Patna Dharmapada · ભાગ 2140

134 ધ્પ્46
ફેનોપમં લોકમ્ ઇમં વિદિત્તા મરીચિધમ્મં અભિસંબુધાનાં ।
છેત્તાન મારસ્સ પ્રપુષ્પકાનિ અદ્દંશનં મચ્ચુરાજસ્સ ગચ્છે ॥
ઉવ્18:18
ફેનોપમં કાયમ્ ઇમં વિદિત્વા મરીચિધર્મં પરિબુધ્ય ચૈવ ।
છિત્વેહ મારસ્ય તુ પુષ્પકાનિ ત્વ્ અદર્શનં મૃત્યુરાજસ્ય ગચ્છેત્ ॥
135 ધ્પ્58
યથા સંકારકૂટમ્હિ ઉજ્ઝિતમ્હિ મહાપથે ।
પદુમં ઉબ્ભિદં અસ્સ શુચિગન્ધં મનોરમં ॥
ઉવ્18:12
યથા સંકારકૂટે વ્યુજ્ઝિતે હિ મહાપથે ।
પદ્મં તત્ર તુ જાયેત શુચિગન્ધિ મનોરમમ્ ॥
136 ધ્પ્59
એવં સંકારભૂતેસુ અન્ધભૂતે પૃથુજ્જને ।
અતિરોચન્તિ પ્રંઞાય સંમસબુદ્ધસાવકા ॥
ઉવ્18:13
એવં સંકારભૂતે ઽસ્મિન્ન્ અન્ધભૂતે પૃથગ્જને ।
પ્રજ્ઞયા વ્યતિરોચન્તે સમ્યક્સંબુદ્ધશ્રાવકાઃ ॥
પુષ્પવર્ગ્ગઃ
***** તહ્ન *****
137 ધ્પ્334
મનુજસ્સ પ્રમત્તચારિણો તહ્ના વદ્ધતિ માલુતા ઇવ ।
સા પ્રાપ્લવતે હુરાહુરં ફલમેષી વ વનમ્હિ વાન્નરો ॥
ઉવ્3:4
મનુજસ્ય પ્રમત્તચારિણસ્ તૃષ્ણા વર્ધતિ માલુતેવ હિ ।
સ હિ સંસરતે પુનઃ પુનઃ ફલમ્ ઇચ્છન્ન્ ઇવ વાનરો વને ॥
138 ધ્પ્335
યં ચેસા સહતે જંમી તહ્ના લોકે દુરચ્ચયા ।
શોકા તસ્સ પ્રવદ્ધંતિ ઓવટ્ઠા બેરુણા ઇવ ॥
ઉવ્3:9
ય એતાં સહતે ગ્રામ્યાં તૃષ્ણાં લોકે સુદુસ્ત્યજામ્ ।
શોકાસ્ તસ્ય પ્રવર્ધન્તે હ્ય્ અવવૃષ્ટા બીરણા યથા ॥
139 ધ્પ્336
યો ચેતાં સહતે જંમિં તહ્નાં લોકે દુરચ્ચયાં ।
શોકા તસ્સ વિવટ્ટન્તિ ઉદબિન્દૂ વ પુક્ખરે ॥
ઉવ્3:10
યસ્ ત્વ્ એતાં ત્યજતે ગ્રામ્યાં તૃષ્ણાં લોકે સુદુસ્ત્યજામ્ ।
શોકાસ્ તસ્ય નિવર્તન્તે ઉદબિન્દુર્ ઇવ પુષ્કરાત્ ॥
140 ધ્પ્337
તં વો વદેમિ ભદ્રં વો યાવંત્-ઇત્થ સમાગતા ।

તહ્નાં સમૂલાં ખણથ ઉષીરાત્થી વ બેરુણિં ।
તહ્નાય ખતમૂલાય નાસ્તિ ષોકા કતો ભયં ॥
ઉવ્3:11
તદ્ વૈ વદામિ ભદ્રં વો યાવન્તઃ સ્થ સમાગતાઃ ।
તૃષ્ણાં સમૂલાં ખનથ ઉશીરાર્થીવ બીરણામ્ ।
તૃષ્ણાયાઃ ખાતમૂલાય નાસ્તિ ષોકઃ કુતો ભયમ્ ॥
141
તહ્નબિતિયો પુરુષો દ્રીઘમ્ અદ્ધાન સંસરિ ।
એત્થભાવંઞથાભાવં તત્થ તત્થ પુનપ્પુનો ॥
ઉવ્3:12
તૃષ્ણાદ્વિતીયઃ પુરુષો દીર્ઘમ્ અધ્વાનમ્ આશયા ।
ઇત્થંભાવાન્યથીભાવઃ સંસારે ત્વ્ આગતિં ગતિમ્ ॥
142
એતમ્ આદીનવં ન્યાત્તા તહ્ના દુક્ખસ્સ સંભવં ।
વીતતહ્નો અનાદાનો સતો ભિક્ખૂ પરિવ્રજે ॥
ઉવ્3:18
એતદ્ આદીનવં જ્ઞાત્વા તૃષ્ણા દુઃખસ્ય સંભવં ।
વીતતૃષ્ણો હ્ય્ અનાદાનઃ સ્મૃતો ભિક્ષુઃ પરિવ્રજેત્ ॥
143 ધ્પ્345
ન તં દૃઢં બન્ધનમ્ આહુ ધીરા યદ્ આયસં દારુજં બબ્બજં વા ।
સાર્ત્તરત્તા મણિકુણ્ડલેસુ પુત્રેસુ દારેસુ ચ યા અપેખા ॥
ઉવ્2:5
ન તદ્ દૃઢં બન્ધનમ્ આહુર્ આર્યા યદ્ આયસં દારવં બલ્બજં વા ।
સંરક્તચિત્તસ્ય હિ મન્દબુદ્ધેઃ પુત્રેષુ દારેષુ ચ યા અપેક્ષા ॥
144 ધ્પ્346
એતં દૃઢં બન્ધનમ્ આહુ ધીરા ઓહારિનં સુખુમં દુપ્રમુઞ્ચં ।
એતપ્પિ છેત્તાન વ્રજન્તિ સન્તો અનપેખિનો સબ્બદુખં પ્રહાય ॥
ઉવ્2:6
એતદ્ દૃઢં બન્ધનમ્ આહુર્ આર્યાઃ સમન્તતઃ સુસ્થિરં દુષ્પ્રમોક્ષમ્ ।
એતદ્ અપિ ચ્છિત્વા તુ પરિવ્રજન્તિ હ્ય્ અનપેક્ષિનઃ કામસુખં પ્રહાય ॥
145 ધ્પ્186
ન કાહાપણવાસેન ત્ત્રેત્તી કામેસુ વિજ્જતિ ।
ઉવ્2:17
ન કર્ષાપણવર્ષેણ તૃપ્તિઃ કામૈર્ હિ વિદ્યતે ।
146 ધ્પ્187
અપિ દિવ્વેસુ કામેસુ રતિં સો નાધિગચ્છતિ ॥
તહ્નક્ખયરતો હોતિ સંમસંબુદ્ધ્સાવકો ॥
ઉવ્2:18
અપિ દિવ્યેષુ કામેષુ સ રતિં નાધિગચ્છતિ ॥
તૃષ્ણાક્ષયરતો ભવતિ બુદ્ધાનાં શ્રાવકઃ સદા ॥

