પૌષ્કરસંહિતા · અધ્યાય 41

રચનાસંનિવેશેન સમભ્યૂહ્ય સમાપ્ય વૈ ।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ પૌષ્કરસંહિતાયાં ભદ્રપીઠલક્ષણં નામ ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
(સમુદિતશ્લોકસંખ્યા 109)
અથ એકચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
પૌષ્કર ઉવાચ ---
ઉક્તમાર્ગેણ ચોદ્દિષ્ટં માન્ત્રં સંસ્થાપનં તુ વૈ ।
યથાવદ્ ઉક્તં તદ્ અહં જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ સાંપ્રતમ્

શ્રીભગવાનુવાચ ---
નૃણામ્ આરાધકાનાં તુ મન્ત્રૈકનિરતાત્મનામ્ ।
મન્ત્રાકૃતેઃ પ્રબુદ્ધસ્ય ગુપ્તં કૃત્વાર્ચનં હિતમ્

અથ દાર્વાદિકાનાં તુ ધાતૂત્થાનાં સમાહિતઃ ।
રચનાસંનિવેશં ચ સસ્તંભાનાં નિબોધતુ

તથા સ્તંભવિમુક્તાનાં ભૂભાગાઙ્ઘ્રિનિવેશિનામ્ ।
બાહુલ્યં ચ સ્વવિસ્તારાત્ તૃતીયાંશસમં સ્મૃતમ્

પ્રણાલં તત્સમં દૈર્ઘ્યાદ્ વિસ્તૃતેર્વાર્ધસંમિતમ્ ।
વિભજ્ય સુસમૈર્ ભાગૈર્ અધમં બલવત્પુરા

સ્વલ્પા દ્વાદશસંખ્યૈસ્તુ મધ્યમાસ્તુ દ્વિસપ્તકૈઃ ।
દ્વિર્ અષ્ટસંખ્યૈર્ વિતતાસ્તત્રાદ્યાનાં તુ મધ્યતઃ

વિધેયં ષડ્ભિર્ અંશૈસ્તુ પીઠં શ્લક્ષ્ણં સમં શુભમ્ ।
સુવૃત્તં ચતુરશ્રં વા સ્વપદ્મં કેવલં ત્વથ

ચક્રામ્બુરુહયુક્તં વા તદુચ્છ્રાયં વિધીયતે ।
અર્ધભાગેન બાહુલ્યાત્ તત્સાર્ધં સકજસ્ય ચ

સમં સચક્રપદ્મસ્ય તયોઃ પૂર્વોક્તલક્ષણમ્ ।
વિહિતં કિન્તુ વિપ્રેન્દ્ર ચતુરશ્રસ્ય કલ્પયેત્

કોણેષુ શઙ્ખનિર્માણં શઙ્ખાદ્યં વા ચતુષ્ટયમ્ ।
વર્તુલસ્ય ન તે કાર્યાસ્તથૈવ કમલોદ્ભવ

ચક્રપદ્મવિયુક્તસ્ય ચતુરાશ્રાશ્રયસ્ય ચ ।
યદુક્તં ચક્રપદ્માભ્યામ્ અર્ધે તુઙ્ગત્વમ્ અબ્જજ

ન કેવલસ્ય વિહિતં મન્ત્રાસ્પદસ્ય ચ ।
તદ્ અબ્જં નિખનેન્મધ્યાદ્ દ્વ્યંશં દ્વ્યંશં સમન્તતઃ

ખાતં ભાગં સમં ચૈવ સાર્ધં દૈર્ઘ્યાદ્ વિધીયતે ।
જલાશ્રયં તુ પરિતઃ ખાતાદ્ ભઙ્ગસમં બહિઃ

સોપવીતં ચ વિહિતમ્ અન્તરેખાશ્રયસ્થિતે ।
દ્વાદશાંશકૃતાનાં ચ ઇત્યેષામ્ અંશકલ્પના

વિહિતા કાષ્ઠવર્ગાણાં શૈલજાનામ્ અપિ દ્વિજ ।
ભઙ્ગાદ્ વિભક્તિભિર્ભાગૈર્માત્રં યત્કલ્પિતં પુરા

તન્મધ્યે મુનિભિર્ભાગૈઃ સર્વં પૂર્વોક્તમ્ આચરેત્ ।
ભાગદ્વયં દ્વયં ચૈવ પરિતો નિખનેત્ ક્રમાત્

જન્માશ્રયં તુ ભાગેન સાર્ધેન પરિતઃ સ્મૃતમ્ ।
તતોર્ધ્વમ્ ઉક્તમાનં યત્ તત્ર તદ્ વિહિતં તુ વૈ

વિભજ્ય તત્ ષોડશધા મધ્યે ભાગાષ્ટકેન વૈ ।
વિધેયમ્ અખિલં પ્રાગ્વદ્ ભાગાત્ પાદેન વૈ સહ

પરિતો નિખનેદ્ દ્રોણીં બ્રહ્મન્ ભાગદ્વયેન તુ ।
જલાશ્રયં તુ વિહિતં પાદોનેન દ્વયેન વા

આપાદ્ય ચક્રં પ્રાગુક્તં કમલાદ્યં યથોદિતમ્ ।
નવપદ્મમયીં કુર્યાત્ સંસ્થિતિં ચાર્ચને વિભોઃ

યથાયથા ચ વિસ્તારં સમભ્યૂહ્ય તથાતથા ।
આદાય ખાતપૂર્વેભ્યો મધ્યદેશે તુ યોજયેત્

વિભક્તં ભવતે યેન ક્ષેત્રં ચેદ્ અમ્બુજસ્ય ચ ।
નવાનામ્ અપિ પદ્માનામ્ અથ મન્ત્રવરાશ્રિતમ્

પદ્મં સાધારણાજ્જાલં યુજ્યતે ઽભ્યર્ચિતં યથા ।
ઇતિ વિસ્તીર્ણભાગાનાં વિભાગં હિ યથોદિતમ્

કૃત્વાથ રચયેદ્ યત્નાદ્ બાહુલ્યં મેખલાદિકૈઃ ।
જલાશ્રયસમેનાદૌ તદ્ ઉદ્દેશાત્ ક્રમેણ તુ

શોધયિત્વાનુપાદેન બાહુલ્યં દિક્ચતુષ્ટયાત્ ।
ત્રિચતુઃ પઞ્ચ વા ષડ્ વા તતઃ પુચ્છાશ્રિતેર્ ભજેત્

