પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 7

। દેશે આસીદ્ વ્યક્તિશૂન્યે દેશે તસ્ય સ્થાનાનભ્યુપગમાદ્ અસ્તિ પશ્ચાત્ તત્સામાન્યં વ્યક્તાવ્ ઉત્પન્નાયાં સામાન્યશૂન્યાયા વ્યક્તેર્ અનભ્યુપગમાત્* । ન ચ તત્ર દેશો વ્યક્ત્યા સહોત્પન્નઃ । ન ચ કુતશ્ચિત્ પૂર્વકાદ્ વ્યક્તિવિશેષાદ્ આગતઃ । એતચ્ ચ ન યાતી ॥।
દ્ પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। માન્યમ્ ઇષ્યત ઇતિ વ્યાઘાતઃ । સ ચ પ્રાજ્ઞાનાં દુઃસહત્વાદ્ ભારઃ । અત એવાહ । ક ઇમમ્ ઇત્યાદિ । પ્રજ્ઞો હિ કથમ્ અયુક્તં સહેત । જડસ્ ત્વ્ અજ્ઞાનાદ્ યુક્તાયુક્તવિચારણે ઽક્ષમઃ સહેતાપિ યદ્ આહાન્યત્ર જાડ્યાદ્ ઇતિ । ભવતુ નામ સક્રિયં સામાન્યં તથા ।

। .. .. .. .. .. ઙ્શાન્ત + + + ત્સુદ્રવ્યં યાયાત્* । અનંશં વા પૂર્વમ્ આધારં હિત્વા । દ્વયમ્ અપ્ય્ એતન્ નાસ્તીત્ય્ આહ । ન ચેત્યાદિ । પૂર્વમ્ આધારમ્ ઇતિ સૂત્રભાગમ્ ઉત્પિત્સુ દેશાદ્ ભિન્નદેશમ્ ઇતિ મિશ્રકેણ સ્પષ્ટયતિ । તયોશ્ ચેતિ પૂર્વપશ્ચાદુત્પન્નયોર્ દ્રવ્યયોઃ ભિન્નેત્યાદિ ।

। .. .. .. .. દેશાભ્યાં દ્રવ્યાભ્યાં સ + + ત્* । આલોકો હિ સાવયવત્વાત્* અન્યેનાવયવેન ઘટેન સંબધ્યતે ઽન્યેન પટાદિભિઃ । એવં રજ્જુવંશદણ્ડાવ્ અપિ સ્વસંબન્ધિભિઃ । ન હીત્યાદિ અસ્યૈવ સમર્થનં । કસ્માન્ ન યુક્ત ઇત્ય્ આહ । તસ્યેત્યાદિ । તસ્યાનવયવસ્ય વસ્તુન એકેન દ્રવ્યેણ સ .. ।

। .. ત્મનશ્ ચ તસ્ય સામાન્યસ્ય તત્પ્રદેશવર્ત્તિસંબન્ધિરૂપત્વાદ્ ઉત્પિત્સુઘટદેશાત્ પૂર્વદેશવર્ત્તિ યદ્ઘટાદિદ્રવ્યં તત્સંબન્ધિરૂપત્વાન્ નાસ્તિ ભિન્નદેશેન યુગપદ્યોગઃ । અ{ન્યથે ય આત્મા તદ્વ્યતિરેકેણ દ્વિતીયાત્માભાવાદ્ એકાત્મનશ્ ચ તસ્ય સામાન્યસ્ય તત્પ્રદેશવર્ત્તિસંબન્ધિરૂપત્વાદ્ ઉત્પિત્સુ} અન્યથેતિ તત્પ્રદેશવર્ત્તિરૂપત્વાભા ।

। ણ સંબન્ધાયોગાત્* તસ્માદ્ એકવ્યક્તિનિત્યતાત્મનઃ સામાન્યસ્ય નાસ્તિ તસ્મિન્ન્ એવ કાલે ભિન્નદેશેન દ્રવ્યેન સંબન્ધઃ । સંબન્ધે વા પૂર્વવ્યક્તિનિયતૈકાત્મકત્વેન સામાન્યસ્ય પૂર્વવ્યક્તૌ સ્થિતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવ કાલે ભિન્નદેશવ્યક્તિગમનેનાસ્થિતિર્ એતચ્ ચ વિરુદ્ધમ્ ઇત્ય્ આહ એકસ્યાધેયસ્યેત્યાદિ । તત્ર સ્થાનમ્ ઇતિ વ્યક્તૌ । .. ।

। ભ્યુપગમાત્* તત્ર પૂર્વવ્યક્તાવ્ એવ તેનૈવ પૂર્વવ્યક્તિનિયતેનૈવાત્મના તસ્ય સામાન્યસ્યાસ્થાનમ્ ઇત્ય્ અયુક્તમ્ એતત્ કિંકારણં તસ્થિતેત્યાદિ । તસ્યામ્ એવ પૂર્વવ્યક્તૌ સ્થિતાસ્થિતાત્મનોઃ સ્વભાવયોર્ એકસ્ય યુગપત્ સામાન્યસ્ય વિરોધાત્* । સર્વત્ર પૂર્વવ્યક્તાવ્ ઉત્પિસુદ્રવ્યે ચ સર્વદેત્ય્ ઉત્પિત્સુદ્રવ્યાત્* પ્રાગ્ અપિ અય .. ।

। .. દેશે પ્રાગ્ એવાસ્તિ સામાન્યં । તતશ્ ચ યદ્ ઉક્તં ન ચ તત્રાસીદ્ ઇતિ । તદ્ અસિદ્ધમ્ ઇતિ । સર્વાકારસ્થિતાત્મેતિ યેનૈવાકારેણ પૂર્વવ્યક્તૌ સ્થિતં સામાન્યં તેનૈવોત્પિત્સુદ્રવ્યે ઽપિ નિરંશત્વાત્ સર્વત્ર તુલ્યાકારાવૃત્તિર્ ઇત્ય્ અર્થઃ । તત્સ્વભાવેત્યાદિના પ્રતિષેધતિ । સામાન્યસ્વભાવસ્ય દર્શનમ્ આશ્રયો યસ્ય સ સર્વત્ર ભિન્નજાતીયે ઽપિ ।