Patna Dharmapada · ભાગ 120

સિદ્ધં નમઃ સર્વ્વબુદ્ધધમ્માર્ય્યસંઘેભ્યઃ
1 ધ્પ્ 1
મનોપૂર્વ્વંગમા ધમ્મા મનોશ્રેષ્ઠા મનોજવા ।
મનસા ચ પ્રદુષ્ટેન ભાષતે વા કરોતિ વા ।
તતો નં દુખમ્ અન્નેતિ ચક્રમ્ વા વહતો પદં ॥
ઉવ્31:23
મનઃપૂર્વઙ્ગમા ધર્મા મનઃશ્રેષ્ઠા મનોજવાઃ ।
મનસા હિ પ્રદુષ્ટેન ભાષતે વા કરોતિ વા ।
તતસ્ તં દુઃખમ્ અન્વેતિ ચક્રં વા વહતો પદમ્ ॥
2 ધ્પ્2
મ[નોપૂર્વ્વં]ગમા ધમ્મા મનોશ્રેષ્ઠા મનોજવા ।
મનસા ચ પ્રસન્નેન ભાષતે વા કરોતિ વા ।
તતો નં સુખમ્ અન્નેતિ ચ્છાયા વા અનપાયિની ॥
ઉવ્31:24
મનઃપૂર્વઙ્ગમા ધ્ર્મા મનઃશ્રેષ્ઠા મનોજવા ।
મનસા ચ પ્રસન્નેન ભાષતે વા કરોતિ વા ।
તતસ્ તં સુખમ્ અન્વેતિ ચ્છાયા વા અનુગમિની ॥
3 ધ્પ્15
ઇહ શોચતિ પ્રેચ્ચ શોચતિ પાપકમ્[મો ઉભય]ત્થ શોચતિ ।
સો શોચતિ સો વિહંન્યતિ દૃષ્ટા કમ્મકિલેશમ્ આત્તનો ॥
ઉવ્28:34
ઇહ શોચતિ પ્રેત્ય શોચતિ પાપકમ્મા હિ ઉભયત્ર શોચતિ ।
સ હિ શોચતિ સ પ્રશોચતિ દૃષ્ટ્વા કર્મ હિ ક્લિષ્ટમ્ આત્મનઃ ॥
4 ધ્પ્16
ઇહ નન્દતિ પ્રેચ્ચ નન્દતિ કતપુંઞો ઉભયત્થ નન્દતિ ।
સો નન્દતિ [ ]દતિ દૃષ્ટા કમ્મવિશુદ્ધિમ્ આત્તનો ॥
ઉવ્28:35
ઇહ નન્દતિ પ્રેત્ય નન્દતિ કૃતપુણ્યો હ્ય્ ઉભયત્ર નન્દતિ ।
સ હિ નન્દતિ સ પ્રમોદતે દૃષ્ટ્વા કર્મ વિશુદ્ધમ્ આત્મનઃ ॥
5 ધ્પ્3
આક્રોશિ મં અવધિ મં અજિનિ મં અહાસિ મે ।
યે તાનિ ઉપનહ્યન્તિ વેરં તેસં ન શામ્યતિ ॥
ઉવ્14:9
આક્રોશન્ મામ્ અવોચન્ મામ્ અજયન્ મામ્ અજાપયેત્ ।
અત્ર યે હ્ય્ ઉપનહ્યન્તિ વૈરં તેષાં ન શામ્યતિ ॥
6 ધ્પ્4
આક્રો[ષિ મં] અવધિ મં અજિનિ મં અહાસિ મે ।
યે તાનિ નોપનહ્યન્તિ વેરં તેસં ઉપશમ્યતિ ॥
ઉવ્14:10
આક્રોશન્ મામ્ અવોચન્ મામ્ અજયન્ મામ્ અજાપયેત્ ।

અત્ર યે નોપનહ્યન્તિ વૈરં તેષાં પ્રશામ્યતિ ॥
7 ધ્પ્7
શુભા ઽનુપશ્શિં વિહરન્તં ઇન્દ્રિયેસુ અસંવૃતં ।
[ભોજન]મ્હિ અમાત્તંઞૂ કુશીદં હીનવીરિયં ॥
તં વે પ્રસહતે મારો વાતો રુક્ખં વ દુબ્બલં ।
ઉવ્29:15
શુભાનુદર્શિનં નિત્યમ્ ઇદ્રિયૈશ્ ચાપ્ય્ અસંવૃતં ।
ભોજને ચાપ્ય્ અમાત્રજ્ઞં હીનં જાગરિકાસુ ચ ।
તં વૈ પ્રસહતે રાગો વાતો વૃક્ષમ્ ઇવાબલં ।
8 ધ્પ્8
અશુભાનુપશ્શિં વિહરન્તં ઇન્દ્રિયેષુ સુસંવૃતં ॥
ભોજનમ્હિ ચ મા[ ]દ્ધં આરદ્ધવીરિયં ।
તં વે ન પ્રસહતે મારો વાતો શેલં વ પર્વ્વતં ॥
ઉવ્29:16
અશુભાનુદર્શિનં નિત્યમ્ ઇન્દ્રિયૈશ્ ચ સુસંવૃતં ।
ભોજને ચાપિ માત્રજ્ઞં યુક્તં જાગરિકાસુ ચ ।
તં ન પ્રસહતે રાગો વાતઃ શૈલમ્ ઇવ સ્થિરં ॥
9 ધ્પ્328
સચે લભેયા નિપકં સપ્રંઞં સાદ્ધિંચરં સાધુવિહારધીરં ।
અધિભૂય સબ્બાણિ પરિશ્રવ્[ ] ચરેયા તેનાત્તમનો સતીમા ॥
ઉવ્14:13
સ ચેલ્ લભેદ્ વૈ નિપકં સહાયં લોકે ચરં સાધુ હિ નિત્યમ્ એવ ।
અધિભૂય સર્વાણિ પરિસ્રવાણિ ચરેત તેનાપ્તમના સ્મૃતાત્મા ॥
10 ધ્પ્329
ન ચે લભેયા નિપકં સપ્રંઞં સાદ્ધિંચરં સાધુવિહારધીરં ।
રાજા વ રાષ્ટં વિજિતં પ્રહાય એકો ચ્ચરે માતંગારન્ને વ નાગો ॥
ઉવ્14:14
ન ચેલ્ લભેત્ વૈ નિપકં સહાયં લોકે ચ રં સાધુ હિ નિત્યમ્ એવ ।
રાજેવ રાષ્ટ્રં વિપુલં પ્રહાય એકશ્ ચરેન્ ન ચ પાપાનિ કુર્યાત્ ॥
11 ધ્પ્330
એકસ્સ ચરિતં શ્રેયો નાસ્તિ બાલે બિતીયતા ।
એકો ચ્ચરે ન ચ પાપાનિ કયિરા અપ્પુસ્સુકો માતંગારન્ને વ નાગો ॥
ઉવ્14:16
એકસ્ય ચરિતં શ્રેયો ન તુ બાલઃ સહાયતા ।
એકશ્ ચરેન્ ન ચ પાપાનિ કુર્યાદ્ અલ્પોત્સુકો ઽરણ્યગતૈ વ નાગઃ ॥
12
છન્દદોષભયા મોહા યો ધમ્મં અતિવત્તતિ ।
નીહીરતે તસ્સ યશો કાલપક્ખે વ ચન્દ્રમા ॥
13
છન્દદોષભયા મોહા યો ધમ્મં નાતિવત્તતિ ।