ત્રિધા વિભક્તં સોષ્ણીષં સપદ્મં મેખલાત્રયમ્ ।
ચતુર્ વિભક્તેનોષ્ણીષં મેખલાષટ્કમધ્યગમ્

કુર્યાદ્ વૈ કિઙ્કિણીજાલદ્વયેન નલિનીં શુભામ્ ।
મુનિભક્તે તુ બાહુલ્યે ષોઢા કમલસંભવ

ભાગેનોષ્ણીષવર્ગં તુ શ્લથગાત્રાગ્રવદ્ ભવેત્ ।
તદધઃ શુક્તિકાકારં સૂત્રં છિન્નં વિધીયતે

અધસ્તાચ્છુક્તિભાગસ્ય વૃત્તં કુર્યાત્ સકર્ણિકમ્ ।
વૃત્તાસનં ચ વિહિતં ચતુરશ્રં સમન્તતઃ

તદધસ્ત્રિતયં કુર્યાન્મેખલાનાં સુલક્ષણમ્ ।
સપાદાશ્ચોક્તપાદેભ્યઃ કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિદ્ યથાક્રમમ્

સ્થિતિરન્તરસૂત્રીયા વિભાગજનની હિતા ।
સન્ત્યજ્યોષ્ણીષપીઠાંશં ગરુડં ચ કૃતાઞ્જલિમ્

સ્વવક્ત્રેણાપરેણૈવ યુક્તં પાણિદ્વયેન તુ ।
કુર્યાત્ પૂર્વાપરાભ્યાં વા મન્યે ભદ્રાસનસ્ય ચ

ગંગાયમુનયોર્ મધ્યે વરુણં યાદસાં પતિમ્ ।
મધ્યતસ્તદ્ ઉદગ્ભાગે ભદ્રપીઠસ્ય કલ્પયેત્

પાર્શ્વદ્વયે પ્રમાણસ્ય સમુદ્રં રત્નપાત્રધૃત્ ।
વિધેયં સૌમ્યમૂર્તિં ચ દિવ્યૈર્ જલચરૈઃ સહ

દિક્ચતુષ્કમ્ અતઃ શેષમ્ આપૂર્યં કિઙ્કિણીગણૈઃ ।
દ્રવ્યજે ચલબિમ્બે વા અઙ્ગુલૈઃ પરિનિર્મિતે

અથોર્ધ્વં તુ નૃપાદીનાં હિતં નાનાનિવેશનમ્ ।
મહાધનાનાં ચાન્યેષાં શુભેપ્સૂનાં ચ કીર્તયે

નાનાધર્મપ્રતિષ્ઠાનં તત્ર તાવત્ સમાચરેત્ ।
રાજા વા સાધકશ્ચાન્યો લોકદં સ્વર્ગદં હિ યત્

વૃષોત્સર્ગફલેનાશુ નિવૃત્તિં તસ્ય કર્મણઃ ।
કૃત્વા તદનુ વૈ કુર્યાદ્ હરેઃ સંસ્થાપનં પુનઃ

વિશેષકર્મનિચયં પ્રત્યસ્તમ (? મે) તિ યત્ર વૈ ।
સંકલ્પાદ્ એવ નાધર્મમાજીવમ્ અભિવિન્દતિ

સમ્યક્ સમાપ્તો યેનૈવ તેનાન્યસ્મિન્ હિ જન્મનિ ।
વિવેકજં પરં જ્ઞાનમ્ આપ્નુયાન્મોક્ષસિદ્ધિદમ્

નાન્યેન કર્મણા યસ્માદ્ વિષકીર્ણેન કર્મણા ।
જાયતે પરયા શાન્તિર્ધર્મવશ્યો ઽક્ષયપ્રદઃ

પૌષ્કર ઉવાચ ---
નાનાધર્મપ્રતિષ્ઠાનં લોકાનાં હિતકામ્યયા ।
જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ ભગવન્ ત્વત્તઃ સંદેહશાન્તયે

શ્રીભગવાનુવાચ ---
પઞ્ચાયતનૂપર્વં પ્રાક્ કૃત્વા દેવાલયં શુભમ્ ।
કામનારહિતેનૈવ ચેતસા વિમલેન તુ

ધર્માર્થમ્ આશ્રિતં તસ્મિન્ પુરં કુર્યાદ્ દ્વિજાસ્પદમ્ ।
સર્વલોકેષુ સામાન્યં સર્વદોષક્ષયઙ્કરમ્

સર્વધર્મોત્તમં ચૈવ સર્વદા સર્વકામદમ્ ।
પ્રવરં પઞ્ચકાલજ્ઞસમૂહં ભગવન્મયમ્

ષટ્કર્મનિરતં ચાપિ ત્રયીધર્મપરાયણમ્ ।
જ્ઞાતિશુદ્ધં પરિજ્ઞાય નિર્દ્વન્દ્વં ચ પરસ્પરમ્

દાશાગ્નિહોત્રસંયુક્તં વેદાધ્યયનતત્પરમ્ ।
નદીશૈલવનોપેતે દુષ્ટપ્રાણિવિવર્જિતે

સસ્યશાલિફલાઢ્યે તુ સ્નિગ્ધશષ્પસમાકુલે ।
સ્વાદુતોયપ્રદે દેશે સુપ્રાકારવિભૂષિતે

તમ્ આસાદ્ય શુભં તત્ર પૂજયિત્વા જગત્પ્રભુમ્ ।
તતઃ સ્નાત્વાનુલિપ્તં ચ વસ્ત્રાલંકારભૂષિતમ્

તામ્રશાસનપૂર્વં તુ બ્રાહ્મણં વિનિવેશ્ય ચ ।
આસનેષુ સમૂહન્તં પાદ્યાર્ધ્યકુસુમૈર્ યજેત્

તં ચ ધૂપૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ તામ્બૂલેન મહામતે ।
યથાક્રમોપદિષ્ટેષુ દદ્યાત્ પાણૌ કુશોદકમ્

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ પ્રમાદ્યમ્ ઇતિ પાઠયેત્ ।
પ્રતિષ્ઠાસીતિ વૈ સામ કુર્યાદ્ વૈ પ્રાર્થનાં તતઃ

યથાવદ્ અર્ચનીયશ્ચ મદનુગ્રહકામ્યયા ।
સ્વગૃહે પુણ્ડરીકાક્ષ સ્વકુલોત્થેન કર્મણા

સહસદ્ધર્મચારિણ્યા વ્યક્તવેદ્યાં યથાગમમ્ ।
સમિદાદીનિ ચાગ્નીનામ્ અગ્નેર્વા શક્ત્યપેક્ષયા

