Patna Dharmapada · Part 2140
134 Dhp46
phenopamaṃ lokam imaṃ vidittā marīcidhammaṃ abhisaṃbudhānāṃ |
chettāna mārassa prapuṣpakāni addaṃśanaṃ maccurājassa gacche ||
Uv18:18
phenopamaṃ kāyam imaṃ viditvā marīcidharmaṃ paribudhya caiva |
chitveha mārasya tu puṣpakāni tv adarśanaṃ mṛtyurājasya gacchet ||
135 Dhp58
yathā saṃkārakūṭamhi ujjhitamhi mahāpathe |
padumaṃ ubbhidaṃ assa śucigandhaṃ manoramaṃ ||
Uv18:12
yathā saṃkārakūṭe vyujjhite hi mahāpathe |
padmaṃ tatra tu jāyeta śucigandhi manoramam ||
136 Dhp59
evaṃ saṃkārabhūtesu andhabhūte pṛthujjane |
atirocanti praṃñāya saṃmasabuddhasāvakā ||
Uv18:13
evaṃ saṃkārabhūte 'sminn andhabhūte pṛthagjane |
prajñayā vyatirocante samyaksaṃbuddhaśrāvakāḥ ||
puṣpavarggaḥ
***** Tahna *****
137 Dhp334
manujassa pramattacāriṇo tahnā vaddhati mālutā iva |
sā prāplavate hurāhuraṃ phalameṣī va vanamhi vānnaro ||
Uv3:4
manujasya pramattacāriṇas tṛṣṇā vardhati māluteva hi |
sa hi saṃsarate punaḥ punaḥ phalam icchann iva vānaro vane ||
138 Dhp335
yaṃ cesā sahate jaṃmī tahnā loke duraccayā |
śokā tassa pravaddhaṃti ovaṭṭhā beruṇā iva ||
Uv3:9
ya etāṃ sahate grāmyāṃ tṛṣṇāṃ loke sudustyajām |
śokās tasya pravardhante hy avavṛṣṭā bīraṇā yathā ||
139 Dhp336
yo cetāṃ sahate jaṃmiṃ tahnāṃ loke duraccayāṃ |
śokā tassa vivaṭṭanti udabindū va pukkhare ||
Uv3:10
yas tv etāṃ tyajate grāmyāṃ tṛṣṇāṃ loke sudustyajām |
śokās tasya nivartante udabindur iva puṣkarāt ||
140 Dhp337
taṃ vo vademi bhadraṃ vo yāvaṃt-ittha samāgatā |
tahnāṃ samūlāṃ khaṇatha uṣīrātthī va beruṇiṃ |
tahnāya khatamūlāya nāsti ṣokā kato bhayaṃ ||
Uv3:11
tad vai vadāmi bhadraṃ vo yāvantaḥ stha samāgatāḥ |
tṛṣṇāṃ samūlāṃ khanatha uśīrārthīva bīraṇām |
tṛṣṇāyāḥ khātamūlāya nāsti ṣokaḥ kuto bhayam ||
141
tahnabitiyo puruṣo drīgham addhāna saṃsari |
etthabhāvaṃñathābhāvaṃ tattha tattha punappuno ||
Uv3:12
tṛṣṇādvitīyaḥ puruṣo dīrgham adhvānam āśayā |
itthaṃbhāvānyathībhāvaḥ saṃsāre tv āgatiṃ gatim ||
142
etam ādīnavaṃ nyāttā tahnā dukkhassa saṃbhavaṃ |
vītatahno anādāno sato bhikkhū parivraje ||
Uv3:18
etad ādīnavaṃ jñātvā tṛṣṇā duḥkhasya saṃbhavaṃ |
vītatṛṣṇo hy anādānaḥ smṛto bhikṣuḥ parivrajet ||
143 Dhp345
na taṃ dṛḍhaṃ bandhanam āhu dhīrā yad āyasaṃ dārujaṃ babbajaṃ vā |
sārttarattā maṇikuṇḍalesu putresu dāresu ca yā apekhā ||
Uv2:5
na tad dṛḍhaṃ bandhanam āhur āryā yad āyasaṃ dāravaṃ balbajaṃ vā |
saṃraktacittasya hi mandabuddheḥ putreṣu dāreṣu ca yā apekṣā ||
144 Dhp346
etaṃ dṛḍhaṃ bandhanam āhu dhīrā ohārinaṃ sukhumaṃ dupramuñcaṃ |
etappi chettāna vrajanti santo anapekhino sabbadukhaṃ prahāya ||
Uv2:6
etad dṛḍhaṃ bandhanam āhur āryāḥ samantataḥ susthiraṃ duṣpramokṣam |
etad api cchitvā tu parivrajanti hy anapekṣinaḥ kāmasukhaṃ prahāya ||
145 Dhp186
na kāhāpaṇavāsena ttrettī kāmesu vijjati |
Uv2:17
na karṣāpaṇavarṣeṇa tṛptiḥ kāmair hi vidyate |
146 Dhp187
api divvesu kāmesu ratiṃ so nādhigacchati ||
tahnakkhayarato hoti saṃmasaṃbuddhsāvako ||