આપૂરતે તસ્સ યશો શુક્લપક્ખે વ ચન્દરમા ॥
14 ધ્પ્21
અપ્રમાદો અમતપદં પ્રમાદો મચ્ચુનો પદં ।
અપ્રમત્તા ન મ્રીયન્તિ યે પ્રમત્તા યથા મતા ॥
ઉવ્4:1
અપ્રમાદો હ્ય્ અમૃતપદં પ્રમાદો મત્યુનઃ પદમ્ ।
અપ્રમત્તા ન મ્રિયન્તે યે પ્રમત્તાઃ સદા મૃતાઃ ॥
15 ધ્પ્22
એતં વિશેષતં ન્યાત્તા અપ્રમાદમ્હિ પણ્ડિતા ।
અપ્રમાદે પ્રમોદન્તિ અયિરાણાં ગોચરે રતા ॥
ઉવ્4:2
એતં વિશેષતાં જ્ઞાત્વા હ્ય્ અપ્રમાદસ્ય પણ્ડિતઃ ।
અપ્રમાદં પ્રમુદ્યેત નિત્યમ્ આર્યઃ સ્વગોચરમ્ ॥
16 ધ્પ્23
તે ઝાયિનો સાતતિકા નિચ્ચં દૃઢપરાક્રમા ।
ફુસન્તિ ધીરા નિબ્બાણં યોગચ્છેમં અનુત્તરં ॥
ઉવ્4:3
અપ્રમત્તાઃ સાતતિકા નિચ્ચં દૃઢપરાક્રમાઃ ।
સ્પૃશન્તિ ધીરા નિર્વાણં યોગક્ષેમમ્ અનુત્તરમ્ ॥
17 ધ્પ્26
પ્રમાદં અનુયુઞ્જન્તિ બાલા દુમ્મેધિનો જના ।
અપ્રમાદન્ તુ મેધાવી ધનં શ્રેષ્ઠં વ રક્ખતિ ॥
ઉવ્4:10
પ્રમાદમ્ અનુવર્તન્તે બાલા દુર્મેધસો જનાઃ ।
અપ્રમાદં તુ મેધાવી ધનં શ્રેષ્ઠીવ રક્ષતિ ॥
18 ધ્પ્29
અપ્રમત્તો પ્રમત્તેસુ સુત્તેસુ બહુજાગરો ।
અબલાષ્ષમ્ વ શીઘ્રાશ્શો હેત્તા યાતિ સુમેધસો ॥
ઉવ્19:4
અપ્રમત્તઃ પ્રમત્તેષુ સુપ્તેષુ બહુજાગરઃ ।
અબલાશ્વ ઇવ ભદ્રાશ્વં હિત્વા યાતિ સુમેધસમ્ ॥
19 ધ્પ્28
પ્રમાદમ્ અપ્રમાદેન યદા નુદતિ પણ્ડિતો ।
પ્રંઞાપ્રાસાદમ્ આરુહ્ય અશોકો શોકિનિં પ્રજાં ।
પર્વ્વતટ્ઠો વ ભોમ ઽટ્ઠે ધીરો બાલે અવેચ્છતિ ॥
ઉવ્4:4
પ્રમાદમ્ અપ્રમાદેન યદા નુદતિ પણ્ડિતઃ ।
પ્રજ્ઞાપ્રાસાદમ્ આરુહ્ય ત્વ્ અશોકઃ શોકિનીં પ્રજામ્ ।
પર્વતસ્થૈવ ભૂમિસ્થાં ધીરો બાલાન્ અવેક્ષતે ॥
20 ધ્પ્172

પૂર્વ્વે ચાપિ પ્રમજ્જિત્તા યો પચ્છા ન પ્રમજ્જતિ ।
સો ઇમં લોકં પ્રભાસેતિ અભ્રમુત્તો વ ચન્દ્રમા ॥
ઉવ્16:5
યસ્ તુ પૂર્વં પ્રમાદ્યેહ પશ્ચાદ્ વૈ ન પ્રમાદ્યતે ।
સ ઇમં ભાસતે લોકમ્ અભ્રમુક્તૈવ ચન્દ્રમાઃ ॥
21
પૂર્વ્વે ચાપિ પ્રમજ્જિત્તા યો પચ્છા ન પ્રમજ્જતિ ।
સો ઇમાં વિસત્તિકાં લોકે સતો સમતિવત્તતિ ॥
ઉવ્16:6
યસ્ તુ પૂર્વં પ્રમાદ્યેહ પશ્ચાદ્ વૈ ન પ્રમાદ્યતે ।
સ ઇમાં વિષક્તિકાં લોકે સ્મૃતઃ સમતિવર્તતે ॥
22 ધ્પ્32
અપ્રમાદગરુ ભિક્ખૂ પ્રમાદે ભયદંશિનો ।
અભવ્વો પરિહાણાય નિબ્બાણસ્સેવ સન્તિકે ॥
ઉવ્4:32
અપ્રમાદરતો ભિક્ષુઃ પ્રમાદે ભયદર્શકઃ ।
અભવ્યઃ પરિહાણાય નિર્વાણસ્યૈવ સો ઽન્તિકે ॥
23 ધ્પ્31
અપ્રમાદગરુ ભિક્ખૂ પ્રમાદે ભયદંશિનો
સંયોજનમ્ અણુત્થૂલં દહમ્ અગ્ગીવ ગચ્છતિ ।
ઉવ્4:29
અપ્રમાદરતો ભિક્ષુઃ પ્રમાદે ભયદર્શકઃ ।
સંયોજનમ્ અણુસ્થૂલં દહન્ન્ અગ્નિર્ ઇવ ગચ્છતિ ।
24 ધ્પ્327
અપ્રમાદરતા હોથ સં ચિત્તમ્ અનુરક્ખથ ॥
દુગ્ગા ઉદ્ધરથાત્તાનં પકે સન્નો વ કુઞ્જરો ।
ઉવ્4:36।4:27
અપ્રમાદરતા ભવત સ્વચિત્તમ્ અનુરક્ષત ॥
દુર્ગાદ્ ઉદ્ધરતે ત્માનં પઙ્કસન્ નૈવ કુઞ્જરઃ ।
25
પ્રમાદે પ્રમુદિનો નિપકા શીલસંવૃતા ॥
તે વે કાલે પ્રાચ્છન્તિ યત્થ પ્રાત્તો ન શોચતિ ।
26
પ્રમાદે પ્રમોદેથ ન કામરતિસન્ધવે ॥
એવં વિહરન્ આતાપી શાન્તચિત્તો ઽનુદ્ધતો ।
ચેતોશમથમ્ અનુયુત્તો દુક્ખસ્સન્તકરો સિયા ॥
27 ધ્પ્24
ઉટ્ઠેયા ન પ્રમજ્જેયા ધમ્મં સુચરિતં ચરે ।
ધમ્મચારી [ ] શેતિ અશ્શિં લોકે પરમ્હિ ચ ॥
ઉવ્4:35

ઉત્તિષ્ઠેન્ ન પ્રમાદ્યેત ધર્મં સુચરિતં ચરેત્ ।
ધર્મચારી સુખં શેતે હ્ય્ અસ્મિં લોકે પરત્ર ચ ॥
28 ધ્પ્24
ઉટ્ઠાણવતો સતીમતો શુચિકમ્મસ્સ નિશામ્મકાણો ।
સંય્યતસ્સ ચ ધમ્મજીવિનો અપ્રમત્તસ્સ યશો ઽસ્સ વદ્ધતિ ॥
ઉવ્4:6
ઉત્થાનવતઃ સ્મૃતાત્મનઃ શુભચિત્તસ્ય નિશામ્યચારિણઃ ।
સંયતસ્ય હિ ધર્મજીવિનો હ્ય્ અપ્રમત્તસ્ય યશો ઽભિવર્ધતે ॥
29 ધ્પ્25
ઉટ્ઠાણેના ઽપ્રમાદેન સંય્યમેન દમેન ચ ।
દીપં કયિરાથ મેધાવી યમ્ ઓઘો નાધિપૂરતિ ॥
ઉવ્4:5
ઉત્થાનેનાપ્રમાદેન સંયમેન દમેન ચ ।
દ્વીપં કરોતિ મેધાવી તમ્ ઓઘો નાભિમર્દતિ ॥
30 ધ્પ્280
ઉટ્ઠાણકાલમ્હિ અનુટ્ઠિહાનો યુવા બલી આલસિકો ઉપકો ।
સંસન્નસંકપ્પમનો કુસીદો પ્રંઞાય માગ્ગં અલસો ન યેતિ ॥
ઉવ્31:32
ઉત્થાનકાલેષુ નિહીનવીર્યો વાચા બલી ત્વ્ આલસિકો નિરાશઃ ।
સદૈવ સંકલ્પહતઃ કુસીદો જ્ઞાનસ્ય માર્ગં સતતં ન વેત્તિ ॥
31 ધ્પ્167
હીનં ધમ્મં ન સેવેયા પ્રમાદેન ન સમ્વસે ।
મિચ્છદૃષ્ટિં ન સેવેયા ન સિયા લોકવદ્ધનો ॥
ઉવ્4:8
હીનાં ધર્મં ન સેવેત પ્રમાદેન ન સંવસેત્ ।
મિત્યાદૃષ્ટિં ન રોચેત ન ભવેલ્ લોકવર્ધનઃ ॥
32 ધ્પ્259
ન તાવતા ધમ્મધરો યાવતા બહુ ભાષતિ ।
યો તુ અપ્પમ્ પિ સોત્તાન ધમ્મં કાયેન ફસ્સયે ।
સ વે ધમ્મધરો હોતિ યો ધમ્મે ન પ્રમજ્જતિ ॥
ઉવ્4:21
ન તાવતા ધર્મધરો યાવતા બહુ ભાષતે ।
યસ્ ત્વ્ ઇહાલ્પમ્ અપિ શ્રુત્વા ધર્મં કાયેન વૈ સ્પૃશેત્ ।
સ વૈ ધર્મધરો ભવતિ યો ધર્મે ન પ્રમાદ્યતે ॥
33 ધ્પ્371
ધમ્મં વિચિનાથ અપ્રમત્તા મા વો કામગુણા ભ્રમેંસુ ચિત્તં ।
મા લોહગુડે ગિલં પ્રમત્તો ક્રણ્ડે દુક્ખમ્ ઇદન્ તિ દહ્યમાનો ॥
ઉવ્31:31
આતાપિ વિહર ત્વમ્ અપ્રમત્તો મા તે કામગુણો મથેત ચિત્તમ્ ।
મા લોહગુડાં ગિલેઃ પ્રમત્તઃ ક્રન્દં વૈ નરકેષુ પચ્યમાનઃ ॥