ત્રૈકાલ્યમા ચ કર્તવ્યં સ્વધર્મઃ પરિપાલ્યતામ્ ।
પ્રવેશં ન સમાપન્ના દા (? દ્ દા) તવ્યં પાપકર્મણામ્

સંસ્કાર્યા સ્વસુતાઃ કન્યા ભૃત્યામાત્યાઃ સ્વવંશજાઃ ।
વૈષ્ણવેન વિધાનેન કાર્યાસ્તે ભગવન્મયાઃ

આ મુહૂર્તાત્ તુ વૈ બ્રાહ્માદ્ યાવદાદિત્યદર્શનમ્ ।
સ્નાનપૂજાજપસ્તોત્રપાઠૈઃ સંધ્યાં સમાચરેત્

યાગસાધનભોગાનામ્ ઉપાર્જનમ્ અનન્તરમ્ ।
તતઃ સ્નાનં તુ વિધિવદ્ યથોક્તં વિધિના હિતમ્

સાયમ્ આભૂતશુદ્ધિં ચ અન્તર્યાગમ્ અનન્તરમ્ ।
યથોક્તવિધિના ચાથ કુર્યાદ્ આરાધનં બહિઃ

તતો ઽગ્નિહવનં ચૈવ ક્રિયાં પૈત્રીમ્ અનન્તરમ્ ।
બલિદાનં ચ ભૂતાનામ્ અતિથીનામ્ અથાર્ચનમ્

બન્ધુભૃત્યસમોપેતમ્ આત્મયાગમ્ અનન્તરમ્ ।
ઋક્સામપૂર્વં સ્વાધ્યાયમ્ ઇતિહાસાદિચિન્તનમ્

આચર્તવ્યં સમાધાનં સ્વહૃત્પદ્માન્તરે તતઃ ।
ત્રયોદશાઙ્ગમ્ ઇત્યુક્તમ્ આહ્નિકં ભગવન્મયમ્

કાર્યં વૈ પ્રત્યહં ભક્ત્યા ક્ષીયમાણે ક્ષપાગમે ।
સંન્યાસમ્ આચરેદ્ ભૂયઃ કુર્યાદ્ગ્રહણમ્ અસ્ય વૈ

દેશિકેન્દ્રમુખેનૈવમ્ આજ્ઞાતું ગૃહમેધિનામ્ ।
દત્ત્વા નિર્ગત્ય વૈ તત્ર કર્તા કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્

ઇતિ બ્રહ્મપ્રતિષ્ઠાનં વિધાનં કથિતં ચ તે ।
વૈષ્ણવીયૈઃ પાલનીયં નૃપેન્દ્રૈશ્ચ સ્વસિદ્ધયે

સ્વસિદ્ધાન્તપ્રતિષ્ઠાનમ્ અથેદાનીં નિબોધતુ ।
મઠમ્ આયતને કૃત્વા વૃત્તિપૂર્વમ્ અકૃત્રિમમ્

વણિક્કુટુમ્બભૃતકૈર્યુક્તં દાસગણેન તુ ।
વાપ્યો ઘરટ્ટજા[લિટન્યઃ સહ વાતાયનૈઃ સ્થિતાઃ

તત્રાન્નં વ્યઞ્જનોપેતં ભક્ષ્યકાન્નાદિકં બહુ ।
વિવિધં સાધયિત્વાં પ્રાક્ સ્નાત્વા તુ ગુરુણા સહ

દ્વાદશાક્ષરપૂર્વૈસ્તુ મન્ત્રૈર્ ન્યસ્તતનુઃ સુધીઃ ।
અર્ચયિત્વા જગન્નાથં પરમેશ્વરમ્ અચ્યુતમ્

અભ્યાગતાન્ સમાહૂય બ્રાહ્યણાન્ વેદપારગાન્ ।
ઇદં તદ્ અમૃતં ચાન્નમ્ ઇદમાયુઃ પ્રજાપતિઃ

ઇદં વિષ્ણુરિદં પ્રાણમ્ ઇદં જીવમ્ ઇદં પરમ્ ।
સર્વસત્ત્વહિતાર્થં ચ અનુયાગં પ્રતિષ્ઠિતમ્

પઞ્ચભૂતજગદ્યોનેર્ અન્નમૂર્તે જનાર્દન ।
આ ભૂતસંપ્લવં કાલં ભવ સન્નિહિતસ્ત્વિહ

ચોદયેદ્ ઋઙ્મયાન્ પ્રાગ્વત્ સામજ્ઞાદ્ દ્વે પરે શ્રુતી ।
ગુરુર્ અભ્યર્થનીયશ્ચ સકુટુમ્બેન વૈ પુરા

અભ્યાગતગણેનાપિ સહ ચાન્યૈઃ પરેણ તુ ।
યોક્તવ્યં પાલનીયં ચ મદનુગ્રાહ્યયા ધિયા

તર્પયેત તતો ઽન્નેન અન્નાદ્ અર્ચાર્ચિતેન તુ ।
સમૂહમ્ ઉપવિષ્ટં તુ ઉચ્છિષ્ટં શોધયેત્ તતઃ

યાયાત્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અભ્યાગતગણં તતમ્ ।
ઇદમ્ અન્નપ્રતિષ્ઠાનમ્ ઉક્તમ્ અચ્યુતભાવિનામ્

જ્ઞાનપ્રતિષ્ઠાનમ્ (77-143)
પરમ્ ઉદ્ધરણોપાયં તથાખિલસુખપ્રદમ્ ।
અથ જ્ઞાનપ્રતિષ્ઠાનમ્ ઇદાનીમ્ અવધારય ।
યત્કૃત્વા જાયતે જ્ઞાનં વિવેકસહિતં હિ યત્

પરિશુદ્ધાન્ સમુચ્ચિત્ય પઞ્ચરાત્રીયસઞ્ચયાન્ ।
સદાગમાદિકાન્ કૃત્સ્નાન્ વેદેવદાઙ્ગસંયુતાન્

સ્મૃતિસ્મૃત્યન્તરોપેતાન્ ઇતિહાસસમન્વિતાન્ ।
આન્વીક્ષકીભિર્ વિદ્યાભિઃ સશબ્દાખ્યાભિસંવૃતાન્

નદી (? ન્દિ) નાગરકૈર્વર્ણૈવિવિધાન્ વર્ણસંચયાન્ ।
પૂરયિત્વા વિનિક્ષિપ્ય સંપુટેષ્વક્ષયેષુ ચ