147 ધ્પ્352
વીતતહ્નો અનાદાનો નિરુત્તીપદકોવિદો ।
અક્ખરાણાં સન્નિપાતેન (ઞ્)ઞાય્યા પૂર્વ્વાપરાણિ સો ।
સ વે અન્તિમશારીરો મહપ્રંઞો તિ વુચ્ચતિ ॥
148 ધ્પ્341
સરિતાનિ સિનેહિતાનિ ચ સોમનસ્સાનિ ભવન્તિ જન્તુનો ।
યે સાતસિતા સુખેષિણો તે વે જાતિજરોપગા ॥
ઉવ્3:5
સરિતાનિ વૈ સ્નેહિતાનિ વૈ સૌમનસ્યાનિ ભવન્તિ જન્તુનઃ ।
યે સાતસિતાઃ સુખૈષિણસ્ તે વૈ જાતિજરોપગા નરાઃ ॥
149 ધ્પ્342
તહ્નાય પુરેક્ખટા પ્રજા પરિસપ્પન્તિ શશો વ બાધિતો ।
તે સંજોતનસઙ્ગસઙ્ગસત્તા ગબ્ભમ્ ઉપેન્તિ પુનપ્પુનો ચિરં પિ ॥
ઉવ્3:6
તૃષ્ણાભિર્ ઉપસ્કૃતાઃ પ્રજાઃ પરિધાવન્તિ શશા વ વાગુરામ્ ।
સંયોજનૈઃ સઙ્ગસક્તા દુઃખં યાન્તિ પુનઃ પુનશ્ ચિરરાત્રમ્ ॥
150 ધ્પ્348
મુઞ્ચ પુરે મુઞ્ચ પચ્છતો મજ્ઝે મુઞ્ચ ભવસ્સ પારગૂ ।
સબ્બત્થ વિમુત્તમાનસો ન પુનો જાતિજરામ્ ઉપેહિસિ ॥
ઉવ્29:57
મુઞ્ચ પુરતો મુઞ્ચ પશ્ચતો મધ્યે મુઞ્ચ ભવસ્ય પારગઃ ।
સર્વત્ર વિમુક્તમાનસો ન પુનર્ જાતિજરામ્ ઉપેષ્યસિ ॥
151 ધ્પ્344
યો નિવ્વનધો વના તુ મુત્તો વનમુત્તો વનમ્ એવ ધાવતિ ।
તં પુગ્ગલમ્ એથ પશ્શથ મુત્તો બન્ધનમ્ એવ ધાવતિ ॥
ઉવ્27:29
યો નિર્વનગૈર્ વિમોક્ષિતઃ સંવનમુક્તો વનમ્ એવ ધાવતિ ।
તં પશ્યથ પુદ્ગલં ત્વ્ ઇમં મુક્તો બન્ધનમ્ એવ ધાવતિ ॥
152 ધ્પ્356
ત્ત્રિણદોષાણિ ખેત્ત્રાણિ રાગદોષા અયં પ્રજા ।
તસ્સા હિ વીતરાગેસુ દિન્નં હોતિ મહપ્ફલં ॥
ઉવ્16:16
ક્ષેત્રાણિ તૃણદોષાણિ રાગદોષા ત્વ્ ઇયં પ્રજા ।
તસ્માદ્ વિગતરાગેભ્યો દત્તં ભવતિ મહાફલમ્ ॥
153 ધ્પ્357
ત્ત્રિણદોષાણિ ખેત્ત્રાણિ દોષદોષા અયં પ્રજા ।
તસ્સા હિ વીતદોષેસુ દિન્નં હોતિ મહપ્ફલં ॥
ઉવ્16:17
ક્ષેત્રાણિ તૃણદોષાણિ દ્વેષદોષા ત્વ્ ઇયં પ્રજા ।
તસ્માદ્ હિ વિગતદ્વેષેભ્યો દત્તં ભવતિ મહાફલમ્ ॥

154 ધ્પ્358
ત્ત્રિણદોષાણિ ખેત્ત્રાણિ મોહદોષા અયં પ્રજા ।
તસ્સા હિ વીતમોહેસુ દિન્નં હોતિ મહપ્ફલં ॥
ઉવ્16:18
ક્ષેત્રાણિ તૃણદોષાણિ મોહદોષા ત્વ્ ઇયં પ્રજા ।
તસ્માદ્ વિગતમોહેભ્યો દત્તં ભવતિ મહાફલમ્ ॥
155 ધ્પ્99
રમણીયં વતા ઽરણ્ણં યમ્હિં ન રમતે જનો ।
વીતરાગાત્થ રંસન્તિ નાંઞે કામાગવેષિણો ॥
ઉવ્29:17
રમણીયાન્ય્ અરણ્યાનિ ન ચાત્ર રમતે જનઃ ।
વીતરાગાત્ર રંસ્યન્તે ન તુ કામાગવેષિણઃ ॥
156 ધ્પ્99
યથા પિ મૂલે અનુપદ્રુતે દૃઢે છિન્નો પિ રુક્ખો પુન-ર્-ઈવ જાયતિ ।
એમ્ એવ તહ્નાનુશયે અનૂહતે નિવ્વત્તતે દુક્ખમ્ ઇદં પુનપ્પુનો ॥
ઉવ્3:16
યથાપિ મૂલૈર્ અનુપદ્રુતૈઃ સદા છિન્નો ઽપિ વૃક્ષઃ પુનર્ એવ જાયતે ।
એવં હિ તૃષ્ણાનુશયૈર્ અનુદ્ધૃતૈર્ નિર્વર્તતે દુઃખમ્ ઇદં પુનઃ પુનઃ ॥
તહ્નવર્ગ્ગઃ
***** મલ *****
157 ધ્પ્241
અસજ્જિહાયમલા વેદા અનુટ્ઠાણમલા ઘરા ।
મલો વણ્ણસ્સ કોસજ્જં પ્રમાદો રક્ખતાં મલો ॥
158 ધ્પ્242
મલો ઇસ્તિયે દુચ્ચરિતં મચ્છેરં દદતાં મલો ।
મલો પાપાનિ કંમાણિ અસ્સિં લોકે પરમ્હિ ચ ॥
159 ધ્પ્243
તતો મલતરં બ્રૂમિ અવિજ્જા મરણં મલં ।
એતે મલે પ્રહત્તાન નિંમલા ભિક્ખવો ॥
160 ધ્પ્240
અયસા તુ મલો સમુટ્ઠિતો તતો ઉટ્ઠાય તમ્ એવ ખાદતિ ।
એમ્ એવ વિધૂનચારિયં સકાનિ કંમાણિ નયન્તિ દોગ્ગતિં ॥
ઉવ્9:19
અયસો હિ મલઃ સમુત્થિતઃ સ તદુત્થાય તમ્ એવ ખાદતિ ।
એવમ્ હ્ય્ અનિશામ્યચારિણં સ્વાનિ કર્માણિ નયન્તિ દુર્ગતિમ્ ॥
161 ધ્પ્235
પાણ્ડુપલાશો ચ દાનિ સિ યમપુરુષા પિ ચ તે ઉપટ્ઠિતા ।
ઉય્યોગમુખે ચ તિષ્ઠસિ પાથેયં પિ ચ તે ન વિજ્જતિ ॥
162 ચ્f. ધ્પ્236
ઉય્યમસ્સ ઘટસ્સ આત્તના કંમારો રજતં વ નિદ્ધમે ॥

નિદ્ધાન્તમલો અનઙ્ગનો બિતિયં (વિતિયં) અયિરભૂમિમ્ એસિ ॥
163 ધ્પ્239
અનુપૂર્વ્વેણ મેધાવી થોકથોકં ખણે ખણે ।
કમ્મારો રજતસ્સેવ નિદ્ધમે મલમ્ આત્તનો ॥
ઉવ્2:10
અનુપૂર્વેણ મેધાવી સ્તોકં સ્તોકં ક્ષણે ક્ષણે ।
કર્મારો રજતસ્યૈવ નિર્ધમેન્ મલમ્ આત્મનઃ ॥
164 ધ્પ્244
સુજીવં અહિરીકેન સંકિલિષ્ટન્ તુ જીવતિ ।
પ્રક્ખણ્ડિણા પ્રગબ્ભેણ કાકશૂરેણ ધન્સિના ॥
ઉવ્27:3
અહ્રીકેન સુજીવં સ્યાત્ કાકશૂરેણ ધ્વાઙ્ક્ષિણા ।
પ્રસ્કન્દિણા પ્રગલ્ભેન સંક્લિષ્ટં ત્વ્ ઇહ જીવતે ॥
165 ધ્પ્245
હિરીમતા તુ દુજ્જીવં નિચ્ચં શુચિગવેષિણા ।
અલીનેનાપ્રગબ્ભેણ શુદ્ધાજીવેન પશ્શતા ॥
ઉવ્27:4
હ્રીમતા ત્વ્ ઇહ દુર્જીવં નિત્યં શુચિગવેષિણા ।
સુલીનેનાપ્રગલ્ભેન શુદ્ધાજીવેન પશ્યતા ॥
166 ધ્પ્252
સુપશ્શં વજ્જં અંઞેસં આત્તનો પુન દુદ્દશં ।
પરેસામ્ ઇહ વજ્જાનિ ઉપ્પુનાતિ યથા બુસં ।
આત્તનો પુન છાદેતિ કલિમ્ વ કૃતવાં શઠો ॥
ઉવ્27:1
સુપશ્યં પરવદ્યં સ્યાદ્ આત્મવદ્યં તુ દુર્દૃશમ્ ।
પરઃ પરસ્ય વદ્યાનિ તૂત્પુનાતિ બુસં યથા ।
આત્મનશ્ છાદયત્ય્ એષ કૃત્વા યદ્વત્ કલિં શઠઃ ॥
167 ધ્પ્163
સુકરાણિ અસાધૂનિ આત્તનો અહિતાનિ ચ ।
યં વે હિતં ચ સાધૂનિ ચ તં વે પરમદુક્ખરં ॥
ઉવ્28:16
સુકરાણિ હ્ય્ અસાધૂનિ સ્વાત્મનો હ્ય્ અહિતાનિ ચ ।
યદ્ વૈ હિતં ચ પથ્યં ચ તદ્ વૈ પરમદુષ્કરમ્ ॥
168
સુકરાણિ અસાધૂનિ આત્તનો અહિતાનિ ચ ।
યાનિ હિતાનિ સાધૂનિ તાનિ કુર્વ્વન્તિ પણ્ડિતા ॥
169 ધ્પ્316,317
અલજ્જિતવ્વે લજ્જન્તિ લજ્જિતવ્વે ન લજ્જથ ।
અભયે ભયદંશાવી ભયે ચાભયદંશિનો ।
મિચ્છદૃષ્ટિસમાદાના સત્તા ગચ્છન્તિ દોગ્ગતિં ॥