અપ્રમાદવગ્ગઃ
***** બ્રાહ્મણ *****
34 ધ્પ્383
છિન્ન સૂત્રં પરાક્રામ્મ ભવં પ્રણુદ બ્રાહ્મણ ।
સંખારાણાં ખયં ઞાત્તા અકથસો સિ બ્રાહ્મણ ॥
ઉવ્33:60
છિન્ધિ સ્રોતઃ પરાક્રમ્ય કામાં પ્રણુદ બ્રાહ્મણ ।
સંકારાણાં ક્ષયં જ્ઞાત્વા હ્ય્ અકૃતજ્ઞો ભવિષ્યસિ ॥
35
યમ્હિ ધમ્મં વિજાનેયા વૃદ્ધમ્હિ દહરમ્હિ ।
સક્કચ્ચ નં નમસ્સેયા અગ્ગિહોત્રં વ બ્રાહ્મણો ॥
ઉવ્33:64
યસ્ય ધર્મં વિજાનીયાદ્ વૃદ્ધસ્ય દહરસ્ય વા ।
સતૃઅત્યનં નમસ્યેત હ્ય્ અગ્નિહોત્રમ્ ઇવ દ્વિજઃ ॥
36 ધ્પ્392
યમ્હિ ધમ્મં વિજાનેયા સમ્મસંબુદ્ધદેશિતં ।
તમ્ એવ અપચાયેયા અગ્ગિહોત્રં વ બ્રાહ્મણો ॥
ઉવ્33:66
યસ્ય ધર્મં વિજાનીયાત્ સમ્યક્સંબુદ્ધદેશિતમ્ ।
સત્કૃત્યૈનં નમસ્યેત હ્ય્ અગ્નિહોત્રમ્ ઇવ દ્વિજઃ ॥
37
ન જટાહિ ન ગોત્રેણ ન જાચ્ચા હોતિ બ્રાહ્મણો ।
યો તુ બાહતિ પાપાનિ અણુત્થૂલાનિ સબ્બશો ॥
બાહના એવ પાપાનાં બ્રાહ્મણો તિ પ્રવુચ્ચતિ ।
ઉવ્33:8
ન જટાભિર્ ન ગોત્રેણ ન જાત્યા બ્રાહ્મણઃ સ્મૃતઃ ।
યસ્ તુ વાહયતે પાપાન્ય્ અણુસ્થૂલાનિ સર્વશઃ ।
વાહિતત્વાત્ તુ પાપાનાં બ્રાહ્મણો વૈ નિરુચ્યતે ॥
38 ધ્પ્401
વારી પુક્ખરપત્તે વા આરાગ્રે-ર્-ઇવ સાસવો ॥
યો ન લિપ્પતિ કામેસુ તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ।
ઉવ્33:30
વારી પુષ્કરપત્રેણેવ્ આરાગ્રેણેવ સર્ષપઃ ।
ન લિપ્યતે યો હિ કામૈર્ બ્રવીમિ બ્રાહ્મણં હિ તમ્ ॥
39 ધ્પ્387
ઉદયં તપતિ આદિચ્ચો રાત્રિમ્ આભાતિ ચન્દ્રમા ॥
સન્નદ્ધો ખત્તિયો તપતિ ઝાયિં તપતિ બ્રાહ્મણો ॥
અથ સબ્બે અહોરાત્તે બુદ્ધો તપતિ તેજસા ॥
ઉવ્33:74
દિવા તપતિ હાદિત્યો રાત્રાવ્ આભાતિ ચન્દ્રમાઃ ।

સંનદ્ધઃ ક્ષત્રિયસ્ તપતિ ધ્યાયી તપતિ બ્રાહ્મણઃ ।
અથ નિત્યમ્ અહોરાત્રં બુદ્ધસ્ તપતિ તેજસા ॥
40 ધ્પ્385
યસ્સ પારમ્ અપારમ્ વા પારાપારં ન વિજ્જતિ ।
વીતજ્જરં વિસંયુત્તં તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ॥
41 ધ્પ્384
યદા દયેસુ ધમ્મેસુ પારગૂ હોતિ બ્રાહ્મણો ।
અથસ્સ સબ્બે સંયોગા અત્થં ગચ્છન્તિ જાનતો ॥
ઉવ્33:72
યદા હિ સ્વેષુ ધર્મેષુ બ્રાહ્મણઃ પારગો ભવેત્ ।
અથાસ્ય સર્વસંયોગા અસ્તં ગચ્છન્તિ પશ્યતઃ ॥
42
સ ખુ સો ખિણસંયોગો ખીણમાનપુનબ્ભવો ।
સંઘાવસેવી ધમ્મટ્ઠો સંઘં ન ઉપેતિ વેદગૂ ॥
ઉવ્6:10
સ તુ વિક્ષીણ સંયોગઃ ક્ષીણમાનો નિરૌપધિઃ ।
કાયસ્ય ભેદાત્ સપ્રજ્ઞઃ સંખ્યાન્ નોપૈતિ નિર્વૃતઃ ॥
43 ધ્પ્408
અકક્કશિં વિન્નપણિં ગિરાં સચ્ચમ્ ઉદીરયે ।
તાય નાભિષપે કંચિ તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ॥
ઉવ્33:17
યો ઽકર્કશાં વિજ્ઞપનીં ગિરં નિત્યં પ્રભાષતે ।
યયા નાભિષજેત્ કશ્ ચિદ્ બ્રવીમિ બ્રાહ્મણં હિ તમ્ ॥
44 ધ્પ્404
અસંસટ્ઠં ગૃહટ્ઠેહિ અનગારેહિ ચૂભયં ।
અનોકસારિં અપ્પિચ્છં તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ॥
ઉવ્33:20
અસંસૃષ્ટં ગૃહસ્થેભિર્ અનગારૈસ્ તથોભયં ।
અનોકસારિણં તુષ્ટં બ્રવીમિ બ્રાહ્મણં હિ તં ॥
45 ધ્પ્391
યસ્સ કાયેન વાચાય મનસા નાસ્તિ દુક્કતં ।
સંવૃતં ત્રિસુ ટ્ઠાએસુ તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ॥
ઉવ્33:16
યસ્ય કાયેન વાચા ચ મનસા ચ ન દુષ્કૃતમ્ ।
સુસંવૃતં તૃભિઃ સ્થાનૈર્ બ્રવીમિ બ્રાહ્મણં હિ તમ્ ॥
46 ધ્પ્389
મા બ્રાહ્મણસ્સ પ્રહરે નાસ્સ મુચ્ચેય બ્રાહ્મણો ।
ધિ બ્રાહ્મણસ્સ હન્તારં ય સ્સ વા સુ ન મુચ્ચતિ ॥
ઉવ્33:63
ન બ્રાહ્મણસ્ય પ્રહરેન્ ન ચ મુઞ્ચેત બ્રાહ્મણઃ ।

