પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 41

। શ્ચિત્ કારણાદ્ ભાવ ઉત્પાદ ઇતિ ચેત્* અયમ્ અભિપ્રાયો ન સર્વસ્ય સતઃ કારણાયત્તતા । કેચિદ્ ધિ સન્તઃ કૂટસ્થનિત્યા એવ દિક્કાલપરમાણ્વાદયઃ તતશ્ ચ સત્વાદ્ ઇત્ય્ અસ્ય હેતોસ્ તૈર્ એવાનેકાન્ત ઇતિ । આકસ્મિકીત્ય્ અહેતુકા .. ॥।
વ્ પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। .. .. .. .. .. .. કસ્માદ્ વ્યવસાયફલત્વાન્ નિશ્ચયફલત્વાત્ પ્રંઆણાનાં પ્રત્યક્ષમ્ અપિ હિ પ્રમાણં સર્વાકારગ્રહણે ઽપિ યેષ્વ્ એવાકારેષુ નિશ્ચયમ્ આ .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. + + + ન્. ચેય્. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ।

। પરિચ્છેદો યસ્ય ચેતસ ઇતિ વિગ્રહઃ । સંશયે સત્ય્ અવશ્યં ન પ્રવર્તિતવ્યમ્ ઇત્ય્ એવં નિશ્ચિતં ચેતો ન કરોતીત્ય્ અર્થઃ । સંશયાદ્ અપિ ક્વચિલ્ લોકસ્ય કૃષીવલાદેઃ પ્રવૃત્તેઃ કથં તર્હ્ય્ અપ્રવૃત્તિફલત્વેનાસ્યાઃ પ્રામાણ્યમ્ ઉક્તમ્ ઇત્ય્ અત આહ । તથાત્વે તદ્ ઇ + + + .. .. .. ।

। .. .ય્. .. .. .ર્. .. સેયમ્ અદૃશ્યવિષયાનુપલબ્ધિર્ અપ્રવૃત્તિફલાપ્રોક્તા । લિઙ્ગાતિશયભાવિનીતિ લિઙ્ગમ્ અનુપલબ્ધિસ્ તસ્યાતિશયો વિશેષ ઉપલબ્ધિલક્ષણપ્રાપ્તસ્યેતિ । તસ્ય ભાવઃ સત્વમ્* । તદ્ યસ્યામ્ અસ્તિ સા તથોક્તા । લિઙ્ગવિશેષણવતીત્ય્ અર્થઃ । ઉપલબ્ધિલક્ષણ + + + + + + + યાવત્* । ।

। પ્રાપ્તસ્યેત્ય્ અસ્માદ્ વિશેષણાદ્ ઉત્પદ્યતે । અત્રેત્યાદિના વ્યાચષ્ટે । અતેત્ય્ અસદ્વ્યવહારે । યથોદાહૃતા પ્રાગ્ ઇતિ । અસજ્જ્ઞાનફલા કાચિદ્ ધેતુભેદવ્યપેક્ષયેત્યાદિના । યત્ પુનર્ ઉક્તમ્ અપ્રમાણમ્ અનુપલબ્ધિર્ ઇતિ । નાવિશેષેણ બોદ્ધવ્યં કિંતુ સ્વભાવેત્યાદિ । દેશાદિવિપ્રકર્ષ .. ભાવઃ જ્ઞાપકં લિઙ્ગં તયો ।

। સાધ્યે નસ્તિ પ્રામાણ્યમ્ ઇતિ સ્વભાવાજ્ઞાનં પ્રત્યક્ષનિવૃત્તિઃ । જ્ઞાપકાજ્ઞાનમ્ અનુમાનનિવૃત્તિઃ । અદૃશ્યવિષયાયાઃ પ્રત્યક્ષાનુમાનનિવૃત્તેર્ અયં ન્યાય ઉદાહૃત ઇતિ સમુદાયાર્થઃ । યસ્યેત્યાદિના વ્યાચષ્ટે । યસ્ય કસ્યચિદ્ અર્થસ્ય વિપ્રકૃષ્ટસ્ય સ્વભાવઃ પ્રત્યક્ષેણ નોપલભ્યતે દેશાદિવિપ્રકર્ષાત્* કારણાત્* સ સ્વભાવઃ । તદ્ અનુ ।

। .. ત્યક્ષનિવૃત્તિમાત્રેણાસન્ નામ યથોક્તં પ્રાગ્ ઇતિ ન ચ તથા વિપ્રક્ષૃટેષુ સ્વસામર્થ્યોપાદાનાજ્ જ્ઞાનોત્પાદનશક્તિર્ અસ્તીત્યાદિના સ્વભાવાજ્ઞાનસ્યેત્ય્ એતદ્ વ્યાખ્યાય । જ્ઞાપકાજ્ઞાનસ્યેત્ય્ એતદ્ વ્યાખ્યાતુકામ આહ યો ઽપીત્યાદિ । જ્ઞાપકસ્યેત્ય્ અસ્ય વિવરણં લિઙ્ગસ્યેતિ । અતીન્દ્રિયઃ પ્રતિક્ષિપ્યતે ઽર્થઃ । સર્વથૈવ યથા નાસ્તિ વિરક્તં ।

। .. વા પ્રતિક્ષિપ્યતે । અત્ર વિશેષઃ પ્રતિક્ષિપ્યતે ન ધર્મિસત્તામાત્રં યથા નાસ્તિ દાનેત્યાદિ । દાનં ચ હિંસાવિરતિશ્ ચેતિ દ્વન્દ્વઃ । તદ્વિષયાશ્ ચેતનાસ્ તથોક્તા દાનચેતનાનાં હિંસાવિરતિચેતનાં ચેત્ય્ અર્થઃ । અભ્યુદયહેતુતા વિશિષ્ટાનાગતફલહેતુતા । અત્ર ચેતનાનાં ન સ્વરૂપં પ્રતિક્ષિપ્યતે તા .. .. .. ।