પૌષ્કરસંહિતા · અધ્યાય 42

પ્રતિષ્ઠાપનમ્ અબ્જાક્ષ આચ્યુતં ભુક્તિમુક્તિદમ્ ।
ઇતિ શ્રી પૌષ્કરસંહિતાયાં નાનાધર્મપ્રતિષ્ઠાનં નામ એકચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
અથ દ્વિચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ ---
દ્વાદશાક્ષરપૂર્વૈસ્તુ મન્ત્રૈઃ સર્વેશ્વરઃ પુરા

આરાધ્યો ભગવાન્ ભક્ત્યા વેદ્યાં વા કલશે સ્થલે ।
સન્તર્પ્યાજ્યાદિકૈર્ ભક્ત્યા મન્ત્રૈઃ શ્રુતિમયૈસ્તતઃ

ભગવાન્ વિશ્વકર્માત્મા સગણેશં તુ યાજયેત્ ।
વિવિધૈર્ ઉપચારૈસ્તુ પુષ્પધૂપાનુલેપનૈઃ

વિસર્જને કૃતે વિષ્ણૌ સાનલે કમલોદ્ભવ ।
શિલ્પિનો યત્ર યે દક્ષા માન્યાસ્તિ તદનન્તરમ્

યથાપ્રસન્નબુદ્ધ્યા તુ શશ્વન્નિર્વર્તયન્તિ ચ ।
તૈર્ અપિ પ્રયતૈઃ સ્નાતૈઃ તર્પણીયઃ સ્વકઃ પતિઃ

તતઃ પરિગૃહીતવ્યં ક્ષેત્રં ત્વભિમતં દ્વિજ ।
અભુક્તમ્ અથવા ભુક્તં વસુધાગુણલક્ષિતમ્

નિઃશલ્યમ્ અનુકૂલં ચ સ્થપતીનાં ચ સંમતમ્ ।
સમાદાય પ્રતિષ્ઠાર્થં યથાભિમતવિસ્તૃતમ્

મહેન્દ્રો ઽપાંપતિર્વાયુર્વિર્ત્તપેશાનદિક્ષુ ચ ।
પદમ્ આસાદ્ય વૈ કુર્યાદ્ દિવ્યાદ્ આયતનાશ્રિતમ્

પઞ્ચાયતનપૂર્વં તુ શુભં દેવગૃહં મહત્ ।
સિદ્ધયે તત્સ્વમાર્ગાત્ તુ વિમાર્ગાત્ તદસિદ્ધયે

એતાવદ્ અર્થનાન્મુક્તં અતો ઽન્યેષાં તુ દોષકૃત્ ।
સ્વમાર્ગં પરમાર્ગં વા યેષાં સર્વગતો હરિઃ

સ્ફુરત્યવિરતં બુદ્ધૌ ગુરું તં શાસ્ત્રતઃ સ્વયમ્ ।
શુભે ઽનુકૂલે નક્ષત્રે નમસ્કૃત્યાચ્યુતં વિભુમ્

નિર્વર્ત્ય નિત્યં વિઘ્નેન પૂર્વમ્ અર્ચાપયેદ્ દ્વિજ ।
સહ એકાયનૈશ્ચાન્યૈ ઋગ્યજુઃ સામપાઠકૈઃ

સાંલંકારૈશ્વ સોષ્ણીષૈઃ સિતાંબરધરૈસ્તથા ।
સમાલભનમાલ્યૈશ્ચ ભૂષિતૈઃ સાઙ્ગુલીયકૈઃ

શઙ્ખવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્ ગીતિભિર્ માઙ્ગલીયકૈઃ ।
ફલપુષ્પાક્ષતકરો જાલસિદ્ધાર્થકાદિકમ્

સમાદાય શુચિઃ કર્તા દેશિકેન સહ દ્વિજ ।
સ્થાનમ્ આસાદ્ય સર્વેષાં વાસુદેવં હૃદિ સ્મરન્

પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ ગાયત્રીત્રિતયાદિકમ્ ।
ઉદ્ધોષ્ય શાકુનં સૂક્તં શિવસંકલ્પમેવ ચ

શ્રીસૂક્તેન સમોપેતં ભદ્રશ્રીસામમ્ ઉત્તમમ્ ।
કર્મારમ્ભેણ સહ વૈ સ્વસ્તિ ભો ઇત્યયં પઠેત્

ચમષટ્કાંસ્તતોદીર્ય શાન્તાદ્યાસ્તદનન્તરમ્ ।
જપન્નષ્ટાક્ષરં તિષ્ઠન્ કર્તાસ્તે દેશિકસ્તતઃ

બહિઃ ક્ષેત્રસ્ય ચૈશાન્યાં પ્રાચ્યાં વા કમલોદ્ભવ ।
તતાં પર્ણકુટીં કૃત્વા વાતવૃષ્ટિક્ષમાં શુભામ્

તત્ર પુષ્પાર્ઘ્યધૂપાદ્યં કૃત્વા વૈ ભદ્રપીઠગમ્ ।
પઞ્ચગવ્યં સમાપાદ્ય સાર્ધં મન્ત્રૈર્વિલક્ષણૈઃ

નારાયણમ્ અપાં મૂર્તિં હેમાદ્યે કુતપે શુભે ।
સન્નિધીકૃત્ય સંપૂજ્ય સરિત્ તીર્થામ્બુપૂજિતે

હેમસર્વૌષધીરત્ર દર્ભવર્ગસ્રગન્વિતે ।
મન્ત્રાસ્ત્રકલશાભ્યાં તુ સંપાદ્ય રચનાં તતઃ

સાધારમ્ આસનં તાભ્યાં જ્ઞાત્વા કુર્યાત્ તદર્ચનમ્ ।
હૃદિ મન્ત્રેશ્વરં સાસ્ત્રં પૂજયિત્વા યથાવિધિ

ન્યસ્તવ્યમ્ આસને કૌમ્ભે પ્રાણવન્મનસા સહ ।
સૌમ્યનાડીપથા ચૈવ તતો હ્યસ્ત્રં સમન્ત્રરાટ્

