પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 31

। .. .. .. ક ઇતિ સુખદુઃખમોહાત્મકઃ । તથાભૂતો ઽપ્ય્ એકો ઽનવયવઃ । પરેણેષ્યતે અન્યો વેતિ કર્તૃત્વાદિયુક્તઃ યથાકથંચિદ્ અપીતિ યથોક્તૈર્ ધર્મૈઃ સમસ્તૈર્ વ્યસ્તૈર્ વા વિશેષિતઃ તત્સ્વભાવ ઇતિ યથોક્તવિશેષણવિશિષ્ટસ્વભાવઃ । સ ચ ધર્મી તથે
9 ॥। .. .. તિ સત્તામાત્રે વિવાદાભાવાત્* ।
q પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। વિકલ્પેન સત્તાયામ્ ઉક્તઃ । તથા હિ આધારવિસેષેણ કેનચિદ્ અવિશેષિતમ્ અગ્ન્યાદિસત્તામાત્રમ્* સાધ્યમ્ આધારવિશિષ્ટં વા । આદ્યે પક્ષે સિદ્ધસાધ્યતા । યદ્ આહ તત્રાપીત્યાદિ । યત્રાપીત્ય્ અગ્ન્યાદિકે સાધ્યે । દ્વિતીયે પક્ષે સાધ્યશૂન્યો દૃષ્ટાન્તઃ સ્યાદ્ આહ વિશિષ્ટેત્યાદિ । વિશિષ્ટ આધારો યત્રાગ્ન્યાદિકં સા .. ।

। .. ભિમતસ્ય સપક્ષે ઽનન્વયાદ્ અસિદ્ધિઃ ન હ્ય્ આધારાન્તરસંબન્ધો ઽગ્નિર્ આધારાન્તરે વર્તતે । નેત્યાદ્ય્ આચાર્યઃ ન વૈ સ આધારઃ સાધ્યધર્મિત્વેનાભિમતસ્ તમ્ અગ્ન્યાદિકં વિશેષીકરોતિ યત્ર ધૂમસ્ તત્રાગ્નિસામાન્યમ્ અસ્તિ ચાત્ર ધૂમસ્ તસ્માયત્રાપ્ય્ અગ્ન્ય્સામાન્યમ્ ઇત્ય્ એવં સામાન્યસ્યૈવ પ્રતીતેઃ યદ્ય્ આધારેણ ન વિશેષીક્રિયતે । કથં તર્હિ પક્ષસ્ય ધર્મ ઇત્ય્ એવં વિશે .. ।

। .. .. .. સ્તસ્ય વ્યવચ્છેદેન વિશેષણાત્* પક્ષસ્ય ધર્મ એવેતિ ન તુ પક્ષસ્યૈવ ધર્મેત્ય્ ઉક્તં પ્રાક્* પક્ષધર્મસ્ તદઙ્શેન વ્યાપ્ત ઇત્ય્ અસ્ય શ્લોકસ્ય વિવરણે વક્ષ્યતે ચ ચતુર્થે પરિચ્છેદે । તસ્માદ્ ઇત્ય્ ઉપસંહારઃ । તત્રેતિ પ્રદેશાદૌ । તદયોગવ્યવચ્છેનેતિ તસ્મિન્ પ્રદેશાદૌ ધર્મિણિ સાધ્યધર્મસ્યાયોગવ્યવચ્છેદેન । તતશ્ ચ સામાન્યસ્ય સાધનાન્ ના ।

। .. વઃ । પ્રધાનાદિકે ઽપિ ધર્મિણિ અયોગવ્યવચ્છેદેન સત્તામાત્રં સાધ્યમ્ ઇતિ ચેદ્ આહ ન તથેહાપીતિ । ક્વચિદ્ ઇતિ પ્રધાનાદિકે ધર્મિણિ કસ્માત્ પ્રધાનાદિશબ્દવાચ્યસ્યૈવાર્થસ્ય ત્રૈગુણ્યાદિલક્ષણસ્યાભાવાત્* । નિર્વિશેષણૈવ સા સત્તા । વિશેષણભૂતસ્યાધારસ્યાભાવાત્* । કથમ્ ઇત્યાદિ પરઃ । સત્વજ્ઞેયત્વાદયો બહવો ધ .. ।

। ધર્મત્વેનેષ્ટૈઃ સો ઽપિ પ્રધાનાદિઃ સિદ્ધ એવ તસ્મિન્ સત્તાસામાન્યં સાધ્યતે । અત્રાપિ જ્ઞેયાદિરૂપેણ ધર્મી કલ્પ્યમાનો ન તાવત્ સુખાદ્યાત્મકઃ એકો નિત્યત્વાદિભિર્ વિશેષૈઃ સિદ્ધઃ શક્યતે કલ્પયિતુમ્* । તસ્યૈવં વિશેષસ્ય સાધ્યત્વાત્* । તસ્માદ્ અનેન કિઞ્ચિજ્ જ્ઞેયમ્ અસ્તીતિ સાધ્યં ત .. ।