Uv2:18
api divyeṣu kāmeṣu sa ratiṃ nādhigacchati ||
tṛṣṇākṣayarato bhavati buddhānāṃ śrāvakaḥ sadā ||
147 Dhp352
vītatahno anādāno niruttīpadakovido |
akkharāṇāṃ sannipātena (ñ)ñāyyā pūrvvāparāṇi so |
sa ve antimaśārīro mahapraṃño ti vuccati ||
148 Dhp341
saritāni sinehitāni ca somanassāni bhavanti jantuno |
ye sātasitā sukheṣiṇo te ve jātijaropagā ||
Uv3:5
saritāni vai snehitāni vai saumanasyāni bhavanti jantunaḥ |
ye sātasitāḥ sukhaiṣiṇas te vai jātijaropagā narāḥ ||
149 Dhp342
tahnāya purekkhaṭā prajā parisappanti śaśo va bādhito |
te saṃjotanasaṅgasaṅgasattā gabbham upenti punappuno ciraṃ pi ||
Uv3:6
tṛṣṇābhir upaskṛtāḥ prajāḥ paridhāvanti śaśā va vāgurām |
saṃyojanaiḥ saṅgasaktā duḥkhaṃ yānti punaḥ punaś cirarātram ||
150 Dhp348
muñca pure muñca pacchato majjhe muñca bhavassa pāragū |
sabbattha vimuttamānaso na puno jātijarām upehisi ||
Uv29:57
muñca purato muñca paścato madhye muñca bhavasya pāragaḥ |
sarvatra vimuktamānaso na punar jātijarām upeṣyasi ||
151 Dhp344
yo nivvanadho vanā tu mutto vanamutto vanam eva dhāvati |
taṃ puggalam etha paśśatha mutto bandhanam eva dhāvati ||
Uv27:29
yo nirvanagair vimokṣitaḥ saṃvanamukto vanam eva dhāvati |
taṃ paśyatha pudgalaṃ tv imaṃ mukto bandhanam eva dhāvati ||
152 Dhp356
ttriṇadoṣāṇi khettrāṇi rāgadoṣā ayaṃ prajā |
tassā hi vītarāgesu dinnaṃ hoti mahapphalaṃ ||
Uv16:16
kṣetrāṇi tṛṇadoṣāṇi rāgadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatarāgebhyo dattaṃ bhavati mahāphalam ||
153 Dhp357
ttriṇadoṣāṇi khettrāṇi doṣadoṣā ayaṃ prajā |
tassā hi vītadoṣesu dinnaṃ hoti mahapphalaṃ ||
Uv16:17
kṣetrāṇi tṛṇadoṣāṇi dveṣadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād hi vigatadveṣebhyo dattaṃ bhavati mahāphalam ||
154 Dhp358
ttriṇadoṣāṇi khettrāṇi mohadoṣā ayaṃ prajā |
tassā hi vītamohesu dinnaṃ hoti mahapphalaṃ ||
Uv16:18
kṣetrāṇi tṛṇadoṣāṇi mohadoṣā tv iyaṃ prajā |
tasmād vigatamohebhyo dattaṃ bhavati mahāphalam ||
155 Dhp99
ramaṇīyaṃ vatā 'raṇṇaṃ yamhiṃ na ramate jano |
vītarāgāttha raṃsanti nāṃñe kāmāgaveṣiṇo ||
Uv29:17
ramaṇīyāny araṇyāni na cātra ramate janaḥ |
vītarāgātra raṃsyante na tu kāmāgaveṣiṇaḥ ||
156 Dhp99
yathā pi mūle anupadrute dṛḍhe chinno pi rukkho puna-r-īva jāyati |
em eva tahnānuśaye anūhate nivvattate dukkham idaṃ punappuno ||
Uv3:16
yathāpi mūlair anupadrutaiḥ sadā chinno 'pi vṛkṣaḥ punar eva jāyate |
evaṃ hi tṛṣṇānuśayair anuddhṛtair nirvartate duḥkham idaṃ punaḥ punaḥ ||
tahnavarggaḥ
***** Mala *****
157 Dhp241
asajjihāyamalā vedā anuṭṭhāṇamalā gharā |
malo vaṇṇassa kosajjaṃ pramādo rakkhatāṃ malo ||
158 Dhp242
malo istiye duccaritaṃ maccheraṃ dadatāṃ malo |
malo pāpāni kaṃmāṇi assiṃ loke paramhi ca ||
159 Dhp243
tato malataraṃ brūmi avijjā maraṇaṃ malaṃ |
ete male prahattāna niṃmalā bhikkhavo ||
160 Dhp240
ayasā tu malo samuṭṭhito tato uṭṭhāya tam eva khādati |
em eva vidhūnacāriyaṃ sakāni kaṃmāṇi nayanti doggatiṃ ||
Uv9:19