દક્ષિણેન તુ માર્ગેણ ત્વપસવ્યઘટે વિભોઃ ।
અવતાર્ય જ્વલદ્રૂપં દહન્તં વિઘ્નસંચયમ્

મન્ત્રત્રયં તુ સામાન્યં સર્વત્ર વિહિતં દ્વિજ ।
ષડષ્ટાક્ષરમન્ત્રં યત્ તથા વૈ દ્વાદશાક્ષરમ્

હેતીશં યત્ સહસ્રારં પરિજ્ઞેયં તદાયુધમ્ ।
કૃતદીક્ષેણ યલ્લબ્ધં સુપ્રસન્નાચ્ચ વૈ ગુરોઃ

અસ્ત્રં તદઙ્ગમ્ આપાદ્યં સવિશેષમ્ ઇદં શુભમ્ ।
સાઙ્ગં સમર્ચયિત્વા તુ ભોગૈર્ માત્રાવસાનિકૈઃ

સત્સૂક્તૈર્ યજુભિઃ સામૈર્ યથાવસરલક્ષણૈઃ ।
વ્યઞ્જકૈર્ અથ સર્વેશમ્ અથ હોમં સમાચરેત્

સહસ્રશતસંખ્યં યત્ પૂર્ણાન્તૈઃ સાક્ષતૈસ્તિલૈઃ ।
કુણ્ડમન્ત્રાસ્ત્રદૃક્પૂતૈરેવં કુર્યાત્ તુ દેશિકઃ

સ્થલેષુ વાલુકાદ્યેષુ પ્રાગાદૌ વિનિવેશ્ય ચ ।
ચત્વારશ્ચાતુરાત્મીયા મન્ત્રજ્ઞાઃ કૃતમણ્ડનાઃ

ઋગ્વેદાદ્યાશ્ચતસ્રો યે ઈશાદ્ વાયુપથાવધિ ।
ભક્ત્યા ક્રિયાપરા યાજ્યા હોમાર્થં ક્ષેત્રસંગ્રહે

હોતવ્યં ભ્રમિલિઙ્ગૈસ્તૈર્ મન્ત્રૈર્ આજ્યાદિકં બહુ ।
ચતુર્ભિશ્ચાતુરાત્મીયૈર્ દ્વિષટ્કાર્ણપુરસ્સરૈઃ

હોતવ્યમ્ અપરૈર્ વિપ્રૈઃ સ્મરન્ સર્વેશ્વરં હરિમ્ ।
ઉપદ્રષ્ટા ચતુષ્કોણે એકૈકં વિનિયોજ્ય ચ

હોમાર્થં સર્વકુણ્ડેષુ મન્ત્રવિન્યસ્તવિગ્રહમ્ ।
શુચયઃ સંયતા દક્ષા વાસ્તુશાસ્ત્રકૃતશ્રમાન્

વિશ્વકર્મકુલોદ્ભૂતાન્ આહૂયાગ્રે નિવેશ્ય ચ ।
પઞ્ચગવ્યાદિનાભ્યુક્ષ્ય સિતામ્બરધરાંસ્તુ વૈ

માલ્યચન્દનસોષ્ણીષૈર્ ભૂષિતાઙ્ગુલિકાદિકાન્ ।
સંવીક્ષ્ય પાવનીકૃત્ય હ્યાદાય ઘટિકાન્વિતમ્

કાર્પાસં સુદૃઢં સૂત્રં સહસ્રારાભિમાન્ત્રિતમ્ ।
સ્થપતીનાં કરે દદ્યાત્ સહ ચૈકશલાકયા

પ્રોક્ષિતાન્ પઞ્ચગવ્યેન સહસ્રારાભિમન્ત્રિતાન્ ।
વિકીર્ય લાજસંમિશ્રાન્ બીજાન્ સિદ્ધાર્થકાન્વિતાન્

જપન્નસ્ત્રં સચક્રં ચ ત્રિધા કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રાક્પદાત્ તત્પદં યાવત્ સહ ઘણ્ટારવૈઃ શુભૈઃ

ક્ષેત્રમાનમ્ અથાદાય કરૈર્ અભિમતૈસ્તતઃ ।
શિષ્યદેશિકકર્તૃસ્થૈર્ વિશ્વકર્માંશકૈસ્તુ વા

ઈશકોણાદિ તત્સૂત્રં ચતુર્દિક્ષુ પ્રસાર્ય ચ ।
શઙ્કુભિર્યજ્ઞદારૂત્થૈર્ મુદ્રયેચ્ચ દિશાષ્ટકમ્

તતો ભૂતબલિં દદ્યાત્ પ્રાદક્ષિણ્યેન બુદ્ધિમાન્ ।
તિલપિષ્ટં નિશાચૂર્ણં સલાજદધિસક્તુકમ્

ભૂતક્રૂરમ્ ઇતિ પ્રોક્તં તેન ભૂતબલિં હરેત્ ।
ભૂતાનિ રાક્ષસા વાપિ યે ઽત્રં તિષ્ઠન્તિ કેચન

તે સર્વે ઽદ્યાપગચ્છન્તુ સ્થાનં કુર્યામિમં હરેઃ ।
શરવેત્રલતાચર્મપુઞ્જાદ્યૈર્ ગ્રથિતાન્ દ્રુમાન્

મૃદઙ્ગોર્ધ્વસમાકારાન્ પાણ્ડુમૃદ્ગ્રહણક્ષમાન્ ।
નચાઙ્ગહોમાસ્યુસ્તીક્ષ્ણાન્ કુદ્દાલાખ્યખનિત્રકાન્

સુદૃઢાન્ યજ્ઞકાષ્ઠોત્થાન્ હસ્તિપાદાંશ્ચ પૂજયેત્ ।
ક્ષેત્રબ્રહ્મપદે સ્થિત્વા યથાભિમતદિઙ્મુખઃ

સંસ્મૃત્ય દ્વાદશાર્ણેન ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ ।
અધિભૂતાધિદેવાખ્યં સ્મરેદ્ અધ્યાત્મલક્ષણમ્

