પ્રજ્ઞાપારમિતાપિણ્ડાર્થ · શ્લોક 21-40

યદાહ બોધિસત્ત્વઃ સન્નિત્યભાવપ્રકલ્પના ।
વિક્ષેપં વિક્ષિપન્ શાસ્તા સાંવૃતસ્કન્ધદર્શનાત્

એતેનાષ્ટસહસ્ર્યાદાવાદિવાક્યાત્પ્રભૃત્યપિ ।
આ સમાપ્તેર્નિષેદ્ધવ્યા વિધિનાભાવકલ્પના

હેતુવાક્યાનિ નૈતાનિ કૃત્યમાત્રં તુ સૂચ્યતે ।
બ્રહ્મજાલાદિસૂત્રેષુ જ્ઞેયાઃ સર્વત્ર યુક્તયઃ

બોધિસત્ત્વં ન પશ્યામિ અહમિત્યાદિ વિસ્તરૈઃ ।
નિરાકરોતિ ભગવાન્ ભાવસઙ્કલ્પવિભ્રમમ્

યન્ન પશ્યતિ નામાપિ ગોચરં[ન] ક્રિયાં તથા ।
સ્કન્ધાંશ્ચ સર્વતસ્તેન બોધિસત્ત્વં ન પશ્યતિ

કલ્પિતસ્ય નિષેધો ઽયમિતિ સઙ્ગ્રહદર્શનમ્ ।
સર્વો જ્ઞેયતયારૂઢ આકારઃ કલ્પિતો મતૌ

પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં હિ ત્રીન્ સમાશ્રિત્ય દેશના ।
કલ્પિતં પરતન્ત્રં ચ પરિનિષ્પન્નમેવ ચ

નાસ્તીત્યાદિપદૈઃ સર્વં કલ્પિતં વિનિવાર્યતે ।
માયોપમાદિદૃષ્ટાન્તૈઃ પરતન્ત્રસ્ય દેશના

ચતુર્ધા વ્યવદાનેન પરિનિષ્પન્નકીર્તનમ્ ।
પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં હિ નાન્યા બુદ્ધસ્ય દેશના

દશસઙ્કલ્પવિક્ષેપવિપક્ષે દેશનાક્રમે ।
ત્રયાણામિહ બોદ્ધવ્યં સમસ્તવ્યસ્તકીર્તનમ્

યથાદિવાક્યે નિષ્પન્નપરતન્ત્રપરિકલ્પિતૈઃ ।
અભાવકલ્પનારૂપવિક્ષેપવિનિવારણમ્

તેન બુદ્ધં તથા બોધિં ન પશ્યામીતિ વાચકૈઃ ।
આ સમાપ્તેરિહ જ્ઞેયા કલ્પિતાનાં નિરાકૃતિઃ

શૂન્યે રૂપે સ્વભાવેન સમારોપઃ ક્વ કેન વા ।
ઇત્યન્યેષ્વપિ વાક્યેષુ બોદ્ધવ્યં તન્નિવારણમ્

ન હિ શૂન્યતયા શૂન્યમિતિ વાક્યં વિનિર્દિશન્ ।
અપવાદવિકલ્પાનાં નિરાસં સર્વથોક્તવાન્

માયોપમસ્તથા બુદ્ધઃ સ સ્વપ્નોપમ ઇત્યપિ ।
અયમેવ ક્રમો જ્ઞેયો વિજ્ઞૈર્વાક્યાન્તરેષ્વપિ

સામાનાધિકરણ્યેન પ્રોક્તો માયોપમો જિનઃ ।
માયોપમાદિશબ્દૈશ્ચ પરતન્ત્રો નિગદ્યતે

પૃથગ્જનાનાં યજ્જ્ઞાનં પ્રકૃતિવ્યવદાનિકમ્ ।
ઉક્તં તદ્બુદ્ધશબ્દેન બોધિસત્ત્વો યથા જિનઃ

નિજં સ્વરૂપં પ્રચ્છાદ્ય તદવિદ્યાવશીકૃતમ્ ।
માયાવદન્યથા ભાતિ ફલં સ્વપ્નમ્ ઇવોઝતિ

અદ્વયસ્યાન્યથાખ્યાતૌ ફલે વાપ્યપવાદિનામ્ ।
અપવાદવિકલ્પાનામપવાદો ઽયમુચ્યતે

ન રૂપં શૂન્યતા યુક્તા પરસ્પરવિરોધતઃ ।
નીરૂપા શૂન્યતા નામરૂપમાકારસઙ્ગતમ્