પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 40

। ભાવાત્* તસ્માદ્ અનશ્વરાત્માનં હેતું જનયતીતીચ્છતા સર્વકાલસ્થાપિનં જનયતીત્ય્ અઙ્ગીકર્તવ્યમ્* । તથાભૂતં ચ કૃતકં વસ્તુ નાસ્તિ સર્વસ્ય કાલાન્તરેણ
વ્1 ॥। વદ્ બુદ્ધીન્દ્રિયદેહાઃ પ્રવાહચ્છેદિ .. ઉપલભ્યન્તે .. .. શ્. .. વૃક્ષાદયઃ પર્વતાદયો ઽપિ તદાશ્રિતવૃક્ષાદિવિનાશાદ્ વિનશ્યન્ત્ય્ એવાન્યથાશ્રિતવિનાશાભાવાત્* । તજ્જાતીયતયાન્યે ઽપિ અન્તશો વિજ્ઞાનકાર્યસ્યાપિ કદાચિદ્ અનુત્પાદાદ્ વજ્રાદેર્ અપિ વિનાશઃ સિદ્ધઃ । ન હેતુકૃતો નશ્વરાનશ્વર્વિભાગઃ .. .. .. .. ।

। .. જન્મિસ્વભાવઃ સ એવ નાસ્તીતિ નશ્વરઃ । એતદ્ ઉક્તં ભવતિ જ .. એવ કસ્યચિત્ તાદૃશં યેન કશ્ચિન્ નશ્વરો ભવતિ અપરો નેતિ ન વૈ જન્મ નાશિસ્વભાવસ્ય હેતુઃ । ન હિ જન્મ નામ કિંચિદ્ વ્યતિરિક્તમ્ અસ્તિ યેન નાશિસ્વભાવં કંચિત્ કુર્યાત્* સ્વભાવ એવ હિ પદાર્થાનાં જન્મ તસ્યૈવ હેતુપ્રવિભાગો નિરૂપ્યતે .. .. ।

। .. .. .. + .આશસિદ્ધિઃ નાપિ જન્મ નાશિસ્વભાવસ્ય હેતુસ્ તસ્માન્ નાત્ર કૃતકેષુ સત્સુ વા હેતોર્ વિનશ્વરાવિનશ્વરજનકત્વેન સ્વભાવવિભાગઃ તદભાવાદ્ ધેતુપ્રવિભાગાભાવાત્ ફલસ્ય કૃતકસ્ય સતો વા નશ્વરાનશ્વરત્વેન વિભાગો નાસ્તીતિ અસમાનં યવબીજાદિના । કૃતકત્વાપેક્ષ .. .. ।

। .. .. .. .. .. .. .. .. તસ્યાભ્યુપગતત્વાત્* નૈતદ્ અસ્ત્ય્ અકૃતકસ્ય સત્વાયોગાત્* સર્વં હિ સત્વં દેશકાલવસ્તુપ્રતિનિયતં અહેતુત્વે તન્નિયમાયોગાત્* પરમાણૂનામ્ અણુમનસશ્ ચ મૂર્તિમત્વાદ્ દેશનિયમઃ પરેણાઙ્ગીકૃતઃ તત્કૃતોપકારાભાવે ઽસ્મિન્ દેશે પરમાણુર્ નાન્યસ્મિન્* તથા .. ।

। .. .. .. .. .. .. તસ્માદ્ ઇત્યાદિના યે યદ્ભાવં પ્રત્ય્ અનપેક્ષા ઇત્યાદેઃ પ્રયોગસ્યાર્થમ્ ઉપસંહરતિ સેયં વિનાશસ્ય નિરપેક્ષતા ક્વચિદ્ વસ્તુનિ કદાચિત્ કાલે વિનાશસ્ય યો ભાવસ્ તેન વિરોધિની કિં કરોતિ । તદભાવં તસ્ય કેચિત્ કદાચિચ્ ચ વિનાશભાવસ્યાભાવં સ્વભાવેન સત્તયા સાધયતિ ।

। .. ણ .. .. .. + + + + + + + ત્. યસ્મિન્ કાલે ભવતિ યત્ર વા દ્રવ્યે તં કાલં દ્રવ્યં ચાપેક્ષત ઇતિ નિરપેક્ષ એવ ન સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઉક્તં પ્રાક્* । સ તર્હીતિ પરઃ । નેત્ય્ અચાર્યઃ । સત્તાયા યો હેતુભાવસ્ તસ્માદ્ એવ તથોત્પત્તેઃ નશ્વરસ્વભાવોત્પત્તેઃ । એતદ્ એવ સ્પષ્ટયન્ન્ આહ સતો હીત્યાદિ । .. ।