સપ્તદ્વીપવતીં તત્ર સમુદ્રાદિસમન્વિતામ્ ।
સપ્તપાતાલસહિતાં ભૂતૈર્યુક્તં ચરાદિકૈઃ

શક્તિભિઃ શબ્દનિષ્ઠાભિઃ સર્વભાભિઃ સમાવૃતામ્ ।
બ્રહ્મબીજસમેતેન લકારેણ સબિન્દુના

સ્વસંજ્ઞાનાતિયુક્તેન માનયિત્વા પુરા તતઃ ।
ભાવયિત્વાધિભૂતત્વમ્ આધિદૈવમતઃ સ્મરેત્

સામર્થ્યં યદ્ ભગવતો વિષ્ણોઃ સર્વેશ્વરસ્ય ચ ।
પરમ્ અધ્યાત્મરૂપં ચ વારાહં વૈષ્ણવં મહત્

એતાવદ્ ઉક્તં સામાન્યં ધ્યાનં ક્ષિતિપરિગ્રહે ।
દેવાલયવશાદ્ અન્યદ્ વિશેષં ચાત્ર સંસ્મરેત્

ચતુરશ્રે ચતુર્મૂર્તિવ્યક્તિવ્યૂહં વિચિન્ત્ય ચ ।
ચતુરશ્રાયતે ધ્યાયેદ્ દિવ્યં વિદ્યાગમંન્વિદમ્

વૃત્તશાન્તોદિતં ચક્રં સંવૃતાવયવં સ્મરેત્ ।
અનન્તશયનં દેવં ધ્યાયેદ્ વૃત્તાયતે ગૃહે

પુર્યષ્ટકં યદ્ અમલં કાલપુષ્કરદેહભૃત્ ।
નાભિરન્ધ્રોદ્ભવં વિષ્ણોઃ સ્થિતમ્ અષ્ટદિગાત્મનામ્

દેવાલયે દ્વિજાષ્ટાશ્રે સ્મર્તવ્યં વસુધાગૃહમ્ ।
ધ્યાત્વૈવં દ્વાદશાર્ણેન મન્ત્રેણ ચ પુનઃ પુનઃ

ષડક્ષરેણ સંરોધ્ય મુદ્રાં બદ્ધા દ્વિજાચ્યુતમ્ ।
અધિધ્યાનસમાધાનાદ્ યાવત્ કલશસન્નિધિમ્

પ્રાગ્વદ્ વિલક્ષણૈર્ ભોગૈર્ અથાષ્ટાર્ણેન પૂજયેત્ ।
સહ વિપ્રૈઃ સ્વયં દદ્યાદ્ અગ્નૌ પૂર્ણાહુતિં પુનઃ

સર્વકર્મસમાધ્યર્થં ક્ષેત્રે ક્ષેત્રીકૃતે સતિ ।
કુર્યાત્ પાદપ્રતિષ્ઠાં વૈ સુશુભે દિવસે પરે

અથ કર્મકરા દક્ષા નિયોક્તવ્યાઃ ક્રમેણ તુ ।
સંતોષ્ય ચાન્નપાનાદ્યૈસ્તોષમ્ આયાન્તિ વૈ (યથા)

શ્રીભગવાનુવાચ ---
એવં પરિગૃહીતે તુ ક્ષ્માંશે શલ્યોજ્ઝિતે સતિ ।
આધૃષ્ટે સોપલા બાલા વસુધા વસુભૂમિદા

શુદ્ધિં સોપેક્ષતે કિઞ્ચિત્ કૃત્રિમામ્ ઉદપાસર ? ।
યાવન્નોપવનસ્તાંતુ ? ચિરરૂઢૈર્ મહાદ્રુમૈઃ

સંકીર્ણા તત્ પ્રસૂતૈશ્ચ મૂલૈર્વ્યાપ્તા નિરન્તરૈઃ ।
જ્ઞાતં તસ્યાપિ બાલત્વં શુદ્ધિર્વૈ ભાવિની સ્મૃતા

ત્યક્તા સરિત્પ્રવાહૈર્ ન નગરગ્રામદેશિકાઃ ।
મહાન્તં પ્રેક્ષતે શુદ્ધિં ભઙ્ક્ત્વાશા બહુશો યતઃ

સ્વાત્વા વૈ ભાવમ્ ઉદ્ધૃત્ય દાદ્યાદ્ અભ્યેતિ મૃચ્છુભામ્ ।
સિતામશર્કરાં સ્નિગ્ધાં (જલાન્તર્નિખનેત વા )

દૃષ્ટ્વા જલં સમભ્યર્ચ્ય તર્પયેદ્યાદસાંપતિમ્ ।
નાગનાથસમોપેતં સુરસઙ્ઘમતસ્થિતમ્

સ્થિત્યર્થમ્ ઉપલૈઃ સર્વૈઃ સહ સંપૂર્યતે મૃદા ।
મૃદોપલૈશ્ચ સંપૂર્ય જાતિષુ સ્નિગ્ધયા તયા

આકોટય પૌનઃ પુન્યેન બાલાદ્ વૈ વાપરિસેચના (ત્) ।
સમીકૃત્યોપલિપ્યાથ ગોગણાંસ્તત્ર વાસયેત્

બાલવત્સસમેતં ચ વૃષેન્દ્રગણસંયુતમ્ ।
સતોયાઃ શાલયશ્ચૈવ પ્રભૂતતૃણસંચયમ્

વિકીર્ય સતિલં તત્ર સન્ત્યક્તે ગોમયાદિકૈઃ ।
અપાસ્ય ગોગણં પશ્ચાદ્ ઉપલિપ્ય પુનર્મહીમ્

સમર્ચયિત્વા સૂર્યાત્મા પ્રાગ્વદ્ દિક્સિદ્ધિમ્ આચરેત્ ।
પ્રાસાદં ભગવદ્ રૂપસમેતં કમલોદ્ભવ

યથાભિમતદિગ્વક્ત્રં નિશ્ચયીકૃત્ય વૈ પુરા ।
ભૂભાગે સતિ વૈ કુર્યાત્ તદગ્રે યાગમણ્ડપમ્

દિક્ત્રયે તદલાભે તુ સૌમ્યયામ્યદિગાયતમ્ ।
આનુગુણ્યાય શુદ્ધિં ચ સુખં નિર્બાધમિશ્રિતમ્

શરૈઃ કાશૈઃ શરૈઃ કૂર્ચૈર્ અચ્છિન્નં વા પરૈસ્તુ વા ।
સાન્તરં વિહિતં તત્ર પાર્થિવં પીઠપઞ્ચકમ્