ધિગ્ બ્રાહ્મણસ્ય હન્તારં ધિક્ તં યષ્ ચ પ્રમુઞ્ચતિ ॥
47 ધ્પ્294,295
માતરં પઠનં હન્તા રાજાનં દો ચ ખત્તિયે ।
રાષ્ટં સાનુચરં હન્તા અનિઘો ચરતિ બ્રાહ્મણો ॥
ઉવ્33:61,62
માતરં પિતરં હત્વા રાજાનં દ્વૌ ચ શ્રોત્રિયૌ ।
રાષ્ટ્રં સાનુચરં હત્વા અનિઘો યાતિ બ્રાહ્મણઃ ॥
48 ધ્પ્403
ગમ્ભીરપ્રંઞં મેધાવિં માગ્ગા ઽમાગ્ગસ્સ કોવિદં ।
ઉત્તમાત્થમ્ અનુપ્રાત્તં તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ॥
ઉવ્33:33
ગમ્ભીરબુદ્ધિં મેધાઢ્યં માર્ગામાર્ગેષુ કોવિદમ્ ।
ઉત્તમાર્થમ્ અનુપ્રાપ્તં બ્રવીમિ બ્રાહ્મણં હિ તમ્ ॥
49 ધ્પ્386
ઝાયિં વિરજમ્ આસીનં કતકિચ્ચં અનાસવં ।
ઉત્તમાત્થમ્ અનુપ્રાત્તં તમ્ અહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં ॥
ઉવ્33:32
ધ્યાયિનં વીતરજસં કૃતકૃત્યં અનાસવમ્ ।
ક્ષીણાસ્રવં વિસંયુક્તં બ્રવીમિ બ્રાહ્મણં હિ તમ્ ॥
બ્રાહ્મણવર્ગ્ગઃ
***** ભિક્ષુ *****
50
સબ્બત્થ સંવરો સાધુ સાધુ સબ્બત્થ સંવરો ।
સબ્બત્થ સંવૃતો ભિક્ખૂ સબ્બદુક્ખા પ્રમુચ્ચતિ ॥
51 ધ્પ્361
કાયેન સમ્વરો સાધુ સાધુ વાચાય સંવરો ।
મનસા પિ સંવરો સાધુ સાધુ સબ્બત્થ સંવરો ।
સબ્બત્થ સંવૃતો ભિક્ષૂ સબ્બદુક્ખા પ્રમુચ્ચતિ ॥
ઉવ્7:11
કાયેન સંવરઃ સાધુ સાધુ વાચા ચ સંવરઃ ।
મનસા સંવરઃ સાધુ સાધુ સર્વત્ર સંવરઃ ।
સર્વત્ર સંવૃતો ભિક્ષુઃ સર્વદુઃખાત્ પ્રમુચ્યતે ॥
52 ધ્પ્362
હસ્તસંય્યતો પાદસંય્યતો વાચાસંય્યતો સંવૃતેન્દ્રિયો ॥
અજ્ઝત્તરતો સમાહિતો એકો સંતુષિતો તમ્ આહુ ભિક્ખું ।
ઉવ્32:7
હસ્તસંયતઃ પાદસંયતો વાચાસંયતઃ સર્વસંયતઃ ।
આધ્યાત્મરતઃ સમાહિતો હ્ય્ એકઃ સંતુષિતો હિ યઃ સ ભિક્ષુઃ ॥
53 ધ્પ્378
શાન્તકાયો શાન્તચિત્તો શાન્તવા સુસમાહિતો ॥

વાન્તલોકામિષો ભિક્ખૂ ઉપશાન્તો તિ વુચ્ચતિ ।
ઉવ્32:24
શાન્તકાયઃ (શાન્તચિત્તઃ) શાન્તવાક્ સુસમાહિતઃ ।
વાન્તલોકામિષો ભિક્ષુર્ ઉપશાન્તો નિરુચ્યતે ॥
54 ધ્પ્363
યો મુખે સંય્યતો ભિક્ખૂ મન્તાભાષી અનુદ્ધતો ॥
અત્થં ધમ્મઞ્ ચ દેશેતિ મધુરં તસ્સ ભાષિતં ।
ઉવ્8:10
મુખેન સંયતો ભિક્ષુર્ મન્દાભાષી હ્ય્ અનુદ્ધતઃ ।
અર્થં ધર્મં ચ દેશયતિ મધુરં તસ્ય ભાષિતમ્ ॥
55 ધ્પ્365
સં લાભં નાતિમંઞેયા ના ઽંઞેસં પ્રિહયં ચરે ॥
અંઞેસં પ્રિહયં ભિક્ખૂ સમાધિન્ નાધિગચ્છતિ ।
ઉવ્13:8
સ્વલાભં નાવમન્યેત નાન્યેષાં સ્પૃહકો ભવેત્ ।
અન્યેષાં સ્પૃહકો ભિક્ષુઃ સમાધિં નાધિગચ્છતિ ॥
56 ધ્પ્366
અપ્પલાભો પિ ચે ભિક્ખૂ સં લાભં નાતિમંઞતિ ॥
તં વે દેવા પ્રશંસન્તિ શુદ્ધાજીવિં અતન્દ્રિતં ॥
ઉવ્13:12
અલ્પજ્ઞાતો ઽપિ ચેદ્ ભવતિ શીલેષુ સુસમાહિતઃ ।
વિદ્વાંસસ્ તં પ્રશંસન્તિ શુદ્ધાજીવિમ્ અતન્દ્રિતમ્ ॥
57 ધ્પ્369
સિઞ્ચ ભિક્ખુ ઇમં નાવાં સિત્તા તે લઘુ હેહિતિ ।
હેત્તા રાગઞ્ ચ દોષં ચ તતો નિબ્બાણમ્ એહિસિ ॥
ઉવ્26:12
સિઞ્ચ ભિક્ષોર્ ઇમાં નાવં સિક્તા લઘ્વી ભવિષ્યતિ ।
હિત્વા રાગં ચ દોષં ચ તતો નિર્વાણમ્ એષ્યસિ ॥
58
ઉદાગ્ગ્રચિત્તો સુમનો અધિભૂય પ્રિયા ઽપ્રિયં ॥
તતો પ્રામોજ્જબહુલો સતો ભિક્ખૂ પરિવ્રજે ।
ઉવ્32:23
ઉદગ્રચિત્તઃ સુમના હ્ય્ અધિભૂય પ્રિયાપ્રિયમ્ ॥
પ્રામોદ્યબહુલો ભિક્ષુર્ દુઃખક્ષયમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
59 ધ્પ્368
મેત્તાવિહારી ભિક્ખૂ પ્રસન્નો બુદ્ધશાસને ॥
પટિવિજ્ઝિ પદં શાન્તં સંખારોપશમં સુખં ।
દૃષ્ટે વ ધમ્મે નિબ્બાણં યોગચ્છેમં અનુત્તરં ॥
ઉવ્32:21
મૈત્રાવિહારી યો ભિક્ષુઃ પ્રસન્નો બુદ્ધશાસને ।

અધિગચ્છેત્ પદં શાન્તં સંસ્કારોપશમં સુખમ્ ॥
(દૃષ્ટે વ ધમ્મે નિબ્બાણં યોગચ્છેમં અનુત્તરં ॥)
60 ધ્પ્373
શુંઞ ઽગારં પ્રવિષ્ટસ્સ શાન્તચિત્તસ્સ ભિક્ખુણો ।
અમાનુષા રતી હોતિ સમ્મં ધમ્મં વિપશ્શતો ॥
ઉવ્32:9
શુન્યાગારં પ્રવિષ્ટસ્ય પ્રહિતાત્મસ્ય ભિક્ષુણઃ ।
અમાનુષા રતિર્ ભવતિ સમ્યગ્ ધર્માં વિપશ્યતઃ ॥
61 ધ્પ્374
યથા યથા સમ્મસ્સતિ ખન્ધાનામ્ ઉદયવ્યયં ।
લભતે ચિત્તસ્સ પ્રામોજ્જં અમતા હેતં વિજાનતો ॥
ઉવ્32:10
યથો યથઃ સંઅપૃશતિ સ્કન્ધાનામ્ ઉદયવ્યયમ્ ।
પ્રામોદ્યં લભતે તત્ર પ્રીયા સુખમ્ અનલ્પકમ્ ।
તતઃ પ્રામોદ્યબહુલઃ સ્મૃતો ભિક્ષુઃ પરિવ્રજેત્ ॥
62 ધ્પ્372
નાસ્તિ ઝાનમ્ અપ્રંઞસ્સ પ્રંઞા નાસ્તિ અઝાયતો ।
યમ્હિ ઝાનં ચ પ્રંઞા ચ સ વે નિબ્બાણસન્તિકે ॥
ઉવ્32:25
નાસ્ત્ય્ અપ્રજ્ઞસ્ય વૈ ધ્યાનમ્ પ્રજ્ઞા નાધ્યાયતો ઽસ્તિ ચ ।
યસ્ય ધ્યાનં તથા પ્રજ્ઞા સ વૈ નિર્વાણસાન્તિકે ॥
63 ધ્પ્375
તત્થાયમ્ આદી ભવતિ ઇહ પ્રંઞસ્સ ભિક્ખુણો ।
ઇન્દ્રિયગોત્તી સાન્તોષ્ટી પ્રાતિમોક્ખે ચ સંવરો ॥
ઉવ્32:26ચ્દ્,27અબ્
તસ્યાયમ્ આદિર્ ભવતિ તથા પ્રજ્ઞસ્ય ભિક્ષુણઃ ।
સંતુષ્ટિર્ ઇન્દ્રિયૈર્ ગુપ્તિઃ પ્રાતિમોક્ષે ચ સંવરઃ ॥
64 ધ્પ્375એf,376
મિત્તે ભજેથ કલ્લાણે શુદ્ધાજીવી અતન્દ્રિતો ।
પટિસન્ધરવટ્ટિ સ્સ આચરકુશલો સિયા ।
તતો પ્રામોજ્જબહુલો સતો ભિક્ખૂ પરિવ્રજે ॥
ઉવ્32:6
માત્રં ભજેત પ્રતિરૂપં શુદ્ધાજીવો ભવેત્ સદા ।
પ્રતિસંસ્તારવૃત્તિઃ સ્યાદ્ આચારકુશલો ભવેત્ ।
તતઃ પ્રામોદ્યબહુલઃ સ્મૃતો ભિક્ષુઃ પરિવ્રજેત્ ॥
65 ધ્પ્331
અત્થેસુ જાતેસુ સુખા સખાયા પુંઞં સુખં જીવિતસંખયમ્હિ ।
તોષ્ટી સુખા યા ઇતરી[ ] સબ્બસ્સ પાપસ્સ સુખં પ્રહાણં ॥
ઉવ્30:34
અર્થેષુ જાતેષુ સુખં સહાયાઃ પુણ્યં સુખં જીવિતસંક્ષયેષુ ।

