રઘુવંશ · અધ્યાય 2

અથ પ્રજાન્મામ્ અધિપઃ પ્રભાતે જાયાપ્રતિગ્રાહિતગન્ધમાલ્યામ્
વનાય પીતપ્રતિબદ્ધવત્સાં યશોધનો ધેનુમ્ ઋષેર્ મુમોચ ॥

તસ્યાઃ ખુરન્યાસપવિત્રપાંસુમ્ અપાંસુલાનાં ધુરિ કીર્તનીયા
માર્ગં મનુષ્યેશ્વરધર્મપત્ની શ્રુતેર્ ઇવાર્થં સ્મૃતિર્ અન્વગચ્છત્ ॥

નિવર્ત્ય રાજા દયિતાં દયાલુસ્ તાં સૌરભેયીં સુરભિર્ યશોભિઃ
પયોધરીભૂતચતુઃસમુદ્રાં જુગોપ ગોરૂપધરામ્ ઇવોર્વીમ્ ॥

વ્રતાય તેનાનુચરેણ ધેનોર્ ન્યષેધિ શેષો ઽપ્ય્ અનુયાયિવર્ગઃ
ન ચાન્યતસ્ તસ્ય શરીરરક્ષા સ્વવીર્યગુપ્તા હિ મનોઃ પ્રસૂતિઃ ॥

આસ્વાદવદ્ભિઃ કવલૈસ્ તૃણાનં કણ્ડૂયનૈર્ દંશનિવાર્ણૈશ્ ચ
અવ્યાહત્ ઐઃ સ્વૈરગત્ ઐઃ સ તસ્યાઃ સમ્રાટ્ સમારાધન્તત્પરો ઽભૂત્ ॥

સ્થિતઃ સ્થિતામ્ ઉચ્ચલિતઃ પ્રયાતાં નિષેદુષીમ્ આસન બન્ધ ધીરઃ
જલાભિલાષી જલમ્ આદધાનાં છાવેય તાં ભૂપતિ અન્વગચ્છત્ ॥

સ ન્યસ્તચિહ્નામ્ અપિ રાજ લક્ષ્મીં તેજોવિશેષાનુમિતાં દધાનઃ
આસીદ્ અનાવિષ્કૃતદાનરાજિર્ અન્તર્મદાવસ્થ ઇવ દ્વિપેન્દ્રઃ ॥

લતાપ્રતાનોદ્ગ્રથિતૈઃ સ કિશૈર્ અધિજય્ધન્વા વિચચાર દાવમ્
રક્ષાપદેશા ન્ મુનિ હોમધેનોર્ વન્યાન્ વિનેષ્યન્ન્ ઇવ દુષ્ટસત્ત્વાન્ ॥

વિષૃષ્ટપાર્શ્વાનુચરસ્ય તસ્ય પાર્શ્વદ્રુમાઃ પાશભૃતા સમસ્ય
ઉદીરયામ્ આસુર્ ઇવોન્મદાનામ્ આલોકશબ્દં વયસાં વિરાવૈઃ ॥

મરુત્પ્રયુક્તાશ્ ચ મરુત્સખાભં તમ્ અર્ચ્યમ્ આરાદ્ અભિવર્તમાનમ્
અવાકિરન્ બાલલતાઃ પ્રસૂનૈર્ આલોકશબ્દં વયસાં વિરાવૈઃ ॥

ધનુર્ભૃતો ઽપ્ય્ અસ્ય દયાર્દ્રભાવમ્ આખ્યાતમ્ અન્તઃકરણૈર્ વિશઙ્કૈઃ
વિલોકયન્ત્યો વપુર્ આપુર્ અક્ષ્ણાં પ્રકામવિસ્તારફલં હરિણ્યઃ ॥

સ કીચકૈર્ મારુતપૂર્ણરન્ધ્રૈઃ કૂજદ્ભિર્ આપાદિતવંશ્કૃત્યમ્
શુશ્રાવ કુઞ્જેષુ યશઃ સ્વમ્ ઉચ્ચૈર્ ઉદ્ગીયમાનં વનદેવતાભિઃ ॥

ઋક્તસ્ તુશારૈર્ ગિરિનિર્ઝરાણામ્ અનોકહાકમ્પ્તપુષ્પગન્ધ્ ઈ
તમ્ આતપક્લાન્તમ્ અનાતપત્રમ્ આચારપૂતં પવનઃ સિષેવે ॥