સપ્તષટ્પઞ્ચહસ્તં ચ વિભવાનુગુણં તતઃ ।
ચતુર્હસ્તં તુ વૈ સાર્ધં ચતુર્હસ્તમ્ અથાપિ વા

સુવિસ્તૃતૈ (તે) ષ્ષડંશેન સર્વેષાં પરિવર્જ્ય ચ ।
અન્તરાલાનિ વિપ્રેન્દ્ર તદ્ ઉચ્છ્રાયમ્ અથાચરેત્

ચતુર્વિંશતિમાંશેન સ્વેન સ્વેન મહામતે ।
તદ્ વિસ્તારોચ્છ્રિતે સર્વે કોણસ્તમ્ભેષુ ભૂષયેત્

તન્માનેન સમારોપ્ય સ્તમ્ભાનાં શિરસોપરિ ।
રચનારચિતાશ્ચાન્યે દણ્ડાસ્તિર્યક્પ્રસારિતાઃ

સર્વે સ્થૂલાબ્જસંભૂતાશ્ચતુર્દિક્તોરણાન્વિતાઃ ।
તૃતીયાંશેન વૈ પીઠાત્ તોરણાવિસ્તૃતિર્ભવેત્

સુવિસ્તૃતૈસ્ત્રિભાગેન સર્વેષાં ઉન્નતિઃ સ્મૃતા ।
સચક્રગરુડાઃ સર્વે ત્રિચતુઃપઞ્ચસંખ્યયા

સાન્તરાલપ્રમાણેન સસ્તંભાસ્તોરણાખિલાઃ ।
વિનિવેશ્યાઃ ક્ષિતૌ કૃત્વા સર્વે ચૈવ સુલક્ષણાઃ

ચતુરશ્રાસ્ત્વથો દેશા હ્યષ્ટાશ્રા મધ્યતો દ્વિજ ।
વર્તુલાચોર્ધ્વભાગાશ્ચ સમાંશેન વિભાજિતાઃ

વીથી પ્રાક્પશ્ચિમા ભાગા ઉભયોઃ પીઠસંમિતા ।
સોત્તરં દક્ષિણં ભાગમ્ એકૈકં પીઠવર્તકમ્

કૃત્વૈવં ભગવદ્ યાગમણ્ડપં સર્વકર્મણા ।
ઉદગ્દિક્પીઠતશ્ચોર્ધ્વે ધિષ્ણ્યં કુર્યાત્ કજઙ્કિતમ્

વર્તુલં ચતુરશ્રં વા પ્રકાશાખ્યં સુલક્ષણમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મૈશ્ચિહ્નિતે મેખલાવનૌ

દ્રવ્યાણામ્ અધિવાસાર્થં તત્સમીપસ્થિતાં મહીમ્ ।
મધ્યમે મણ્ડલં પીઠે મન્ત્રાસ્ત્રકલશાર્ચનમ્

ચતુષ્કં સ્નાનકુંભાનાં સોષધીનાં નિવેશને ।
અન્યત્ર શયનં તસ્મિન્ સ્નાનપીઠે તુ વિન્યસેત્

સ્નાનકુંભસમીપં તુ સ્નાનદ્રવ્યસમન્વિતમ્ ।
પીઠં તત્પઞ્ચમં વિદ્ધિ વાલુકાભિઃ સુપૂજિતમ્

સદ્વારં સગવાક્ષં ચ સકવાટં હિ સાર્ગલમ્ ।
કૃત્વૈવં અધિવાસાર્થં પ્રાકારવલયં મહત્

પ્રાસાદક્ષેત્રમાનં ચ સન્ત્યજ્ય પરિતઃ સ્થિતમ્ ।
સમેખલં સપીઠં તત્ દિક્ષુ કુણ્ડાષ્ટકં લિખેત્

અનુકલ્પે તુ વૈ કુર્યાત્ પ્રાચ્યાં દિઙ્મણ્ડલાદ્બહિઃ ।
તત્પાશ્ચાત્યે તુ વા ભાગે એકપીઠાઃ સતોરણાઃ

સ્તમ્ભા વા પૃથક્પીઠા વિવિક્તાશ્ચ પરસ્પરમ્ ।
પ્રાગ્ભાગે ચક્રપદ્માખ્યં દક્ષિણે કેવલેશ્વરી

ચતુરશ્રં તુ વા કલ્પ્યં ગદામેખલમ્ અબ્જજ ।
પદ્માદ્ ઉત્તરદિગ્ભાગે શઙ્ખં કોણચતુષ્ટયે

એષ પાદપ્રતિષ્ઠાયાં કુણ્ડાનાં સંસ્થિતિઃ સ્મૃતા ।
ચાતુરાત્મ્યાદિદેવાનાં બ્રહ્મન્ સ્થાપનકર્મણિ

સંસ્થિતિં શૃણુ કુણ્ડાનાં વિવિધા દિગ્વિદિક્ષુ ચ ।
મહવિભવસૌભાગ્યઆયુરારોગ્યવૃદ્ધયે ॥ પૌસ્_42. 96 ॥
સિદ્ધયે સર્વકર્માણાં વિઘ્નાનાં વિનિવૃત્તયે ।
વ્યત્યયાચ્ચ ફલં વિદ્ધિ મુક્તયે સમતાનસૌ

ગદાદ્વન્દ્વદ્વયોપેતં પ્રાગ્દિક્તુર્યાશ્રમેવ ચ ।
ચક્રદક્ષિણદિગ્વિપ્ર શઙ્ખં પ્રત્યગ્ગતે તતઃ

પદ્મમ્ ઉત્તરદિગ્ભાગે યથાભિમતપલ્લવમ્ ।
આગ્નેયં તુ સમાપાદ્ય કુણ્ડમ્ અશ્વત્થપત્રવત્

વિમુક્તકમલં કુર્યાત્ ત્રિકોણં પૂર્વવર્તુલમ્ ।
હોમાર્થં યાતુદિક્કુણ્ડમ્ અષ્ટાશ્રં વાયવે પદે

ધિષ્ણ્યં શ્રીવત્સસંજ્ઞં યત્ પ્રાગ્વદ્ અર્ધેન્દુલક્ષણમ્ ।
ઐશાન્યાં તુ સમાલિખ્ય લક્ષણેનોપલક્ષિતમ્

