પૌષ્કરસંહિતા · અધ્યાય 29

ઇતિ શ્રીપઞ્ચરાત્રે પૌષ્કરસંહિતાયાં હુતાશનયોનિવિભાગો નામ અષ્ટાવિંશો ઽધ્યાયાઃ ॥
અથ એકોનત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ ---
પ્રાજાપત્યે દૈશિકીયે શૈષોત્થકરસંમિતે ।
ક્ષેત્રં ક્રમાન્ નયેદ્ વૃદ્ધિં તાવદ્ એકૈકમ્ અઙ્ગુલમ્

યાવદ્ અષ્ટકરં ક્ષેત્રં ધિષ્ણ્યાર્થમ્ ઉપજાયતે ।
એવં સ્યાન્માનભાવેન ત્વેકાશીત્યધિકં શતમ્

કુણ્ડાનાં સર્વ ----------------------- ।
જાયતે ઽષ્ટગુણં સંખ્યા ત્વષ્ટદિક્સંસ્થિતા શુભા

ચતુરશ્રાદિભેદોત્થા કામ્યાનાં કર્મણાં દ્વિજ ।
-------પ્રકારેણ ક્ષેત્રસામ્યેન વૈ સતિ

સદ્રત્નમાલાશ્રીવત્સમુકુટાઙ્ગદલક્ષણાઃ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મશાર્ઙ્ગનાનાશરોપમાઃ

સર્વે સપીઠા વિહિતાશ્ચતુસ્ત્રિદ્વયેકમેખલાઃ ।
ચક્રપદ્મગદાશઙ્ખસમસ્તવ્યસ્તલાઞ્છિતાઃ

તથાષ્ટયોનિનિર્વાહૈઃ સ્વૈરઙ્ગૈરુચિરોત્થિતાઃ ।
પ્રત્યેકસ્વસ્વકવ્યાસદ્વિદ્વિદ્વાદશસંખ્યયા

ભાગં તમ્ અઙ્ગુલં વિદ્ધિ સર્વાવયવસિદ્ધયે ।
નાનાસ્વાતવશાત્ ચૈવ સર્વેષાં પુનરેવ હિ

અપ્રકાશપ્રકાશાખ્યં ભેદં તુ વિવિધં સ્મૃતમ્ ।
સદ્ભોગલક્ષણં બન્ધમ્ અનન્તફલમ્ અર્થિનામ્

----------વ્યાસસ્વાતાઃ સમા હિ યા ।
સંપ્રયચ્છતિ કામાનાં સંપદં પરમેશ્વર

પ્રકાશિલક્ષણન્યાયે તેષાં સ્વાતો મહામતે ।
------------------------------ક્ષયા

આદ્વાદશાઙ્ગુલાઃ કુણ્ડાઃ કરાન્તે યે ત્રયોદશ ।
સર્વાકૃતિધરાશ્ચૈવ જઙ્ગમા મેખલોજ્ઝિતાઃ

અનુકલ્પે તુ વિહિતા જઙ્ગમા મન્ત્રતર્પણે ।
એવં દ્વિહસ્તપર્યન્તાઃ મહાલક્ષણલક્ષિતાઃ

ભૂમાવુલ્લિખ્ય સંપૂર્ય ધાન્યૈર્બીજૈર્મૃદા તુ વા ।
સામગ્રીવિરહાદ્ વાપિ શશ્વત્કર્મસમાપ્તયે

અનુકલ્પાનુકલ્પે તુ નિત્યમ્ એવાવિરોધકૃત્ ।
ત્વગન્વિતૈઃ સમૈઃ પૂર્ણૈઃ સરસૈઃ સરલૈઃ સ્થિરૈઃ

દલીકૃતૈસ્તુ --------------------- ।
-------કાષ્ટૈઃ -------કાર્યાત્ર વૈ પુરી

દ્વાદશાઙ્ગુલપૂર્વાણાં ધાતૂત્થાનામ્ અપિ દ્વિજ ।
વિધેયા હવ્યપૂરિત્વે ચલાનામ્ એવમેવ હિ

નાકુણ્ડં હવનં યસ્માત્સિદ્ધિકૃન્મન્ત્રાજિનામ્ ।
તસ્માત્કુણ્ડં સદા કાર્યં સૌત્રં વા જઙ્ગમં સ્થિરમ્

હવ્યભૂમેર્વિશેષાચ્ચ પીતે તુ દ્વિગુણોચ્છ્રિતે ।
તત્ તદ્ દ્વિચતુરશ્રં તુ વ્યષ્ટાશ્રં પરિમણ્ડલમ્

-------ષષ્ઠાંશદ્વિષટ્કાંશેન ચોન્નતમ્ ।
આપાદ્ય સ્વાતમાનં પ્રાગ્યથાભિમતમ્ ઉચ્છ્રિતમ્

ઇષ્ટકાભિવ્ અપક્વાભિઃ પક્વાભિર્વા યથારુચિ ।
------------------------------હિતમ્ અન્યદા