ayaso hi malaḥ samutthitaḥ sa tadutthāya tam eva khādati |
evam hy aniśāmyacāriṇaṃ svāni karmāṇi nayanti durgatim ||
161 Dhp235
pāṇḍupalāśo ca dāni si yamapuruṣā pi ca te upaṭṭhitā |
uyyogamukhe ca tiṣṭhasi pātheyaṃ pi ca te na vijjati ||
162 cf. Dhp236
uyyamassa ghaṭassa āttanā kaṃmāro rajataṃ va niddhame ||
niddhāntamalo anaṅgano bitiyaṃ (vitiyaṃ) ayirabhūmim esi ||
163 Dhp239
anupūrvveṇa medhāvī thokathokaṃ khaṇe khaṇe |
kammāro rajatasseva niddhame malam āttano ||
Uv2:10
anupūrveṇa medhāvī stokaṃ stokaṃ kṣaṇe kṣaṇe |
karmāro rajatasyaiva nirdhamen malam ātmanaḥ ||
164 Dhp244
sujīvaṃ ahirīkena saṃkiliṣṭan tu jīvati |
prakkhaṇḍiṇā pragabbheṇa kākaśūreṇa dhansinā ||
Uv27:3
ahrīkena sujīvaṃ syāt kākaśūreṇa dhvāṅkṣiṇā |
praskandiṇā pragalbhena saṃkliṣṭaṃ tv iha jīvate ||
165 Dhp245
hirīmatā tu dujjīvaṃ niccaṃ śucigaveṣiṇā |
alīnenāpragabbheṇa śuddhājīvena paśśatā ||
Uv27:4
hrīmatā tv iha durjīvaṃ nityaṃ śucigaveṣiṇā |
sulīnenāpragalbhena śuddhājīvena paśyatā ||
166 Dhp252
supaśśaṃ vajjaṃ aṃñesaṃ āttano puna duddaśaṃ |
paresām iha vajjāni uppunāti yathā busaṃ |
āttano puna chādeti kalim va kṛtavāṃ śaṭho ||
Uv27:1
supaśyaṃ paravadyaṃ syād ātmavadyaṃ tu durdṛśam |
paraḥ parasya vadyāni tūtpunāti busaṃ yathā |
ātmanaś chādayaty eṣa kṛtvā yadvat kaliṃ śaṭhaḥ ||
167 Dhp163
sukarāṇi asādhūni āttano ahitāni ca |
yaṃ ve hitaṃ ca sādhūni ca taṃ ve paramadukkharaṃ ||
Uv28:16
sukarāṇi hy asādhūni svātmano hy ahitāni ca |
yad vai hitaṃ ca pathyaṃ ca tad vai paramaduṣkaram ||
168
sukarāṇi asādhūni āttano ahitāni ca |
yāni hitāni sādhūni tāni kurvvanti paṇḍitā ||
169 Dhp316,317
alajjitavve lajjanti lajjitavve na lajjatha |
abhaye bhayadaṃśāvī bhaye cābhayadaṃśino |
micchadṛṣṭisamādānā sattā gacchanti doggatiṃ ||
Uv16:4
alajjitavye lajjante lajjitavye tv alajjanaḥ |
abhaye bhayadarśīno bhaye cābhayadarśinaḥ |
mithyādṛṣṭisamādānāt satvā gacchanti durgatim ||
170 Dhp318
avajje vajjamatino vajje cāvajjasaṃñino |
micchadṛṣṭisamādānā sattā gacchanti doggatiṃ ||
171 Dhp11
asāre sāramatino sāre cā 'sārasaṃñino |
te sāran nādhigacchanti micchasaṃkappagocarā ||
Uv29:3
asāre sāramatayaḥ sāre cāsārasaṃjñinaḥ |
te sāraṃ nādhigacchanti mithyāsaṃkalpagocarāḥ ||
172 Dhp12
sārañ ca sārato ññāttā asārañ ca asārato |
te sāram adhigacchanti saṃmasaṃkappagocarā ||
Uv29:4
sāraṃ tu sārato jñātvā hy asāraṃ cāpi asārataḥ |
te sāram adhigacchanti samyaksaṃkalpagocarāḥ ||
173 Dhp209
avoge yuñjiyāttānaṃ yogamhi ca ayuṃjiya |
atthaṃ hettā priyaggrāhī pṛhayantatthānuyogināṃ ||
Uv5:9
avoge yujya cātmānaṃ yoge cāyujya sarvadā |
arthaṃ hitvā priyagrāhī spṛhayaty arthayogine ||
malavaggaḥ
***** Bāla *****
174 Dhp66
caranti bālā dummedhā amitteṇa-r-iva āttanā |
karontā pāpakaṃ kammaṃ yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ ||
Uv9:13
caranti bālā duṣprajñā hy amitrair iva cātmabhiḥ |
kurvantaḥ pāpakaṃ karma yad bhavati kaṭukaṃ phalam ||
175 Dhp67