અતો ઽપરં સંનિવેશમ્ એકાગ્રમ્ અવધારય ।
ધિષ્ણ્યં પૂર્વપદે વૃત્તમ્ આગ્નેય્યાં કૌસ્તુભાકૃતિમ્

ચક્રં દક્ષિણદિગ્ભાગે શાર્ઙ્ગાકારં તુ યાતુદિક્ ।
આપ્યં ગદાકૃતિં પ્રાગ્વનમાલાખ્યા વાયવે પદે

ઉદગ્દિક્કમલાકારં શ્રીવત્સાકારનીશગમ્ ।
વિસ્તારસમમાનં તુ સર્વેષાં વિહિતં તુ વૈ

પ્રાગ્વદ્ દ્વાદશમાંશં તુ ઓષ્ઠાર્ધં પરિમૃજ્ય ચ ।
સુસમં મેખલાબન્ધં કુર્યાત્ તદ્વિસ્તૃતેઃ સમમ્

સમેખલા વૈ વિષમાઃ સર્વેષાં પૂર્વવદ્ દ્વિજ ।
યથોક્તલક્ષણા કાર્યા યોનિઃ પિપ્પલપત્રવત્

મધ્યદેશે સુવૃત્તં ચ તુર્યં શ્રીવત્સલક્ષણમ્ ।
પ્રાસાદક્ષેત્રભૂમેર્ વા તમેવૈશપદે બહિઃ

સંપાદ્ય માનયુક્તં વા તર્પણે સર્વકર્મણામ્ ।
વાસ્ત્વઙ્ગવિબુધાનાં ચ લોકેશાનાં મહામતે

વિઘ્નેશદ્વારપાલાનાં ક્ષેત્રેશસ્ય તથા ક્ષિતેઃ ।
સંપાદ્યમ્ એવમ્ અબ્જોત્થ સકુણ્ડં યાગમન્દિરમ્

તતો ઽન્તરાત્ સબાહ્યં ચ ઊર્જનં પરિભૂષયેત્ ।
સુવિચિત્રૈર્ ધ્વજૈ રમ્યૈર્વૈજયન્તીગણૈશ્ચ તૈઃ

પ્રોચ્છ્રિતૈઃ કદલીરૂપૈર્ દ્રુમાઙ્ગૈઃ પાવનૈર્ દૃઢૈઃ ।
સવસ્ત્રૈઃ પૂર્ણસુઘટૈઃ પુષ્પૈર્વૈ મઞ્જરીગણૈઃ

વિતાનૈવિવિધાકારૈર્ વિનાનલગૃહં તુ વૈ ।
સશરૈર્બર્હિપક્ષૈસ્તુ સૂત્રૈર્ભૂતાધિદૈવતૈઃ

પ્રાક્ પ્રાપ્તૈર્ લોકનાથાદ્યૈર્ દ્વાઃસ્થૈઃ ક્ષેત્રલતાગૃહૈઃ ।
દર્પણૈશ્ચામરૈશ્ચિત્રૈર્ ઘણ્ટાવૃન્દૈઃ સ્વરાન્વિતૈઃ

મધ્વાજ્યદધિસક્ષીરસુપૂર્ણૈઃ કાંસ્યભાજાનૈઃ ।
ઉપકુંભાનનસ્થૈશ્ચ હરિતૈઃ પાલિકાગણૈઃ

શાલિતણ્ડુલપાત્રૈસ્તુ સહિરણ્યૈઃ ફલોદ્વહૈઃ ।
લાજસિદ્ધાર્થકૈર્ બીજભાજનૈઃ ષડ્રસાન્વિતૈઃ

સત્સુગન્ધૈસ્ત્વગેલાદ્યૈઃ પાત્રૈઃ પૂગફલૈસ્તતઃ ।
મધૂકબદરીલાક્ષા3સુભિસ્ત્રિફલૈઃ ફલૈઃ

યથા તત્પ્રભવૈઃ પુષ્પૈઃ બહુભિઃ પ્રકરીયકૈઃ ।
ઇત્યેવમાદ્યૈર્ વિવિધૈર્ ભોગપૂગૈસ્તુ પાવનૈઃ

ભૂમયઃ પીઠબાહ્યાસ્તુ સર્વદિક્પરિવાર્ય ચ ।
સંપ્રવેશ્યાખિલં તત્ર સંભારં ભૂરિસંભૃતમ્

શુભે ગ્રહે ઽનુકૂલે ચ નક્ષત્રે સુસ્થિરે તતઃ ।
લગ્ને સ્થિરે સ્થિરાંશે ચ પરિશુદ્ધે ગુણાન્વિતે

પ્રાસાદાઙ્ઘ્રિપ્રતિષ્ઠાર્થં કર્તા વૈ ભગવન્મયઃ ।
કૃતાહ્નિકો દ્વિજેન્દ્રાદ્યૈર્ દેશિકેન સમન્વિતઃ

ભેરીપટહવાદિત્રશઙ્ખશબ્દાદિકૈઃ સહ ।
ઋગ્યજુઃ સામપૂર્વાંશ્ચ પ્રશસ્તાઃ સંપઠન્ શ્રુતીઃ

દ્વારપાલાર્ચનં કૃત્વા યાગાગારં પ્રવિશ્ય ચ ।
સંસ્મૃત્ય સ્વાસને વ્યાપ્તિમ્ અર્ચયિત્વોપવિશ્ય ચ

મધ્યપીઠસમીપે તુ પ્રાઙ્મુખં પશ્ચિમે પદે ।
પ્રાગ્દિક્પ્રત્યઙ્મુખં યોજ્યમૃઙ્મયાશ્ચાસનેષુ ચ

ઉદગ્દક્ષિણદિગ્યન્ત્રં યજુર્વેદાંસ્તુ યોજયેત્ ।
પ્રાઙ્મુખં પશ્ચિમે ભાગે સામજ્ઞાન્વિનિયોજ્ય ચ

સહ ચૈકાયનૈર્ વિપ્રૈર્ મૂર્તિસંજ્ઞોપલક્ષિતૈઃ ।
દિગુત્તરસ્યાં ચ તતો નિત્યકર્મપરાયણાન્

