પ્રમાણવાર્ત્તિકટીકા · અધ્યાય 10

। .. .. .. પ્રાગ્ એવ સામાન્યગ્રહણમ્ ઇષ્ટં તદ્દ્વારેણ તુ વ્યક્તેસ્ તતો વ્યંજિકાયા વ્યક્તેર્ ગ્રહણમ્ અન્તરેણાપિ વ્યઙ્ગ્યાભિમતસ્ય સામાન્યસ્ય પ્રતિપત્તિર્ ઇષ્ટેતિ વિપર્યયઃ યો ઽપિ હીત્યાદિના વ્યાચષ્ટે । સ્વાશ્રયો યત્ર સમવેતં સામાન્યં તસ્ય જાતેર્ ગ્રાહકમ્ ઇન્દ્રિયં તયોઃ સંયોગસ્ તદપેક્ષા પ્રતીતિર્ યસ્ય સામાન્યસ્ય તત્તથોક્તં । શબ્દશ્રોત્રેન્દ્રિય .. ॥।
5 .. સંયોગગ્રહણં સંબન્ધોપલક્ષણાર્થં દ્રષ્ટવ્યં । આશ્રયશૂન્યાઃ પ્રદેશા વિજાતીયવ્યક્ત્યધ્યાસિતા વ્યક્તિશૂન્યાશ્ ચ તત્ર ન દૃશ્યતે । યથોક્તસંયોગાભાવાત્* । તસ્યાપ્ય્ એવંવાદિનઃ ક્વચિદ્ વ્યક્તિદર્શને સત્ય્ અસ્ત્ય્ એવાશ્રયેણેન્દ્રિયસંયોગો જાતેઃ સર્વત્ર સ્થિતાયા ઉપકારક ઇતિ । તત્ આશ્રયેન્દ્રિયસંયોગાદ્ ધેતોસ્ તદ્દર્શી ક્વચિદ્ વ્યક્તિભેદ જાતિદર્શી યથા .. ॥।
વ્1 ॥। .ઇકા વ્યક્તિસ્ તત્રૈવ જાતેઃ સ્વરૂપં દૃશ્યં નાન્યત્રેતિ ચેદ્ આહ । ન હીત્યાદિ તસ્યા ઇતિ । જાતેઃ ક્વચિદ્ વ્યક્તૌ દૃશ્યમાનાયાં તદીયમ્ ઇતિ સામાન્યસંબન્ધિ એકસ્ય દૃષ્ટાદૃષ્ટત્વનિરોધાત્* । એવં તાવદ્ વ્યક્તેર્ વ્યંજિકાત્વમ્ અભ્યુપગમ્ય ચશબ્દોપાત્તો ઽર્થો વ્યાખ્યાતઃ । અધુના ન ચ સા વ્યક્ત્યપેક્ષિણીત્યાદિ વ્યાખ્યાતુમ્ આહ । વ્યક્તિવ્યંગ્યત્વાદ્ ઇત્યાદિ ।

। .. .. .. .. .. ષ્ટાદૃષ્ટં રૂપમ્ અસ્તીત્ય્ અતો ઽપૂર્વપક્ષ એવાયં કેવલં દોષાન્તરાભિધાનાર્થં । ગજનિમીલનં કૃત્વોપન્યસ્તઃ । તથાભૂતસ્યેતિ ન્યાય્યસ્ય તત્રેતિ જાતિતદ્વતોર્ ન્યાય્યમ્* વ્યઙ્ગ્યવ્યંજિકભાવસ્યેત્યાદિના પ્રાહ । સ્વરૂપશૂન્યે દેશે પ્રદીપાદિરહિતે દેશે । સ્વવ્યઙ્ગ્યં ઘટાદિકં । નૈવં યથોક્તેન ન્યાયેન વ્યક્તિર્ વ્યંજિકા ।