કુર્યાદ્વાથ સમાસ્તુલ્યા તેષ્વંશં -------સ્યતઃ ક્ષિતઃ ।
દ્વયઙ્ગુલેનાધિકં જાતં વાસાદ્ વાસાં યથા ભવેત્

પ્રાઙ્મેખલાનનાત્ દેશાત્ તત્તદ્વા પત્તદુ ------- ।
--------------દુપ્રેમા -------વનેઃ પુરા

ત્રિભાગોનમ્ અથાર્ધં ચ નેમિમાનસિતાત્મના ।
કુણ્ડાનાં તત્ત્વતો માનાદ્ અવસ્થાનં દ્વાદશાનાં મહામતે

દ્વાદશાઙ્ગુલનિષ્ઠાનાં દ્વાદશાનાં કદાચન ।
સંવિભજ્ય ચતુર્ધાત્ર ત્રિધા વામલલોચન

તન્માનમ્ અથ નેમીનામ્ ઉચ્છ્રિતા વિસ્તૃતેરપિ ।
તત્સમા સર્વદા યોને[ઃકાર્]યેણ પૃષ્ટતઃકૃતેઃ

કિન્તુ વ્દ્યઙ્ગુલમાનેન પ્રોન્નતા પૃષ્ઠતો ઽવધેઃ ।
હ્લાસયેદ્ અનુપાતેન ત્વંતુ નેમ્ય -------ક્રમાત્

સ્વાઙ્ગુલાંશ્ચ તૃતીયાંશાદુલ્બણત્વેન સર્વદા ।
વિસ્તૃતા મેખલામાનાત્ પાદોનાત્ કમલોદ્ભવ

વિધેયાથ ત્રિભાગેન તદગ્રં સંપ્રસાર્ય ચ ।
-----------------------------દ્ય મેખલા

------------------------બિમ્બપ્રાણપ્રણાલવત્ ।
તં યોનિં વૃદ્ધિનિર્વાહં કોષ્ઠાનિષ્ઠાવિધિં ક્રમાત્

સમાપાદ્યાનુપાતેન સમં શ્લક્ષ્ણં ગજોષ્ઠવત્ ।
સમાશ્રિત્ય સ્વકં ?મૂર્તિં વિચિત્રાં ગુણલક્ષણામ્

નિર્વહન્તિ નિશં બોધપ્રવાહેના ----------નાદિના ।
પુંસમુદ્રે ત્વગાધે તુ સ ----------ક્ષાલનાશ્રયે

નિશમ્ય યોનિં ----------વ્યોમ્નિ રજ ------- ।
દ્વાભ્યાં ગુણાભ્યાં તમસો દ્વિનેમિવિનિત્તતાત્

ગુણસ્યાભિભવાદેવ ----------કં વત્સત્વમેખલમ્ ।
યદમૂર્તં પરં બ્રહ્મ તદ્ વિદ્ધિ નભસો ગતમ્

સચતુર્મેખલે ધિષ્ણ્યે મેખલાસં ચતસૃષુ ।
ચતુરાત્માનમ્ અવ્યક્તં તત્ર પ્રાક્ પરિધેઃ સ્વયમ્

સમઃ સંપૂર્ણમૂર્તીનાં મમા-------મોક્ષજમ્ ।
ગુણદ્વયદ્વયાત્માનમ્ અચ્યુતાદ્યં ક્રમાત્ ત્રયમ્

---------------------સા યોનિઃ સર્વકર્મણામ્ ।
યત્પ્રવાહાશ્રિતં કર્મ બ્રહ્મણ્યેકાત્મતાં વ્રજેત્

વિસ્તીર્ણાનન્તયોનીનાં દૂરતો વન?મૂર્તિનામ્ ।
કુણ્ડનામિતિમારી ?----------પૂવ્રવત્

વિધેયા વિતતાશ્ચાઙ્ગી-------સુસ્થિરવર્તિરા ।
પલ્વસ્તનગર્ભેણ તમૂર્ધક્ષણમ્ આસપાતયેત્ ?

યોનિશ્ચલસ્તો ઽન્યેષામ્ ઉદ્યતાનાં ------- ।
--------------વિતતા કાર્યા સુસ્થિતા દર્પણોદરા