નિવેશ્યાથર્વવેદાંશ્ચ સર્વે દ્વિદ્વિકસંખ્યયા ।
પૃષ્ઠતઃ સુસહાયાદ્યૈઃ સમ્યગ્જ્ઞાનપ્રતીક્ષકઃ

ઉપદેષ્ટા ચ મન્ત્રાણાં દ્વિજાદીનાં સમર્ચને ।
દક્ષિણે સ્વાત્મનઃ કુર્યાદ્ એકચિત્રં સમાહિતમ્

તતઃ સમાચરેત્ ન્યાસં દ્વાદશાક્ષરમૂર્તિના ।
મન્ત્રાભિમાનશક્તિં વૈ સમાલમ્બ્ય ધિયા તતઃ

અથાષ્ટાક્ષરપૂર્વૈસ્તુ મન્ત્રૈઃ શ્રુતિમયૈસ્તતઃ ।
પ્રાક્પ્રોક્તવિધિના પાદ્યં ભૃઙ્ગારકમલં પુરા

પાદ્યાર્ઘ્યૈઃ પઞ્ચગવ્યં ચ કૃત્વાભ્યર્ચ્ય દ્વિજાતયે ।
સમાલંભનપુષ્પાદ્યૈઃ સવસ્ત્રૈર્ અઙ્ગુલીયકૈઃ

સપવિત્રકૈસ્તુ હેમાઢ્યૈર્ ધૂપયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
પ્રયતઃ સસહાયશ્ચ સ્થપતિશ્ચોપવેશયેત્

દત્ત્વાજ્ઞાંયર્જમાનસ્ય કર્મભૂમૌ સ્થિતાનિ ચ ।
સુવર્ણરાજતોત્થાનિ નવતામ્રમયાનિ વા

શૈલજાન્યનુકલ્પે તુ મૃત્કુમ્ભાન્યથવાબ્જજ ।
તત્ર મધ્યમકુમ્ભં યત્ ચતુર્વિંશાઙ્ગુલેન ચ

વિસ્તૃતે મધ્યતસ્તચ્ચ દ્વ્યઙ્ગુલદ્વ્યઙ્ગુલોન્નતમ્ ।
વક્ત્રમ્ અઙ્ગુલષટ્કેન તત્રાસ્યં ત્ર્યઙ્ગુલં સ્મૃતમ્

મેખલોપરિતો જ્ઞેયા ત્ર્યઙ્ગુલા કમલોદ્ભવ ।
યે તુ દિક્કમલાન્યેવૈતદ્ અર્ધેનોન્નતૈઃ સમાઃ

ફલૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચૈવ સહ સંપૂર્ય વૈ મૃદા ।
આકોટ્ય ખાદિરૈઃ કાષ્ઠૈઃ પ્રબલૈર્ અમ્બુસઞ્ચિતાઃ

પૂરણાર્થમ્ અશેષાત્ તુ કૃત્વા ખાતં તુ સાધકમ્ ।
સમીકૃત્યોપલિપ્યાથ પ્રાગ્વદ્ દિક્સિદ્ધિમ્ આચરેત્

ભૂષયેચ્ચ ધ્વજૈર્ અન્યૈર્ વૈજયન્તીઃ સમુત્ક્ષિપેત્ ।
શોભયેત્ કદલીપૂર્વૈર્ દ્રુમાઙ્ગૈઃ પાવનૈર્ દૃઢૈઃ

વસ્ત્રૈઃ પૂર્ણઘટૈઃ પુષ્પૈઃ કૌશેયૈર્ મઞ્જરીગણૈઃ ।
શુભે ગ્રહે ઽનુકૂલે તુ નક્ષત્રે શુભદર્શને

લગ્ને સ્થિરે સ્થિરાંશે ચ પરિશુદ્ધે ગુણાન્વિતે ।
પ્રાસાદાઙ્ઘ્રિપ્રતિષ્ઠાર્થં કર્તા વૈ ભગવન્મયઃ

કૃતાહ્નિકો દ્વિજેન્દ્રાદ્યૈર્ દેશિકેન સમન્વિતઃ ।
ભેરીપટહવાદિત્રસર્વશબ્દાદિકૈઃ શુભૈઃ

વન્દિવૃન્દસમોપેતૈર્ ગીયમાનૈશ્ચ મઙ્ગલૈઃ ।
સામઋગ્યજુપૂર્વાસ્તુ પ્રશસ્તાઃ પાઠયેચ્છ્રુતીઃ

સહસંભૃતસંભારક્ષ્માકૃતં ક્ષ્મામલં વિશેત્ ।
સમાચમ્ય કૃતન્યાસો દ્વાદશાક્ષરમૂર્તિના

અથાષ્ટાક્ષરપૂર્વૈસ્તુ મન્ત્રૈઃ શ્રુતિમયૈઃ સહ ।
પાદાર્ઘ્યપઞ્ચગવ્યં તુ કૃત્વાભ્યર્ચ્ય દ્વિજોત્તમમ્

સ્થપતિશ્ચાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈઃ પ્રવર્તેત સુકર્મણિ ।
ઓંકારપૂર્વાં ગાયત્રીમ્ એકૈકં પાઠયેદ્ દ્વિજ

ગાયત્રીસામપૂર્વં ચ કનિક્રન્દમ્ ઉદીર્ય ચ ।
એવમ્ ઓઙ્કારપૂર્વં ચ કર્માકરમ્ભમ્ અનન્તરમ્

પઠેદ્ એકાયનં પશ્ચાત્ શિવસંકલ્પમ્ એવ ચ ।
ઋગ્વેદજ્ઞો યજુર્જ્ઞો ઽથ ભદ્રોનં સમુદીર્યં ચ

ભદ્રશ્રીસામ સામજ્ઞઃ શતાદ્યૌ કૃત્યધર્મવિત્ ।
વિભજ્ય પૂર્વવત્ ક્ષેત્રં પવિત્રીકૃત્ય સાંપ્રતમ્

પવિત્રમન્ત્રૈર્ અખિલૈર્ વૈદિકૈઃ પાઞ્ચરાત્રિકૈઃ ।
કન્યાં ચ સૌમ્યદિગ્ભાગે ઐશાન્યાં વાલયાવને