તુષ્ટિઃ સુખા યા ત્વ્ ઇતરેતરેણ સર્વસ્ય દુઃખસ્ય સુખો નિરોધઃ ॥
66 ધ્પ્332
સુખા માત્રેતા લોકે તતો પેત્તેતા સુખા ।
શામન્નતા સુખા લોકે તતો બ્રાહ્મન્નતા સુખા ॥
ઉવ્30:21
સુખં માતૃવ્યતા લોકે સુખં ચૈવ પિત્તૃવ્યતા ।
સુખં શ્રામણ્યતા લોકે તથા બ્રાહ્મણ્યતા સુખમ્ ॥
67 ધ્પ્333
સુખં યાવજ્ જરા શીલં સુખા શ્રદ્ધા પ્રતિષ્ઠિતા ।
સુખા અત્થરસા વાચા અસ્સિં માનક્ખયો સુખો ॥
ઉવ્30:20
સુખં યાવજ્ જરા શીલં સુખં શ્રદ્ધા પ્રતિષ્ઠિતા ।
સુખં ચાર્થરતા વાચા પાપસ્યાકરણં સુખં ॥
68 ધ્પ્194
સુખો બુદ્ધાન ઉપ્પાદો સુખા ધમ્મસ્સ દેશના ।
સુખા સંઘસ્સ સામગ્ગ્રી સમગ્ગ્રાણાં તપો સુખો ॥
ઉવ્30:22
સુખં બુદ્ધસ્ય ચોત્પાદઃ સુખં ધર્મસ્ય દેશના ।
સુખં સંઘસ્ય સામગ્રી સમગ્રાણાં તપઃ સુખં ॥
69 ધ્પ્206
સુખં દંશનમ્ અયિરાણાં સંવાસો પિ સતાં સુખો ।
અદ્દંશનેન બાલાનાં નિચ્ચમ્ એવ સુખી સિયા ॥
ઉવ્30:25
સુખં દર્શનમ્ આર્યાણાં સંવાસો ઽપિ સદા સુખં ।
અદર્શનેન બાલાનાં નિત્યમ્ એવ સુખી ભવેત્ ॥
70 ધ્પ્207
બાલાસઙ્ગતચારી હિ દ્રીઘમ્ અદ્ધાન શોચતિ ।
દુક્ખો બાલેહિ સંવાસો અમિત્તેહિ-ર્-ઇવ સબ્બદા ।
ધીરા તુ સુખસંવાસા ઞાતીનં વા સમાગમો ॥
ઉવ્30:26
બાલાસંસર્ગચારી હિ દીર્ઘાધ્વાનં પ્રશોચતિ ।
દુઃખો બાલૈર્ હિ સંવાસો હ્ય્ અમિત્રૈર્ ઇવ સર્વશાઃ ।
ધીરૈસ્ તુ સુખસંવાસો જ્ઞાતીનામ્ ઇવા સંગમઃ ॥
71 ધ્પ્208
તસ્સા હિ ધીરં ચ બહુશ્શુતઞ્ ચ ધોરેયશીલવ્રતમન્તમ્ અયિરં ।
તં તારિસં સપ્પુરુષં સુમેધં સેવેથ નક્ખત્તપથે વ ચન્દ્રમા ॥
ઉવ્25:25
ધીરં પ્રાજ્ઞં નિષેવેત શીલવન્તં બહુશ્રુતમ્ ।
ધૌરેયં જવસંપન્નં ચન્દ્રં તારાગણા ઇવ ॥
72 ધ્પ્212

પ્રિયાતો જાયતે દુક્ખં પ્રિયા શોકા પ્રિયા ભયં ।
પ્રિયાતો વિપ્રમુત્તસ્સ નાસ્તિ શોકા કતો ભયં ॥
ઉવ્5:1
પ્રિયેભ્યો જાયતે શોકઃ પ્રિયેભ્યો જાયતે ભયમ્ ।
પ્રિયેભ્યો વિપ્રમુક્તાનાં નાસ્તિ શોકઃ કુતો ભયમ્ ॥
73 ધ્પ્210
મા પ્રિયેહિ સમાગંમ અપ્રિયેહિ કદાચનં ।
પ્રિયસ્સ અદ્દંશનં દુક્ખં અપ્રિયસ્સ ચ દંશનં ॥
ઉવ્5:5
મા પ્રિયૈઃ સંગમો જાતુ મા ચ સ્યાદ્ અપ્રિયૈઃ સદા ।
પ્રિયાણામ્ અદર્શનં દુઃખં અપ્રિયાણાં ચ દર્શનમ્ ॥
74 ધ્પ્211
તસ્સા પ્રિયં ન કયિરાથ પ્રિયાવાદો હિ પાપકો ।
ગ્ગ્રંથા તેસં ન વિજ્જન્તિ યેસં નાસ્તિ પ્રિયાપ્રિયં ॥
ઉવ્5:8
તસ્માત્ પ્રિયં ન કર્વીત પ્રિયભાવો હિ પાપકઃ ।
ગ્રન્થાસ્ તેષાં ન વિદ્યન્તે યેષાં નાસ્તિ પ્રિયાપ્રિયમ્ ॥
75 ધ્પ્213
છુધા પરમ રોગાણં સંખારપરમં દુખં ।
એતં ઞાત્તા યથાભૂતં નિબ્બાણપરમં સુખં ॥
ઉવ્26:7
ક્ષુધા પરમ રોગાણાં સંસ્કારા દુઃખમ્ એવ તુ ।
એતજ્ જ્ઞાત્વા યથાભૂતં નિર્વાણપરમો ભવેત્ ॥
76 ધ્પ્204
આરોગ્ગપરમા લાભા સાંતોષ્ટીપરમં ધનં ।
વિશ્શાસપરમા ઞાતી નિબ્બાણપરમં સુખં ॥
ઉવ્26:6
આરોગ્યપરમા લાભા સાંતુષ્ટિપરમં ધનમ્ ।
વિશ્વાસપરમં મિત્રં નિર્વાણપરમં સુખમ્ ॥
77 ધ્પ્290
માત્તાસુખપરિચ્ચાગા પશ્શે ચે વિપુલં સુખં ।
ચજે માત્તાસુખં ધીરો સંપશ્શં વિપુલં સુખમ્ ॥
ઉવ્30:30
માત્રાસુખપરિત્યાગાદ્ યઃ પશ્યેદ્ વિપુલં સુખમ્ ।
ત્યજેન્ માત્રાસુખં ધીરઃ સંપશ્યં વિપુલં સુખમ્ ॥
78
મનુજસ્સ સદા સતીમતો માત્તં જાનિય લદ્ધિભોજને ।
તનુકા ઽસ્સ ભવન્તિ વેદના શનિકં જીરતિ આયુ પાલયં ॥
ઉવ્29:14
મનુજસ્ય સદા સ્મૃતીમતો લબ્ધ્વા ભોજનમાત્રજાનતઃ ।