ઉવ્16:4
અલજ્જિતવ્યે લજ્જન્તે લજ્જિતવ્યે ત્વ્ અલજ્જનઃ ।
અભયે ભયદર્શીનો ભયે ચાભયદર્શિનઃ ।
મિથ્યાદૃષ્ટિસમાદાનાત્ સત્વા ગચ્છન્તિ દુર્ગતિમ્ ॥
170 ધ્પ્318
અવજ્જે વજ્જમતિનો વજ્જે ચાવજ્જસંઞિનો ।
મિચ્છદૃષ્ટિસમાદાના સત્તા ગચ્છન્તિ દોગ્ગતિં ॥
171 ધ્પ્11
અસારે સારમતિનો સારે ચા ઽસારસંઞિનો ।
તે સારન્ નાધિગચ્છન્તિ મિચ્છસંકપ્પગોચરા ॥
ઉવ્29:3
અસારે સારમતયઃ સારે ચાસારસંજ્ઞિનઃ ।
તે સારં નાધિગચ્છન્તિ મિથ્યાસંકલ્પગોચરાઃ ॥
172 ધ્પ્12
સારઞ્ ચ સારતો ઞ્ઞાત્તા અસારઞ્ ચ અસારતો ।
તે સારમ્ અધિગચ્છન્તિ સંમસંકપ્પગોચરા ॥
ઉવ્29:4
સારં તુ સારતો જ્ઞાત્વા હ્ય્ અસારં ચાપિ અસારતઃ ।
તે સારમ્ અધિગચ્છન્તિ સમ્યક્સંકલ્પગોચરાઃ ॥
173 ધ્પ્209
અવોગે યુઞ્જિયાત્તાનં યોગમ્હિ ચ અયુંજિય ।
અત્થં હેત્તા પ્રિયગ્ગ્રાહી પૃહયન્તત્થાનુયોગિનાં ॥
ઉવ્5:9
અવોગે યુજ્ય ચાત્માનં યોગે ચાયુજ્ય સર્વદા ।
અર્થં હિત્વા પ્રિયગ્રાહી સ્પૃહયત્ય્ અર્થયોગિને ॥
મલવગ્ગઃ
***** બાલ *****
174 ધ્પ્66
ચરન્તિ બાલા દુમ્મેધા અમિત્તેણ-ર્-ઇવ આત્તના ।
કરોન્તા પાપકં કમ્મં યં હોતિ કટુકપ્ફલં ॥
ઉવ્9:13
ચરન્તિ બાલા દુષ્પ્રજ્ઞા હ્ય્ અમિત્રૈર્ ઇવ ચાત્મભિઃ ।
કુર્વન્તઃ પાપકં કર્મ યદ્ ભવતિ કટુકં ફલમ્ ॥
175 ધ્પ્67
કથઞ્ ચ તં કરે કંમં યં કત્તા અનુતપ્પતિ ।
યસ્સ અંશુમુખો રોદં વિપાકં પટિસેવતિ ॥
ઉવ્9:14
ન તત્ કર્ર્મ કૃતં સાધુ યત્ કૃત્વા હ્ય્ અનુતપ્યતે ।
રુદન્ન્ અશ્રુમુખો યસ્ય વિપાકં પ્રતિષેવતે ॥
176 ધ્પ્68

તં ચ કંમં કતં સાધુ યં કત્તા નાનુતપ્પતિ ।
યસ્સ પ્રતીતો સુમનો વિપાકં પટિસેવતિ ॥
ઉવ્9:15
તત્ તુ કર્મ કૃતં સાધુ યત્ કૃત્વા નાનુતપ્યતે ।
યસ્ય પ્રતીતઃ સુમના વિપાકં પ્રતિષેવતે ॥
177 ધ્પ્72
યાવદ્ એવ અનત્થાય ઞાત્તં બાલસ્સ જાયતિ ।
હન્તિ બાલસ્સ શુક્રાઙ્ગ્ગં (?) મુદ્ધમ્ અસ્સ નિપાતયે ॥
ઉવ્13:2
યાવદ્ એવ હ્ય્ અનર્થાય જ્ઞાતો ભવતિ બાલિશઃ ।
હન્તિ બાલસ્ય શુક્લાંશં મૂર્ધાં ચાસ્ય પાતયેત્ ॥
178 ધ્પ્73
અસતાં ભાવનમ્ ઇચ્છન્તિ પુરેક્ખાઞ્ ચ ભિક્ખુસુ ।
આવાસેસુ ચ એસ્સરિયં પૂજં પરકુલેસુ ચ ॥
ઉવ્13:3
અસન્તો લાભમ્ ઇચ્છન્તિ સત્કારં ચૈવ ભિક્ષુષુ ।
આવાસેષુ ચ માત્સર્યં પૂજાં પરકુલેષુ ચ ॥
179 ધ્પ્74
મમેવ કતમન્નેન્તુ ગૃહી પ્રવ્રજિતા ચ યે ।
ન મે પ્રતિબલા અસ્સ કિચ્ચા ઽકિચ્ચેસુ કેસુચિ ॥
ઉવ્13:4
મામ્ એવ નિત્યં જાનીયુર્ ગૃહી પ્રવ્રજિતસ્ તથા ।
મમ પ્રતિવશાશ્ ચ સ્યુઃ કૃત્યાકૃત્યેષુ કેષુ ચિત્ ॥
180 ધ્પ્74એf,75અબ્
ઇતિ બાલસ્સ સંકપ્પો ઇચ્છામાનો ચ વદ્ધતિ ।
અંઞા હિ લાભોપનિશા અંઞા નિબ્બાણગામિની ॥
ઉવ્13:5
ઇતિ બાલસ્ય સંકલ્પા ઇચ્છામાનાભિવર્ધકાઃ ।
અન્યા હિ લાભોપનિષદ્ અન્યા નિર્વાણગામિની ॥
181 ધ્પ્75ચ્-f
એવમ્ એતં યથાભૂતં પશ્શં બુદ્ધસ્સ સાવકો ।
સક્કારં નાભિનન્દેયા વિવેકં અનુબ્રૂહયે ॥
ઉવ્13:6
એતજ્ જ્ઞાત્વા યથાભૂતં બુદ્ધાનાં શ્રાવકઃ સદા ।
સત્કારં નાભિનન્દેત વિવેકમ્ અનુબૃંહયેત્ ॥
182
જયં વે મન્યતે બાલો વાચાય પરુષં ભણં ।
સતાં હેસ જયો હોતિ યા તિતિક્ખા વિજાનતો ॥
ઉવ્20:13
જયં હિ મન્યતે બાલો વચોભિઃ પરુષૈર્ વદન્ ।