શશામ વૃષ્ટ્યાપિ વિના દવાગ્નિર્ આસીદ્ વિશેષ્ આ ફલપુષ્પવૃદ્ધિઃ
ઊનં ન સત્ત્વેષ્વ્ અધિકો બબાધે તસ્મિન્ વનં ગોપત્રિ ગાહમાને ॥

સંચારપૂતાનિ દિગન્તરાણિ કૃત્વા દિનાન્તે નિલયાય ગન્તુમ્
પ્રચક્રમે પલ્લવરાગતામ્રા તસ્મિન્ વનં ગોપત્રિ ગાહમાને ॥

તાં દેવતાપિત્રતિથિક્રિયાર્થામ્ અન્વગ્ યયૌ મધ્યમલોકપાલઃ
બભૌ ચ સા તેન સતાં મતેન શ્રદ્ધેવ સાક્ષાદ્ વિધિનોપપન્ના ॥

સ પલ્વલોત્તીર્ણવરાહયૂથાન્ય્ આવાસવૃક્ષોન્મુખબર્હિણાનિ
યયૌ મૃગાધ્યાસિતશાદ્વલાનિ શ્યામાયમાનાનિ વનાનિ પશ્યન્ ॥

આપીનભારોદ્વહનપ્રયત્નાદ્ ગૃષ્ટિર્ ગુરુત્વાદ્ વપુષો નરેન્દ્રઃ
ઉભાવ્ અલંચક્રતુર્ અઞ્ચિતાભ્યાં તપોવનાવૃત્તિપથં ગતાભ્યામ્ ॥

વસિષ્ઠધેનોર્ અનુયાનિનં તમ્ આવર્તમાનં વનિતા વનાન્તાત્
પપૌ નિમેષાલસપક્ષ્મપઙ્ક્તિર્ ઉપોષિતાભ્યામ્ ઇવ લોચનાભ્યામ્ ॥

પુરસ્કૃતા વર્ત્મનિ પાર્થિવેન પ્રત્યુદ્ગતા પાર્થિવધર્મ્પત્ન્યા
તદન્તરે સા વિરરાજ ધેનુર્ દિનક્ષપામધ્યગતેવ સંધ્યા ॥

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પયસ્વિનીં તાં સુદક્ષિણા સાક્ષતપાત્રહસ્તા
પ્રણમ્ય ચાનર્ચ વિશાલમ્ અસ્યાઃ શૃઙ્ગાન્તરં દ્વારમ્ ઇવાર્થસિદ્ધેઃ ॥

વત્સોત્સુકાપિ સ્તિમિતા સપર્યાં પ્રત્યગ્રહીત્ સેતિ નનન્દતુસ્ તૌ
ભક્ત્યોપપન્નેષુ હિ તવિધાનાં પ્રસાદચિહ્નાનિ પુરઃફલાનિ ॥

ગુરોઃ સદારસ્ય નિપીડ્ય પાદૌ સમાપ્ય સાંધ્યં ચ વિધિં દિલીપઃ
દોહાવસાને પુનર્ એવ દોગ્ધ્રીં ભેજે ભુજોચ્છિન્નરિપુર્ નિષણ્ણામ્ ॥

તામ્ અન્તિકન્યસ્તબલિપ્રદીપામ્ અન્વાસ્ય ગોપ્તા ગૃહિણીસહાયઃ
ક્રમેણ સુપ્તામ્ અનુ સંવિવેશ સુપ્તોત્થિતાં પ્રાતર્ અન્ઽ(?)ઊદતિષ્ઠત્ ॥

ઇત્થં વ્રતં ધારયતઃ પ્રજાર્થં સમં મહિષ્યા મહનીયકીર્તેઃ
સપ્ત વ્યતીયુસ્ ત્રિગુણાનિ તસ્ય દિનાનિ દીનોદ્ધરણોચિતસ્ય ॥

અન્યેદ્યુર્ આત્માનુચરસ્ય ભાવં જિજ્ઞાસમાના મુનિહોમધેનુઃ
ગઙ્ગાપ્રપાતાન્ત વિ રૂઢશષ્પં ગૌરીગુરોર્ ગહ્વરમ્ આવિવેષ ॥