ગ્રથયિત્વાસિતાદ્યેન સૂત્રેણ સુદૃઢેન તુ ।
સુસ્થિરે સુપ્રસિદ્ધે ચ નૃપનાગરસેવિતે

દ્વિજોષિતેભ્યઃ સંકીર્ણે સત્સમૂહેન પાલિતે ।
સમીપે ઽશ્મમયં વેશ્મ લોહયન્ત્રસમન્વિતમ્

સકવાટાર્ગલોપેતં સુધાધવલિતં શુભમ્ ।
કઞ્જસ્થયા વાગીશ્વર્યા ભૂષિતં ચિત્રભૂષયા

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મકરપ્રોદ્યતયા તયા ।
પ્રોદ્વહન્ત્યાક્ષમાલાં તુ શાસ્ત્રસઞ્ચયહસ્તયા

વરદાભયદાયિન્યા સિદ્ધાદ્યૈર્વાન્તયા પરૈઃ ।
તતઃ પ્રાગ્વત્ કૃતન્યાસઃ શુક્લામ્બરધરઃ શુચિઃ

લોહયન્ત્રાયને તસ્મિન્ પ્રણવાધિષ્ઠિતે ઽર્ચિતે ।
યથાક્રમં સમારોપ્ય શાસ્ત્રસંગ્રહપુસ્તકાન્

પૂજિતાંસ્તુ સમાલબ્ધાન્નેત્રવસ્ત્રૈસ્તુ વેષ્ટિતાન્ ।
દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ પૂજયિત્વા પઠેદ્ ઇદમ્

વિશુદ્ધજ્ઞાનદેહાય વિષ્ણવે પરમાત્મને ।
સુપ્રતિષ્ઠિતમ્ અક્ષય્યં તિષ્ઠ શાસ્ત્રાત્મનેહ વૈ

અજ્ઞાનામ્ ઉપકારાર્થં પ્રબોધજનનાય ચ ।
મુક્ત્વા ત્વામેવમ્ અક્ષય્યં ક્ષયવન્તો ઽમરાદયઃ

ઉક્ત્વૈવમ્ અર્ચયેદ્ ભૂયો વેદવેદાન્તવિગ્રહમ્ ।
સદાગમાદ્યૈર્ભગવત્પુરાણાદ્યૈર્ અલંકૃતમ્

પ્રત્યહં પરયા ભક્ત્યા વિદ્યાપીઠસ્ય ચાગ્રતઃ ।
શબ્દબ્રહ્મમયં પીઠં ભદ્રપીઠે પુરોદિતે

નિયુક્તં ચાર્ચને કુર્યાદ્ અપ્રમત્તં દ્વિજોત્તમ ।
તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ધૂપં દત્ત્વા ક્ષમાપેયત્

સઞ્ચારદાને ઽર્થિનાં ચ સંચયં તત્ર સંચયેત્ ।
શાસનાવનિબન્ધાં ચ તસ્ય વૃત્તિં સુપુષ્કલામ્

કૃત્વા તચ્છાસનં દદ્યાદ્ જ્ઞાનકોશાનુપાલને ।
તસ્મિન્ દેવગૃહે પશ્ચાદ્ બ્રહ્મચારીંસ્તુ પાઠયેત્

મન્ત્રદ્વયં પુરોદ્દિષ્ટં સ્વયં બદ્ધાઞ્જલિઃ પઠેત્ ।
અજ્ઞાનતિમિરાન્ધાનાં જનાનામ્ અવિવેકિનામ્

શાસ્ત્રપીઠપ્રતિષ્ઠાનાત્ જ્ઞાનમ્ એતિ ચ નિર્મલમ્ ।
એતસ્માદ્ ઉત્થિતેનૈવ ફલેન મહતા હરિઃ

પ્રીતિમ્ આયાતુ પરમાં ફલં મે નોપયુજ્યતે ।
વિદ્યાપીઠપ્રતિષ્ઠાનમ્ ઇદં સમ્યક્ પ્રકાશિતમ્

ફલાર્થિનાં જ્ઞાનનિષ્ઠં ફલં યચ્છતિ ચેપ્સિતમ્ ।
વાપીકૂપતટાકાનામ્ આરામાણાં ચ મોક્ષણમ્

પ્રતિષ્ઠાપનપૂર્વં ચ સ્વર્ગદં હિ ફલાર્થિનામ્ ।
કર્મસન્યાસિનાં વિષ્ણોસ્તત્પુનસ્તત્પદપ્રદમ્

કારણં જગતામ્ ઈશો ભૂતઃ સર્વેશ્વરો ઽચ્યુતઃ ।
શબ્દાત્મિકામ્ અમૂર્તાં ચ જ્ઞાનકર્માત્મલક્ષણામ્

સમાસાદ્ય સ્વરૂપેણ જગત્યામ્ અવતિષ્ઠતે ।
તન્મયં દેહમ્ આશ્રિત્ય યત્સત્યાહ્લાદમ્ ઉત્તમમ્

સામરાણામ્ ઋષીણાં ચ મનુષ્યાણાં મહામતે ।
એવં નાનારસમયીં શક્તિં વિટપવિગ્રહામ્

દાવાનલસ્થસ (?પ્ર) કરીં નાનાવ્યક્તમયૈઃ સ્વરૈઃ ।
પ્રવાલપત્રકુસુમમારુતામ્બુવિમિશ્રિતૈઃ

અજઙ્ગમાં પાદપાખ્યાં પત્રપુષ્ફલપ્રદામ્ ।
મૂર્તિં દેવોપવરણીં ભૂમિં વૈ પ્રથમાંશકામ્

અપરાં જઙ્ગમાં મૂર્તિં સૌરભં સંશ્રિતાસ્પદામ્ ।
તતસ્તદ્ ઉત્થિતૈસ્તાવત્ પઞ્ચૌપનિષદાત્મકૈઃ

મન્ત્રિતૈઃ પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈર્ગોમયાદ્યૈર્ યથાક્રમમ્ ।
સહ ઋક્સામપૂર્વૈસ્તુ કુશોદકસમન્વિતૈઃ

શુદ્ધયે ઽપિ ચ તત્ખાતં પર્યુક્ષ્ય પરિતઃ પુરા ।
નયેત્ પાવનતાં પશ્ચાદ્ અમ્બુના પરિપૂરિતામ્

ક્ષ્માગતેનાથવાદ્યે(?પ્યે)ન કો (? કૌ) પેનાલ્પેન વા દ્વિજ ।
અક્ષારેણ સુતોયેન સાંપ્રતં શીતલેન ચ