નિત્યમ્ ઇવ જયસ્ તસ્ય યો ઽતિવાખં તિતીક્ષતિ ॥
183
અબલં તસ્સ બલં હોતિ યસ્સ બાલબલં બલં ।
બલસ્સ ધમ્મગુત્તસ્સ પટિવત્તા ન વિજ્જતિ ॥
ઉવ્20:6
અબલં હિ બલં તસ્ય યસ્ય ક્રોધે બલં બલમ્ ।
ક્રુદ્ધસ્ય ધર્મહીનસ્ય પ્રતિપત્તિર્ ન વિદ્યતે ॥
184 ધ્પ્63
યો બાલો બાલમાની પણ્ડિતો ચાપિ તત્થ સો ।
બાલો તુ પણ્ડિતમાની સ વે બાલો તિ વુચ્ચતિ ॥
ઉવ્25:22
યો જાનીયાદ્ અહં બાલ ઇતિ બાલઃ સ પણ્ડિતઃ ।
બાલઃ પણ્ડિતમાની તુ બાલ એવ નિરુચ્યતે ॥
185 ધ્પ્60
દ્રીઘા અસ્સુપતો રાત્રી દ્રીઘં શાન્તસ્સ યોજનં ।
દ્રીઘો બાલાન સંસારો સદ્ધંમં અવિજાનતાં ॥
ઉવ્1:19
દીર્ઘા જાગરતો રાત્રિર્ દીર્ઘં શ્રાન્તસ્ય યોજનમ્ ।
દીર્ઘો બાલસ્ય સંસારઃ સદ્ધર્મમ્ અવિજાનતઃ ॥
186
પૂતિમચ્છે કુશાગ્ગ્રેણ યો નરો ઉપનહતિ ।
કુશા પિ પૂતિં વાયન્તિ એવં બાલોપસેવના ॥
ઉવ્25:7
પૂતિમત્સ્યાં કુશાગ્રેણ યો નરો હ્ય્ ઉપનહ્યતે ।
કુશાપિ પૂતિકા વાન્તિ હ્ય્ એવં પાપોપસેવનાઃ ॥
187
તગરઞ્ ચ પલાશમ્હિ યો નરો ઉપનહ્યતિ ।
પત્તં પિ સુરભિં વાતિ એવં ધીરોપસેવના ॥
ઉવ્25:8
તગરં પલાશપત્રેણ યો નરો હ્ય્ ઉપનહ્યતિ ।
પત્રાણ્ય્ અપિ સુગન્ધીનિ સદ્ એવં સંગમાત્ સતામ્ ॥
188
અકરોન્તો પિ ચે પાપં કરોન્તે ઉપસેવતિ ।
શઙ્કિયો હોતિ પાપમ્હિ અવણ્ણો ચાસ્સ રૂહતિ ॥
ઉવ્25:9
અકુર્વન્ન્ અપિ પાપાનિ કુર્વાંઅમ્ ઉપસેવતે ।
શઙ્કિતો ભવતિ પાપસ્ય અવર્ણશ્ ચાસ્ય વર્ધતે ॥
189
સેવમાનો સેવમાને સંપુટ્ઠો સંફુસં પરે ।
શરો લિત્તો કલાપે વા અલિત્તે ઉપલિંપતિ ।

ઉપલેપભયા ધીરો નેવ પાપસખા સિયા ॥
ઉવ્25:10
સંસેવમાનઃ પાપો હિ સંસ્પૃષ્ટઃ સંસ્ફૃશેત્ પરાન્ ।
શરો લિપ્તઃ કલાપસ્થાન્ અલિપ્તાન્ ઉપલિંપતિ ।
ઉપલેપભયાદ્ ધીરો નૈવ પાપસખા ભવેત્ ॥
190
તસ્સા ફલપુટસ્સેવ ઞાય્યા સંપાકમ્ આત્તનો ।
અસન્તો નોપસેવેયા સન્તો સેવેય પણ્ડીતો ॥
ઉવ્25:12
તસ્માત્ ફલપુટસ્યૈવ દૃષ્ટ્વા સંપાકમ્ આત્મનઃ ।
અસન્તો નોપસેવેત સન્તઃ સેવેત પણ્ડીતઃ ॥
191 ધ્પ્64
યાવજ્ જીવં પિ ચે બાલો પણ્ડિતે પયિરુપાસતિ ।
નેવ ધમ્મં વિજાનાતિ દ્રવ્વી સૂપરસાન્ ઇવ ॥
ઉવ્25:13
યાવજ્જીવં પિ ચેદ્ બાલઃ પણ્ડિતાં પર્યુપાસતે ।
ન સ ધર્મં વિજાનાતિ દર્વી સૂપરસાન્ ઇવ ॥
192 ધ્પ્65
મુહુત્તમ્ અપિ ચે પ્રંઞો પણ્ડિતે પયિરુપાસતિ ।
ખિપ્રં ધમ્મં વિજાનાતિ જિહ્વા સૂપરસાન્ ઇવ ॥
ઉવ્25:14
મુહૂર્તમ્ અપિ સપ્રજ્ઞઃ પણ્ડિતાં પર્યુપાસતે ।
સ વૈ ધર્મં વિજાનાતિ જિહ્વા સૂપરસાન્ ઇવ ॥
193 ધ્પ્121
નાપ્પં પાપસ્સ મંઞેયા ન મે તં આગમિષ્યતિ ।
ઉદબિન્દુનિપાતેન ઉદકુંભો પિ પૂરતિ ॥
પૂરતે બાલો પાપસ્સ થોકથોકં પિ આચિનં ।
ઉવ્17:5
નાલ્પં મન્યેત પાપસ્ય નૈતં મામ્ આગમિષ્યતિ ।
ઉદબિન્દુનિપાતેન મહાકુમ્ભો ઽપિ પૂર્યતે ।
પૂર્યન્તિ બાલઃ પાપૈર્ હિ સ્તોકસ્તોકં કૃતૈર્ અપિ ॥
194 ધ્પ્121
નાપ્પં પાપસ્સ મંઞેયા ન મે તં આગમિષ્યતિ ॥
ઉદબિન્દુનિપાતેન ઉદકુમ્ભો પિ પૂરતિ ।
પૂરતે પ્રંઞો પુંઞસ્સ થોકથોકં પિ આચિનં ॥
ઉવ્17:5
નાલ્પં મન્યેત પાપસ્ય નૈતં મામ્ આગમિષ્યતિ ॥
ઉદબિન્દુનિપાતેન મહાકુમ્ભો ઽપિ પૂર્યતે ।
પૂર્યન્તિ બાલાઃ પાપૈર્ હિ સ્તોકસ્તોકં કૃતૈર્ અપિ ॥
બાલવર્ગ્ગઃ

***** દણ્ડ *****
195 ધ્પ્141
ન નગ્ગચરિયા ન જટા ન પંકો નાનાશનં ત્થણ્ડીલશાયિકા વા ।
રજોચેલં ઉક્કુટુકપ્રધાનં શોધેન્તિ માચ્ચં અવિતિણ્ણકંછં ॥
ઉવ્33:1
ન નગચર્યા ન જટા ન પઙ્કા નો ઽનાશનં સ્થણ્ડીલશાયિકા વા ।
ન રજોમલં નોત્કુટુકપ્રહાણં શોધેત મર્ત્યં હ્ય્ અવિતીર્ણકાઙ્ક્ષં ॥
196 ધ્પ્142
અલંકતો ચાપિ સમં ચરેયા દાન્તો શાન્તો નિયતો ધમ્મચારી ।
સબ્બેસુ પ્રાણેસુ નિધાય દણ્ડં સો બ્રાહ્મણો સો શમણો સ ભિક્ખૂ ॥
ઉવ્33:2
અલંકૃતશ્ ચાપિ ચરેત દ્ગર્મં ક્ષાન્તો દાન્તો નિયતો બ્રહ્મચારી ।
સર્વેષુ ભૂતેષુ નિધાય દણ્ડં સ બ્રાહ્મણઃ સ શ્રમણઃ સ ભિક્ષુઃ ॥
197 ધ્પ્133
મા વદે પરુષં કંચિ વુત્તા પટિવદેયુ તં ।
દુક્ખા હિ સારમ્ભકથા પટિદણ્ડા ફુસેયુ તં ॥
ઉવ્26:3
મા કં ચિત્ પરુષં બ્રૂથઃ પ્રોક્તાઃ પ્રતિવદન્તિ તમ્ ।
દુઃખા હિ સંરમ્ભકથાઃ પ્રતિદણ્ડં સ્પૃશન્તિ હિ ॥
198
સચે ઇરેસિ આત્તાનં કંસો ઉપહતો-ર્-ઇવ ।
જાતીમરણસંસારં ચિરં પ્રચ્ચનુભોહિસિ ॥
ઉવ્26:4
યદીરયસિ હાત્માનં કંસીવોપહતા સદા ।
જાતીમરણસંસારં ચિરં હ્ય્ અનુભવિષ્યસિ ॥
199 ધ્પ્134
ન ચે ઇરેસિ આત્તાનં કંસો અનુપહતો-ર્-ઇવ ।
એસ પ્રાત્તો સિ નિબ્બાણં સારમ્ભા તે ન વિજ્જતિ ॥
ઉવ્26:5
ન ત્વ્ ઈરયસિ હાત્માનં કંસિર્ નોપહતા યથા ।
એષ પ્રાપ્તો ઽસિ નિર્વાણં સંરમ્ભસ્ તે ન વિદ્યતે ॥
200 ધ્પ્135
યથા દણ્ડેન ગોપાલો ગાવો પ્(ર્)આજેતિ ગોચરં ।
એવં જરા ચ મચ્ચૂ ચ પ્રાણિનાં અધિવત્તતિ ॥
ઉવ્1:17
યથા દણ્ડેન ગોપાલો ગાઃ પ્રાપયતિ ગોચરમ્ ।
એવં રોગૈર્ જરામૃત્યુઃ આયુઃ પ્રાપયતે નૃણામ્ ॥
201 ધ્પ્315ચ્-f
યથા દણ્ડેન ગોપાલો ગાવો રક્ષતિ સામિનાં ।
એવં રક્ખથ આત્તાનં ખણો વો મા ઉપચ્ચગૂ ।