તનુકાસ્ય ભવન્તિ વેદનાઃ શનકૈર્ જીર્યતિ આયુઃ પાલયમ્ ॥
79 ધ્પ્193
દુલ્લભો પુરુષાજંઞો ન સો સબ્બત્થ જાયતિ ।
યત્થ સો જાયતે વીરો તં કુલં સુખમ્ એધતિ ॥
ઉવ્30:27
દુર્લભઃ પુરુષો જાત્યો નાસૌ સર્વત્ર જાયતિ ।
યત્રાસૌ જાયતે વીરસ્ તત્ કુલં સુખમ્ એધતે ॥
80 ધ્પ્83
સબ્બત્થ વે સપ્પુરુષા ભવન્તિ ન કામકામા લપયન્તિ સન્તો ।
સુખેન પુટ્ઠા ઉત્તવા દુખેન નોચ્ચાવચં સપ્પુરુષા કરોન્તિ ॥
ઉવ્30:52
સાપત્રપાઃ સત્પુરુષા ભવન્તિ ન કામહેતોર્ લપયન્તિ સન્તઃ ।
સ્પૃષ્ટા હિ દુખેન તથા સુખેન નોચ્ચાવચાઃ સત્પુરુષા ભવન્તિ ॥
81 ધ્પ્201
જયં વેરં પ્રસવતિ દુખં શેતિ પરાજિતો ।
ઉપશાન્તો સુખં શેતિ હેત્તા જયપરાજયં ॥
ઉવ્30:1
જયાદ્ વૈરં પ્રસવતે દુઃખં શેતે પરાજિતઃ ।
ઉપશાન્તઃ સુખં શેતે હિત્વા જયપરાજયૌ ॥
82 ધ્પ્333ચ્દ્
સુખા નજ્જો સૂપતિત્થા સુખો ધમ્મજિતો જનો ।
સુખો શ્રદ્ધપટીલાભો પાપસ્સ અકરણં સુખં ॥
ઉવ્30:24અ-ચ્,30:20દ્
સુખા નદી સૂપતીર્થા સુખં ધર્મજિનો જિનઃ ।
પ્રજ્ઞાલાભઃ સુખો નિત્યમ્ પાપસ્યાકરણં સુખમ્ ॥
83
સુખં દ્રષ્ટું શીલવન્તો સુખં દ્રષ્ટું બહુશ્શુતા ।
અરહન્તો પિ સુખં દ્રષ્ટું વિપ્રમુત્તા નિરોપધી ॥
ઉવ્30:23
શીલવન્તઃ સુખં દૃષ્ટું સુખં દૃષ્ટું બહુશ્રુતાઃ ।
અરહન્તશ્ ચ સુખં દૃષ્ટું વિપ્રમુક્તપુનર્ભવાઃ ॥
84
યે કેચિ શોકા પરિદેવિતં વા દુક્ખં વ લોકમ્હિ અનેકરૂપં ।
પ્રિયં પટિચ્ચ પ્રભવતિ એતે પ્રિયે અસન્તે ન ભવન્તિ એતે ॥
ઉવ્5:3
શોકા હિ વૈ પરિદેવિતં ચ દુઃખં ચ લોકસ્ય હિ નૈકરૂપમ્ ।
પ્રિયં પ્રતીત્યેહ તદ્ અસ્તિ સર્વં પ્રિયે ઽસતિ સ્યાન્ ન કથં ચિદ્ એતત્ ॥
85
તસ્સા હિ તે સુખિ<ખિ>નો વીતશોકા યેસં પ્રિયં નાસ્તિ લિકે ।
તસ્સા અશોકં વિરજં પ્રાત્થયાના પ્રિયં ન કયિરાથ કહિંચિ લોકે ॥

ઉવ્5:4
તસ્માદ્ ધિ તે સુખિતા વીતશોકા યેષાં પ્રિયં નાસ્તિ કથં ચિદ્ એવ ।
તસ્માદ્ અશોકં પદમ્ એષમાણઃ પ્રિયં ન કુર્વીત હિ જીવલોકે ॥
86 ધ્પ્90
ગતદ્ધુનો વિશોકસ્સ વિપ્રમુત્તસ્સ સબ્બહિં ।
સબ્બગ્ગ્રન્તપ્રહીણસ્સ પરિદાહા ન વિજ્જતિ ॥
ઉવ્29:35
ગતાધ્વનો વિશોકસ્ય વિપ્રમુક્તસ્ય તાયિનઃ ।
સર્વગ્રન્થપ્રહીણસ્ય પરિદાઘો ન વિદ્યતે ॥
87 ધ્પ્90
યેસાં સન્નિચયો નાસ્તિ યે પરિઞાતભોજના ।
આકાશે વ શકુન્તાનાં પદં તેસાં દુરન્નયં ॥
ઉવ્29:25અબેf
યેષાં સંનિચયો નાસ્તિ યે પરિજ્ઞાતભોજનાઃ ।
આકાશૈવ શકુન્તાનાં પદં તેષાં દુરન્વયમ્ ॥
88 ધ્પ્96
શાન્તો તસ્સ મનો હોતિ શાન્તા વાચા ચ કંમુ ચ ।
સંમદંઞાવિમુત્તસ્સ ઉપશાન્તસ્સ તાયિનો ॥
ઉવ્31:45
શાન્તમ્ અસ્ય મનો ભવતિ શાન્તા વાક્ કાયકર્મ ચ ।
સમ્યગાજ્ઞાવિમુક્તસ્ય હ્ય્ ઉપશાન્તસ્ય ભિક્ષુણઃ ॥
89 ધ્પ્94
યસ્સેન્દ્રિયાણિ સમતં ગતાનિ અશ્શા યથા સારથિના સુદાન્તા ।
પ્રહીણમાનસ્સ અનાસવસ્સ દેવા પિ તસ્સ પ્રિહયન્તિ તાયિનો ॥
ઉવ્19:3
યસ્યેન્દ્રિયાણિ સમતાં ગતાનિ અશ્વો યથા સારથિના સુદાન્તઃ ।
પ્રહીણદોષાય નિરાસ્રવાય દેવાપિ તસ્મૈ સ્પૃહયન્તિ નિત્યમ્ ॥
90 ધ્પ્321
દાન્તં નયન્તિ સમિતિં દાન્તં રાજાભિરૂહતિ ।
દાન્તો શ્રેષ્ઠો મનુષ્યેસુ યો ઽતિવાદે તિતિક્ખતિ ॥
ઉવ્19:6
દાન્તો વૈ સમિતિં યાતિ દાન્તં રાજાધિરોહતિ ।
દાન્તઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણાં યો ઽતિવાક્યં તિતીક્ષતિ ॥
91 ધ્પ્322
વરમ્ અસ્સતરા દાન્તા આજાનેયા વ સેન્ધવા ।
કુઞ્જરા વ મહાનાગા આત્તા દાન્તો તતો વરં ॥
ઉવ્19:7
યો હ્ય્ અશ્વં દમયેજ્ જાન્યમ્ આજાનેયં ચ સૈન્ધવમ્ ।
કુઞ્જરં વા મહાનાગમ્ આત્મા દાન્તસ્ તતો વરમ્ ॥
92 ધ્પ્323

ન હિ તેહિ જાનજાતેહિ તાં ભૂમિમ્ અભિસંભવે ।
યથા ઽત્તના સુદાન્તેન દાન્તો દાન્તેન ગચ્છતિ ॥
ઉવ્19:8
ન હિ તેન સ યાનેન તાં ભૂમિમ્ અભિસંભવેત્ ।
યામ્ આત્મના સુદાન્તેન દાન્તો દાન્તેન ગચ્છતિ ॥
93 ધ્પ્81
શેલો યથા એકઘનો વાતેન ન સમીરતિ ।
એવં નિન્દાપ્રશંસાસુ ન સમીરન્તિ પણ્ડિતા ॥
ઉવ્29:49
શૈલો યથાપ્ય્ એકઘનો વાયુના ન પ્રકમ્પ્યતે ।
એવં નિન્દાપ્રશંસાભિર્ ન કમ્પ્યન્તે પણ્ડિતાઃ ॥
94 ધ્પ્9
અનિક્કષાયો કાષાયં યો વસ્તં પરિધેહિતિ ।
અપેતો દમસચ્ચેન ન સો કાષાયમ્ અરિહતિ ॥
ઉવ્29:7
અનિષ્કષાયઃ કાષાયં યો વસ્તં પરિધાસ્યતિ ।
અપેતદમસૌરત્યો નાસૌ કાષાયમ્ અર્હતિ ॥
95 ધ્પ્10
યો તુ વાન્તકષાયસ્સ શીલેહિ સુસમાહિતો ।
ઉપેતો દમસચ્ચેન સ વે કાષાયમ્ અરિહતિ ॥
ઉવ્29:8
યસ્ તુ વાન્તકષાયઃ સ્યાચ્ છીલેષુ સુસમાહિતઃ ।
ઉપેતદમસૌરત્યઃ સ વૈ કાષાયમ્ અર્હતિ ॥
શોકવર્ગ્ગઃ
***** કલ્યાણી *****
96 ધ્પ્116
અભિત્તરેથ કલ્લાણે પાપા ચિત્તં નિવારયે ।
ધંધં હિ કરતો પુંઞં પાપમ્હિ રમતે મનો ॥
ઉવ્28:23
અભિત્વરેત કલ્યાણે પાપાચ્ ચિત્તં નિવારયેત્ ।
ધન્ધં હિ કુર્વતઃ પુણ્યં પાપેષુ રમતે મનઃ ॥
97 ધ્પ્117
કયિર ચે પુરુષો પાપં ન નં કયિરા પુનપ્પુનો ।
ન તમ્હિ છન્દ[ં] કયિરાથ દુક્ખો પાપસ્સ સ[ં]ચયો ॥
ઉવ્28:21
કર્યાચ્ ચેત્ પુરુષઃ પાપં નૈનં કુર્યાત્ પુનઃ પુનઃ ।
ન તત્ર ચ્છન્દં કુર્વીત દુઃખં પાપસ્ય સંચયઃ ॥
98 ધ્પ્118
કયિર ચે પુરુષો પુ[ં]ઞ[ં] કય્[ઇ]ર ચેન[ં] પુનપ્પુનો ।
તમ્હ્[ઇ] એવ છન્દ[ં] કયિરાથ સુખો પુંઞસ્સ સંચયો ॥