સંભવે સતિ હે(?હૈ)મેન દેશકાલવશાદ્ અપિ ।
ક્રીતેન તાટકીયેન પલ્લવે(?ષ્વને)નોદ્ધૃતેન વા

ગોબ્રાહ્મણાનાં સાંમૂલ્યં (? મુખ્યં) ગત્વા શતપદાદિકમ્ ।
ખાતમધ્યે વિનિક્ષિપ્ય સ ખાતો વિતતો મહાન્

બહુકાલે જલસ્થાયી યથાભિમતવિસ્તૃતઃ ।
કાર્યો વૈ સર્વદિક્સેવ્યો ઽનવસ્થા જાયતે યથા

કુલસ્ત્રીજનવૃદ્ધાનાં સ્નેહમ્ આહરતાં ભૃશમ્ ।
ધનુર્દ્વયસમં કુર્યાન્નિમ્નત્વેન તુ સર્વદા

સાર્ધકાર્મુકતુલ્યં વા એકજ્યાનિષ્ઠમેવ વા ।
ધનુર્દ્વયાત્ સમારભ્ય યાવદ્ ધનુઃશતં તુ વૈ

વિહિતે ખાતવિસ્તારે હ્યત ઊર્ધ્વં યથા ચ તે ।
તત્પાર્થિવં ચ વાયવ્યં સૌમ્યમ્ આગ્નેયમેવ ચ

ચતુરશ્રાયતં ચૈવ આપાદ્ય શુભલક્ષણમ્ ।
સમૂભાગવશાચ્ચૈવ પદવીગણભૂષિતમ્

વૃક્ષવલ્લીગણોપેતં શાડ્વલસ્થલભૂષિતમ્ ।
પાથિકાવાસકૈર્યુક્તં તથા વિશ્રામતોરણૈઃ

એવં કૃત્વા યથોદ્દિષ્ટં યત્ર ગોવિગ્રહક્ષિતૌ ।
અવધાર્ય ચ સન્ધાર્ય ખાતહ્રાસં ચ કુર્વતી

કાલં પ્રવૃત્તિપર્યન્તં તર્પયન્તી ચ તજ્જલમ્ ।
એવં સંસ્કૃત્ય ચ તતઃ પ્રાગ્ભાગમ્ અપિ વીક્ષયન્

પ્રત્યગ્ભાગસ્થિતઃ કર્તા ગુરુણા બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
તદુદ્ધૃતેનામ્ભસાથ અથવાન્યેન સાંપ્રતમ્

મૃદા ગોમયયુતયા તત્કાલં લેપયેત્ સ્થલમ્ ।
દ્વાદશાર્ણેન ગાયત્ર્યા સામ્ના વૈ વાસુધેન તુ

પૂર્વદક્ષિણસૌમ્યાનાં દિગ્ભાગાનાં યથાક્રમમ્ ।
હોમાર્થમ્ ઋગ્યજુઃસામપાઠકાન્ વિનિવેશ્ય ચ

સ્થલેષુ વાલકીયેષુ કુણ્ડેષુ સુશુભેષુ વા ।
દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ કૃતન્યાસસ્વકેન વા

મૃત્પિણ્ડમ્ એકમ્ આદાય સ્વાતમધ્યાત્ તુ પાત્રકમ્ ।
કૌશેયકુસુમોપેતે આસને વિનિવેશ્ય ચ

તોયપૂર્ણં તદૂર્ધ્વે તુ કલશં કાઞ્ચનોદરમ્ ।
વસ્ત્રેણ વેષ્ટિતં સમ્યક્ કુઙ્કુમાદ્યૈર્ વિલેપિતમ્

પુષ્પસ્રઙ્મઞ્જરીદૂર્વાદર્ભબીજફલોદકમ્ ।
સિતોપવીતમ્ આશુભ્રં નેત્રમ્ ઉષ્ણીષભૃન્ન્યસેત્

પાર્થિવેન ચ શૂન્યેન જીવયુક્તેન ભાવયેત્ ।
સબિન્દુનામયે(?લે)નાથ સામૃતેનાચ્યુતં વિભુમ્

નારાયણં પરાં મૂર્તિમ્ ઉત્થિતાં મધુરધ્વનેઃ ।
પદ્મમન્તે નિયોક્તવ્યમ્ અસ્ય બીજત્રયસ્ય ચ

નારાયણાય ભગવંસ્તતો ભૂતાત્મને નમઃ ।
સ્નાનપૂર્વં પ્રતિષ્ઠાનમ્ આચર્તવ્યં યથાવિધિ

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ અથવાષ્ટાક્ષરેણ તુ ।
ષડક્ષરેણ સંપાદ્ય પૂર્ણાન્તા હવનક્રિયા

અર્ચયિત્વા યથાશક્તિ ગુરુપૂર્વાન્ દ્વિજોત્તમાન્ ।
સમાદાયાથ કલશં પૂર્ણં પલ્વલજં હિ યત્

કર્તા વિનિક્ષિપેત્ પૂર્વં મૃત્પિણ્ડં પુષ્કરોદરે ।
કલશોદકમ્ ઉત્કીર્ય ઇમં મન્ત્રમ્ ઉદીરયેત્

આમૂર્તે ભગવન્ નાથ વાસુદેવામૃતાત્મને ।
આચન્દ્રતારકં કાલં તિષ્ઠ ત્વં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્

મામકસ્યાઞ્જસા ત્રાણં નાથ સાનુગસંયુતાન્ ।
દેવાન્ પિતૄન્ સસાધ્યાંશ્ચ ભૂતાન્યાપ્યાયિતા સદા

ફલેન તુ ઇહોત્થેન યાતુ પ્રીતિં પરાં ભવાન્ ।
તૃપ્તિર્ભવતુ ભૂતાનાં ત્રૈલોક્યોદરવર્તિનામ્

ઇત્યુક્ત્વા પાઠયેત્ સામ ધ્રુવાદ્યૌ ઋઙ્મયાંસ્તતઃ ।
પ્રતિષ્ઠાસીતિ વૈ સામ સામજ્ઞાન્ બ્રાહ્મણોત્તમાન્

પૂજનૈર્ વિવિધૈઃ પશ્ચાત્ તદુત્થેન તુ સામ્ભસમ્ ।
તર્પયેદ્ બ્રાહ્મણાન્ સર્વાન્ ખાતકર્તૄન તથાખિલાન્