ખણાતીતા હિ શોચન્તિ નિરયમ્હિ સમપ્પિતા ॥
ઉવ્5:17ચ્-f
(યથા દણ્ડેન ગોપાલો ગાવો રક્ષતિ સામિનાં ।)
એવં ગોપયતાત્માનં ક્ષણો વો મા ઉપત્યગાત્ ।
ક્ષણાતીતા હિ શોચન્તે નરકેષુ સમર્પિતાઃ ॥
202 ધ્પ્130
સબ્બે ત્રસન્તિ દણ્ડાનાં સબ્બેસં જીવિતં પ્રિયં ।
આત્તાનં ઉપમં કત્તા નેવ હંય્યા ન ઘાતયે ॥
ઉવ્5:19
સર્વે દણ્ડસ્ય બિભ્યન્તિ સર્વેષાં જીવિતં પ્રિયમ્ ।
આત્માનમ્ ઉપમાં કૃત્વા નૈવ હન્યાન્ ન ઘાતયેત્ ॥
203 ધ્પ્131
સુખકામાનિ ભૂતાનિ યો દણ્ડેન વિહિંસતિ ।
આત્તનો સુખમ્ એષાણો પ્રેચ્ચ સો ન લભતે સુખં ॥
ઉવ્30:3
સુખકામાનિ ભૂતાનિ યો દણ્ડેન વિહિંસતિ ।
આત્મનઃ સુખમ્ એષાણઃ સ વૈ ન લભતે સુખમ્ ॥
204 ધ્પ્132
સુખકામાનિ ભૂતાનિ યો દણ્ડેન ન વિહિંસતિ ।
આત્તનો સુખમ્ એષાણો પ્રેચ્ચ સો લભતે સુખં ॥
ઉવ્30:4
સુખકામાનિ ભૂતાનિ યો દણ્ડેન ન વિહિંસતિ ।
આત્મનઃ સુખમ્ એષાણઃ સ પ્રેત્ય લભતે સુખમ્ ॥
205 ધ્પ્78અ-દ્,76એf
ન ભજેથ પાપકે મિત્રે ન ભજેથ પુરુષા ઽધમે ।
ભજેથ પ્રંઞે (પ્રાંઞ-) મેધાવી ભજેથ પુરુષોત્તમે ।
તારિસે ભજેમાનસ્સ શ્રેયો હોતિ ન પાપિયો ॥
ઉવ્25:3અ-દ્,28:7એf
ન ભજેત્ પાપકં મિત્રં ન ભજેત્ પુરુષાધમમ્ ।
ભજેત મિત્રં કલ્યાણં ભજેદ્ ઉત્તમપૂરુષમ્ ।
તાદૃશં ભજમાનસ્ય શ્રેયો ભવતિ ન પાપકમ્ ॥
206 ધ્પ્76
નિધિનો વ પ્રવત્તારં યં પશ્શે વજ્જદંશિનં ।
નિગૃહ્યવાદિં મેધાવીં તારિસં પુરુષં ભજે ।
તારિષં ભજમાનસ્સ શ્રેયો હોતિ ન પાપિયો ॥
ઉવ્28:7
નિષેદ્ધારં પ્રવક્તારં યજ્ જાનેદ્ વદ્યદર્શિનમ્ ।
નિગૃહ્યવાદિનં ધીરં તાદૃશં સતતં ભજેન્ત્ ।
તાદૃશં ભજમાનસ્ય શ્રેયો ભવતિ ન પાપકમ્ ॥
207 ધ્પ્77

ઓવદેયા અનુશાસેયા અસબ્ભાતો નિવારયે ।
સતાં હેતં પ્રિયં હોતિ અસતાં હોતિ અપ્રિયં ॥
ઉવ્5:26
અવવદેતાનુશાસીત ચાસભ્યાચ્ ચ નિવારયેત્ ।
અસતાં ન પ્રિયો ભવતિ સતાં ભવતિ પ્રિયં ॥
208
તસ્સા સતાઞ્ ચ અસન્તાઞ્ ચ નાના હોતિ ગતી ।
અસન્તો નિરયં યાન્તિ સન્તો સગ્ગપરાયણા ॥
ઉવ્5:27
અસન્તશ્ ચૈવ સન્તશ્ ચ નાના યાન્તિ ત્વ્ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ ।
અસન્તો નરકં યાન્તિ સન્તઃ સ્વર્ગપરાયણાઃ ॥
209 ધ્પ્152
અપ્પશ્શુતો અયં પુરુષો બલિવદ્દો વ (જ્)જીરતિ ।
માંસાનિ તસ્સ વદ્ધન્તિ પ્રંઞા તસ્સ ન વદ્ધન્તિ ॥
210 ધ્પ્309
ચત્તારિ ટ્ઠાણાનિ નરો પ્રમત્તો આપજ્જતે પરદારોપસેવી ।
અપુંઞલાભં અનિકામશેયં નિન્દં ત્રિતીયં નિરયં ચતુત્થં ॥
ઉવ્4:14
સ્થાનાનિ ચત્વારિ નરઃ પ્રમત્ત આપદ્યતે યઃ પરદારસેવી ।
અપુન્યલાભં હ્ય્ અનિકામશય્યં નિન્દાં તૃતીયં નરકં ચતુર્થમ્ ॥
211 ધ્પ્310
અપુંઞલાભો ચ ગતી ચ પાપિકો ભીતસ્સ ભીતાય રતી પિ અપ્પિકા ।
રાજા પિ દણ્ડં ગરુકં પ્રણેતિ કાયસ્સ ભેદા નિરયં ઉપેતિ ॥
ઉવ્4:।15।
અપુણ્યલાભં ચ ગતિં ચ પાપિકાં ભીતસ્ય ભીતાભિર્ અથાલ્પિકાં રતિમ્ ।
રાજા ચ દણ્ડં ગરુકં દદાતિ કાયસ્ય ભેદાદ્ નરકેષુ પચ્યતે ॥
212
સંય્યતા સુગતિં યાન્તિ દોગ્ગતિં યાન્તિ અસંય્યાતા ।
મા સ્સુ વિશ્શાસમ્ આપાદિ ઇતિ વિન્દુ સમં ચરે ॥
213
માકુઞ્જર નાગમ્ આસિદ દુક્ખો કુઞ્જર નાગમંસદો ।
ન હિ નાગહતસ્સ કુઞ્જર સુગતી ઇતો પરઅં યતો ॥
214
ગિરિદુગ્ગવિચારિણં યથા સીહં પર્વ્વતપટ્ઠિગોચરં ।
નરવીરમ્ અપેતભેરવં મા હિંસિત્થ અનોમનિક્રમં ॥
215 ધ્પ્320
અહં નાગો વ સંગ્ગ્રામે ચાપાતિપતિતે શરે ।
અતીવાદે તિતિક્ખામિ દુશ્શીલો હિ બહુજનો ॥
ઉવ્29:21
અહં નાગ ઇવ સંગ્રામે ચાપાદ્ ઉત્પતિતાં શરાન્ ।

