલિલોદ્ધૃતપદ્મિનીનિભાં દયિતામ્ અઙ્કમ્ ઉદશુલોચનઃ ॥

સ નિનાય નિતાન્તવત્સલઃ કરણાપાયવિભિન્નવર્ણયા
સમલક્ષ્યત બિભ્રદ્ આવિલાં મૃગલેખામ્ ઉષસીવ ચન્દ્રમાઃ ॥

વિલલાપ સ બાષ્પગદ્ગદં સહજામ્ અપ્ય્ અપ હાય ધીરતામ્
અભિ તપ્તમ્ અયો ઽપિ માર્દવં ભજતે કૈવ કથા શરીર્ ઇષુ ॥

કુસુમાન્ય્ અપિ ગાત્રસંગમાત્ પ્રભવન્ત્ય્ આયુર્ અપોહિતું યદિ
ન ભવિષ્યતિ હન્ત સાધનં કિમ્ ઇવાનયત્ પ્રહરિષ્યતો વિધેઃ ॥

અથ વા મૃદુ વસ્તુ હિંસિતું મૃદુનૈવારભતે પ્રજાન્તકઃ
હિમસેકવિપત્તિર્ અત્ર મે નલિની પૂર્વનિદર્શનં મતા ॥

સ્રગ્ ઇયં યદિ જીવિતાપહા હૃદયે કિં નિહિતા ન હન્તિ મામ્
વિષમ્ અપ્ય્ અમૃતં ક્વચિદ્ ભવેદ્ અમૃતં વા વિષમ્ ઈશ્વરેચ્છયા ॥

અથ વા મમ ભાગ્યવિપ્લવાદ્ અશનિઃ કલ્પિત એષ વેધસા
યદ્ અનેન તરુર્ ન પાતિતસ્ ક્ષપિતા તદ્વિટપ્ આશ્રિત લતા ॥

કૃતવત્ય્ અસિ નાવધીરણામ્ અપરાધ્હે ઽપિ યદા ચિરં મયિ
કથમ્ એકપદે નિરાગસં જનમ્ આભાષ્યમ્ ઇમં ન મન્યસે ॥

ધ્રુવમ્ અસ્મિ શઠઃ શુચિસ્મિતે વિધિતઃ કૈતવવત્સલસ્ તવ
પરલોકમ્ અસંનિવૃત્તયે યદ્ અનાપૃચ્છ્ય ગતાસિ મામ્ ઇતઃ ॥

દયિતાં યદિ તાવદ્ અન્વગાદ્ વિનિવૃત્તં કિમ્ ઇદં તયા વિના
સહતાં હતજીવિતં મમ પ્રબલામ્ આત્મકૃત્ એન વેદનામ્ ॥

સુરતશ્રમસંભૃતો મુખે ધ્રિયતે સ્વેદલવોદ્ગમો ઽપિ તે
અથ ચ્ આસ્તમિતા ઽસ્ય્ અહો બત ધિગ્ ઇમાં દેહભૃતામ્ અસારતામ્ ॥

સુરતશ્રમવારિબિન્દવો ન હિ તાવદ્ વિરમન્તિ તે મુખે
કથમ્ અસ્તમિતા ઽસ્ય્ અહો બત ધિગ્ ઇમામ્ દેહ વતામ્ અસારત્ આમ્ ॥

મનસાપિ ન વિપ્રિયં મયા કૃતપૂર્વં તવ કિં જહાસિ મામ્
નનુ શબ્દપતિઃ ક્ષિતેર્ અહં ત્વયિ મે ભાવનિબન્ધના રતિઃ ॥

કુસુમ્ ઓત્કચિતાન્ વલી મતશ્ ચલયન્ ભૃઙ્ગરુચસ્ તવાલકાન્
કરભોરુ કરોતિ મારુતસ્ ત્વદુપાવર્તન્શઙ્કિ મે મનઃ ॥

તદ્ અપોહિતુમ્ અર્હસિ પ્રિયે પ્રતિબોધેન વિષાદમ્ આષુ મે
જ્વલિતેન ગુહાગતં તમસ્ તુહિનાદ્રેર્ ઇવ નતમ્ ઓ ષધિઃ ॥