મણ્ડલં પાર્થિવે પીઠે વિનિવર્ત્ય ચતુઃ સમે ।
અશુભં સર્વતોભદ્રં વશ્યાગારદ્વયાન્વિતમ્

ભદ્રપીઠાસનસ્થં ચ સોદકં ચ ઘટદ્વયમ્ ।
સ્ત્રગાદ્યૈર્ ભૂષિતં કૃત્વા એકસ્મિન્ સાધનં યજેત્

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
શ્રુત્યુક્તૈર્ મન્ત્રમુખ્યૈસ્તુ તદસ્ત્રપરકે ઘટે

મન્ત્રૈર્ હેતીશલિઙ્ગૈસ્તુ ચતુર્વેદસમુત્થિતૈઃ ।
મણ્ડપાગ્રમથાસાદ્ય હાર્દમ્ આપાદ્યમ્ અર્ચનમ્

અવતાર્ય બહિઃ કુર્યાત્ પૂજનં પ્રાગ્યથોદિતમ્ ।
પૂર્ણાહુતિં વિનાગ્નૌ તુ તર્પયિત્વા યથાવિધિ

યજેદ્ વાસ્તુ નરાદ્યં વૈ સુરસઙ્ઘં તદઙ્ગકમ્ ।
શતં શતાર્ધં પાદં વા આહુતીનાં સમાપયેત્

તિલાનામ્ આજ્યસિક્તાનામ્ આજ્યસ્ય તદનન્તરમ્ ।
સામરૈર્ વાસ્તુલિઙ્ગૈસ્તુ મન્ત્રૈર્ દેવવ્રતાદિકૈઃ

સુસમં કલશાનાં તુ નવકં ત્વથ ધાતુજમ્ ।
યથાશક્તિપ્રમાણં તુ નાલ્પં વૈ દ્વાદશાઙ્ગુલમ્

શૈલજં મૃન્મયોત્થં વા સુપક્વં સુદૃઢં શુમમ્ ।
ભૃઙ્ગારતુલ્યમ્ અષ્ટાશ્રં શઙ્ખાકારં તુ વોચ્છ્રિતમ્

વલિહીનં વિરક્તાસ્યં દ્રવ્યાણાં ગ્રહલક્ષણમ્ ।
શુદ્ધ્યર્થમ્ અથ સર્વેષાં સ્નાનકર્મ સમાચરેત્

અધિવાસ્યામ્બરચ્છન્નાન્ સદ્યો વાન્યે ઽહનિ દ્વિજ ।
ક્રમશઃ પૂરયેદ્ દ્રવ્યૈસ્તલ્લિઙ્ગૈઃ શ્રુતિસંપઠૈઃ

ગાયત્ર્યાષ્ટાક્ષરેણૈવ દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા ।
સુવર્ણસિકતાભિસ્તુ રત્નૈર્ મુક્તાફલાદિકૈઃ

ધાતુભિશ્ચાખિલૈર્ ધાન્યૈર્ અથાન્યૈઃ પારતાદિકૈઃ ।
સિદ્ધાર્થકાન્વિતૈર્ બીજૈર્ ધાન્યૈર્ નીવારપૂર્વકૈઃ

કર્પૂરમલયક્ષોદકુઙ્કુમાગરુમિશ્રિતૈઃ ।
પટ્ટસ્ત્રક્ચન્દનાદ્યૈસ્તુ બાહ્યતશ્ચોપશોભયેત્

એવં સંપૂજ્ય સંસ્કૃત્ય ચતુર્ણાં મધ્યતો ન્યસેત્ ।
પદ્માસનગતાં લક્ષ્મીં નિધિભિઃ પરિવારિતામ્

ચતુર્ણામ્ અથ ચાન્યેષાં રત્નરાટ્ કૌસ્તુભાભિધઃ ।
સમન્ત્રેણ સ્વનામ્ના ચ નિધિનાથૈઃ સમન્વિતામ્

ભગવાન્ સર્વશક્ત્યાત્મા એકસ્મિન્ પરિચિન્તયેત્ ।
ષડક્ષરેણ મન્ત્રેણ નિષ્કલં શબ્દવિગ્રહમ્

બ્રાહ્મં ચતુષ્પદં ક્ષેત્રં નયેદ્ અષ્ટચ્છદાત્મના ।
ન્યસ્ય સાર્વેશ્વરં કુમ્ભં મધ્યતઃ કર્ણિકોદરે

રત્નકુંભચતુષ્કં તુ દિક્ચક્રેષ્વષ્ટદિક્ષુ ચ ।
પ્રાદક્ષિવ્યેન પ્રાગ્ભાગાન્ મન્ત્રાન્ વા લૌકિકાન્ દ્વિજ

લક્ષ્યં કુમ્ભચતુષ્કં યદ્ ઈશાદ્ વાયુપદાવધિ ।
એવં ન્યસ્ત્વા તતઃ કુર્યાદ્ અર્ચનં મધ્યગસ્ય ચ

ચતુષ્કં હૃદયાદ્યં વૈ રત્નકુંભગતં યજેત્ ।
ચતુર્ણાં મન્ત્રમ્ એકં તુ શ્રીકુમ્ભાનાં તુ પૂજયેત્

પુરતો નેત્રમન્ત્રૈસ્તુ મધ્યકુમ્ભે ચ તસ્ય ચ ।
કૃત્વૈવં નિષ્કલં ન્યાસં સર્વેષાં સાંપ્રતં તતઃ

વિધાનનવકં દદ્યાત્ તામ્રં વા શૈલજં સમમ્ ।
સુવૃત્તં ચતુરશ્રં વા સુધનં દ્વાદશાઙ્ગુલમ્

ચતુશ્શક્તિનિરુદ્ધં ચ તત્ર મધ્યગતે ધટે ।
શક્તિર્વા યા પરા દેવી વિશ્વસન્ધારણક્ષમા

પ્રભાસા વૈશ્વરી દિક્ષુ જ્ઞાનશક્ત્યામૃતા ચ સા ।
વિદિગ્ઘટસમૂહે તુ સ્મરેદ્ આનન્દલક્ષણા

ક્રિયાખ્યા યાચ્યુતી શક્તિઃ શુદ્ધા શક્તસ્ય જન્મદા ।
ન્યસ્ત્વૈવમ્ અર્ચનં કુર્યાત્ શ્રિયાદીનાં સ્વસંજ્ઞયા