અતીવાક્યં તિતીક્ષામિ દુઃશીલો હિ મહાજનઃ ॥
દણ્ડવર્ગ્ગઃ
***** શરણ *****
216 ધ્પ્188
બહૂ વે શરણં યાન્તિ પર્વ્વતે ચ વનાનિ ચ ।
વસ્તૂનિ રુક્ખચિત્તાણિ મનુષ્યા ભયતજ્જિતા ॥
ઉવ્27:31
બહવઃ શરણં યાન્તિ પર્વતાંશ્ ચ વનાનિ ચ ।
આરામાં વૃક્ષચૈત્યાંશ્ ચ મનુષ્યા ભયતર્જિતાઃ ॥
217 ધ્પ્189
ન એતં શરણં ખેમ્મં ન એતં શરણં ઉત્તમં ।
એતં શરણમ્ આગંમ સબ્બદુક્ખા પ્રમુચ્ચતિ ॥
ઉવ્27:32
નૈતદ્ ધિ શરણં ક્ષેમં નૈતચ્ છરણં ઉત્તમમ્ ।
નૈતચ્ છરણમ્ આગમ્ય સર્વદુઃખાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
218 ધ્પ્190
યો તુ બુદ્ધઞ્ ચ ધમ્મઞ્ ચ સઘં ચ શરણં ગતો ।
ચત્તારિ ચ અયિરસચ્ચાનિ યથાભૂતાનિ પશ્શતિ ॥
ઉવ્27:33
યસ્ તુ બુદ્ધં ચ ધર્મં ચ સંઘં ચ શરણં ગતઃ ।
ચત્વારિ ચાર્યસત્યાનિ પ્રજ્ઞયા પશ્યતિ યદા ॥
219 ધ્પ્192
એતં વે શરણં ખેમ્મં એતં શરણમ્ ઉત્તમં ।
એતં શરણમ્ આગમ્મ સબ્બદુક્ખા પ્રમુચ્ચતિ ॥
ઉવ્27:35
એતદ્ ધિ શરણં ક્ષેમમ્ એતચ્ છરણમ્ ઉત્તમમ્ ।
એતચ્ છરણમ્ આગમ્ય સર્વદુઃખાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
220
ગવાં ચે તરમાણાનાં જિહ્મં ગચ્છતિ પુઙ્ગવો ।
સબ્બા તા જિહ્મં ગચ્છંતિ નેત્તે જિહ્મગતે સતિ ॥
221
એવામ્ એવ મનુષ્યેસુ યો હોતિ શ્રેષ્ઠસંમતો ।
સ ચે અધંમં ચરતિ પ્રાગ્ એવ ઇતરા પ્રજા ॥
222
ગવાં ચે તરમાણાનાં ઉજ્જું ગચ્છતિ પુઙ્ગવો ।
સબ્બા તા ઉજ્જું ગચ્છંતિ નેત્તે ઉજ્જુગતે સતિ ॥
223
એવામ્ એવ મનુષ્યેસુ યો હોતિ શ્રેષ્ઠસંમતો ।
સ ચે ધંમં ચરતિ પ્રાગ્ એવ ઇતરા પ્રજા ॥
224 ધ્પ્169

ધંમં ચરે સુચરિતં ન નં દુચ્ચરિતં ચરે ।
ધમ્મચારી સુખં શેતિ અસ્સિં લોકે પરમ્હિ ચ ॥
ઉવ્30:5
ધર્મં ચરેત્ સુચરિતં નૈનં દુશ્ચરિતં ચરેત્ ।
ધર્મચારી સુખં શેતે હ્ય્ અસ્મિં લોકે પરત્ર ચ ॥
225
ધંમં ચરે સુચરિતં ન નં દુચ્ચરિતં ચરે ।
બ્રહ્મચારી સુખં શેતિ અસ્સિં લોકે પરમ્હિ ચ ॥
226 ધ્પ્364
ધંમારામો ધંમરતો ધંમં અનુવિચિન્તયં ।
ધમ્મમ્ અનુસ્સરં ભિક્ખૂ ધમ્મા ન પરિહાયતિ ॥
ઉવ્32:8
ધર્મારામો ધર્મરતો ધર્મમ્ એવાનુચિન્તયમ્ ।
ધર્મં ચાનુસ્મરં ભિક્ષુર્ ધર્માન્ ન પરિહીયતે ॥
227
ધમ્મો હવે રક્ખતિ ધમ્મચારી ધમ્મો સુચિન્નો સુખાય દહાતિ ।
એસાનુશંસો ધમ્મે સુચિન્ને ન દોગ્ગતિં ગચ્છતિ ધમ્મચારી ॥
ઉવ્30:7
ધર્મઃ સદા રક્ષતિ ધર્મચારિનં ધર્મો સુચીર્ણઃ સુખમ્ આદધાતિ ।
એષાનુશંસો ધર્મે સુચીર્ને ન દુર્ગતિં ગચ્છતિ ધર્મચારી ॥
228
ધમ્મો હવે રક્ખતિ ધમ્મચારી ધમ્મો સુચિન્નો સુખાય દહાતિ ।
એસા ઽનુશંસો ધમ્મે સુચિન્ને ન દોગ્ગતિં ગચ્છ<ચ્છ>તિ બ્રહ્મચારી ॥
229 ધ્પ્155
અચરિત્તા બ્રહ્મચેરં અલદ્ધા યોવ્વને ધનં ।
જિન્નક્રોંચા વ ઝાયંતિ ઝીનમચ્છે વ પલ્લરે ॥
ઉવ્17:3
અચરિત્વા બ્રહ્મચેર્યમ્ અલબ્ધ્વા યૌવને ધનમ્ ।
જીર્ણક્રૌઞ્ચૈવ ધ્યાયન્તે ઽલ્પમત્સ્ય ઇવ પલ્વલે ॥
230 ધ્પ્156
અચરિત્તા બ્રહ્મચેરં અલદ્ધા યોવ્વને ધનં ।
શેન્તિ ચાપાધિકિન્નો વા પોરાણાનિ અ ઽનુત્થનં ॥
ઉવ્17:4
અચરિત્વા બ્રહ્મચર્યમ્ અલબ્ધ્વા યૌવને ધનમ્ ।
શેન્તિ ચાપાતિકીર્ણા વા પૌરાણાન્ય્ અનુચિન્તિતાઃ ॥
231 ધ્પ્91
ઉજ્જુજ્જન્તિ સતીમન્તો ન નિકેતે રમંતિ તે ।
હંસા વ પલ્લરં હેત્તા ઓકમ્ ઓકં જહંતિ તે ॥
ઉવ્17:1
સ્મૃતિમન્તઃ પ્રયુજ્યન્તે ન નિકેતે રમન્તિ તે ।

હંસ્વત્ પલ્વલં હિત્વા હ્ય્ ઓકમ્ ઓઘં જહન્તિ તે ॥
232 ધ્પ્175
હંસા વ આદિચ્ચપથે વેહાયસં યાન્તિ ઇદ્ધિયા ।
નિય્યાંતિ ધીરા લોકમ્હિ મારસેનં પ્રમદ્દિય ॥
ઉવ્17:2
હંસાદિત્યપથે યાન્તિ આકાશે જીવિતેન્દ્રિયાઃ ।
નિર્યાન્તિ ધીરા લોકાન્ મારસૈન્યં પ્રમથ્ય તે ॥
233 ધ્પ્146
કિન્ નુ હાશો કિમ્ આનન્દો નિચ્ચં પ્રજ્જલિતે સતિ ।
અન્ધકારમ્હિ પ્રક્ખિત્તા પ્રદીપં ન ગવેષથ ॥
ઉવ્1:4
કો નુ હર્ષઃ ક આનન્દ એવં પ્રજ્વલિતે સતિ ।
અન્ધકારં પ્રવિષ્ટાઃ સ્થ પ્રદીપં ન ગવેષથ ॥
234 ધ્પ્315
પ્રચ્ચંતિમં વા નગરં ગુત્તં સાન્તબાહિરં ।
એવં રક્ખથ આત્તાનં ખણો વો મા ઉપચ્ચગૂ ।
ખણાતીતા હિ શોચંતિ નિરયમ્હિ સમપ્પિતા ॥
ઉવ્5:16,17
યથા પ્રત્યન્તનગરં ગુપ્તમ્ અન્તર્બહિસ્થિરમ્ ।
એવં ગોપયતાત્માનં ક્ષણો વો મા હ્ય્ ઉપત્યગાત્ ।
ક્ષણાતીતા હિ શોચન્તે નરકેષુ સમર્પિતાઃ ॥
235 ધ્પ્264
ન મુણ્ડભાવા શમણો અવ્રતો અલિકં ભણં ।
ઇચ્છાલોભસમાપન્નો શમણો કિં ભવિષ્યતિ ॥
ઉવ્11:13
ન મુણ્ડભાવાચ્ છ્રમણો હ્ય્ અવૃતસ્ ત્વ્ અનૃતં વદન્ ।
ઇચ્છાલોભસમાપન્નઃ શ્રમણઃ કિં ભવિષ્યતિ ॥
236 ધ્પ્265
યો તુ શમેતિ પાપાનિ અણુત્થૂલાનિ સબ્બશો ।
શમણા એવ પાપાનાં શમણો તિ પ્રવુચ્ચતિ ॥
ઉવ્11:14
શમિતં યેન પાપં સ્યાદ્ અણુસ્થૂલં હિ સર્વશઃ ।
શમિતત્વાત્ તુ પાપાનાં શ્રમણો હિ નિરુચ્યતે ॥
237 ધ્પ્339
યસ્સ છત્ત્રીશતિં સોતા માનાફસ્સમયા ભ્રિશા ।
વાહા વહન્તિ દુદ્રિષ્ટિં સંકપ્પા ગ્ગ્રેધનિશ્શિતા ॥
ઉવ્31:29
સ્રોતાંસિ યસ્ય ષટ્ત્રિંશન્ મનઃપ્રસ્રવણ્નાનિ હિ ।
વહન્તિ નિત્યં દુર્દૃષ્ટેઃ સંકલ્પૈર્ ગ્રેધનિઃશ્રિતૈઃ ॥
238 ધ્પ્221