મ્સ્. ક રેઅદ્સ્ અfતેર્ 38અબ્:
--કુણ્ડલાનામમિ ---------------પૂર્વવત્ ।
વિધેયા વિતતાઙ્ગી સુસ્થિરવર્તિ ------- ।
-------દર્ભેણ ---------------------- ।
યોનિશ્ચલરતો ઽન્યેષામુદ્યતાના ------- ।
--------------વિતતા કાર્યા સુસ્થિતા દર્પણોદરા ।
સંકોચઃ કુણ્ડનેમીનામનુકાલે ત્વતઃ શૃણુ ।
ચતુર્ભાગા તુષા ?વિપ્રહ્યુત્તમાદિવ્યપેક્ષયા ।
કરા ---------------------હ્યઙ્ગુલૈઃ પઞ્ચભિર્વિના ।
સતતપ્યાસમાનાનાં નાનાકારવદાત્મનામ્ ।
વિસ્તારાયામતુલ્યાં ચ -------------- ।
--------------મેકૈકમઙ્ગુલાનન ? ।
બન્ધયેદ્વિકલાન્યેતિ સાક્ષિ --------------- ।
તુઙ્ગદ્વ -------------------------- ।
દ્વિહસ્તમૂર્ઘતો ઽન્યેષાં તત્સમં તુ ભવેચ્છતમ્ ।
એવં વિચાર્ય ચ પુરા દેશકાલવશાદિકમ્ ।
સ્વસામર્થ્યં તતો વ્યૂહસૂત્રપાતં સ ------- ।
-------સમક્ષં ચ ચિ -------યાદિષ્ટકાદિકૈઃ ।
---------------પીઢાનામૂર્ધ્વતો ઽબ્જજ ।
ખાતો ઽષ્ટમેખલાનાં ચ ચોનિઃ પીઢસ્ય પૌષ્કર ।
સંકોચઃ કુણ્ડનેભીનામ્ અનુકાલે ત્વતઃ શૃણુ ।
ચતુર્ભાગા તુ ષા (?સા )વિપ્ર હ્યુત્તમાદિવ્યપેક્ષયા

કરાયસ્સ (?ન્તઃ સ )મિતં માનમ્ એકૈકાનાઙ્ગુલેન વા ।
વર્ધયેત્ દ્વિકરા --------------ન્યેતિ સાક્ષિતઃ

સર્વદિક્ કરમાનાશ્ચાપ્યઙ્ગુલૈઃ પઞ્ચભિર્વિના ।
સતતવ્યાસમાનાનાં નાનાકારવદ્ આત્મનામ્

વિસ્તારાયામ્ અતુલ્યાનાં ધિષ્ણ્યાનાં મેખલાસુ ચ ।
-------સતુઙ્ગદ્વ----------સર્વમૂર્ધે નવોન્નતિ

દ્વિહસ્તા મૂર્ધતો ઽન્યેષાં તત્સમં તુ ભવેચ્છતમ્ ।
એવં વિચાર્ય ચ પુરા દેશકાલવશાદિકમ્

સ્વસામર્થ્યં તતો વ્યૂહસ્તત્ર પાતં સસિરિ ?--- ।
-------શિલ્પિસમક્ષં ચ ચિન્વ (?નુ )યાદ્ ઇષ્ટકાદિકૈઃ

સવૃત્તાષ્ટાશ્રતુર્યાન્ત્રી (?શ્રિ )પીઠાનામ્ ઊર્ધ્વતો ઽબ્જજ ।
ખાતો ઽષ્ટમેખલાનાં ચ ચોનિઃ પીઠસ્ય પૌષ્કર

ક્ષયવૃદ્ધ -------પ્રત્યાય્ય દ્રુમનસ્વયમ્ ।
વિલાપ્યન્ત -------જ્ઞાનસંશુદ્ધયા ધિયા

દ્વિશોભાત્મના સ્વે -------તુષ્ટ્યર્થં સાંપ્રતં નયેત્ ।
ભગવદ્ વહ્નિશક્તેર્વૈ જ્વાલાદ્યા પ્રકૃતિઃ પરા

અપરા પ્રકૃતધિષ્ણ્યાનાં નાનાકારં યથાનલાત્ ।
એતદ્ એવાગ્નિરૂપા(?પં )વૈ કુણ્ડભાવાન્નિ (?ગાગ્નિ )કર્મણિ

કા --------------વિહિતા વિભોર્વિપ્રાનનસ્ય ચ ।
હવ્યં યત્ પતિતે કુણ્ડે દીયમાનં હિ દેશિકાત્

સર્વં સિદ્ધિદમ્ અગ્નેર્વૈ હુતં યદ્ દહતે ઽખિલમ્ ।
પુરસ્તાત્ -------સમ્યક્ ક્રમાલ્લબ્ધં બલં સ્વયમ્

કોટિલક્ષાયુતગુણં દ્રવ્યં યદ્ વિહિતં હુતમ્ ।
વિધૂમે લેલિહાને ઽગ્નૌ સ્વે -------સ્વશયાશ્રિતે

સહસ્ત્રશતસંખ્યં ચ જુહુયાદ્ દ્રવ્યસંગ્રહમ્ ।
દણ્ડકૃદ્ દ્વિકપક્ષં ચ[યન્]નિર્વાહકમ્ અક્ષયમ્

ધારાવાહિ તતો ઽન્યેષા -------------- ।
પુત્ર યુક્ત્યામ્બરસ્થં ચ મન્ત્રબ્રહ્મામ્બુજોપરિ

મુખ્યકલ્પો વિલુપ્તે તુ -------યુક્તમ્ અથાબ્જજ ।
કુણ્ડાનાં વિતતાનાં ચ વંશવીર્યાદિકં ચ યત્