kathañ ca taṃ kare kaṃmaṃ yaṃ kattā anutappati |
yassa aṃśumukho rodaṃ vipākaṃ paṭisevati ||
Uv9:14
na tat karrma kṛtaṃ sādhu yat kṛtvā hy anutapyate |
rudann aśrumukho yasya vipākaṃ pratiṣevate ||
176 Dhp68
taṃ ca kaṃmaṃ kataṃ sādhu yaṃ kattā nānutappati |
yassa pratīto sumano vipākaṃ paṭisevati ||
Uv9:15
tat tu karma kṛtaṃ sādhu yat kṛtvā nānutapyate |
yasya pratītaḥ sumanā vipākaṃ pratiṣevate ||
177 Dhp72
yāvad eva anatthāya ñāttaṃ bālassa jāyati |
hanti bālassa śukrāṅggaṃ (?) muddham assa nipātaye ||
Uv13:2
yāvad eva hy anarthāya jñāto bhavati bāliśaḥ |
hanti bālasya śuklāṃśaṃ mūrdhāṃ cāsya pātayet ||
178 Dhp73
asatāṃ bhāvanam icchanti purekkhāñ ca bhikkhusu |
āvāsesu ca essariyaṃ pūjaṃ parakulesu ca ||
Uv13:3
asanto lābham icchanti satkāraṃ caiva bhikṣuṣu |
āvāseṣu ca mātsaryaṃ pūjāṃ parakuleṣu ca ||
179 Dhp74
mameva katamannentu gṛhī pravrajitā ca ye |
na me pratibalā assa kiccā 'kiccesu kesuci ||
Uv13:4
mām eva nityaṃ jānīyur gṛhī pravrajitas tathā |
mama prativaśāś ca syuḥ kṛtyākṛtyeṣu keṣu cit ||
180 Dhp74ef,75ab
iti bālassa saṃkappo icchāmāno ca vaddhati |
aṃñā hi lābhopaniśā aṃñā nibbāṇagāminī ||
Uv13:5
iti bālasya saṃkalpā icchāmānābhivardhakāḥ |
anyā hi lābhopaniṣad anyā nirvāṇagāminī ||
181 Dhp75c-f
evam etaṃ yathābhūtaṃ paśśaṃ buddhassa sāvako |
sakkāraṃ nābhinandeyā vivekaṃ anubrūhaye ||
Uv13:6
etaj jñātvā yathābhūtaṃ buddhānāṃ śrāvakaḥ sadā |
satkāraṃ nābhinandeta vivekam anubṛṃhayet ||
182
jayaṃ ve manyate bālo vācāya paruṣaṃ bhaṇaṃ |
satāṃ hesa jayo hoti yā titikkhā vijānato ||
Uv20:13
jayaṃ hi manyate bālo vacobhiḥ paruṣair vadan |
nityam iva jayas tasya yo 'tivākhaṃ titīkṣati ||
183
abalaṃ tassa balaṃ hoti yassa bālabalaṃ balaṃ |
balassa dhammaguttassa paṭivattā na vijjati ||
Uv20:6
abalaṃ hi balaṃ tasya yasya krodhe balaṃ balam |
kruddhasya dharmahīnasya pratipattir na vidyate ||
184 Dhp63
yo bālo bālamānī paṇḍito cāpi tattha so |
bālo tu paṇḍitamānī sa ve bālo ti vuccati ||
Uv25:22
yo jānīyād ahaṃ bāla iti bālaḥ sa paṇḍitaḥ |
bālaḥ paṇḍitamānī tu bāla eva nirucyate ||
185 Dhp60
drīghā assupato rātrī drīghaṃ śāntassa yojanaṃ |
drīgho bālāna saṃsāro saddhaṃmaṃ avijānatāṃ ||
Uv1:19
dīrghā jāgarato rātrir dīrghaṃ śrāntasya yojanam |
dīrgho bālasya saṃsāraḥ saddharmam avijānataḥ ||
186
pūtimacche kuśāggreṇa yo naro upanahati |
kuśā pi pūtiṃ vāyanti evaṃ bālopasevanā ||
Uv25:7
pūtimatsyāṃ kuśāgreṇa yo naro hy upanahyate |
kuśāpi pūtikā vānti hy evaṃ pāpopasevanāḥ ||
187
tagarañ ca palāśamhi yo naro upanahyati |
pattaṃ pi surabhiṃ vāti evaṃ dhīropasevanā ||
Uv25:8
tagaraṃ palāśapatreṇa yo naro hy upanahyati |
patrāṇy api sugandhīni sad evaṃ saṃgamāt satām ||
188
akaronto pi ce pāpaṃ karonte upasevati |
śaṅkiyo hoti pāpamhi avaṇṇo cāssa rūhati ||
Uv25:9
akurvann api pāpāni kurvāṃam upasevate |
śaṅkito bhavati pāpasya avarṇaś cāsya vardhate ||
189
sevamāno sevamāne saṃpuṭṭho saṃphusaṃ pare |