ક્રોધં જહે વિપ્રજહેય માનં સંયોજનં સબ્બમ્ અતિક્રમેયા ।
તં નામરૂપમ્હિ અસજ્જમાનં અકિંચનં નાનુપતન્તિ દુક્ખા ॥
ઉવ્20:1
ક્રોધં જહેત્ વિપ્રજહેચ્ ચ માનં સંયોજનં સર્વમ્ અતિક્રમેત ।
તં નામ્ને રૂપે ચ અસજ્યમાનમ્ અકિઞ્ચનં નાનુપતન્તિ સઙ્ગાઃ ॥
શરણવર્ગ્ગઃ
***** ખાન્તિ *****
239 ધ્પ્184
ખાન્તી પરમં તપો તિતિક્ખા નિબ્બાણં પરમં વદન્તિ બુદ્ધા ।
ન હિ પ્રવ્રજિતો પરોપઘાતી શ્મણો હોતિ પરે વિહેસયાનો ॥
ઉવ્26:2
ક્ષાન્તિઃ પરમં તપસ્ તિતીક્ષા નિર્વાણં પરમં વદન્તિ બુદ્ધાઃ ।
ન હિ પ્રવ્રજિતઃ પરોપતાપી શ્રમણો ભવતિ પરં વિહેઠયં વૈ ॥
240 ધ્પ્225
અહિંસકા યે મુનયો નિચ્ચં કાયેન સંવૃતા ।
તે યાન્તિ અચ્ચુતં ટ્ઠાણં યત્થ ગન્તા ન શોચતિ ॥
ઉવ્7:7
અહિંસકા વૈ મુનયો નિત્યં કાયેન સંવૃતાઃ ।
તે યાન્તિ હ્ય્ અચ્યુતં સ્થાણં યત્ર ગન્તા ન શોચતિ ॥
241 ધ્પ્300
સુપ્રબુદ્ધં પ્રબુજ્ઝન્તિ સદા ગોતમસાવકા ।
યેસાં દિવા ચ રાત્તો ચ અહિંસાય રતો મનો ॥
ઉવ્15:17
સુપ્રબુદ્ધં પ્રબુધ્યન્તે ઇમે ગૌતમસ્શ્રાવકાઃ ।
યેષાં દિવા ચ રાત્રૌ ચૈવ્ આહિંસાયાં રતં મનઃ ॥
242 ધ્પ્301
સુપ્રબુદ્ધં પ્રબુજ્ઝન્તિ સદા ગોતમસાવકા ।
યેસાં દિવા ચ રાત્તો ચ ભાવનાય રતો મનો ॥
ઉવ્15:25
સુપ્રબુદ્ધં પ્રબુધ્યન્તે ઇમે ગૌતમસ્શ્રાવકાઃ ।
યેષાં દિવા ચ રાત્રૌ ચ નિર્વાણે ઽભિરતં મનઃ ॥
243 ધ્પ્299
સુપ્રબુદ્ધં પ્રબુજ્ઝન્તિ સદા ગોતમસાવકા ।
યેસાં દિવા ચ રાત્તો ચ નિચ્ચં કાયગતા સતી ॥
ઉવ્15:15
સુપ્રબુદ્ધં પ્રબુધ્યન્તે ઇમે ગૌતમસ્શ્રાવકાઃ ।
યેષાં દિવા ચ રાત્રૌ ચ નિત્યં કાયગતા સ્મૃતિઃ ॥
244 ધ્પ્181
યે ઝાનપ્રસુતા ધીરા નેક્ખંમો ઽપશમે રતા ।
દેવા પિ તેસં પ્રિહયન્તિ સંબુદ્ધાનાં સતીમતાં ॥

ઉવ્21:9
યે ધ્યાનપ્રસૃતા ધીરા નૈષ્ક્રમ્યોપશમે રતાઃ ।
દેવાપિ સ્પૃહયન્ત્ય્ એષાં બુદ્ધાનાં શ્રીમતાં સદા ॥
245 ધ્પ્98
અરન્ને યદિ વા ગ્ગ્રામે નિન્ને વા યદિ વા થલે ।
યત્થ અરહન્તો વિહરંતિ તં ભોમં રામણીયકં ॥
ઉવ્29:18
ગ્રામે વા યદિ વારણ્ય નિમ્ને વા યદિ વા સ્થલે ।
યત્રાર્હન્તો વિહરન્તિ તે દેશા રમણીયકં ॥
246
એકં પિ ચે પ્રાણં અદુષ્ટચિત્તો મેત્તાયતે કુશલી તેન હોતિ ।
સબ્બે ચ પ્રાણે મનસા ઽનુકંપી પ્રભૂતમ્ અયિરો પ્રકરોતિ પુંઞં ॥
ઉવ્31:43
એકમ્ અપિ ચેત્ પ્રાણમ્ અદુષ્ટચિત્તો મૈત્રાયતે કુશલં તેન હિ સ્યાત્ ।
સર્વાંસ્ તુ સત્વાં મનસાનુકમ્પં પ્રભૂતમ્ અર્યઃ પ્રકરોતિ પુણ્યમ્ ॥
247
યે સત્તશણ્ડાં પઠવિં વિજેત્તા રાજરિષયો યજમાના ઽનુપરિયગુ ।
અશ્શમેધં પુરુષમેધં સંમપ્રાસ વાયુપેયં નિરાગ્ગદં ।
મેત્તસ્સ ચિત્તસ્સ સુભાવિતસ્સ કલાં પિ તે નાનુભવન્તિ ષોડશિં ।
ચન્દપ્રભાં તારગણા વ સબ્બે ॥
248
યો ઽથ મેત્તેણ ચિત્તેન સબ્બે પ્રાણે નુકંપતિ ।
મેત્તં સે સબ્બભૂતેસુ વેરં તસ્સ ન કેનચિ ॥
ઉવ્31:42
અવ્યાપન્નેન ચિત્તેન યો ભૂતાન્ય્ અનુકમ્પતે ।
મૈત્રઃ સ સર્વસત્વેષુ વૈરં તસ્ય ન કેન ચિત્ ॥
249
યસ્સ સબ્બે અહોરાત્તે અહિંસાય રતો મનો ।
મેત્તં સે સબ્બભૂતેસુ વેરં તસ્સ ન કેનચિ ॥
250
યસ્સ સબ્બે અહોરાત્તે અહિંસાય રતો મનો ।
મેત્તં સે સબ્બભૂતેસુ વેરં તસ્સ ન કેનચિ ॥
251
યસ્સ સબ્બે અહોરાત્તે નિચ્ચં કાયગતા સતૈ ।
મેત્તં સે સબ્બભૂતેસુ વેરં તસ્સ ન કેનચિ ॥
252
યો ન હન્તિ ન ઘાતેતિ ન જિનાતિ ન જાપયે ।
મેત્તં સે સબ્બભૂતેસુ વેરં તસ્સ ન કેનચિ ॥
253 ધ્પ્5
ન હિ વેરેણ વેરાણિ શામન્તીહ કદાચનં ।