ઇત્ય્ અદ્રિષોભાપ્રહિતેક્ષણેન ઇત્ય્ અદ્રિષોભાપ્રહિતેક્ષણેન
અલક્ષિતાભ્યુત્પતનો નૃપેણ પ્રસહ્ય સિંહઃ કિલ તાં ચકર્ષ ॥

તદીયમ્ આક્રન્દિતમ્ આર્તસાધોર્ ગુહાનિબદ્ધપ્રતિશબ્દદીર્ઘમ્
રશ્મિષ્વ્ ઇવાદાય નગેન્દ્ર સક્તાં નિવર્તયામ્ આસ નૃપસ્ય દૃષ્ટિમ્ ॥

સ પાટલાયાં ગવિ તસ્થિવાંસં ધનુર્ધરઃ કેસરિણં દદર્શ
અધિત્યકાયામ્ ઇવ ધાતુમય્યાં લ્ ઓધ્રદ્રુમં સાનુમતઃ પ્રફુલ્ લમ્ ॥

તતો મૃગેન્દ્રસ્ય મૃગેન્દ્રગામી વધાય વધ્યસ્ય શરં શરણ્યઃ
જાતાભિષઙ્ગો નૃપતિર્ નિષઙ્ગાદ્ ઉદ્ધર્તુમ્ ઐચ્છત્ પ્રસભોદ્ધૃતારિઃ ॥

વામેતરસ્ તસ્ય કરઃ પ્રહર્તુર્ નખપ્રભાભૂષિતકઙ્કપત્ત્રે
સક્તાઙ્ગુલિઃ સાયકપુઙ્ખ એવ ચિત્રાર્પિતારમ્ભ ઇન્વાવતસ્થે ॥

બાહુપ્રતિષ્ટમ્ભવિવૃદ્ધમન્યુર્ અભ્યર્ણમ્ આગસ્કૃતમ્ અસ્પૃશદ્ભિઃ
રાજા સ્વતેજોભિર્ અદહ્યતાન્તર્ ભોગીવ મન્ત્રૌષધિરુદ્ધવીર્યઃ ॥

તમ્ આર્યગૃહ્યં નિગૃહીતધેનુર્ મનુષ્યવાચા મનુવંશકેતુમ્
વિસ્મા ય્ અયન્ વિસ્મિતમ્ આત્મવૃત્તૌ સિંહોરુસત્ત્વં નિજગાદ સિંહઃ ॥

અલં મહીપાલ તવ શ્રમેણ પ્રયુક્તમ્ અપ્ય્ અસ્ત્રમ્ ઇતો વૃથા સ્યાત્
ન પાદપોન્મૂલનશક્તિ રંહઃ શિલોચ્ચયે મૂર્છતિ મારુતસ્ય ॥

કૈલાસગૌરં વૃઅમ્ આરુરુક્ષોઃ પાદાર્પણાનુગ્રહપૂતપૃષ્ટમ્
અવેહિ માં કિંકરમ્ અષ્ટમૂર્તેઃ કુમ્ભોદરં નામ નિકુમ્ભ મિત્રમ્ ॥

અમું પુરઃ પશ્યસિ દેવદારું પુત્રીકૃતો ઽસૌ વૃષભધ્વજેન
યો હેમકુમ્ભસ્તનનિઃસૃતાનાં સ્કન્દસ્ય માતુઃ પયસાં રસજ્ઞઃ ॥

કણ્ડૂયમાનેન કટં કદાચિદ્ વન્યદ્વિપેનોન્મથિતા ત્વગ્ અસ્ય
અથૈનમ્ અદ્રેસ્ તનયા શુશોચ સેનાન્યમ્ આલીઢમ્ ઇવાસુરાસ્ત્રૈઃ ॥

તદા પ્રભૃત્ય્ એવ વનદ્વિપાનાં ત્રાસાર્થમ્ અસ્મિન્ન્ અહમ્ અદિકુક્ષૌ
વ્યાપારિતઃ શૂલભૃતા વિધાય સિંહત્વમ્ અઙ્કાગતસત્ત્વવૃત્ત્ ઇ ॥