---------------------------તતોન્નતિઃ ।
કમલાલયગર્ભં તુ તામ્રમ્ આયસજં તુ વા

ધર્માન્યો(?ન્તો )દ્વહનં યેન ન સ્વેવ (?સ્વે ન )યતિ ભૂતલમ્ ।
સંસ્કારસંસ્કૃતં કુર્યાત્ કુણ્ડં તદનુ તન્ન્યસેત્

--------------------તત્રાગ્નિં જનયિત્વાવતાર્ય ચ ।
આજ્યદોહૈસ્તુ બહુભિઃ મન્ત્રસન્તર્પણાય ચ

વહ્નેવો (?રો )ઙ્કારવેગેન રસતા સૂપરિ દ્વિજ ।
પાતયેદ્ આજ્યદોહં દ્રાક્ મધ્યે મન્ત્રાત્મનો વિભોઃ

મોક્ષભોગાપ્તયે ચૈવં બ્રહ્મરન્ધ્રમુખે ક્રમાત્ ।
યથાગન્ધવનોપેતં સંપૂર્ણં ચ સમપ્રભમ્

કૃત્વા તુ મન્ત્રનાથસ્ય બ્રહ્મન્ અર્ચનસંયુતમ્ ।
સવ્યૂહવ્યાઙ્ગસંયુક્તં લાઞ્છનસ્યાવૃતસ્ય ચ

કુર્યાલ્લબ્ધાધિકારો ઽથ સેવાર્થમ્ અયુતાદિકમ્ ।
જપમ્ આરબ્ધમન્ત્રસ્ય બ્રહ્મપૂર્વમ્ અતન્દ્રિતઃ

નિયતં હિ ય (થા શ ?)ક્તિ પ્રભાતે ઽસ્તં ગતે રવૌ ।
રાત્રિયા (?રાત્રેર્વા )મધ્યભાગે તુ યથાશાસ્ત્રનિબન્ધનમ્

પૂર્વસેવાવિધેરૂર્ધ્વં પ્રીત્યર્થં પૂજિતસ્ય ચ ।
લક્ષજાપાદિકે સિદ્ધે -------બ્રહ્મદિને -------

સમાપ્તે તત્સમે હોમે -------વિહિતો ઽથવાબ્જજ ।
અઙ્ગેનમ્ અઙ્ગતુલ્યં વા ધાન્યૈર્બીજૈસ્તિલૈઃ ફલૈઃ

હરિણાનનનારાચમુદ્રયા જલજાખ્યયા ।
--------------સમત્વાત્ જુહુયાત્ તદનન્તરમ્

ષણ્માસસમમાનેન દ્વિગુણેનાથ પૌષ્કર ।
ચતુર્ગુણેન વા શક્ત્યા હ્યન્તરાન્તરયોગતઃ

શક્ત --------------શતાન્તે ચ દ્વિચતુષ્પરિપૂરિતે ।
-------વે સાજ્યે ત્રિચતુષ્કૈકરાત્રિણામ્

---------------------ભૂરિચાત્મ સમાનયેત્ ।
સમિ -------------------------------------

-------નખિલમન્ત્રેસ્તુ સહ મન્ત્રી ચ સંહિતામ્ ।
સમુચ્ચરન્ ધિયા સમ્યક્ સ્વશક્ત્યા વા પૃથક્ પૃથક્

ભિન્નમન્ત્રગણં સર્વમ્ આજ્યદોહૈર્મુદં નયેત્ ।
ધ્રુવાચ્ચાર્ચિતયા ?--------------ત્તુ વૈ

તલ્લક્ષણમ્ અથો વક્ષ્યે માનમેયસમન્વિતમ્ ।
પ્રસિદ્ધયજ્ઞવૃક્ષોત્થં ન દોષૈર્દૃઢમવ્રણ (ત )મ્

સુસ્પષ્ટં કાષ્ઠમ્ આદાય દવાગ્નિત્રાસવર્જિતમ્ ।
નિરસંજિરકા ?--------------પર્યુષિતં શુભમ્

મધ્યમાઙ્[ગુ]લિપર્યન્તં બાહ્નોરામણિબન્ધતઃ ।
તમઙ્ગુષ્ઠોદરૈર્ભૂયો --------------નગુણ્ય ચ

અષ્ટાવષ્ટૌ ત્યજન્ યાયાત્ શેષાસ્ત્વેકાધિકાહિ --- ।
આચારસ્તે વૈ પરિજ્ઞેયા ધ્વજાદ્ય(ન્ય )ષ્ટૌ યથાક્રમાત્

તત્રૈવમ્ અવશેષં યચ્છુભં ચ શુભનઃ સ્મૃતઃ ।
યૂયં (?થં )યુગ્માવશેષાચ્ચ તૃતીયાચ્ચ મૃગાધિપઃ

ચતુષ્ટય સ્વ (?શ્વ )વૃદ્ધિં ચ પઞ્ચકા વૃષભઃ સ્મૃતઃ ।
કરષ્મકા (?કરેણુકા )ચ શેષાચ્ચ ગજા વૈ સપ્તકાત્ તુ વૈ

