પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 2

। .. ન્યાપોહવિશિષ્ટો ભેદો ગૃહ્યત ઇત્ય્ અભિધાનાદ્ આચાર્યદિઙ્નાગપ્રભૃતિઃ સ્વલક્ષણસ્ય સામાન્યસંસૃષ્ટસ્ય ગ્રહણં । પ્રતિજ્ઞાતમ્ ઇત્ય્ આશઙ્કામ્ અપનયન્ન્ આહ ભેદ ઇત્યાદિ । ભેદઃ સામાન્યસંસૃષ્ટઃ પ્રતીયત ઇત્ય્ અત્રાપિ વચને ગ્રાહ્યં ન સ્વલક્ષણં સ્વલક્ષણમ્ એવ નિર્દિષ્ટમ્ ઇતિ નૈવં બોદ્ધવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । .. .. .. દ્ધિસન્નિચેશિન એવ ભે ॥।
વ્1 ॥। ષ્ટા ગૃહ્યન્ત ઇતિ તત્રાપિ બોદ્ધવ્યં । અન્યે તુ ભેદઃ સામાન્યં સંસૃષ્ટો ગ્રાહ્ય ઇતિ પુલ્લિઙ્ગેન પઠન્તિ । તત્રાયમ્ અર્થો ભેદઃ । સામાન્યસંસૃષ્ટો ગ્રાહ્ય ઇત્ય્ અત્રાપિ વચને ન સ્વલક્ષણં બોદ્ધવ્યં ઇતિ । કિં પુનઃ કારણં તત્રૈવં બોદ્ધવ્યમ્ ઇતિ ચેદ્ આહ સમાનેત્યાદિ । અનેકસ્મિન્ન્ એકત્વા ।

। .. સ્મિન્ન્ ઉપાધિબહુત્વં ભિન્નાકારઃ આદિશબ્દાદ્ ધર્મધર્મ્યાકારપરિગ્રહઃ । ન તત્ સ્વલક્ષણગ્રાહ્યં કથંચન કિં કારણં તત્રૈકસ્મિં સ્વલક્ષણે કૃતકત્વાનિત્યત્વાદિરૂપેણ બહુભેદાનાન્ ધર્માણાં કિં વિશિષ્ટાનાં ભેદાનાં વસ્તુરૂપાણાં તત્રૈકસ્મિન્ સ્વલક્ષણે ઽયોગાત્* । ન હ્ય્ એકસ્મિન્ વસ્તુનિ વસ્તુરૂપાણિ બહૂનિ યુજ્યન્તે નિરંશત્વાત્* સ્વલક્ષણ ।

। .. .. .. .. તત્પ્રાતિપાદિકા શ્રુતિર્ ઇતિ અસાધારણેન રૂપેણ તસ્ય સ્વલક્ષણસ્ય પ્રતિપાદકઃ શબ્દો નાસ્તિ કલ્પના વાસ્તિ નેત્ય્ પ્રકૃતં । અસાધારણેન રૂપેણ સ્વલક્ષણસ્ય ગ્રાહકો વિકલ્પાપિ નાસ્તીત્ય્ અર્થઃ । કિં કારણં સામાન્યેનૈવ શબ્દસ્ય કલ્પનાયાશ્ ચ વૃત્તિતઃ તત્પ્રતિપાદિકા ન શ્રુતિર્ અસ્તીતિ બ્રુવતા સ્વલક્ષણે ।

। પુનર્ ઇત્યાદિ । ન તુ સામાન્યેનૈવ વૃત્તિત ઇત્ય્ અનન્તરમ્ ઉક્તત્વાદ્ અયુક્તં ચોદ્યં । સત્યમ્ એતદ્ અધિકં તુ પરિહારમ્ અભિધાતુમ્ ઉપન્યાસઃ સંકેતેનઅ વિષયીકૃતઃ સંકેતિતસ્ તમ્ આહુઃ શબ્દાઃ વ્યવહારાય સ સ્મૃત ઇતિ સંકેતઃ । યસ્મિન્ સ્વલક્ષણે સંકેતઃ ક્રિયત ઇતીષ્યતે । તત સ્વલક્ષણં તદા વ્યવહારકાલે નાસ્તિ ન હિ સંકેત ।