નિધીનાં નિધિનાથાનાં મન્ત્રં સાઙ્ગં યજેત્ તતઃ ।
મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ માન્ત્રીં સર્વસામર્થ્યલક્ષણામ્

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ જપ્તવ્યં ચ સમાચરેત્ ।
સન્નિરોધં દ્વિષટ્કાર્ણે .......ન સન્નિધિમ્

યજુર્જ્ઞં ત્વથ સઞ્ચોદ્ય યુજ્યતેતિ ચ યદ્યજુઃ ।
ઋચં ચ પૌરુષં સૂક્તં સામજ્ઞો વિષ્ણુસંહિતામ્

અથર્વાયેતિ ષટ્પાદ્ય દ્વિજમ્ એકાયનં તતઃ ।
આત્મવ્યૂહાદિકં કુર્યાત્ સંજ્ઞામન્ત્રચતુષ્ટયમ્

નમસ્કારસમોપેતં તતઃ સામ રથન્તરમ્ ।
આહુત્વા (હા) હર્ષપૂર્વં વૈ ઋન્વેદં સમુદીરયેત્

પ્રતિષ્ઠાસીતિ વૈ સામ સામજ્ઞો ઽથ ઉદીરયેત્ ।
અતો ઽન્તરં તુ કુમ્ભાનાં....................

આપાદ્યમ્ અથ સર્વેષાં સુધાલેપેન ચૈવ હિ ।
દિગષ્ટકં મુદ્રણીયં ક્ષેત્રં શક્ત્યષ્ટકેન તુ

શિલાન્તઃ સન્નિરોધેન શિલાનામસમાસ્તુ વા ।
કાર્યા ઊર્ધ્વસમાઃ સર્વાઃ સર્વતોભદ્રલક્ષણાઃ

સ્નાનાદ્યૈઃ સંસ્કૃતં પૂર્વં વાસસ્ત્રગ્વર્ણભૂષિતા ।
રત્નાષ્ટકાસનસ્થા ચ અષ્ટાનાં ચ સુવિન્યસેત્

મન્ત્રમ્ અક્ષરભેદેન પ્રણવાદ્યન્તણં તુ વૈ ।
પ્રાગાદાવીશદિઙ્નિષ્ઠમ્ અષ્ટકં વ્યક્તિગં ન્યસેત્

પ્રણવેન સ્વનામ્ના ચ નમો ઽન્તેન મહામતે ।
બલવીર્યવતી નિત્યા અનન્તાખ્યા સ્થિરા ધ્રુવા

સન્ધ્યાખ્યા ધૃતિસંજ્ઞા ચ સ્થિતિર્નામ્ના દ્વિજાષ્ટમી ।
વેદાદ્યન્તં સમુદ્ધોષ્ય યજુર્વેદવ્રતૈઃ સહ

હયે ચ વિદ્યા ઋક્સૂક્તા બ્રૂયાદ્ એકાયનં તતઃ ।
યદિવાયો સવેત્યાદિવ હુત્વૈવં કમલોદ્ભવ

દત્ત્વા પૂર્ણાહુતિં બ્રૂયાત્ મન્ત્રમ્ આશ્રાવિકં હિ યત્ ।
કર્તા ચ દેશિકેન્દ્રો ઽથ સંસ્મરન્ મન્ત્રસંહિતામ્

ન્યસ્તશ્રિયાદિકૈર્ નામમન્ત્રૈઃ સર્વૈઃ સમન્વિતમ્ ।
એષાં બુદ્ધિઃ સપ્તધેતિ મન્ત્રમ્ એકાયનં પઠન્

દદ્યાદ્ આહુતિકં સર્વં કર્મણાં પૂરણાય ચ ।
એતાવદ્ ઉક્તમ્ અબ્જાક્ષ મુખ્યકલ્પં મયા ચ તે

અનુકલ્પમતો વક્ષ્યે સર્વેષાં ચ હિતાવહમ્ ।
એતસ્મિન્ કલશે સર્વમ્ અન્યક્ષેત્રગણાર્ચિતમ્

મન્ત્રવ્યૂહં યથોક્તં ચ સ્થલગોપલગં ન્યસેત્ ।
સર્વશક્તિમયીમ્ એકાં શક્તિં વૈ પારમેશ્વરીમ્

નિવેશ્ય મધ્યતસ્તસ્મિન્ દદ્યાત્ કોશં સુધાદિકમ્ ।
વર્ણકૈઃ કુંકુમાદ્યૈસ્તુ તત્રોર્ધ્વે ઽબ્જં લિખેત્ તતઃ

ભૂભાગં ખાતશેષં યત્ સમન્તાત્ સમતાં નયેત્ ।
પ્રાગ્વદાકોટ્ટનાદ્યેન સર્વાઙ્ગૈરિપુભિસ્તતઃ

પઞ્ચરઙ્ગેણ સૂત્રેણ શઙ્કુભિર્ યાજ્ઞિકૈર્ દૃઢૈઃ ।
અસ્ત્રમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞો જીમૂતમ્ અથ સંપઠેત્

ચતુઃ સ્ત્રક્ચન્દનોપેતાં બલિં વૈ સાચ્ચ કામિકીમ્ ।
દદ્યાત્ પૂર્વોદિતાં દિક્ષુ સમાચમ્ય પ્રણમ્ય ચ

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ ત્રિસ્થાનસ્થં ચ મન્ત્રરાટ્ ।
ક્ષાન્ત્વા તદોપસંહૃત્ય પ્રાગ્વદર્ચનપૂર્વકમ્

સાંસારીનાં બહિર્યાવદ્ આચરેત્ સ્થપતિં પુનઃ ।
વિશ્વકર્મા પુરસ્કૃત્ય અન્યેષાં પિશિતાશિનામ્

દદ્યાદ્ દ્વિજેન્દ્રપૂર્વાણામ્ અશનં દક્ષિણાદિકમ્ ।
અન્યેષામ્ અર્થિનામ્ અન્નં ધનદાનં સ્વશક્તિતઃ

નાનાદેશવશાચ્ચૈવ કુર્યાદ્ એવં ગૃહાસનમ્ ।
વિભાગેન સમાયુક્તમ્ આલયં વિવિધં તથા