એકાખ્યઃ સપ્તકાઃ શુદ્ધેસ્તત્રામી શુભદાઃ સ્મૃતાઃ ।
ગજેન્દ્રસિંહવૃષભધ્વજાદ્યા યે શુભપ્રદાઃ

અશુભાય(?યે )વિઘાતાર્થં સ્વશુભાય(?યે )વિવૃદ્ધયે ।
અઙ્ગુલં વાઙ્ગુલયુતં યુક્તિદૈર્ધ્યં વિનિક્ષિપેત્

તદ્ દીર્ઘં પઞ્ચધા કુર્યાત્ તદ્ વિરુતારં દલેન તુ ।
સિદ્ધયે મધ્યદેશસ્ય વિધેયા યત્ર પૌષ્કર

આદ્યકૌશાદયશ્વાગોઃ તદ્ ઉદ્દેશાત્ ક્રમેણ તુ ।
પત્રકેસરચક્રાઙ્ગં ભૂમીનાં હ્રાસમાચરેત્

-------વનિપર્યન્તમ્ ઉન્નતાસ્તાત્ક્ષિપેત્ પુનઃ ।
નિર્વર્ત્યાઃ કર્ણચિહ્નાસ્તુ ચક્રાબ્જાભ્યાં તુ સાન્તરાત્

પઞ્ચમાંશેન દૈર્ધ્યં તુ તદ્ વિસ્તારસમેન તુ ।
દ્વિભાગસંહતં ચૈવ શાખાદેશાગ્રતો ભવેત્

-------ચેતરાકારવેદી કાર્યા વસુન્ધરા ।
આરાપ્રણાલમધ્યસ્તા નાનાકર્મવિરાજિતા

સ્વં સ્વં સંવેદિતં કુર્યાત્ તેન ચાવેદિકં શુભમ્ ।
ક્ષિતિમણ્ડલમધ્યસ્થભાગેનાદ્યેન વૈ તતઃ

કમલં લક્ષણોપેતં કેવલં ષોડશચ્છદમ્ ।
સનાલમ્ અભિનિર્વર્ત્ય કેસરાલં સકર્ણિકમ્

નિબીજં કર્ણિકાકોશમ્ ઈષત્પરિવિભૂષિતમ્ ।
યથોક્તલક્ષણાઢ્યેન હેતીશેનાવૃતં તુ વા

ચક્રધારાવનિં કુર્યાત્ કોણેષૂભયતો ઽઙ્કિતામ્ ।
કૌસ્તુભૈઃ સ્વસ્તિકૈર્વાથ શઙ્ખાદ્યૈર્મણ્ડલ ?મણ્ડિતમ્

તારાત્તા (એ )ગણાઢ્યં વા -------------- ।
--------------કુર્યાચ્ચાસ્ત્રં ચોગ્રયાવદાસચેત્

અતશ્ચાન્તાનુપાતાર્થમ્ અષ્ટાંશં પક્ષગં પુનઃ ।
ત્યક્ત્વા સમાચરેદ્ધ્રાસં યથા સ્યાદ્ ગજપાણિવત્

અન્તરં વસુધાભ્યાં --------------ષ્ટાંશસંમિતમ્ ।
કાર્યં ષડંશતુલ્યં વા વિસ્તૃતૈઃ શુભલક્ષણમ્

તદ્ વિસ્તારં દ્વિધા કૃત્વા પઞ્ચધા વા સમૈઃ પદૈઃ ।
----------------------------મધ્યભાગસ્ય---

-------ભાગમ્ અભાગં ચ પક્ષયોર્વા દ્વયં દ્વયમ્ ।
અગ્રતશ્ચાનુપાતાર્થં વિભજ્યૈવ યથેચ્છયા

સ્કન્ધાન્તરં ચ --------------------- ।
મત્સ્યવલ્લાંઞ્છન --------------યથાક્રમમ્

પાર્શ્વાભ્યામ્ અન્તરં બાહ્યાત્ શેષં કણ્ઠાત્મના નયેત્ ।
યથા સ્યાદ્ ગોમુખે ભાસ -------કણ્ઠં મહર્દ્ધિદમ્

નિર્મુક્તવેદિકાનાં તુ શઙ્ખાદીનાં યદન્ત------- ।
-------પટ્ટેન યુક્તં --------------પદ્મદ્વયેન વા

વેદિકાવાસુધાંશા (ભ્યાં )ત્વનુપાતેન શાતયેત્ ।
સ્કન્ધકણ્ઠાત્ સમારભ્યત્રયો ગ્રીવા યથેચ્છયા

વિધાય ભાગં પ્રાગુક્ત ---------------------તમ્ ।
વેદિકાવિધિહીનસ્ય શઙ્ખસ્ય વચનં હિ યત્

સપાદભાગસમેતં કુર્યાત્ પઞ્ચાઙ્ગસંમિતમ્ ।
વિસ્તૃતેર્ વાધિકં કિઞ્ચિત્ ન્યૂનં વા રાજતે યથા

