પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 1

અ પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા
ર્1 ॥। .. દઃ અયં ચ વિકલ્પબુદ્ધ્યારોપિતત્વાદ્ અસમીક્ષિતતત્વાર્થ્ઃ । અનપેક્ષિતસ્ તત્વાર્થો વસ્ત્વર્થો યેનેતિ વિગ્રહઃ । યથા લોકે બુદ્ધ્યારૂઢો ઽપ્ય્ અધ્યવસિતતદ્ભાવતયા પ્રતીયતે । તં ધર્માદિવિભાગં તથેતિ લોકપ્રતીતિવત્* । સાધ્યસાધનસંસ્થિતિર્ વિદ્વદ્ભિર્ અવકલ્પ્યત ઇતિ સંબન્ધઃ । કિમ્ અર્થં પર ।

। .. ય । કિં પુનઃ કારણમ્ એકત્વાદિવ્યવહારસ્ય વસ્તુન્ય્ અસંભવ ઇત્ય્ અત આહ । સંસૃજ્યન્ત ઇત્યાદિ પારમાર્થિકાઃ અર્થાઃ સ્વતો ન સંસૃયન્તે તતો ન સામાન્યવ્યવહારો વસ્તુનિ । ન ભિદ્યન્તે કૃતકત્વાદિભિર્ ધર્મૈઃ પ્રત્યેકં તસ્ય વસ્તુનો ઽનેકત્વાયોગાત્* અતશ્ ચ તેષ્વ્ અર્થેષુ બહુષુ રૂપમ્ એકં । એકસ્મિન્ વાર્થે ઽનેકં રૂપં યદ્ અધ્યવસીયતે તદ્ બુદ્ધેર્ વિક ।

। .. ન્તે । ન ભિદ્યન્તે પારમાર્થિકા અર્થાસ્ તતઃ કારણાત્* । સામાન્યમ્ ઇદં બહૂનાં । તથા ધર્માણાં ધર્મિણાં ચ ભેદ ઇત્ય્ અપિ યો ઽયં ભેદો નાનાત્વવ્યવહારઃ । સ બૌદ્ધે ઽર્થે ન બાહ્યે સ્વલક્ષણે બુદ્ધિપ્રતિભાસસ્યાલીકત્વાત્ કથં તત્ર કૃતકત્વાદિધર્મભેદ ઇતિ ચેદ્ આહ । તસ્યૈવ ચેત્યાદિ । બુદ્ધિપ્રતિભાસસ્યૈવ એતદ્ ઉક્તં ભવતિ બાહ્યેનૈકત્વાધ્યવસાયા ।

। થા તદ્દર્શનાયાતો ઽપિ વિકલ્પપ્રતિભાસો ઽધ્યવસીયત ઇતિ । અત એવાહ પ્રકલ્પ્યત ઇતિ । યથા પ્રત્યક્ષેણ વસ્તુસ્વલક્ષણમ્ એવ ગૃહ્યતે તથા સાધનાનુમિતેનાનિત્યત્વાદિના સાધ્યધર્મેણ વિશિષ્ટં સ્વલક્ષણમ્ એવ કસ્માન્ ન ગૃહ્યત ઇત્ય્ આહ સાધ્યેત્યાદિ । ઇદં સાધ્યમ્ ઇદં સાધનમ્ ઇત્ય્ અસ્મિન્ સંકલ્પે વસ્તુદર્શનહાનિતઃ કુતઃ સ્વ ।