પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 37

। .. .. .ઇ .. .. .. .. .. ..ઃ પ્રમાણેન સિદ્ધઃ તસ્માત્ તન્નિવૃત્ત્યા નિવર્તત ઇતિ સા ચેત્ સિધ્યતીતિ નિયમમ્ ઇત્ય્ ઉત્તરકાલભાવિનીતિ વૃત્તિઃ તદાત્મનિયમં .. .. .. .. .. .. ત્વમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ।
ત્ પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। ન્યે .. ન્યથા વ્યાચક્ષતે સાધ્ય એવ સાધનસ્ય ભાવે નિયમઃ । પ્રસાધ્ય શબ્દશ્ ચાર્થાદ્ આક્ષેપવચનસ્ તેનાયમ્ અર્થસ્ તસ્માન્ નિયમં પ્રસાધ્ય । નિયમમ્ અર્થાદ્ આક્ષિપ્ય નિવૃત્તિર્ વક્તવ્યેતિ તથાભૂતેન વચનેન નિવૃત્તિર્ વક્તવ્યા યા સામર્થ્યાન્ નિયમમ્ આક્ષિપતીતિ અતત્ એવાહ સા ચે .. ।

। .. તેન વચનેન પ્રકાશ્યતે । તદાત્મનિયમં સાધ્યાત્મનિયમમ્ અર્થાદ્ ઉક્તિસામર્થ્યાદ્ આક્ષિપતિ ઇતિ હેતોઃ સિદ્ધો ઽન્વયઃ । કથમ્ ઇત્યાદિ । પરો હિ કૃતકં વિનાશનિયતમ્ ઇચ્છત્ય્ એવ કાલાન્તરસ્થાપિનં તુ તેનાયં પ્રશ્નાર્થઃ । કૃતક ઉત્પાદાનન્તરવિનાશિત્વેનાવશ્યમ્ અનિત્ય ઇતિ । કથમ્ અવગન્તવ્યં કાલાન્તરં ।

। ..ઃ કૃતક ઉત્પાદાનન્તરવિનાશીત્ય્ ઉચ્યતે ચ સિધ્યતુ નામ કૃતકત્વાદ્ અનિત્યત્વં ક્ષણિકત્વં ન સિધ્યતીતિ ઉત્તરમ્ આહ યસ્માદ્ ઇત્યાદિ । સ્વભાવાદ્ ઇતિ સ્વસ્ય કૃતકરૂપસ્ય ભાવાદ્ ઉત્પાદાદ્ એવાનુબન્ધિતા કૃતકસ્વભાવનિષ્પત્તાવ્ એવાનિત્યતાસ્વભાવનિષ્પત્તેર્ ઇત્ય્ અર્થઃ । તદ્ભાવ ઇત્ય્ અનિત્યત્વભા .. ।

। .. .. તોર્ વિનશ્વરાણામ્ અનિત્યસ્વભાવાનાં ભાવાદ્ ઉત્પાદાત્* એતચ્ ચ સ્વભાવાદ્ અનુબન્ધિતેત્ય્ અસ્ય વિવરણં યત એવં તસ્માદ્ ઇત્યાદિ । પ્રકૃત્યૈવેત્ય્ સ્વભાવેનૈવ યદિ તુ સહેતુકો વિનાશઃ તતો ઽવશ્યં ભાવી ન સ્યાત્* તદ્ એવ દર્શયન્ન્ આહ સાપેક્ષાણામ્ ઇત્યાદિ । તસ્માન્ નિરપેક્ષો ભાવો વિનાશે ચશબ્દો ઽવધારણ્. ।

। .. ત્યતા સ્યા .. ષાં વિનાશકારણમ્ અસન્નિહિતમ્* બાહુલ્યાદ્ વિનાશકારણાનાં ન ક્વચિદ્ અસન્નિધાનમ્ ઇતિ ચેદ્ આહ યેનેત્યાદિ । યેનેતિ યસ્માત્* । તદ્ધેતોર્ ઇતિ વિનાશહેતોઃ । તેષામ્ અપિ વિનાશકારણાનાં નાવશ્યં સન્નિધાનમ્ ઇતિ સંબન્ધઃ । કસ્માત્ સ્વપ્રત્યયાધીનસન્નિધિત્વાત્* સ્વકારણાય તુ સન્નિધાનત્વાત્* ન ચ વિના .. ।