ઇદમ્ ઉચ્છ્વસિતાલકં મુખં વિશ્રાન્તકથં દુનોતિ મામ્
નિશિ સુપ્તમ્ ઇવૈકપઙ્કજં વિરતાભ્યન્તરષટ્પદસ્વનમ્ ॥

શશિનં પુનર્ એતિ શાર્વરી દયિતા દ્વન્દ્વચરં પતત્રિણમ્
ઇતિ તૌ વિર્હાન્તરક્ષમૌ કથમ્ અત્યન્તગતા ન માં દહેઃ ॥

નવપલ્લવસંસ્તરે ઽપિ તે મૃદુ દૂયેત યદ્ અઙ્ગમ્ અર્પિતમ્
તદ્ ઇદં વિષહિષ્યતે કથં વદ વામોરુ ચિતાધિરોહણમ્ ॥

ઇયમ્ અપ્રતિબોધશાયિનીં રશના ત્વાં પ્રથમા રહઃસખી
ગતિવિભ્રમ સાદ નીરવા ન શુચા ન્ આનુમૃતેવ લક્ષ્ય્તે ॥

કલમ્ અન્યભૃતાસુ ભાષિતં કલહંસીષુ ગતં મદાલસં
પૃટતીષુ વિલોલમ્ ઈક્ષિતં પવન્ આધૂત લતાસુ વિભ્રમ્ અઃ ॥

ત્રિદિવોત્સુકયાપ્ય્ અવેક્ષ્ય માં નિહિતાઃ સત્યમ્ અમી ગુણાસ્ ત્વયા
વિરહે તવ મે ગુરુવ્યથં હૃદયં ન ત્વ્ અવલમ્બિતું ક્ષમાઃ ॥

મિથુનં પરિકલ્પિતં ત્વયા સહકારઃ ફલિની ચ નન્વ્ ઇમૌ
અવિધાય વિવાહસત્ક્રિયામ્ અનયોર્ ગમ્યત ઇવ્ય્ અસાંપ્રતમ્ ॥

કુસુમં કૃત દોહદસ્ ત્વયા યદ્ અશોકો ઽયમ્ ઉદીરયિષ્યતિ
અલકાભરણં કથં નુ તત્ તવ નેષ્યામિ નિવાપલાલ્યતામ્ ॥

સ્મરતેવ સશબ્દનૂપુરં ચરણાનુગ્રહમ્ અન્યદુર્લભમ્
અમુના કુસુમાશ્રુવર્ષિણા ત્વમ્ અશોકેન સુગાત્રિ શોચ્યસે ॥

તવ નિઃ શ્વસિત્ આનુકારિભિર્ બકુલૈર્ અર્ધચિતાં સમં મયા
અસમાપ્ય વિલાસમેખલાં કિમ્ ઇદં કિંનરકણ્ઠિ સુપ્યતે ॥

સમદુઃખસુખઃ સખીજનઃ પ્રતિપચ્ચન્દ્રનિભો ઽયમ્ આત્મજઃ
અહમ્ એકરસસ્ તથાપિ તે વ્યવસાયઃ પ્રતિપત્તિનિષ્ઠુરઃ ॥

ધૃતિર્ અસ્તમિતા રતિશ્ ચ્યુતા વિ રતં ગેયમ્ ઋતુર્ નિરુત્સવઃ
ગતમ્ આભરણપ્રયોજનં પરિ શૂન્યં શયનીયમ્ અદ્ય મે ॥

ગૃહિણ્ ઈ સચિવઃ સખી મિથઃ પ્રિય શિષ્યા લલિતે કલાવિધૌ
કરુણાવિમુખેન મૃત્યુના હરતા ત્વાં વદ કિં ન મે હૃતમ્ ॥

મદિરાક્ષિ મદાનનાર્પિતં મધુ પીત્વા રસવત્ કથં નુ મે
અનુપાસ્યસિ બાષ્પદૂષિતં પરલોકોપનતં જલાઞ્જલિમ્ ॥

વિભવે ઽપિ સતિ ત્વયા વિના સુખમ્ એતાવદ્ અજસ્ય ગણ્યતામ્
અહૃતસ્ય વિલોભનાન્તરૈર્ મમ સર્વે વિષયાસ્ તદ્ આશ્રયાઃ ॥