તસ્યાલમ્ એષા ક્ષુધિતસ્ય તૃપ્ત્યૈ પ્રદિષ્ટકાલા પરમેશ્વરેણ
ઉપસ્થિતા શોણિતપારણા મે સુરદ્વિષશ્ ચાન્દ્રમસી સુધેવ ॥

સ ત્વં નિવર્તસ્વ વિહાય લજ્જાં ગુર્ ઓર્ ભવાન્ દર્શિતશિષ્યભક્તિઃ
શસ્ત્રેણ રક્ષ્યં યદ્ અશક્ય રક્ષં ન તદ્ યશઃ શસ્ત્રભૃતાં ક્ષિણોતિ ॥

ઇતિ પ્રગલ્ભં પુરુસાધિરાજો મૃગાધિરાજસ્ય વચો નિશમ્ય
પ્રત્યાહતાસ્ત્રો ગિરિશપ્રભાવાદ્ આત્મન્ય્ અવજ્ઞાં શિથિલીચકાર ॥

પ્રત્યબ્રવીચ્ ચૈનમ્ ઇષુપ્રયોગે તત્પૂર્વ સઙ્ગે વિતથપ્રયત્નઃ
જડીકૃતસ્ ત્ર્યમ્બક વિક્ષણેન વજ્રં મુમુક્ષન્ન્ ઇવ વજ્રપાણિઃ ॥

પ્રત્યાહ વૈનં શરમોક્ષવન્ધ્યો મા પત્ત્રપર્વાત્ સ્વરભેદમ્ આપ્તઃ
પ્રહીણપૂર્વધ્વનિનાધિરૂઢસ્ તુલામ્ અસારેન શરદ્ઘનેન ॥

સંરુદ્ધચેષ્ટ્ અસ્ય હેતુઃ હાસ્યં વચસ્ તદ્ યદ્ અહં વિવક્ષુઃ
અન્તર્ગતં પ્રાણભૃતાં હિ વેદ સર્વં ભવાન્ ભાવમ્ અતો ઽભિધાસ્યે ॥

માન્યઃ સ મે સ્થાવરજઙ્ગમાનાં સર્ગસ્થિતિ પ્રત્યવહાર હેતુઃ
ગુરોર્ અપીદં ધનમ્ આહિતાગ્નેર્ નશ્યત્ પુરસ્તાદ્ અનુપેક્ષણીયમ્ ॥

સ ત્વં મદીયેન શરીરવૃત્તિં દેહેન નિર્વર્તયિતું પ્રસીદ
દિનાવસાનોત્સુકબાલવત્સા વિ સૃજ્યતાં ધેનુર્ ઇયં મહર્ષેઃ ॥

અથાન્ધકારં ગિરિ ગહ્વરાણાં દંષ્ટ્રામયૂખૈઃ શકલાનિ કુર્વન્
ભૂયઃ સ ભૂતેશ્વરપાર્શ્વવર્તી કિંચિદ્ વિહસ્યાર્થપતિં બભાષે ॥

એકાતપત્રં જગતઃ પ્રભુત્વં નવં યયઃ કાન્તમ્ ઇદં વપુશ્ ચ
અલ્પસ્ય હેતોર્ બહુ હાતુમ્ ઇચ્છન્ વિચારમૂધઃ પ્રતિભાસિ મે ત્વમ્ ॥

ભૂતાનુકમ્પા તવ ચેદ્ ઇયં ગૌર્ એકા ભવેત્ સ્વસ્તિમતી ત્વદન્તે
જીવન્ પુનઃ શશ્વદ્ ઉપપ્લવેભ્યઃ પ્રજાઃ પ્રજાનાથ પિતેવ પાસિ ॥

અથૈકધેનોર્ અપરાધ ચણ્ડાદ્ ગુરોઃ કૃષાનુપ્રતિમાદ્ બિભેષિ
શક્યો ઽસ્ય મન્યુર્ ભવતા વિનેતું ગાઃ કોટિશઃ સ્પર્શયતા ઘટોધ્નીઃ ॥

તદ્ રક્ષ કલ્યાણપરંપરાણાં ભોક્તારમ્ ઊર્જસ્વલમ્ આત્મદેહમ્
મહીતલસ્પર્શન માત્રભિન્નમ્ ઋદ્ધં હિ રાજ્યં પદમ્ ઐન્દ્રમ્ આહુઃ ॥