પ્રસાદ્ય દાનપૂર્વેણ દેશિકાન્ વિભવે સતિ ।
દીનાનાથાંસ્તથા ભૃત્યાનનન્તફલસિદ્ધયે

સુવર્ણવસુધાદાનં યથાશક્ત્યા સમાચરેત્ ।
કન્યાદાનં વૃષોત્સર્ગં પિતૃશ્રાદ્ધપુરઃસરમ્

વધબન્ધોત્થિતં દોષં ધનદણ્ડોત્થિતં ચ યત્ ।
વિચારણીયં લોકાનામ્ અર્થયિત્વા નરેશ્વરમ્

કિન્તુ વી (?વિ) ધ્યન્તરમ્ ઇદં વિહિતં સતિ સંભવે ।
પ્રધાનફલવૃક્ષં તુ અશ્વત્થવિટપં તુ વા

આરામસંપ્રતિષ્ઠાયાં સંસ્કૃત્ય સ્નાનકર્મણામ્ ।
સમાલભ્ય સ્વલંકૃત્ય ઉપવેત્ય યથાવિધિ

વાસસા વેષ્ટિતં કૃત્વા પુષ્પસ્રક્પરિભૂષિતમ્ ।
હોમાન્તમ્ અખિલં પ્રાગ્વત્ સમન્ત્રં તત્સમાચરેત્

તેન યાતિ પરં કર્તા પારં સંસારવારિધેઃ ।
ફલમૂલાન્નાદિપ્રતિષ્ઠા (143-219)
ફલમૂલાન્નપ્રતિષ્ઠાં શૃણુ વક્ષ્યે ફલાર્થિનામ્ ।
નાન્નદાનાત્ પરં દાનં ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

સદ્યઃપ્રીતિકરં હૃદ્યં પ્રાણદં પ્રાણિનામપિ ।
ઉત્પત્તાવપિ સંસ્કારે રસમ્ અન્નસ્ય કીર્તિતમ્

અન્નાદ્ ભવન્તિ ભૂતાનિ તસ્માત્ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તચ્ચ પ્રતિષ્ઠિતં યેન તેન સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

આત્મના સહ લોકે ઽસ્મિન્ સ્વર્લોકે બ્રહ્મસંજ્ઞિતે ।
યાવજ્જીવં ચ નીરોગો વસેદ્ દુઃખવિવર્જિતઃ

પુત્રદારધનૈર્ અન્નૈર્ વૃદ્ધિં યાતિ ક્ષણાત્ ક્ષણમ્ ।
પ્રાપ્નોતિ પરમાં પૂજામ્ ઉત્કૃષ્ટેભ્યો મહત્તરામ્

દેવતા ઋષયઃ સિદ્ધાસ્તસ્ય સંચિન્તયન્તિ ચ ।
નિત્યમ્ એવ પરાં વૃદ્ધિમાયુષઃ સહ ચોન્નતામ્

હૃષ્ટઃ પુષ્ટસ્તતો ભૂત્વા તૃપ્તો ભવતિ સર્વદા ।
ભુક્ત્વા ભોગાન્ સુવિપુલાનન્તે નારાયણાલયમ્

યાતિ ચન્દ્રપ્રતીકાશૈર્વિમાનૈર્દેવનિર્મિતૈઃ ।
સ્વર્ગાદૌ સર્વલોકે તુ સ્થિત્વા કલ્પશતાન્ બહૂન્

કાલાત્ પુનર્ ઇહાયાતિ દેશે સર્વોત્તમે શુભે ।
સતાં કુલે સમાસાદ્ય જન્મ જાત્યુત્તમં મહત્

જાયતે રૂપવાન્ વાગ્મી વિદ્યાજ્ઞાનપરાયણઃ ।
દ્વિષતામ્ અપિ સર્વેષાં પૂજ્યઃ પ્રિયતરઃ સદા

શીલવાઞ્ શૌર્યસંપન્નો ધૃત્યુત્સાહસમન્વિતઃ ।
દ્વિજદેવપરો નિત્યં દાતા ભૂતહિતે રતઃ

એકાન્તી ધર્મવેત્તા વૈ નારાયણપરાયણઃ ।
ત્રિવર્ગમ્ અખિલં ભુક્ત્વા યથાભિમતલક્ષણઃ

જન્માભ્યસ્તં શુભં કર્મ કૃત્વાનન્તગુણં પુનઃ ।
જ્ઞાનમ્ આસાદ્યતે યેન પ્રયાતિ પરમં પદમ્

ન હિ વૈ કૂપવાપીનાં સુરભીણાં ચ પૂજનમ્ ।
દદ્યાચ્છુદ્ધં હિ તાદાત્મ્યં વિધાનં સર્વમ્ આચરેત્

નીત્વાઙ્ગભાવમ્ અસ્મિંશ્ચ ગોગણં ભગવદ્ગૃહે ।
સ્નાનોપભોગપૂર્વાણાં વિભોર્ અનલતર્પણાત્

પ્રીત્યર્થં સુરભીણાં તુ પ્રતિપાદ્યં તુ શાસનમ્ ।
તમ્ અગ્નિં ગોવ્રજોપેતં ધૃતદીપસમન્વિતમ્

દેવવત્ પાલનીયં ચ યાવદ્ આચન્દ્રતારકમ્ ।
અનિશં જ્વલમાનં ચ વસેત્ કર્મકરૈઃ સહ

ષડશીતિમુખાદ્યં વૈ કાલમ્ આસાદ્ય પુણ્યદમ્ ।
કુણ્ડં સુલક્ષણં કૃત્વા દિવ્યાદ્યૈર્વેષ્ણવૈર્ગૃહે

સ્વયં પ્રતિષ્ઠિતે વાપિ ધર્મસ્કન્ધેષુ વૈ પુરા ।
દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રાદ્યૈઃ શુભૈઃ સૂક્તૈસ્તુ વૈષ્ણવૈઃ

ઋગ્યજુઃસહસામૈસ્તુ દેવદેવપ્રશંસકૈઃ ।
એવં હોતા શનૈશ્ચાપિ સંપઠેચ્છાન્તિકે કૃતે

ઘૃતાદ્યૈર્ અક્ષતૈઃ પીતૈઃ સિતકૃષ્ણાન્વિતૈસ્તિલૈઃ ।
સંસ્કૃત્ય ચાનલં કુણ્ડં પ્રાજાપત્યેન કર્મણા

આહુતીનાં તુ જુહુયાત્ સહસ્રાદ્ અયુતાવધિ ।
શતાદ્યં ચ સહસ્રાન્તં તામ્રજેન સ્રુવેણ તુ