કુમ્ભભાગત્રયં સદ્મદ્વયં સંશાતયેત્ ક્રમાત્ ।
પૃથૂદરસ્ય શઙ્ખસ્ય પઞ્ચમાંશેન શાતયેત્

કુક્ષિદેશં દ્વિધા ચૈવ સ્ત્રગાદ્યૈર્ અર્ચયેત્ તતઃ ।
વર્તતે મૂલમ્ આશ્રિત્ય દૈર્ધ્યાદ્ ભાગત્રયં હિ યત્

તન્મધ્યાત્ કણ્ઠદેશે પ્રાગાક્ષિપ્યાઙ્ગં યથોદિતમ્ ।
શેષં તુ દશધા કૃત્વા તતઃ સપ્તાઙ્ગસંમિતમ્

દણ્ડં કુર્યાદ્ ગદાકારં કણ્ઠવિસ્તારવિસ્તૃતમ્ ।
દ્વિપ્રકારં યથોદ્દિષ્ટમતે-------લવણાન્વિતમ્

અંશકત્રિતયેનૈવ તત્ર નિર્માણમ્ ઉચ્યતે ।
વેદિકોપગતં કુર્યાદ્ એકભાગસમાશ્રિતમ્

સ્વાસ્તિકં લક્ષણોપેતં મધ્યતઃ કમલાઙ્કિતમ્ ।
કર્ણિકા નિચયશ્શ્ચાન્તં ?પ્રત્યંશં રચયેત્ તતઃ

અઙ્ગણે -------પેતૈઃ સુસમૈર્ અન્તરીકૃતૈઃ ।
(...)
ધારાચનવિધાનૈવં ?દ્વિષટ્કપરિનિષ્ઠિતે ।
વર્તુલં ચતુરશ્રં તુ --------------ચયમધ્યગમ્

કરગ્રહવતીં મુષ્ટિ--------------મરોદયલક્ષણામ્ ।
ઈષા (?ષન્ )માનાધિકં દણ્ડં બાહ્યમ્ આપૂરયેત્ તથા

શતપત્રમ્ અધોવક્ત્રં પૃથુલં ચોર્ધ્વકર્ણિકમ્ ।
મુષ્ટિનિષ્ઠાયુધૌ (?વધૌ )કુર્યાત્ બહુપર્ણં સકેસરમ્

અથવેદિક્ષિપેત્ ?પીઠલક્ષણં ચાપરં શૃણુ ।
વિહિતં ચાર્ધકલ્પેયં ?દેવપીઠોપમં શુભમ્

ઉષ્ણીવપદપર્યન્તમ્ આચાગ્રેઃ સ ?વિભજ્ય ચ ।
સ (મૈર્ )ભાગૈઃ પુરાત્ર સ્યુ-------દ્વાદ---દિષ્ટમુચ્યતે

પદ્મં ચક્રારવિન્દં વા -------લક્ષણલક્ષિતમ્ ।
કિંતુ માનં વિભાગં ચ ભૂયઃ ક્ષેત્રવશાત્ શૃણુ

બ્રહ્મસ્થાનાવધેઃ ક્ષેત્રં કૃત્વા ષઙ્ભાગભાજિતમ્ ।
દ્વૌ ભાગૌ ભૂષયેન્મધ્યે કર્ણિકાપદસિદ્ધયે

પરિધિશ્ચાર્ધભાગેન ત્વર્ધેન કેસરાવલિમ્ ।
સાર્ધેન પત્રનિચયં વ્યોમ ચાર્ધેન તદ્ બહિઃ

પાર્થિવં પુરમ્ અંશેન વિચિત્રરચનાન્વિતમ્ ।
સાન્તરાણિ સમાસાદ્ય ક્ષેત્રાણ્યેતાનિ પૌષ્કર

કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિત્ સમાદાય પ્રો[ન્નતે]ષ્વવયવેષુ ચ ।
આખ્યાતપરિ[તો] બ્રહ્મન્ દલપાદાનિકં ક્રમાત્

નિમ્નતાં ચ નયેદ્ ઈષત્ ક્ષેત્રાત્ ક્ષેત્રં યથોદિતમ્ ।
શેષ એવ સચક્રમ્ય [પરિ]માર્યચાન્યથા

ખાતાત્મકેસરક્ષેત્રમાનમ્ અત્ર યથોદિતમ્ ।
દલજાલં સમાપાદ્ય સવ્યોમ ચાંશકેન તુ

સચક્રનેમિવૃત્તં તુ સાર્ધેનાંશેન તદ્ બહિઃ ।
ભાગ-------ક્ષેત્રં કુર્યાત્ પ્રાગુક્તલક્ષણમ્

પૃષ્ઠતસ્વ --------------કુર્યાત્ સપદ્મં કૈવલં તુ વા ।
કમલં દલજાલં ચ મુખ ---------------------

એતત્ પ્રમાણનિર્માણપરિ --------------------- ।
તદા પ્રમેયમ્ અસ્યાં વૈ જ્ઞાતવ્યં કર્મસિદ્ધયે

