પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 6

। વસાયાત્* । તેષુ ભિન્નેષુ વસ્તુષુ સ્વપ્રતિભાસ્યસ્ય ભાવત્વેનાધ્યારોપાત્* । દૃશ્યવિકલ્પ્યાવ્ અર્થાવ્ એકીકૃત્ય પ્રવૃત્તેર્ ઇત્ય્ અર્થઃ । એતદ્ ઉક્તં ભવતિ યસ્માદ્ ભિન્નવસ્તુદર્શનબલેનોત્પદ્યતે ઉત્પન્નાત્ સ્વપ્રતિભાસં ભિન્નેષુ વસ્તુષ્વ્ આરોપ્ય વર્તતે ॥।
વ્1 ॥। તાવદ્ એકો ઉપપત્તિદ્વયં કૃત્વા વ્યાચક્ષતે । અન્યે ત્વ્ એકૈવેયં દ્વયપ્રતિપત્તિર્ ઇતિ પ્રતિપન્ના । ભિન્નપદાર્થદર્શનબલેન તેષુ સ્વપ્રતિભાસેષુ ભાવાધ્યવસાયાત્* સ્વપ્રતિભાસ એવ ભિન્નો ભાવ ઇત્ય્ એવમ્ અધ્યવસાયાદ્ ભેદવિષયત્વમ્ ઉચ્યત ઇત્. ।

। .. નાસ્તિ શશવિષાણાદિકલ્પનાસુ તત્ર કથમ્ ઇતિ ચેદ્ આહ તથા ભાવેત્યાદિ । યથૈવ ભિન્નવસ્તુસ્વભાવગ્રાહ્યાનુભવબલેનોત્પ + + + + ત્યાદિબુદ્ધયઃ સ્વપ્રતિભાસે ભિન્નભાવાધ્યારોપેણ પ્રવર્તન્તે પ્રધાનકાર્યત્વનિત્યાદિબુદ્ધિષ્વ્ અપિ તથાભાવ .. ।

। વૃત્તેર્ ભેદવિષયત્વમ્ ઉચ્યતે શશવિષાણાદિવિકલ્પેષ્વ્ અપિ વિકલ્પાન્તરવ્યવચ્છેદેન ભિન્નત્વાધ્યારોપાદ્ ભેદવિષયત્વમ્ અસ્તીતિ સ્વાશ્રયમાત્રગત વ્યક્તિદેશ એવ સ્થિતં ન તુ વ્યક્તિશૂન્યે દેશે સર્વગતં વા વ્યક્તિશૂન્યે ઽપિ દેશે વિદ્યમાનત્વાત્* અપૂર્વઘ .. ।

। ભવો નૈવેત્ય્ અભિપ્રાયઃ । ભવેત્ સંભવો યદિ તસ્માત્ પૂર્વદ્રવ્યાત્ તત્સામાન્યં પશ્ચાદ્ ઉત્પદ્યમાનં દ્રવ્યં યાતિ તચ્ ચ નાસ્તીત્ય્ આહ ન હીત્યાદિ । અન્યદ્રવ્યવૃત્તેર્ ઇત્ય્ ઉત્પિત્સુદ્રવ્યાદ્ ભિન્નદેશદ્રવ્યવૃત્તેર્ ભાવસ્ય સામાન્યાખ્યસ્ય તતઃ પૂર્વકાદ્ આશ્રયાદ્ અચલતસ્ તદુભયા .. ।

। .. તુ ભિન્નદેશેનાદર્શેન યોગો ઽસ્તીતિ બ્રુવાનઃ । કથં નોન્મત્તઃ સ્યાત્* । સામગ્રીબલાદ્ ભ્રાન્તં જ્ઞાનં । પ્રતિબિમ્બાનુગતાદર્શપ્રતિભાસિ તત્ર જાયતે । યથોક્તં વિરુદ્ધપરિણામેષુ વજ્રદર્શતલાદિષુ પર્વતાદિસ્વભાવાનાં ભાવાનાં નાસ્તિ સંભવ ઇતિ । યે ઽપિ .. ।