ઉવ્28:22
કુર્યાત્ તુ પુરુષઃ પુણ્યં કુર્યાચ્ ચૈનં પુનઃ પુનઃ ।
તત્ર ચ્છન્દં ચ કુર્વીત સુખં પુણ્યસ્ય સંચયઃ ॥
99
શુદ્ધસ્સેવ સદા ફગ્ગૂ શુદ્દસ્સો ઽપોષધો સદા ।
શુદ્ધસ્સ શુચિકમ્મસ્સ સદા સંપજ્જતે વ્રતં ॥
ઉવ્16:15
શુદ્ધસ્ય હિ સદા ફલ્ગુઃ શુદ્દસ્ય પોષથઃ સદા ।
શુદ્ધસ્ય શુચિકર્મણઃ સદા સંપદ્યતે વ્રતમ્ ॥
100 ધ્પ્314અબ્
અકતં દુક્કતં શ્રેયો પચ્છા તપતિ દુક્કતં ।
દુક્કતં મે કતં તિ શોચતિ ભૂયો શોચતિ દોગ્ગતિં ગતો ॥
ઉવ્29:41
અકૃતં કુકૃતાચ્ છ્રેયઃ પશ્ચાત્ તપતિ દુષ્કૃતં ।
શોચતે દુષ્કૃતં કૃત્વા શોચતે દુર્ગતિં ગતઃ ॥
101 ધ્પ્314ચ્દ્
કતઞ્ ચ સુકતં સાધુ યં કત્તા નાનુતપ્પતિ ।
સુકતં મે કતં તિ નન્દતિ ભૂયો નન્દતિ સોગ્ગતિઙ્ ગતો ॥
ઉવ્29:42
કૃતં તુ સુકૃતં શ્રેયો યત્ કૃત્વા નાનુતપ્યતે ।
નન્દતે સુકૃતં કૃત્વા નન્દતે સોગતિં ગતઃ ॥
102 ધ્પ્119
પાપો પિ પશ્શતે ભદ્રં યાવ પાપં ન પચ્ચતિ ।
યદા તુ પચ્ચતે પાપં અથ પાપો પાપાનિ પશ્શતિ ॥
ઉવ્28:19
પાપો ઽપિ પશ્યતે ભદ્રં યાવત્ પાપં ન પચ્યતે ।
યદા તુ પચ્યતે પાપમ્ અથ પાપાનિ પશ્યતિ ॥
103 ધ્પ્120
ભદ્રો પિ પશ્શતે પાપં યાવ ભદ્રં ન પચ્ચતિ ।
યદા તુ પચ્ચતે ભદ્રં અથ ભદ્રો ભદ્રાણિ પશ્શતિ ॥
ઉવ્28:20
ભદ્રો ઽપિ પશ્યતે પાપં યાવદ્ ભદ્રં ન પચ્યતે ।
યદા તુ પચ્યતે ભદ્રમ્ અથ ભદ્રાણિ પશ્યતિ ॥
104
પાપં પિ કરતો ભદ્રં યાવ પાપં ન પચ્ચતિ ।
અથ પયિરાગતે કાલે પાપો પાપાનિ પશ્શતિ ॥
105
ભદ્રં પિ કરતો પાપં યાવ ભદ્રં ન પચ્ચતિ ।
અથ પયિરાગતે કાલે ભદ્રો ભદ્રાણિ પશ્શતિ ॥
106 ધ્પ્124

પાણિમ્હિ ચે વ્રણો ના ઽસ્સ ધારેયા પાણિના વિષં ।
નાવ્રણે વિષમ્ અન્નેતિ નાસ્તિ પાપમ્ અકુર્વ્વતો ॥
ઉવ્28:15
પાણૌ ચાસ્ય વ્રણો ન સ્યાદ્ ધારયેત્ પાણિના વિષમ્ ।
નાવ્રણે ક્રામતિ વિષમ્ નાસ્તિ પાપમ્ અકુર્વતઃ ॥
107 ધ્પ્71
ન હિ પાપકં કતં કમ્મં સજ્જં છીરમ્ વ મુચ્છતિ ।
દહન્તં બાલમ્ અન્નેતિ ભસ્સછન્નો વ પાપકો ॥
ઉવ્9:17
ન હિ પાપકૃતં કર્મ સદ્યઃ ક્ષીરમ્ ઇવ મૂર્છતિ ।
દહન્તદ્ બાલમ્ અન્વેતિ ભસ્માછન્ન ઇવાનલઃ ॥
108
ન હિ પાપકં કતં કમ્મં સજ્જં શસ્તમ્ વ કન્તતિ ।
મરણો ઽપેતો હિ જાનાતિ યા ગતી પાપકંમુનો ॥
ઉવ્9:18
ન હિ પાપકૃતં કર્મ સદ્યં શસ્ત્રમ્ ઇવ કૃન્તતિ ।
સામ્પરાયે તુ જાનાતિ યા ગતિઃ પાપકર્મણામ્ ॥
109
અનાગતં પટિકયિરાથ કિચ્ચં મા વો કિચ્ચં કિચ્ચકાલે વ્યધેયા ।
તં તારિસં પટિકતકિચ્ચકારિં ન નં કિચ્ચં કિચ્ચકાલે વ્યધેહિ ॥
ઉવ્16:1
પૂર્વં હિ કૃત્યં પ્રતિજાગરેત મા મે કૃત્યં કૃત્યકાલે વિહન્યાત્ ।
તં નિત્યકાલે પ્રતિયત્યકારિણં નૈવ કૃત્યં કૃત્યકાલે વિહન્તિ ॥
110
પટિકચ્ચેવ તં કયિરા યં ઞાય્યા હિતમ્ આત્તનો ।
ન શાકટિકમન્તિ સ્સ મન્તં ધીરો પરાક્રમે ॥
ઉવ્4:16
પ્રતિયત્યેવ તત્ કુર્યાદ્ યજ્ જાન્ર્દ્ ધિતમ્ આત્મનઃ ।
ન શાકટિકચિન્તાભિર્ મન્દં ધીરઃ પરાક્રમેત્ ॥
111
યથા શાકટિકો માગ્ગં સમં હેત્તા મહાપથં ।
વિષમં માગ્ગમ્ આસાજ્જ અક્ખછિન્નો થ ઝાયતિ ॥
ઉવ્4:17
યથા શાકટિકો માર્ગં સમં હિત્વા મહાપથમ્ ।
વિષમં માર્ગમ્ આગમ્ય ચ્છિન્નાક્ષઃ શોચતે ભૃશમ્ ॥
112
એવં ધમ્મા અપક્રાંમ અધંમમ્ અનુવત્તિય ।
બાલો મચ્ચુમુખં પ્રાત્તો અક્ખછિન્નો વ ઝાયતિ ॥
ઉવ્4:18
એવં ધર્માદ્ અપક્રમ્ય હ્ય્ અધર્મમ્ અનુવર્ત્ય ચ ।