śaro litto kalāpe vā alitte upaliṃpati |
upalepabhayā dhīro neva pāpasakhā siyā ||
Uv25:10
saṃsevamānaḥ pāpo hi saṃspṛṣṭaḥ saṃsphṛśet parān |
śaro liptaḥ kalāpasthān aliptān upaliṃpati |
upalepabhayād dhīro naiva pāpasakhā bhavet ||
190
tassā phalapuṭasseva ñāyyā saṃpākam āttano |
asanto nopaseveyā santo seveya paṇḍīto ||
Uv25:12
tasmāt phalapuṭasyaiva dṛṣṭvā saṃpākam ātmanaḥ |
asanto nopaseveta santaḥ seveta paṇḍītaḥ ||
191 Dhp64
yāvaj jīvaṃ pi ce bālo paṇḍite payirupāsati |
neva dhammaṃ vijānāti dravvī sūparasān iva ||
Uv25:13
yāvajjīvaṃ pi ced bālaḥ paṇḍitāṃ paryupāsate |
na sa dharmaṃ vijānāti darvī sūparasān iva ||
192 Dhp65
muhuttam api ce praṃño paṇḍite payirupāsati |
khipraṃ dhammaṃ vijānāti jihvā sūparasān iva ||
Uv25:14
muhūrtam api saprajñaḥ paṇḍitāṃ paryupāsate |
sa vai dharmaṃ vijānāti jihvā sūparasān iva ||
193 Dhp121
nāppaṃ pāpassa maṃñeyā na me taṃ āgamiṣyati |
udabindunipātena udakuṃbho pi pūrati ||
pūrate bālo pāpassa thokathokaṃ pi ācinaṃ |
Uv17:5
nālpaṃ manyeta pāpasya naitaṃ mām āgamiṣyati |
udabindunipātena mahākumbho 'pi pūryate |
pūryanti bālaḥ pāpair hi stokastokaṃ kṛtair api ||
194 Dhp121
nāppaṃ pāpassa maṃñeyā na me taṃ āgamiṣyati ||
udabindunipātena udakumbho pi pūrati |
pūrate praṃño puṃñassa thokathokaṃ pi ācinaṃ ||
Uv17:5
nālpaṃ manyeta pāpasya naitaṃ mām āgamiṣyati ||
udabindunipātena mahākumbho 'pi pūryate |
pūryanti bālāḥ pāpair hi stokastokaṃ kṛtair api ||
bālavarggaḥ
***** Daṇḍa *****
195 Dhp141
na naggacariyā na jaṭā na paṃko nānāśanaṃ tthaṇḍīlaśāyikā vā |
rajocelaṃ ukkuṭukapradhānaṃ śodhenti māccaṃ avitiṇṇakaṃchaṃ ||
Uv33:1
na nagacaryā na jaṭā na paṅkā no 'nāśanaṃ sthaṇḍīlaśāyikā vā |
na rajomalaṃ notkuṭukaprahāṇaṃ śodheta martyaṃ hy avitīrṇakāṅkṣaṃ ||
196 Dhp142
alaṃkato cāpi samaṃ careyā dānto śānto niyato dhammacārī |
sabbesu prāṇesu nidhāya daṇḍaṃ so brāhmaṇo so śamaṇo sa bhikkhū ||
Uv33:2
alaṃkṛtaś cāpi careta dgarmaṃ kṣānto dānto niyato brahmacārī |
sarveṣu bhūteṣu nidhāya daṇḍaṃ sa brāhmaṇaḥ sa śramaṇaḥ sa bhikṣuḥ ||
197 Dhp133
mā vade paruṣaṃ kaṃci vuttā paṭivadeyu taṃ |
dukkhā hi sārambhakathā paṭidaṇḍā phuseyu taṃ ||
Uv26:3
mā kaṃ cit paruṣaṃ brūthaḥ proktāḥ prativadanti tam |
duḥkhā hi saṃrambhakathāḥ pratidaṇḍaṃ spṛśanti hi ||
198
sace iresi āttānaṃ kaṃso upahato-r-iva |
jātīmaraṇasaṃsāraṃ ciraṃ praccanubhohisi ||
Uv26:4
yadīrayasi hātmānaṃ kaṃsīvopahatā sadā |
jātīmaraṇasaṃsāraṃ ciraṃ hy anubhaviṣyasi ||
199 Dhp134
na ce iresi āttānaṃ kaṃso anupahato-r-iva |
esa prātto si nibbāṇaṃ sārambhā te na vijjati ||
Uv26:5
na tv īrayasi hātmānaṃ kaṃsir nopahatā yathā |
eṣa prāpto 'si nirvāṇaṃ saṃrambhas te na vidyate ||
200 Dhp135
yathā daṇḍena gopālo gāvo p(r)ājeti gocaraṃ |
evaṃ jarā ca maccū ca prāṇināṃ adhivattati ||
Uv1:17
yathā daṇḍena gopālo gāḥ prāpayati gocaram |
evaṃ rogair jarāmṛtyuḥ āyuḥ prāpayate nṛṇām ||
201 Dhp315c-f
yathā daṇḍena gopālo gāvo rakṣati sāmināṃ |