પાલીયેનાષ્ટમાંશેન ધૃતં તુ જુહુયાત્ તતઃ ।
અકામો વા સકામો વા દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં તતઃ

નારાયણસ્તુ વેદાત્મા સહવેદમુખેન તુ ।
દદાત્યભિમતાન્ કામાન્ ઉપાયં નૈષ્ઠિકં તુ વૈ

એવં કૃતે તુ સંપાદ્યાદ્ બધ્નીયાદ્ ધિષણોપરિ ।
સપ્તાહં વસુધારાં ચ ત્રિરાત્રમ્ અથવા શુભમ્

એકાહં વા સ્વશક્ત્યા તુ તદ્ વિધાનમ્ અથોચ્યતે ।
નિર્ધૂમે વિતતે કુણ્ડે દૃઢૈઃ કાષ્ઠૈસ્તુ યાજ્ઞિકૈઃ

કૃત્વાગ્નિં મેખલાભૂમેર્ અધિકં શિબિકોપમમ્ ।
ધનુર્દ્વયોચ્છ્રિતે વાથ તદૂર્ધ્વે તામ્રજં તતમ્

કટાહકં યોજનીયં કાષ્ઠજે વલયે દૃઢે ।
સ્થિરવંશચતુષ્પાદે પદવીસહનક્ષમે

અઙ્ગુલૈર્ અથ માનીયૈશ્ચતુઃસંખ્યૈસ્તુ ચોન્નતમ્ ।
હૈમીં સુવર્ણમાનોત્થાં શલાકાં સર્વતઃ સમામ્

તત્પ્રમાણસમોપેતં મધ્યમે તુ કટાહકે ।
વેધં કુર્યાચ્ચ લોહેન વસ્ત્રાપૂતમ્ અથાહરેત્

વ્યાજહીનં ઘૃતં હવ્યં સુગન્ધિ શુભલક્ષણમ્ ।
કટાહકે સમુત્કીર્ય યત્ન [પૂર્વ]પરિક્ષય(?ષ્કૃત)મ્

પ્રવહં દિનરાત્રીયં કાલં યત્ ત્રિવિધં સ્મૃતમ્ ? ।
એતાવદ્ ઉક્તમ્ આરભ્ય દેવમ્ આત્માનં અક્ષમમ્

આપ્રભાતા[ન્તમ]થવાદ્યં વાહરયેત્ પ્રહરં ઘૃતમ્ ।
પ્રહરદ્વિતયં વાથ પ્રહરત્રયમ્ એવ વા

પ્રહરાણાં ચતુષ્કં વા સ્વસામર્થ્યાદ્યપેક્ષયા ।
આદૌ ષટ્પ્રસ્થમાનાત્ તુ ચતુઃપ્રસ્થાન્તમેવ હિ

પ્રવાહમ્ આહરેચ્છક્ત્યા પાલિકં તુ ઘૃતસ્ય વા ।
અધિભૂતાધિદેવાઢ્યં સ્તૃત્વાધ્યાત્મતયા ઘૃતમ્

પવિત્રમ્ અમૃતં બ્રહ્મ આજ્યમ્ અધ્યાત્મમેવ હિ ।
અધિદેવં પરં વહ્નિર્ અધિભૂતં ચ ગોગણમ્

સ્મૃતમ્ ઉક્તં મમૈવં હિ વસુ મત્વા સ્વરૂપધૃક્ ।
તદ્વારપરિમાણેન વિધિત્વેન ચ વર્તતે

સ્વદરિદ્રમ્ ઇમં લોકં કૃત્સ્નં વૈ યત્પ્રભાવતઃ ।
વિતતેન તુ પાત્રેણ સ્થગયિત્વા કટાહકમ્

દૈવત્વેનાર્ચનીયં ચ ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
સાંપ્રતં ચાર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈર્ વસુગર્ભકટાહકે

અનુગ્રહકરસ્ત્વાસ્તે સ્વયં શ્રદ્ધાવતાં નૃણામ્ ।
આરમ્ભાદ્ એવ નિષ્પત્તિપર્યન્તં શુભકર્મણામ્

અર્ચયિત્વા નમસ્કૃત્ય દ્વાદશાર્ણેન ચાચ્યુતમ્ ।
તતો ઽનુલેપનં દદ્યાત્ પુષ્પસ્રગ્ધૂપમ્ એવ હિ

નૈવેદ્યં મધુપર્કાદ્યં સભક્ષ્યં સફલં મહત્ ।
અથ સર્વેશ્વરં ભક્ત્યા વિભુમ્ આયતનસ્થિતમ્

મહતા વિભવેનૈવ સ્નાનપૂર્વેણ કર્મણા ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં સત્સૂક્તૈઃ સમ્યગુત્તમૈઃ

રહસ્યમન્ત્રપૂવૈસ્તુ સાષ્ટાર્ણદ્વાદશાક્ષરૈઃ ।
જાનુભ્યામ્ અવનિં કૃત્વા નતમૂર્ધાગ્રતો ભવેત્

તદેકક્ષેમ પૂર્વં તુ વિનિવેશ્ય ઇદં પઠેત્ ।
પરં વસુ ઘૃતા ઋક્ત્વં સર્વં સંપૂરિતં ત્વયા

તારેયં પરમા શક્તિસ્વમિયા(?સ્વામિત્વા)દેવ પૂજિતઃ(?તા) ।
વાસાદ્યાનનમ્ આગ્નેયતુલ્યં યજ્ઞસ્ય વૈ ફલમ્

સુમહદ્ગોકુલોપેતં ગ્રામં યદ્ વિષયોદિતમ્ ।
તત્પાલકાનાં વિપ્રાણાં શાસનેન સમાપ્ય ચ

યથા નોચ્છિદ્યતે ચૈવ કીર્તિધર્મપરં મહત્ ।
નૃપેણૈતત્ તથા કાર્યં યશોધર્મવિવૃદ્ધયે

ષટ્કાદ્ યદ્ અધિકં ચૈવ સશુભં કીર્તિતં ત્રયમ્ ।
ગોષ્ઠમ્ અગ્નિં ચ દીપં ચ અઙ્ગમ્ આયતનેષુ તત્

ધર્મજ્ઞૈઃ પાલનીયં ચ વિચ્છેદો ન ભવેદ્ યથા ।
યસ્માદ્ વહ્નિમુખેનૈવ ત્રયસ્ત્રિંશત્તુ કોટયઃ