એતાવદ્ ઉક્ત્વા વિરતે મૃગેન્દ્રે પ્રતિસ્વનેન્ આસ્ય ગુહાગતેન
શિલોચ્ચયો ઽપિ ક્ષિતિપાલમ્ ઉચ્ચૈઃ પ્રીત્યા તમ્ એવાર્થમ્ અભાષતેવ ॥

નિશમ્ય દેવાનુચરસ્ય વાચં મનુષ્યદેવઃ પુનર્ અપ્ય્ ઉવાચ
ધેન્વા તદ્ અધ્યાસિત કાતરાક્ષ્યા નિરીક્ષ્યમાણઃ સુતરાં દયાલુઃ ॥

ક્ષતાત્ કિલ ત્રાયત ઇત્ય્ ઉદગ્રઃ ક્ષત્રસ્ય શબ્દો ભુવનેષુ રૂઢઃ
રાજ્યેન કિં તદ્વિપરીતવૃત્તેઃ પ્રાણૈર્ ઉપક્રોશમલીમસૈર્ વા ॥

કથં નુ શક્યો ઽનુનયો મહર્ષેર્ વિશ્રાણન્ આચ્ ચાન્ય પયસ્વિનીનામ્
ઇમામ્ અનૂનાં સુરભેર્ અવેહિ રુદ્રૌજસા તુ પહૃતં ત્વયાસ્યામ્ ॥

સેયં સ્વદેહાર્પણનિષ્ક્રયેણ ન્યાય્યા મયા મોચયિતું ભવત્તઃ
ન પારણા સ્યાદ્ વિ હતા તવૈવં ભવેદ્ અલુપ્તશ્ ચ મુનેઃ ક્રિયાર્થઃ ॥

ભવાન્ અપીદં પરવાન્ અવૈતિ મહાન્ હિ યત્નસ્ તવ દેવદારૌ
સ્થાતું નિયોક્તુર્ ન હિ શક્યમ્ અગ્રે વિનાશ્ય રક્ષ્યં સ્વયમ્ અક્ષતેન ॥

કિમ્ અપ્ય્ અહિંસ્યસ્ તવ ચેન્ મતો ઽહં યશઃશરીરે ભવ મે દયાલુઃ
એકાન્તવિધંસિષુ મદ્વિધાનાં પિણ્ડેષ્વ્ અનાસ્થા ખલુ ભૌતિકેષુ ॥

સંબન્ધમ્ આભાષણપૂર્વમ્ આહુર્ વૃત્તઃ સ નૌ સંગતયોર્ વનાન્તે
તદ્ ભૂતનાથાનુગ નાર્હસિ ત્વં સંબન્ધિનો મે પ્રણયં વિહન્તુમ્ ॥

તથેતિ ગામ્ ઉક્તવતે દિલીપઃ સદ્યઃ પ્રતિષ્ટમ્ભવિમુક્તબાહુઃ
સ ન્યસ્ત શસ્ત્રો હરયે સ્વદેહમ્ ઉપાનયત્ પિણ્ડમ્ ઇવામિષસ્ય ॥

તસ્મિન્ ક્ષણે પાલયિતુઃ પ્રજાનામ્ ઉત્પશ્યતઃ સિંહનિપાતમ્ ઉગ્રમ્
અવાઙ્ મુખસ્ય્ઽઓપરિ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત વિદ્યાધરહસ્તમુક્તા ॥

ઉત્તિષ્ઠ વત્સેત્ય્ અમૃતાયમાનં વચો નિશમ્યોત્થિતમ્ ઉત્થિતઃ સન્
દદર્શ રાજા જનનીમ્ ઇવ સ્વાં ગામ્ અગ્રતઃ પ્રસ્રવિણીં ન સિંહમ્ ॥

તં વિસ્મિતં ધેનુર્ ઉવાચ સાધો માયાં મયોધ્ભાવ્ય પરીક્ષિતો ઽસિ
ઋષિપ્રભાવાન્ મયિ નાન્તકો ઽપિ પ્રભુઃ પ્રહર્તું કિમ્ ઉતાન્યહિંસ્ર્ આઃ ॥

ભક્ત્યા ગુરૌ મય્ય્ અનુકમ્પાય ચ પ્રીતાસ્મિ તે પુત્ર વરં વૃણીષ્વ
ન કેવલાનાં પયસાં પ્રસૂતિમ્ અવેહિ માં કામદુઘાં પ્રસન્નામ્ ॥

