પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 27

। .. મ્ આકારમ્ અપશ્યન્* કથં બુદ્ધ્યાધિમુચ્યેતાર્થાન્ ઇતિ સંબન્ધઃ । કિં વિશિષ્ટયા બુદ્ધ્યેત્ય્ આહાસંસૃષ્ટેત્યાદિ ।
વ્1 ॥। રો યસ્મિન્ન્ અર્થે સ તથોક્તઃ । સ યસ્યા બુદ્ધેર્ અસ્તિ સા અસંસૃષ્ટાન્યાકારવતી વિભક્તાર્થગ્રાહિણ્યેતિ યાવત્* । અભિલપેદ્ વા કથં પ્રતિનિયતસંકેતેન ધ્વનિનેત્ય્ આકૂતં । કસ્માન્ નાધિમુચ્યેતેત્ય્ આહ । વિભાગાભાવાદ્ ભાવાનામ્ ઇતિ તત્સંહારવાદ ઇતિ । ભેદસંહારવાદો ન સ્યાત્ સ્યાદ્ ઉષ્ટ્ર ઇત્યાદિકઃ । અથ પુનર્ અસંસૃષ્ટૌ દધ્યુષ્ટ્રૌ પ્રતિપદ્ય સંહ્. ।

। .. સર્ગિન્યા ઉષ્ટ્રરૂપેણૈવ દધિરૂપેણૈવ વા સંસર્ગિણ્યા બુદ્ધેર્ અસંસૃષ્ટાકારગ્રાહિણ્યા ક્વચિદ્ ઉષ્ટ્રે દધિનિ ચ યત્ પ્રતિનિયમાત્* । તત્પ્રતિભાસભેદકૃત એવ બુદ્ધિપ્રતિભાસભેદકૃત એવ એવ તયોર્ દધ્યુષ્ટ્રરૂપયોઃ સ્વભાવભેદો ઽપિ । કસ્માત્* । એકાનેકેત્યાદિ પ્રતિભાસભેદસ્યાનેકવ્યવસ્થિતિર્ વિષય એકવ્યવસ્થિતિઃ પ્રતિભાસાભેદસ્યેતિ યોજ્યં । ભિન્નપ્રતિભાસ .ઇ ।

। .. તિ નૈક ઉષ્ટ્રો દધિ વા તદુભયરૂપઃ દધ્યુષ્ટ્રાત્મકરૂપં યસ્યેતિ વિગ્રહઃ । મિથ્યાવાદ એવ સ્યાદ્વાદઃ । ભેદલક્ષણમ્ ઇતિ વ્યાવૃત્તિલક્ષણં પ્રકૃત્યા સ્વ .. .. .. । આ .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. વાનાં વસ્તૂનાં સ્વભાવભેદઃ । સ્વભાવેનૈવાન્યસ્માદ્ વ્યાવૃત્તિઃ । તત્રેતિ નિરૂપાખ્યેષુ ।

। .. .. ચાન્યાપોહવાદિના શક્યં વક્તુમ્* । નૈવ નિરુપાખ્યેષુ શબ્દાનાં પ્રવૃત્તિર્ ઇતિ યતસ્ તેષ્વ્ અપ્ય્ અવશ્યં શબ્દપ્રવૃત્ત્યા ભાવ્યં કસ્માત્* કથંચિત્* । જ્ઞાનશબ્દવિષયત્વેનાવ્યવસ્થાપિતેષુ નિરૂપાખ્યેષુ સર્વત્રાર્થે વિધિપ્રતિષેધાયોગાત્* । યદિ ક્વચિદ્ અસત આકારસ્ય નિષેધેન જ્ઞાનાભિધાને સ્યાતાં તદા નિષિદ્ધાકારપરિહૃતે ઽર્થે .. ।

। .ઇ .. કૌ વિધિપ્રતિષેધૌ । આશ્રયો યસ્ય વ્યવહારસ્ય સ તથોક્તઃ । તમ્ એવ વ્યવહારાભાવમ્ ઉષ્ટ્રેત્યાદિનાહ । ઉષ્ણસ્વભાવો ઽગ્નિર્ ઇત્ય્ અન્વયાશ્રયો વ્યવહારઃ । નાનુષ્ણ ઇતિ વ્યતિરેકાશ્રયઃ અયમ્ અપ્ય્ અતિપ્રસિદ્ધો લોકવ્યવહારો ન સ્યાદ્ ઇત્ય્ અપિશબ્દેનાહ । ઉષ્ણવ્યવસ્થા હ્ય્ અનુષ્ણવ્યવચ્છેદેન । તસ્ય ચાનુષ્ણસ્યોષ્ણાભા ।

। .. .. .. પ્યેત તદ્ આહ સ્વભાવાન્તરેત્યાદિ । ઉષ્ણાભાવ એવોષ્ણસ્વભાવાદ્ અન્તરં વિલક્ષણં તદ્વિરહરૂપેણેતિ સ્વભાવાન્તરમ્ ઉક્તં । અત એવાસત ઇત્ય્ એતદ્ ઘટતે । ન તુ સ્વભાવવિશેષસ્ સ્વભાવાન્તરં । કથંચિદ્ અપિ વિકલ્પબુદ્ધેઃ શબ્દસ્ય ચ વિષયત્વેના .. વસ્થાપનાત્* ।

। .. પ્રતિપત્તિર્ યથાગ્નિસ્વભાવસ્યૈવં સર્વસ્ય પદાર્થસ્ય તતો વ્યામૂઢમ્ અનિશ્ચિતરૂપં જગત્ સ્યાત્* । સ્યાદ્ એતન્ ન તત્ર વહ્ન્યાદૌ કસ્યચિદ્ અસતો નિષેધો યેનાભાવે ઽપ્ય્ અવશ્યં શબ્દપ્રવૃત્યા ભાવ્યમ્ ઇતિ । ચોદ્યતે કિંત્વ્ અનુષ્ણં સ્પર્શાખ્યં સદ્ એવ વસ્ત્વ્ એવ અગ્નેશ્ ચાર્થાન્તરં નિષિધ્યત ઇતિ । ઉષ્ણો ઽગ્નિ નાનુષ્ણઃ । અગ્નાવ્ અનુષ્ણસ્પર્શો નાસ્તીત્ય્ એવં નિષેધાત્ કથમ્ ઇત્યાદિ ચો .. ॥। સદ્ એવેતિ વચનાત્ સત્વ .ઇ ।