બાલો મૃત્યુવશં પ્રાતચ્ છિન્નાક્ષ ઇવ શોચતે ॥
113 ધ્પ્307
કાષાયકંઠા બહવો પાપધંમા અસંય્યતા ।
પાપા પાપેહિ કંમેહિ નિરયં તે ઉપપજ્જથ ॥
ઉવ્11:9
કાષાયકણ્ઠા બહવઃ પાપધર્મા હ્ય્ અસંયતાઃ ।
પાપા હિ કર્મભિઃ પાપૈર્ ઇતો ગચ્છન્તિ દુર્ગતિમ્ ॥
114 ધ્પ્306
અભૂતવાદી નિરયં ઉપેતિ યો ચાપિ કત્તા ન કરોમી તિ આહ ।
ઉભો પિ તે પ્રેચ્ચ સમા ભવન્તિ નિહીનકંમા મનુજા પરત્ર ॥
ઉવ્8:1
અભૂતવાદી નરકાન્ ઉપૈતિ યશ્ ચાન્યદ્ અપ્ય્ આચરતીહ કર્મ ।
ઉભૌ હિ તૌ પ્રેત્ય સમૌ નિરુક્તૌ નિહીનધર્મૌ મનુજૌ પરત્ર ॥
115 ધ્પ્125
યો અપ્રદુષ્ટસ્સ નરો પ્રદુષ્યતિ શુદ્ધસ્સ પોષસ્સ અનંગનસ્સ ।
તમ્ એવ બાલં પ્રચ્ચેતિ પાપં સુખુમો રજો પટિવાતં વ ખિતો ॥
ઉવ્28:9
યો હ્ય્ અપ્રદુષ્ટસ્ય નરસ્ય દુષ્યતે શુદ્ધસ્ય નિત્યં વિગતાઙ્ગણસ્ય ।
તમ્ એવ બાલં પ્રત્યાતિ પાપં ક્ષિપ્તં રજઃ પ્રતિવાતં યથૈવ ॥
116 ધ્પ્123
વાણિજો વ ભયં વ માગ્ગં અપ્પસાત્થો મહદ્ધનો ।
વિષં જીવિતુકામો વ પાપાનિ પરિવજ્જયે ॥
ઉવ્28:14
વણિગ્ વા સભયં માર્ગં અલ્પશાસ્ત્રો મહાધનો ।
વિષં જીવિતકામો વા પાપાનિ પરિવર્જયેત્ ॥
117 ધ્પ્291
પરદુક્ખોપધાનેન યો ઇચ્છે સુખમ્ આત્તનો ।
વેરસંસગ્ગસંસટ્ઠો દુક્ખા ન પરિમુચ્ચતિ ॥
ઉવ્30:2
પરદુઃખોપધાનેન ય ઇચ્છેત્ સુખમ્ આત્મનઃ ।
વૈરસંસર્ગસંસક્તો દુઃખાન્ ન પરિમુચ્યતે ॥
118
કુણપસ્સ પિ ગંધુચ્છિજ્જતિ ઉ ઽદ્ધુકિતસ્સ (-છિતસ્સ) પિ રાતિ અચ્ચયા ।
પુરુષસ્સ અધમ્મચારિણો અન્નાહં ગન્ધો ન છિજ્જતિ ॥
119
યથ ગ્ગ્રહપતયો પ્રભૂતરતના આડિત્તે નગરમ્હિ દહ્યમાને ।
મુત્તામણિફટિકરજતહેતો વ્યાયમન્તિ અપિ નીહરેમ કિંચિ ॥
120
તથ-ર્-ઇવ શમણા પ્રભૂતપ્રંઞા અયિરા અયિરપથેસુ સિચ્છમાના ।
જાતિજરામરણભયાદ્દિત્તા દુક્ખાટ્ટા વ્યાયમન્તિ અપિ પ્રાપુણેમ શાન્તિં ॥

કલ્યાણિવગ્ગઃ
***** પુષ્પ *****
121 ધ્પ્54
ન પુષ્પગન્ધો પટિવાતમ્ એતિ ન ચન્દનં તગરં વાહ્લિકં વા ।
સતાન્ તુ ગન્ધો પટિવાતમ્ એતિ સબ્બા દિશા સપ્પુરુષો પ્રવાતિ ॥
ઉવ્6:16
ન પુષ્પગન્ધઃ પ્રતિવાતમ્ એતિ ન વાહ્નિજાત્ તગરાચ્ ચન્દનાદ્ વા ।
સતાં તુ ગન્ધઃ પ્રતિવાતમ્ એતિ સર્વા દિશઃ સત્પુરુષઃ પ્રવાતિ ॥
122 ધ્પ્55
ચન્દનં તગરં ચાપિ ઉપ્પલં અથ વાશ્શિકિં ।
એતેસાં ગન્ધજાતાનાં શીલગન્દધો અનુત્તરો ॥
ઉવ્6:17
તગરાચ્ ચન્દનાચ્ ચાપિ વાર્શિકાયાસ્ તથોત્પલાત્ ।
એતેભ્યો ગન્ધજાતેભ્યઃ શીલગન્દસ્ ત્વ્ અનુત્તરઃ ॥
123 ધ્પ્56
અપ્પામાત્રો અયં ગંધો યોયં તગરચન્દને ।
યો તુ શીલવતાં ગન્ધો વાતિ દેવેસુ ઉત્તમો ॥
ઉવ્6:18
અલ્પમાત્રો હ્ય્ અયં ગંધો યો ઽયં તગરચન્દનાત્ ।
યસ્ તુ શીલવતાં ગન્ધો વાતિ દેવેષ્વ્ અપીહ સઃ ॥
124 ધ્પ્57
તેસાં સમ્પન્નશીલાનાં અપ્રમાદવિહારિણાં ।
સમ્મદંઞાવિમુત્તાનાં મારો માગ્ગં ન વિણ્ડતિ ॥
ઉવ્6:19
તેષાં વિશુદ્ધશીલાનામ્ અપ્રમાદવિહારિણામ્ ।
સમ્યગાજ્ઞાવિમુક્તાનાં મારો માર્ગં ન વિન્દતિ ॥
125 ધ્પ્57
યથા પિ રુચિરં પુષ્પં વન્નવન્તં અગન્ધકં ।
એવં સુભાષિતા વાચા અફલા હોતિ અકુર્વ્વતો ॥
ઉવ્18:6
યથાપિ રુચિરં પુષ્પં વર્ણવત્ સ્યાદ્ અગન્ધવત્ ।
એવં સુભાષિતા વાચા નિષ્ફલા સાવ્ અકુર્વતઃ ॥
126 ધ્પ્52
યથા પિ રુચિરં પુષ્પં વન્નવન્તં સગંધકં ।
એવં સુભાષિતા વાચા સફલા હોતિ કુર્વ્વતો ॥
ઉવ્18:7
યથાપિ રુચિરં પુષ્પં વર્ણવત્ સ્યાત્ સુગંધવત્ ।
એવં સુભાષિતા વાચા સફલા ભવતિ કુર્વતઃ ॥
127 ધ્પ્49
યથા પિ ભ્રમરો પુષ્પા વન્નગન્ધમ્ અહેડયં ।

પ્રડેતિ રસમ્ આદાય એવં ગ્ગ્રામે મુની ચરે ॥
ઉવ્18:8
યથાપિ ભ્રમરઃ પુષ્પાદ્ વર્ણગન્ધાવ્ અહેટયન્ ।
પરૈતિ રસમ્ આદાય તથા ગ્રામં મુનિશ્ ચરેત્ ॥
128 ધ્પ્47
પુષ્પાણિ હેવ પ્રચિનન્તં વ્યાસત્તમનસં નરં ।
સુત્તં ગ્ગ્રામં મહોઘો વા મચ્ચુ-ર્-આદાય ગચ્છતિ ॥
ઉવ્18:14
પુષ્પાણ્ય્ એવ પ્રચિન્વન્તં વ્યાસક્તમનસં નરમ્ ।
સુપ્તમ્ ગ્રામં મહૌઘૈવ મૃત્યુર્ આદાય ગચ્છતિ ॥
129 ધ્પ્48
પુષ્પાણિ હેવ પ્રચિનન્તં વ્યાસત્તમનસં નરં ।
અસંપુર્̥ન્નેસુ કામેસુ અન્તકો કુરુતે વશે ॥
ઉવ્18:15
પુષ્પાણ્ય્ એવ પ્રચિન્વન્તં વ્યાસક્તમનસં નરમ્ ।
અતૃપ્તમ્ એવ કામેષુ ત્વ્ અન્તકઃ કુરુતે વશમ્ ॥
130 ધ્પ્53
યથા પિ પુષ્પરાશિમ્હા કયિરા માલાગુણે બહૂ ।
એવં જાતેન માચ્ચેન કાતવ્વં કુશલં બહું ।
ઉવ્18:10
યથાપિ પુષ્પરાશિભ્યઃ કુર્યાન્ માલાગુણાં બહૂન્ ।
એવં જાતેન મર્ત્યેન કર્તવ્યં કુશલં બહુ ।
131 ધ્પ્44
કો ઇમં પઠવિં વિજેહિતિ યમલોકં વ ઇમં સદેવકં ।
કો ધમ્મપદે સુદેશિતે કુશલો પુષ્પમ્ ઇવ પ્રજેહિતિ ॥
ઉવ્18:1
કો ઇમાં પૃથિવીં વિજેષ્ય્તે યમલોકં ચ તથા સદેવકમ્ ।
કો ધર્મપદં સુદેશિતં કુશલઃ પુષ્પમ્ ઇવ પ્રચેષ્યતે ॥
132 ધ્પ્45
શેર્̥ખો પઠવિં વિજેહિતિ યમલોકં વ ઇમં સદેવકં ।
સો ધમ્મપદે સુદેશિતે કુશલો પુષ્પમ્ ઇવ પ્રજેહિતિ ॥
ઉવ્18:2
શૈક્ષઃ પૃથિવીં વિજેષ્યતે યમલોકં વ તથા સદેવકમ્ ।
સ હિ ધર્મપદં સુદેશિતં કુશલો પુષ્પમ્ ઇવ પ્રજેહિતિ ॥
133 ધ્પ્377
વાશ્શિકી-ર્-ઇવ પુષ્પાણિ મઞ્ચકાનિ પ્રમુઞ્ચતિ ।
એવં રાગઞ્ ચ દોષઞ્ ચ વિપ્રમુઞ્ચથ ભિક્ખવો ॥
ઉવ્18:11
વર્ષાસુ હિ યથા પુષ્પં વગુરો વિપ્રમુઞ્ચતિ ।
એવં રાગં ચ દોષં ચ વિપ્રમુઞ્ચત ભિક્ષવઃ ॥