evaṃ rakkhatha āttānaṃ khaṇo vo mā upaccagū |
khaṇātītā hi śocanti nirayamhi samappitā ||
Uv5:17c-f
(yathā daṇḍena gopālo gāvo rakṣati sāmināṃ |)
evaṃ gopayatātmānaṃ kṣaṇo vo mā upatyagāt |
kṣaṇātītā hi śocante narakeṣu samarpitāḥ ||
202 Dhp130
sabbe trasanti daṇḍānāṃ sabbesaṃ jīvitaṃ priyaṃ |
āttānaṃ upamaṃ kattā neva haṃyyā na ghātaye ||
Uv5:19
sarve daṇḍasya bibhyanti sarveṣāṃ jīvitaṃ priyam |
ātmānam upamāṃ kṛtvā naiva hanyān na ghātayet ||
203 Dhp131
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena vihiṃsati |
āttano sukham eṣāṇo precca so na labhate sukhaṃ ||
Uv30:3
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena vihiṃsati |
ātmanaḥ sukham eṣāṇaḥ sa vai na labhate sukham ||
204 Dhp132
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena na vihiṃsati |
āttano sukham eṣāṇo precca so labhate sukhaṃ ||
Uv30:4
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena na vihiṃsati |
ātmanaḥ sukham eṣāṇaḥ sa pretya labhate sukham ||
205 Dhp78a-d,76ef
na bhajetha pāpake mitre na bhajetha puruṣā 'dhame |
bhajetha praṃñe (prāṃña-) medhāvī bhajetha puruṣottame |
tārise bhajemānassa śreyo hoti na pāpiyo ||
Uv25:3a-d,28:7ef
na bhajet pāpakaṃ mitraṃ na bhajet puruṣādhamam |
bhajeta mitraṃ kalyāṇaṃ bhajed uttamapūruṣam |
tādṛśaṃ bhajamānasya śreyo bhavati na pāpakam ||
206 Dhp76
nidhino va pravattāraṃ yaṃ paśśe vajjadaṃśinaṃ |
nigṛhyavādiṃ medhāvīṃ tārisaṃ puruṣaṃ bhaje |
tāriṣaṃ bhajamānassa śreyo hoti na pāpiyo ||
Uv28:7
niṣeddhāraṃ pravaktāraṃ yaj jāned vadyadarśinam |
nigṛhyavādinaṃ dhīraṃ tādṛśaṃ satataṃ bhajent |
tādṛśaṃ bhajamānasya śreyo bhavati na pāpakam ||
207 Dhp77
ovadeyā anuśāseyā asabbhāto nivāraye |
satāṃ hetaṃ priyaṃ hoti asatāṃ hoti apriyaṃ ||
Uv5:26
avavadetānuśāsīta cāsabhyāc ca nivārayet |
asatāṃ na priyo bhavati satāṃ bhavati priyaṃ ||
208
tassā satāñ ca asantāñ ca nānā hoti gatī |
asanto nirayaṃ yānti santo saggaparāyaṇā ||
Uv5:27
asantaś caiva santaś ca nānā yānti tv itaś cyutāḥ |
asanto narakaṃ yānti santaḥ svargaparāyaṇāḥ ||
209 Dhp152
appaśśuto ayaṃ puruṣo balivaddo va (j)jīrati |
māṃsāni tassa vaddhanti praṃñā tassa na vaddhanti ||
210 Dhp309
cattāri ṭṭhāṇāni naro pramatto āpajjate paradāropasevī |
apuṃñalābhaṃ anikāmaśeyaṃ nindaṃ tritīyaṃ nirayaṃ catutthaṃ ||
Uv4:14
sthānāni catvāri naraḥ pramatta āpadyate yaḥ paradārasevī |
apunyalābhaṃ hy anikāmaśayyaṃ nindāṃ tṛtīyaṃ narakaṃ caturtham ||
211 Dhp310
apuṃñalābho ca gatī ca pāpiko bhītassa bhītāya ratī pi appikā |
rājā pi daṇḍaṃ garukaṃ praṇeti kāyassa bhedā nirayaṃ upeti ||
Uv4:/15/
apuṇyalābhaṃ ca gatiṃ ca pāpikāṃ bhītasya bhītābhir athālpikāṃ ratim |
rājā ca daṇḍaṃ garukaṃ dadāti kāyasya bhedād narakeṣu pacyate ||
212
saṃyyatā sugatiṃ yānti doggatiṃ yānti asaṃyyātā |
mā ssu viśśāsam āpādi iti vindu samaṃ care ||
213
mākuñjara nāgam āsida dukkho kuñjara nāgamaṃsado |
na hi nāgahatassa kuñjara sugatī ito paraaṃ yato ||
214