વિલપન્ન્ ઇતિ કોસલ્ આધિપઃ કરુણાર્થગ્રથિતં પ્રિયાં પ્રતિ
અકરોત્ પૃથિવીરુહાન્ અપિ સ્રુત શાખારસભાષ્પ દુર્દિનાન્ ॥

અથ તસ્ય કથંચિદ્ અઙ્કતઃ સ્વજનસ્ તામ્ અપનીય સુન્દરીં
વિસસર્જ કૃતાન્ત્ય મણ્ડનામ્ અનલાય્ઽ; આગ્ ઉ રુચન્દનદિહસે ॥

પ્રમદામ્ અનુ સંસ્થિતઃ શુચા નૃપતિઃ સન્ન્ ઇતિ વાચ્યદર્શનાત્
ન ચકાર શરીરમ્ અગ્નિસાત્ સહ દેવ્યા ન તુ જીવિતાશયા ॥

અથ તેન દશાહતઃ પર્ એ ગુણશેષાં ઉપ દિષ્ય ગેહિનીમ્
વિદુષા વિધયો મહર્દ્ધયઃ પુર એવોપવને સમાપિતાઃ ॥

સ વિવેશ પુરીં તયા વિના ક્ષણદાપાયશશાઙ્કદર્શનઃ
પરિવાહમ્ ઇવાવલોકયન્ સ્વશુચઃ પૌરવધૂમુખાશ્રુષુ ॥

અથ તં સવનાય દિષિતઃ પ્રણિધાનાદ્ ગુરુર્ આશ્રમ સ્થિતઃ
અભિષઙ્ગજડં વિજજ્ઞિવાન્ ઇતિ શિષ્યેણ કિલાન્વબોધયત્ ॥

અસમાપ્તવિધિર્ યતો મુનિસ્ તવ વિદ્વાન્ અપિ તાપ કારણમ્
ન ભવન્તમ્ ઉપસ્થિતઃ સ્વયં પ્રકૃતૌ સ્થાપયિતું કૃતસ્થિતિઃ ॥

મયિ તસ્ય સુવૃત્ત વર્તતે લઘુ સંદેશપદા સરસ્વતી
શૃણુ વિશ્રુતસત્ત્વસાર તાં હૃદિ ચૈનામ્ ઉપધાતુમ્ અર્હસિ ॥

પુરુષસ્ય પદેષ્વ્ અજન્મનઃ સમતીતં ચ ભવચ્ ચ ભાવિ ચ
સ હિ નિષ્ પ્રતિઘેન ચક્ષુષા ત્રિતયં જ્ઞાનમયેન પશ્યતિ ॥

ચરતઃ કિલ દુશ્ચરં તપસ્ તૃણબિન્દોઃ પરિશઙ્કિતઃ પુરા
પ્રજિઘાય સમાધિબેદિનીં હરિર્ અસ્મૈ હરિણીં સુરાઙ્ગનામ્ ॥

સ તપઃ પ્રતિબન્ધ મન્યુના પ્રમુખાવિષ્કૃતચારુવિભ્રમામ્
અશપદ્ ભવ માનુષીતિ તાં શમવેલાપ્રલયોર્મિણા મુનિઃ ॥

ભગવન્ પરવાન્ અયં જનઃ પ્રતિકૂલાચરિતં ક્ષમસ્વ મે
ઇતિ ચોપનતાં ક્ષિતિપૃશં વિવશા શાપનિવૃત્તિકારણમ્ ॥

ક્રથકૈશિકવંશસંભવા તવ ભૂત્વા મહિષી ચિરાય સા
ઉપલબ્ધવતી દિવશ્ ચ્યુતં વિવશા શાપનિવૃત્તિકારણમ્ ॥

તદ્ અલં તદપાયચિન્તયા વિપદ્ ઉત્પત્તિમતામ્ ઉપસ્થિતા
વસુધેયમ્ અવેક્ષ્યતાં ત્વયા વસુમત્યા હિ નૃપાઃ કલત્રિણઃ ॥

ઉદયે મદવાચ્યમ્ ઉજ્ઝતા શ્રુતમ્ આવિષ્કૃતમ્ આત્મ વત્તયા
મનસસ્ તદ્ ઉપસ્થિતે જ્વરે પુનર્ અક્લીબતયા પ્રકાશ્યતાં ॥