શતપત્રાત્મનાનન્તો મુષ્ટિસ્તેનન્તવાત્ર ?ધૃક્ ।
અન્તર્બીજાત્મભાવેન સ્થિત્વા ચોત્થમુખઃ પુનઃ

પતસ્કન્ધં યદર્યાત્મભૂતપ્રાણમરુન્મહત્ ।
પ્રેરિતં બ્રહ્મરન્ધ્રેણ તત્ તદ્ ઇચ્છાવશાત્ પુનઃ

સપ્તપાતાલનાલં ચ ત્વગમક્ષાત્મનામ્બુજમ્ ? ।
યદાશ્રિત્ય સ્વવાહે તુ હ્યમૃતં જલવત્ સ્થિતમ્

સચક્રરચનાજાલે સ્થિતસ્તે સત્રમૂર્તિધૃક્ ।
શઙ્ખવિગ્રહધૃગ્વાયુરાજ્યકોશં ચ ખં તતઃ

નિર્બીજમ્ અજમ્ અક્ષોભ્યમ્ આદ્યં સ્ત્રગ્દેવતસ્યાધિદૈવતમ્ ? ।
સત્યભૂતમ્ અમેયં ચ પ્રમેયમ્ ઇદમ્ અચ્યુતમ્

સંસ્કારકાલે ત્વારોપ્ય નિત્યં સંમન્ત્ર્ય તર્પણે ।
દૈર્ઘ્યમ્ એવ તમ્ ઉજ્ઝિત્ય વેદિવિસ્તારમેવ ચ

યથોક્તાંશં ----------------------- ।
-------સંહતં ગદાદણ્ડં સુખિરં સુદૃઢં તુ વા

નાતિસ્થૂલં નાતિકૃશં યુક્તમ્ ઋજુગણેન તુ ।
એવં દ્રવ્યમયં કુર્યાત્ શુભદારમયં ?તુ વા

સ્ત્રતુક્સ્ત્રુવાનાં ચ હોમાર્થં તલ્લક્ષણમ્ અથોચ્યતે ।
આયશુદ્ધં સમાદાય પ્રાગુક્તગણલક્ષિતમ્

ત્રયેંશોનં સ્ત્રુચા દૈર્ધ્યાદ્ અષ્ટધા ચોચ્છ્રિતં ભજેત્ ।
તેન ભાગપ્રમાણેન તદ્ વિસ્તારં વિધીયતે

સંવિભજ્ય સમાંશૈસ્તત્ સૂત્રૈઃ સ્પષ્ટૈર્યથાક્રમમ્ ।
કલશં કૢપ્તયેન્મૂલાદ્ અષ્ટાંશં ચતુરશ્રકમ્

વર્જયિત્વાથ બાહુલ્યં વિસ્તારાર્ધેન કલ્પ્ય વૈ ।
કુર્યાદ્ આધારવિશ્રાન્તં કમલં રચિતાન્વિતમ્

તં શંખં વિતતાસ્યં તુ નન્દ્યાવર્તં સુલક્ષણમ્ ।
પાર્શ્વભાગદ્વયં ત્યક્તવા ચતુરંશ -------સ્મૃતમ્

પાશવદ્ગ્રથિતં મધ્યે સુવિભક્તં ચ વર્તુલમ્ ।
ચતુર્ભાગાનનં દણ્ડં નિર્ગતં કલશાનનાત્

વિતાનં શઙ્ખવક્ત્રાદ્ વા -------ત્રિતયસંયુતમ્ ।
ધારાનાલદ્વયં કુર્યાત્ --------------ષ્ટાઙ્ગસંમિતાન્

પીઠવત્ કણ્ઠપીઠં તુ ચતુરશ્રં સમાપ્ય ચ ।
તસ્મિન્ પઙ્કજમ્ ઉલ્લિખ્ય ચક્રવૃત્તાન્તરીકૃતમ્

મુક્તાજાલસમં સૂત્રં શઙ્ખકોણચતુષ્ટયે ।
એકાંશેનોન્નતા ગ્રીવા વિસ્તારવ્દ્યઙ્ગસંમિતા

ઈષદ્ વક્ત્રા ન સાષ્ટાંશાદ્ ઊર્ધ્વે ભાગસમુજ્ઝિતામ્ ।
પદ્મવચ્ચોત્તમાઙ્ગં ચ ગ્રીવાનાલં સકર્ણિકમ્

અનન્તકેસરપ્રાન્તૈરાવૃતં કર્ણિકાનનમ્ ।
તદ્ બહિઃ પત્રજાલં તુ કેસરોચ્છ્રાયસંમિતમ્

અવિભાગ --------------પૃષ્ઠતસ્તિર્યગાનનમ્ ।
કુર્યાચ્ચ કર્ર્ણિકામધ્યે ગોલકેનૈવ મુદ્રિતમ્