giriduggavicāriṇaṃ yathā sīhaṃ parvvatapaṭṭhigocaraṃ |
naravīram apetabheravaṃ mā hiṃsittha anomanikramaṃ ||
215 Dhp320
ahaṃ nāgo va saṃggrāme cāpātipatite śare |
atīvāde titikkhāmi duśśīlo hi bahujano ||
Uv29:21
ahaṃ nāga iva saṃgrāme cāpād utpatitāṃ śarān |
atīvākyaṃ titīkṣāmi duḥśīlo hi mahājanaḥ ||
daṇḍavarggaḥ
***** śaraṇa *****
216 Dhp188
bahū ve śaraṇaṃ yānti parvvate ca vanāni ca |
vastūni rukkhacittāṇi manuṣyā bhayatajjitā ||
Uv27:31
bahavaḥ śaraṇaṃ yānti parvatāṃś ca vanāni ca |
ārāmāṃ vṛkṣacaityāṃś ca manuṣyā bhayatarjitāḥ ||
217 Dhp189
na etaṃ śaraṇaṃ khemmaṃ na etaṃ śaraṇaṃ uttamaṃ |
etaṃ śaraṇam āgaṃma sabbadukkhā pramuccati ||
Uv27:32
naitad dhi śaraṇaṃ kṣemaṃ naitac charaṇaṃ uttamam |
naitac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate ||
218 Dhp190
yo tu buddhañ ca dhammañ ca saghaṃ ca śaraṇaṃ gato |
cattāri ca ayirasaccāni yathābhūtāni paśśati ||
Uv27:33
yas tu buddhaṃ ca dharmaṃ ca saṃghaṃ ca śaraṇaṃ gataḥ |
catvāri cāryasatyāni prajñayā paśyati yadā ||
219 Dhp192
etaṃ ve śaraṇaṃ khemmaṃ etaṃ śaraṇam uttamaṃ |
etaṃ śaraṇam āgamma sabbadukkhā pramuccati ||
Uv27:35
etad dhi śaraṇaṃ kṣemam etac charaṇam uttamam |
etac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate ||
220
gavāṃ ce taramāṇānāṃ jihmaṃ gacchati puṅgavo |
sabbā tā jihmaṃ gacchaṃti nette jihmagate sati ||
221
evām eva manuṣyesu yo hoti śreṣṭhasaṃmato |
sa ce adhaṃmaṃ carati prāg eva itarā prajā ||
222
gavāṃ ce taramāṇānāṃ ujjuṃ gacchati puṅgavo |
sabbā tā ujjuṃ gacchaṃti nette ujjugate sati ||
223
evām eva manuṣyesu yo hoti śreṣṭhasaṃmato |
sa ce dhaṃmaṃ carati prāg eva itarā prajā ||
224 Dhp169
dhaṃmaṃ care sucaritaṃ na naṃ duccaritaṃ care |
dhammacārī sukhaṃ śeti assiṃ loke paramhi ca ||
Uv30:5
dharmaṃ caret sucaritaṃ nainaṃ duścaritaṃ caret |
dharmacārī sukhaṃ śete hy asmiṃ loke paratra ca ||
225
dhaṃmaṃ care sucaritaṃ na naṃ duccaritaṃ care |
brahmacārī sukhaṃ śeti assiṃ loke paramhi ca ||
226 Dhp364
dhaṃmārāmo dhaṃmarato dhaṃmaṃ anuvicintayaṃ |
dhammam anussaraṃ bhikkhū dhammā na parihāyati ||
Uv32:8
dharmārāmo dharmarato dharmam evānucintayam |
dharmaṃ cānusmaraṃ bhikṣur dharmān na parihīyate ||
227
dhammo have rakkhati dhammacārī dhammo sucinno sukhāya dahāti |
esānuśaṃso dhamme sucinne na doggatiṃ gacchati dhammacārī ||
Uv30:7
dharmaḥ sadā rakṣati dharmacārinaṃ dharmo sucīrṇaḥ sukham ādadhāti |
eṣānuśaṃso dharme sucīrne na durgatiṃ gacchati dharmacārī ||
228
dhammo have rakkhati dhammacārī dhammo sucinno sukhāya dahāti |
esā 'nuśaṃso dhamme sucinne na doggatiṃ gaccha<ccha>ti brahmacārī ||
229 Dhp155
acarittā brahmaceraṃ aladdhā yovvane dhanaṃ |
jinnakroṃcā va jhāyaṃti jhīnamacche va pallare ||
Uv17:3
acaritvā brahmaceryam alabdhvā yauvane dhanam |
jīrṇakrauñcaiva dhyāyante 'lpamatsya iva palvale ||
230 Dhp156
acarittā brahmaceraṃ aladdhā yovvane dhanaṃ |
śenti cāpādhikinno vā porāṇāni a 'nutthanaṃ ||
Uv17:4
acaritvā brahmacaryam alabdhvā yauvane dhanam |