અવેરેણ તુ શામંતિ એસ ધંમો સનાતનો ॥
ઉવ્14:11
ન હિ વૈરેણ વૈરાણિ શામ્યન્તીહ કદા ચન ।
ક્ષન્ત્યા વૈરાણિ શામ્યન્તિ એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥
254 ધ્પ્6
પરે ચ ન વિજાનંતિ વેરમ્ એત્થ જયામથ ।
યે ચ તત્થ વિજાનંતિ તતો શાંમંતિ મેધકા ॥
ઉવ્14:8
પરે હિ ન વિજાનન્તિ વયમ્ અત્રોદ્યમામહે ।
અર્ત યે તુ વિજાનન્તિ તેષાં શામ્યન્તિ મેથકાઃ ॥
255 ધ્પ્197
સુસુખં વત જીવામો વેરિણેસુ અવેરિણો ।
વેરિણેસુ મનુષ્યેસુ વિહરામ અવેરિણો ॥
ઉવ્30:47
સુસુખં બત જીવામો વૈરિકેષુ અવૈરિકાઃ ।
વૈરિકેષુ મનુષ્યેષુ વિહરામો હ્ય્ અવૈરિકાઃ ॥
256 ધ્પ્199
સુસુખં વત જીવામો ઉસ્સુકેસુ અનુસ્સુકા ।
ઉસ્સુકેસુ મનુષ્યેસુ વિહરામ અનુસ્સુકા ॥
ઉવ્30:43
સુસુખં બત જીવામો હ્ય્ ઉત્સુકેષુ ત્વ્ અનુત્સુકાઃ ।
ઉત્સુકેષુ મનુષ્યેષુ વિહરામો હ્ય્ અનુત્સુકાઃ ॥
257 ધ્પ્200અબ્
સુસુખં વત જીવામો યેસં નો નાસ્તિ કિંચનં ।
સકિઞ્ચનેસુ મનુષ્યેસુ વિહરામ અકિંચનં ॥
ઉવ્30:44અબ્
સુસુખં બત જીવામો યેષાં નો નાસ્તિ કિઞ્ચનં ।
મિથિલાયાં દહ્યમાનાયાં ન નો દહ્યતિ કિઞ્ચનમ્ ॥
258 ધ્પ્170
યથા બુબ્બુદકં પશ્શે યથા પશ્શે મરીચિકં ।
એવં લોકં અવેચ્છાનં મચ્ચુરાજા ન પશ્શતિ ॥
ઉવ્27:15
યથા બુદ્બુદિકાં પશ્યેદ્ યથા પશ્યેન્ મરીચિકામ્ ।
એવં લોકં અવેક્ષં વૈ મૃત્યુરાજં ન પશ્યતિ ॥
259 ધ્પ્148
પરિજિન્નમ્ ઇદં રૂપં રોગનીડં પ્રભંગુરં ।
ભિજ્જીહિતિ<તિ> પૂતિસંદેહો મરણાત્તં હિ જીવિતં ॥
ઉવ્1:34
પરિજીર્ણમ્ ઇદં રૂપં રોગનીડં પ્રભઙ્ગુરમ્ ।
ભેત્સ્યતે પૂત્ય્ અસંદેહં મરણાન્તં હિ જીવિતમ્ ॥

260
જિહ્મં ચ દ્રિષ્ટા દુખિતં ચ વ્યાધિતં પ્રેતઞ્ ચ દ્રિષ્ટા ન ચિરસ્સ માનવો ।
સંવેગો તીપ્પે (?) વિપુલો (?) અજાયથ અચ્ચેચ્છિ ધીરો ગૃહિબન્ધનાનિ ॥
ઉવ્1:27
જીર્ણં ચ દૃષ્ટ્વેહ તથૈવ રોગિણં મૃતં ચ દૃષ્ટ્વા વ્યપયાતચેતસમ્ ।
જહૌ સ ધીરો ગૃહબન્ધનાનિ કામા હિ લોકસ્ય ન સુપ્રહેયાઃ ॥
ખાન્તિવર્ગ્ગઃ
***** આસવ *****
261 ધ્પ્85
અપ્પકા તે મનુષ્યેસુ યે જના પારગામિનો ।
અથાયમ્ ઇતરા પ્રજા તીરમ્ એવાનુધાવતિ ॥
ઉવ્29:33
અલ્પકાસ્ તે મનુષ્યેષુ યે જનાઃ પારગામિન ।
અથેયમ્ ઇતરાઃ પ્રજાસ્ તીરમ્ એવાનુધાવતિ ॥
262 ધ્પ્86
યે ચ ખો સંમદાક્ખાતે ધમ્મે ધંમાનુયત્તિનો ।
તે જના પારમ્ એહિંતિ મચ્ચુધેયં સુદુત્તરં ॥
ઉવ્29:34
યે તર્હિ સમ્યગ્ આખ્યાતે ધર્મે ધર્માનુદર્શિનઃ ।
તે જનાઃ પારમ્ એષ્યન્તિ મૃત્યુધેયસ્ય સર્વશઃ ॥
263 ધ્પ્87
કિહ્ને ધમ્મે વિપ્રહાય શુક્રે ભાવેથ પણ્ડિતા ।
ઓકા અનોકમ્ આગંમ વિવેકો યત્થ દૂરમં ॥
ઉવ્16:14અ-દ્
કૃષ્નાં ધર્માં વિપ્રહાય શુક્લાં ભાવયથ ભિક્ષવઃ ।
ઓકાદ્ અનોકમ્ આગમ્ય વિવેકં અનુબૃંહયેત્ ॥
264 ધ્પ્88
તત્થાભિરતિમ્ એષાણા હેત્તા કામે અકિંચના ।
પયિરોદમેથ આત્તાનં ચિત્તં કિલેશેહિ સબ્બશો ॥
ઉવ્16:14એf
તત્ર ચાભિરમેતાર્યો હિત્વા કામાન્ અકિઞ્ચનઃ ।
(પયિરોદમેથ આત્તાનં ચિત્તં કિલેશેહિ સબ્બશો ॥)
265 ધ્પ્89
યસ્સ સંબોધિઅંગેહિ સમં ચિત્તં સુભાવિતં ।
આત્તાનપટિનિસ્સગ્ગે અનુપાદાય યે રતા ।
ખીણાસવા જુતીમન્તો તે લોકે પરિનિ(વ્)વૃતા ॥
ઉવ્31:39
સંબોધ્યઙ્ગેષુ યેષાંસ્ તુ સમ્યક્ ચિત્તં સુભાવિતમ્ ।
આદાનં પ્રતિનિઃસૃજ્ય ચાનુપાદાયમ્ આશ્રિતાઃ ।
ક્ષીણાસવા વાન્તદોષાસ્ તે લોકે પરિનિર્વૃતાઃ ॥

266 ધ્પ્292
યદ્<અ>હિ કિચ્ચં તદ્ અપવિદ્ધં અકિચ્ચં પુન કીરતિ ।
ઉન્નદ્ધાનાં પ્રમત્તાનાં તેસં વદ્ધંતિ આસવા ॥
ઉવ્4:19અ-દ્
યત્ કૃત્યં તદ્ અપવિદ્ધં અકૃત્યં ક્રિયતે પુનઃ ।
ઉદ્ધતાનાં પ્રમત્તાનાં તેષં વર્ધન્તિ આસવાઃ ॥
267 ધ્પ્293
યેસં ચ સુસમારદ્ધા નિચ્ચં કાયગતા સતી ।
અકિચ્ચં તે ન સેવંતિ કિચ્ચે સાતચ્ચકારિણો ।
સતાનાં સમ્પ્રજાનાનાં તેસં ખીયંતિ આસવા ॥
ઉવ્4:20અબ્,એf
યેસં ચ સુસમારદ્ધા નિચ્ચં કાયગતા સતી ।
અકિચ્ચં તે ન સેવંતિ કિચ્ચે સાતચ્ચકારિણો ।
સતાનાં સમ્પ્રજાનાનાં તેસં ખીયંતિ આસવા ॥
268 ધ્પ્253
પરવજ્જાનુપશ્શીનાં નિચ્ચં ઓજ્ઝાયસંઞિના ।
આસવા તેસં વદ્ધન્તિ આરા તે આસવક્ખયા ॥
ઉવ્27:2ચ્દ્,4:19એf
પરવદ્યાનુદર્શિનો નિત્યાવધ્યાનસંજ્ઞિનઃ ।
આસવાસ્ તેષુ વર્ધન્તે આરાત્ તે હ્ય્ આસ્રવક્ષયાત્ ॥
269 ધ્પ્226
જાગરિકામ્ અનુયુત્તાનાં અહોરાત્તાનુશિક્ખિણાં ।
નિબ્બાને અધિમુત્તાનાં અત્થં ગચ્છંતિ આસવા ॥
ઉવ્15:8
જાગર્યમ્ અનુયુક્તાનામ્ અહોરાત્રાનુશિક્ષિણામ્ ।
અમૃતં ચાધિમુક્તાનામ્ અસ્તં ગચ્છન્તિ આસ્રવાઃ ॥
270 ધ્પ્93
યેસા ઽસવા પરિક્ખીણા આહારે ચ અનિશ્શિતા ।
શુંઞતા આનિમિત્તો ચ વિમોઘો યેસ ગોચરો ।
આકાશે વ શકુન્તાનાં પદં તેસં દુરન્નયં ।
ઉવ્29:31
યેષાં ભવઃ પરિક્ષીણો હ્ય્ અપરાન્તં ચ નાશ્રિતાઃ ।
શુન્યતા ચાનિમિત્તં ચ સમાધિશ્ ચૈવ ગોચરઃ ।
આકાશૈવ શકુન્તાનાં પદં તેષં દુરન્વયમ્ ।
271 ધ્પ્271
ન હિ શીલવ્રતેનેવ બાહુશોચ્ચેન વા પુન ।
અથ વા સમાધિલાભેન વિવિત્તશયનેન વા ॥
ઉવ્32:31
ન શીલવ્રતમાત્રેણ બહુશ્રુત્યેન વા પુનઃ ।
તથા સમાધિલાભેન વિવિક્તશયનેન વા ॥