તતઃ સમાનીય સમાનિત્ આર્થી હસ્તૌ સ્વહસ્તાર્જિતવીરશબ્દઃ
વંશસ્ય કર્તારમ્ અનન્તકીર્ત્ ઇં સુદક્ષિણાયાં તનયં યયાચે ॥

સંતાનકામાય તથેતિ કામં રાજ્ઞે પ્રતિશ્રુત્ય પયસ્વિની સા
દુગ્ધ્વા પયઃ પત્ત્રપુટે મદીયં પુત્ર્ઽ; ઓપ ભુઙ્ક્ષ્વ્ઽ એતિ તમ્ આદિદેશ ॥

વત્સસ્ય હોમાર્થવિધેશ્ ચ શેષમ્ ઋષેર્ અનુજ્ઞામ્ અધિગમ્ય માતઃ
ઊ ધસ્યમ્ ઇચ્છામિ તવોપભોક્તુમ્યં ષષ્ઠામ્શમ્ ઉર્વ્યા ઇવ રક્ષિતાયાઃ ॥

ઇત્થં ક્ષિતીશેન વસિષ્ઠધેનુર્ વિજ્ઞાપિતા પ્રીતતરા બભૂવ
તદન્વિતા હૈમવતાચ્ ચ કુક્ષેઃ પ્રત્યાયયાવ્ આશ્રમમ્ અશ્રમ્ એણ ॥

તસ્યાઃ પ્રસન્નેન્દુમુખઃ પ્રસાદં ગુરુર્ નૃપાણાં ગુરવે નિવેદ્ય
પ્રહર્ષચિહ્ન્ આનુમિતં પ્રિયાયૈ શશંસ વાચા પુનરુક્તયેવ ॥

સ નન્દિનીસ્તન્યમ્ અનિન્દિતાત્મા સદ્વત્સલો વત્સ હુતાવશેષમ્
પપૌ વસિષ્ઠેન કૃતાભ્યનુજ્ઞઃ શુભ્રં યશો મૂર્તમ્ ઇવ્ આતિતૃષ્ણઃ ॥

પ્રાતર્ યથોક્તવ્રતપારણાન્તે પ્રાસ્થાનિકં સ્વસ્ત્યયનં પ્રયુજ
તૌ દંપતી સ્વાં પ્રતિ રાજધાનીં પ્રસ્થાપયામ્ આસ વશી વસિષ્ઠઃ ॥

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય હુતં હુતાશમ્ અનન્તરં ભર્તુર્ અરુન્ધતીં ચ
ધેનું સવત્સાં ચ નૃપઃ પ્રતસ્થે સન્મઙ્ગલોદગ્રતર્ અપ્રભાવઃ ॥

શ્રોતાભિરામધ્વનિના રથેન સ ધર્મપત્નીસહિતઃ સહિષ્ણુઃ
યયાવ્ અનુદ્ઘાત સુખેન માર્ગં સ્વેન્ એવ પૂર્ણેન મનોરથેન ॥

તમ્ આહિતૌત્સુક્યમ્ અદર્શનેન પ્રજાઃ પ્રજાર્થવ્રત કર્શિત્ આઙ્ગમ્
નેત્રૈઃ પપુસ્ તૃપ્તિમ્ અનાપ્નુવદ્ભિર્ નવોદયં નાથમ્ ઇવૌષધીનામ્ ॥

પુરંદરશ્રીઃ પુરમ્ ઉત્પતાકં પ્રવિશ્ય પૌરૈર્ અભિનન્દ્યમાનઃ
ભુજે ભુઅંગેન્દ્રસમાનસારે ભૂયઃ સ ભૂમેર્ ધુરમ્ આસસઞ્જ ॥

અથ નયનસમુત્થં જ્યોતિર્ અત્રેર્ ઇવ દ્યૌઃ સુરસરિદ્ ઇવ તેજો વહ્નિનિષ્ઠ્યૂતમ્ ઐશમ્
નરપતિકુલભૂત્યૈ ગર્ભમ્ આધત્ત રાજ્ઞી ગુરુભિર્ અભિનિવિષ્ટં લોકપાલાનુભાવૈઃ ॥