રુદતા કુત એવ સા પુનર્ ભવતા નાનુમૃતાપિ લભ્યતે
પરલોકજુષાં સ્વકર્મભિર્ ગતયો ભિન્નપથ્ આ હિ દેહિનામ્ ॥

રુદિતેન ન સા નિવર્તતે નૃપ તત્ તાવદ્ અન્ર્થકં તવ
ન ભવાન્ અનુસંસ્થિતો ઽપિ તાં લભતે કર્મવશા હિ દેહિનઃ ॥

અપશોકમનાઃ કુટુમ્બિનીમ્ અનુગૃહ્ણીષ્વ નિવાપદત્તિભિઃ
સ્વજનાશ્રુ કિલાત્રિસંતતં દહતિ પ્રેતમ્ ઇતિ પ્રચક્ષતે ॥

મરણં પ્રકૃતિઃ શરીરિણાં વિકૃતિર્ જીવિતમ્ ઉચ્યતે બુધૈઃ
ક્ષણમ્ અપ્ય્ અવતિષ્ઠતે શ્વસન્ યદિ જન્તુર્ નનુ લાભવાન્ અસૌ ॥

અવગચ્છતિ મૂઢચેતનઃ પ્રિયનાશં હૃદિ શલ્યમ્ અર્પિતમ્
સ્થિરધીસ્ તુ તદ્ એવ મન્યતે કુશલદ્વારતયા સમુદ્ધૃતમ્ ॥

અવગચ્છતિ મૂઢચેતનઃ શ્રુત ધૃત સંયોગવિપર્યયૌ યદા
વિરહઃ કિમ્ ઇવાનુતાપયેદ્ વદ બાહ્યૈર્ વિષયૈર્ વિપશ્ચિતમ્ ॥

ન પૃથગ્જનવચ્ છુચો વશં વશિનામ્ ઉત્તમ ગન્તુમ્ અર્હસિ
દ્રુમસાનુમતાં કિમ્ અન્તરં યદિ વાયૌ દ્વિતયે ઽપિ તે ચલાઃ ॥

સ તથેતિ વિનેતુર્ ઉદારમતેઃ પ્રતિગૃહ્ય વચો વિસસર્જ મુનિમ્
તદ્ અલબ્ધપદં હૃદિ શોકઘને પ્રતિયાતમ્ ઇવાન્તિકમ્ અસ્ય ગુરોઃ ॥

તેનાષ્ટૌ પરિગમિતાઃ સમાઃ કથંચિદ્ બાલત્વાદ્ અવિતથસૂનૃતેન સૂનોઃ
સાદૃશ્યપ્રતિકૃતિદર્શનૈઃ પ્રિયાયાઃ સ્વપ્નેષુ ક્ષણિકસમાગમ્તોસવૈશ્ ચ ॥

તસ્ય પ્રસહ્ય હૃદયં કિલ શોકશઙ્કુઃ પ્લક્ષપ્રરોહ ઇવ સૌધતલં બિભેદ
પ્રાણાન્તહેતુમ્ અપિ તં ભિષજામ્ અસાધ્યં લાભં પ્રિયાનુગમન્ એ ત્વરયા સ મેને ॥

સમ્યગ્વિનીતમ્ અથ વર્મહરં કુમારમ્ આદિશ્ય રક્ષણવિધૌ વિધિવત્ પ્રજાનામ્
રોગોપસૃષ્ટતનુદુર્વસતિં મુમુક્ષુઃ પ્રાયોપવેશનમતિર્ નૃપતિર્ બભૂવ ॥

તીર્થે તોયવ્યતિકરભવે જહ્નુકન્યાસર્ય્વોર્ દેહ ત્યાગાદ્ અમરગણનાલેખ્યમ્ આસાદ્ય સદ્યઃ
પૂર્વાકારાધિક તરરુચા સંગતઃ કાન્તયાસૌ લીલાગારેષ્વ્ અરમત પુનર્ નન્દનાભ્યન્તરેષુ ॥

અથ વીક્ષ્ય ગુણૈઃ પ્રતિષ્ઠિતં પ્રકૃતિષ્વ્ આત્મજમ્ આભિગમિકૈઃ
પદવીં પરિણામ દેશિનીં રઘુર્ આદત્ત વનાન્તગામિનીમ્ ॥