કૌસ્તુભેનાઙ્કિતં ચૈવ સૌરભીયાશ્રિણાથવા ।
સાર્ધહોમપ્રમાણેન દ્રવ્યજાજ્યાહુતેઃ ક્ષમમ્

પ્રમાણોપે --------------લક્ષણં સમુદાહૃતમ્ ।
સ્મૃતં સદાજ્યહોમાર્થં શેષમ્ અનયન્નિબોધતુ

સાક્ષાદ્ અમૃતમૂર્તિર્વૈ વરુણઃ કમલાત્મના ।
નાલાત્મના તદસ્ત્રં ચ સંસ્થિતં વિઘ્નભીતિકૃતૃ

જગદાપ્યાયકૃત્ ચન્દ્રઃ પદ્મત્ચેનાગ્રદેશ ------- ।
આનન્દાખ્યં હિ સામર્થ્યં જ્ઞેયં તત્ પરમેશ્વરમ્

દેશિકસ્તુ તદાન્યાસસાધકઃ સંયતસ્તુ વા ।
દૈવીયમ્ અભિમાનં ચ સમાશ્રિત્ય -------તે

અર્ચને સાગ્નિકાર્યે તુ યથોપકરણાખિલાઃ ।
સન્નાર્ય સ્વકરણાનાં તુ હ્યેકસ્મિન્ સ્વાશ્રયે સ્થિતાઃ

-------સર્વ -------દેહેનાનેન ત્વર્ધ્યપાત્ર ------- ।
----------------------------શઙ્ખચક્રાદિકૈર્યુતાઃ

-------કાર્યા --------------ત્વમ્ અભિમતાપ્તયે ।
તસ્માદ્ અનધિકાર્યે ઽથ હ્યન્નદેવપરસ્તથા

દમહો ----------------------------સંશ્રયેત્ ।
નિષિદ્ધ ---------------------દેહાપહરણં શુભમ્

સંપાદ્ય પદવીં યાતિ યો ઽધિકારપદે સ્થિતઃ ।
દદાતિ અનુજ્ઞાજુષ્ટાનાં ત્વદ્ ભક્તાનાં ચ તત્પ્રતિ

આજ્યસ્થાલી બૃહદ્ બ્રહ્મલક્ષણે ------- ।
કુર્યાત્ કમલગર્ભં તુ યામ્યયાત્રાત્મતો ?શુભાઃ

ગૃહીત્વાત્મામૃતઃ સમ્યક્ સંસ્તુત્વં લભતે ઽગ્નિના ॥
ધ્રુવં પ્રમાણનાલં ચ તન્મૂલે શુભલક્ષણમ્

કુર્યાદ્ અમલસારં ચ --------------બ્જજ ।
તત્સમર્થં ચ તન્નાલસંજ્ઞિતાઃ શ્રીનિષેવિતાઃ

સંપાદ્ય નલિનીં દિવ્યાં પ્રફુલ્લૈર્ અર્ધપુષ્પિતૈઃ ।
તથા મુકુલિતૈઃ પદ્મૈઃ સપદ્મૈર્ અન્તરીકૃતૈઃ

-------દિક્પાલિતાશ્ચૈવ દક્ષિણોત્તરયોસ્તુ વા ।
ચતુર્વિસ્તારવક્ત્રાં ચ ફુલ્લપદ્માન્તરાણિ (?રીકૃ )તામ્ ?

ચક્રવ્યોમત્રિભાગેન નિમ્ના વાતદલેન તુ ।
મૂલયેદ્ ગલદેશ (સ્તા )ઃસ્યાદ્ અન્યમન્યં સમાપ્ય વૈ

ઉષ્ણીષં ચાત્પલોપેતં સંસિદ્ધા સુરભીરવૈઃ ।
સનાલા નલિની તેષાં તત્પાત્રં પારમેશ્વરમ્

શયનાસનસંજ્ઞં ચ સતતં ચામૃતાર્ણવમ્ ।
--------------દ્યાવાપૃથિવ્યા -------

સ્ત્રગ્ગંધવ ---તેરસ્તે -------સપુષ્પે ચોપલદ્વયે ।
પ્રણીતાદીનિ પાત્રાણિ તૂપયોગ્યાનિ યાન્યપિ

તાનિ શઙ્ખાબ્જહેતીશસંયુક્તાન્યખિલાનિ ચ ।
વિચિત્રં રચના -------ધાતુદાર્વમયાનિ વા

યથાભિમતમાનાનિ કુર્યાત્ પદ્મેવતાનિ ?ચ ।
મન્ત્રારાધનપૂર્વાણાં કર્મણાં કમલોદ્ભવ

સર્વં સલાઞ્છનં કુર્યા-------પદંત્ર ?કલશાદિ ------- ।
-------ત્વાસનાદીનિ સ્વાત્મોપકરણાનિ ચ

મુક્તાઙ્ગુલીયકં ચૈવ ભૂષકં (ણં )કટકાદિકમ્ ।
ઉત્તમાઙ્ગોદ્વહં સર્વં શિરોષ્ણીષાદીકં તુ વૈ