પ્રત્યહં તૃપ્તિમ્ અતુલાં વિબુધાનાં પ્રયાન્તિ ચ ।
દધિક્ષીરાજ્યપૂર્વૈસ્તુ વિવિધૈર્ગોસમુત્થિતૈઃ

પ્રીતિમ્ અભ્યેતિ ભગવાન્ ઉપહારૈસ્તુ સાત્ત્વિકૈઃ ।
પરમાદિત્યવત્ સર્વમ્ આભાસયતિ તેજસા

પ્રભાવાચ્ચૈવ દીપસ્ય નિત્યં સન્નિહિતસ્ય ચ ।
યો ઽધિકૃત્ય જગન્નાથં ષડશીતિમુખાસુ ચ

તિથિષ્વર્ચ્યસ્તુ ભગવાન્ કલશે મણ્ડને ઽનલે ।
સોપવાસઃ શુચિઃ સ્નાતઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ

પ્રણવાદિનમોન્તેન મન્ત્રેણાનેન ભક્તિતઃ ।
પ્રીયતાં મમ દેવેશો ધર્માધ્યક્ષો વૃષાકપિઃ

ગોહિતો ગોપતિર્ગોપ્તા સર્વમાવૃત્ય ચ સ્થિતઃ ।
તતો ઽનુલિપ્તે ભૂભાગે કુતપઃ કેવલં તુ વા

અભુક્તમહતં શુદ્ધં પ્રસ્તીર્યં સતિલાક્ષતમ્ ।
સમસ્તબીજં સકુશં સિદ્ધાર્થકસમન્વિતમ્

તદ્ બહિસ્તેજસં દદ્યાત્ પૂર્ણં પ્રાગાદિતઃ ક્રમાત્ ।
પાત્રાષ્ટકં પયઃ શાલિદધ્યક્ષતરસૈસ્તિલૈઃ

ઘૃતેન સર્વબીજૈસ્તુ વસ્ત્રૈર્યવનિકા બહિઃ ।
ઇષુભિઃ સહ સૂત્રૈસ્તુ બર્હિપક્ષૈઃ સુવિષ્ટરૈઃ

જાતબીજશરાવાશ્ચ પૂર્ણકુમ્ભમુખસ્થિતાઃ ।
પૂર્ણશાખાસમેતાશ્ચ તરુશાખાભ્યલંકૃતાઃ

દિક્ષુ પ્રજ્વલિતૈર્ દીપૈઃ સહ ન્યસ્ય ઋગાદિકૈઃ ।
તતો ઽવતાર્ય તન્મધ્યે સુરભિં કૃતમણ્ડનામ્

સાલંકૃતાં સવસ્ત્રાં ચ ઘણ્ટાચામરભૂષિતામ્ ।
સરત્નહેમકુમુદાં તચ્છૃઙ્ગપરિભૂષિતામ્

મુક્તાપ્રવાલલાઙ્ગૂલાં રજતાઙ્ઘ્રિમ્ અભિપ્રિયામ્ ।
લલાટદર્પણાં શ્રીમત્સ્રગુષ્ણીષબલાં મહત્

એવમ્ એવાથ વીર્યધ્વં સુરભિં કૃતમણ્ડનામ્ ।
યૌવનસ્થામધૃષ્ટાં ચ વામભાગે વૃષસ્ય ચ

કાંસ્યોપદોહસંયુક્તાં પૂર્વેદ્યુર્ અધિવાસિતામ્ ।
નન્દાસુનન્દાસુરભિશીતલાખ્યપદાન્વિતામ્

ચત્વારો ધેનવઃ સ્થાપ્યાઃ પ્રાગાદૌ તત્ર સંમુખમ્ ।
સુશક્તિવિભવોપેતા દુગ્ધદોહપ્રદક્ષમાઃ

સગર્ભાશ્ચ સવત્સાશ્ચ પ્રસૂતાશ્ચ સકૃત્ સકૃત્ ।
ઇષ્ટદેવમ્ અથોદ્દિશ્ય દિગ્ભાગાન્ સાંપ્રતં તુ વૈ

હેતિના ચ તદીયેન ચન્દનેનાત્વચોત્સૃજેત્ ।
વૃષ્ણિક્ષેત્રસમેતં ચ તસ્ય ચાસંભવાત્ તુ વૈ

આનુગુણ્યં યથાશક્ત્યા તન્મૂલ્યં તુ ન કલ્પ્ય ચ ।
ચતુર્ણામ્ અગ્નિહોત્રાણાં બહિઃસ્થાઃ પ્રતિપાદ્ય ચ

વસ્ત્રાલંકરણોપેતં મૂલ્યં ચ સુરભીયકમ્ ।
વસુધાં વસુધાર્થં વા વૃષોપકરણં હિ યત્

પ્રણિપાદ્ય ગુરોર્ભક્ત્યા વૃષભં સુરભિં ત્યજેત્ ।
દક્ષિણે સ્કન્ધદેશે ચ હેતિનાભિમતેન ચ

લોહેનાનલતપ્તેન મુદ્રણીયં ક્ષણેન ચ ।
એવં કૃત્વા વૃષત્યાગં તદુદ્દેશેન વૈ પુનઃ

પ્રભૂતમ્ અન્નદાનં ચ દદ્યાચ્ચૈવ સદક્ષિણમ્ ।
સમન્ત્રનાથમ્ ઉદ્દિશ્ય હ્યાત્મનોર્ઽથે પરસ્ય વા

વૃષોત્સર્ગં હિ યઃ કુર્યાદ્ બ્રહ્મલોકં વ્રજત્યસૌ ।
વૃષો હિ ભગવાન્ ધર્મો લોકે કામાર્થબન્ધતઃ

તેન ત્યક્તેન સંત્યક્તં જન્મદુઃખં હિ શાશ્વતમ્ ।
પ્રકૃત્યા સહ વૈ શશ્વત્ સુરભી સવિનશ્વરા

તદ્ વિશેષાચ્ચ તિસ્રો યાઃ શક્તયો મદનાત્મિકાઃ ।
બુદ્ધિર્ અસ્મીતિ પૂર્વા ચ પઞ્ચેન્દ્રિયમ્ અથાપરા

વિનિવર્તન્તિ સર્વાસ્તા ગોત્વમાશ્રિત્ય યે સ્થિતાઃ ।
નાનાધર્મપ્રતિષ્ઠાનં વૃષોત્સર્ગેણ વૈ સહ

ઉક્તમ્ અબ્જસમુદ્ભૂત ઇદાનીમ્ અવધારય ।
અપવર્ગપ્રદં દિવ્યં સૂચિતં યત્ પુનઃ પુનઃ