śenti cāpātikīrṇā vā paurāṇāny anucintitāḥ ||
231 Dhp91
ujjujjanti satīmanto na nikete ramaṃti te |
haṃsā va pallaraṃ hettā okam okaṃ jahaṃti te ||
Uv17:1
smṛtimantaḥ prayujyante na nikete ramanti te |
haṃsvat palvalaṃ hitvā hy okam oghaṃ jahanti te ||
232 Dhp175
haṃsā va ādiccapathe vehāyasaṃ yānti iddhiyā |
niyyāṃti dhīrā lokamhi mārasenaṃ pramaddiya ||
Uv17:2
haṃsādityapathe yānti ākāśe jīvitendriyāḥ |
niryānti dhīrā lokān mārasainyaṃ pramathya te ||
233 Dhp146
kin nu hāśo kim ānando niccaṃ prajjalite sati |
andhakāramhi prakkhittā pradīpaṃ na gaveṣatha ||
Uv1:4
ko nu harṣaḥ ka ānanda evaṃ prajvalite sati |
andhakāraṃ praviṣṭāḥ stha pradīpaṃ na gaveṣatha ||
234 Dhp315
praccaṃtimaṃ vā nagaraṃ guttaṃ sāntabāhiraṃ |
evaṃ rakkhatha āttānaṃ khaṇo vo mā upaccagū |
khaṇātītā hi śocaṃti nirayamhi samappitā ||
Uv5:16,17
yathā pratyantanagaraṃ guptam antarbahisthiram |
evaṃ gopayatātmānaṃ kṣaṇo vo mā hy upatyagāt |
kṣaṇātītā hi śocante narakeṣu samarpitāḥ ||
235 Dhp264
na muṇḍabhāvā śamaṇo avrato alikaṃ bhaṇaṃ |
icchālobhasamāpanno śamaṇo kiṃ bhaviṣyati ||
Uv11:13
na muṇḍabhāvāc chramaṇo hy avṛtas tv anṛtaṃ vadan |
icchālobhasamāpannaḥ śramaṇaḥ kiṃ bhaviṣyati ||
236 Dhp265
yo tu śameti pāpāni aṇutthūlāni sabbaśo |
śamaṇā eva pāpānāṃ śamaṇo ti pravuccati ||
Uv11:14
śamitaṃ yena pāpaṃ syād aṇusthūlaṃ hi sarvaśaḥ |
śamitatvāt tu pāpānāṃ śramaṇo hi nirucyate ||
237 Dhp339
yassa chattrīśatiṃ sotā mānāphassamayā bhriśā |
vāhā vahanti dudriṣṭiṃ saṃkappā ggredhaniśśitā ||
Uv31:29
srotāṃsi yasya ṣaṭtriṃśan manaḥprasravaṇnāni hi |
vahanti nityaṃ durdṛṣṭeḥ saṃkalpair gredhaniḥśritaiḥ ||
238 Dhp221
krodhaṃ jahe viprajaheya mānaṃ saṃyojanaṃ sabbam atikrameyā |
taṃ nāmarūpamhi asajjamānaṃ akiṃcanaṃ nānupatanti dukkhā ||
Uv20:1
krodhaṃ jahet viprajahec ca mānaṃ saṃyojanaṃ sarvam atikrameta |
taṃ nāmne rūpe ca asajyamānam akiñcanaṃ nānupatanti saṅgāḥ ||
śaraṇavarggaḥ
***** Khānti *****
239 Dhp184
khāntī paramaṃ tapo titikkhā nibbāṇaṃ paramaṃ vadanti buddhā |
na hi pravrajito paropaghātī śmaṇo hoti pare vihesayāno ||
Uv26:2
kṣāntiḥ paramaṃ tapas titīkṣā nirvāṇaṃ paramaṃ vadanti buddhāḥ |
na hi pravrajitaḥ paropatāpī śramaṇo bhavati paraṃ viheṭhayaṃ vai ||
240 Dhp225
ahiṃsakā ye munayo niccaṃ kāyena saṃvṛtā |
te yānti accutaṃ ṭṭhāṇaṃ yattha gantā na śocati ||
Uv7:7
ahiṃsakā vai munayo nityaṃ kāyena saṃvṛtāḥ |
te yānti hy acyutaṃ sthāṇaṃ yatra gantā na śocati ||
241 Dhp300
suprabuddhaṃ prabujjhanti sadā gotamasāvakā |
yesāṃ divā ca rātto ca ahiṃsāya rato mano ||
Uv15:17
suprabuddhaṃ prabudhyante ime gautamasśrāvakāḥ |
yeṣāṃ divā ca rātrau caiv āhiṃsāyāṃ rataṃ manaḥ ||
242 Dhp301
suprabuddhaṃ prabujjhanti sadā gotamasāvakā |
yesāṃ divā ca rātto ca bhāvanāya rato mano ||
Uv15:25
suprabuddhaṃ prabudhyante ime gautamasśrāvakāḥ |
yeṣāṃ divā ca rātrau ca nirvāṇe 'bhirataṃ manaḥ ||
243 Dhp299
suprabuddhaṃ prabujjhanti sadā gotamasāvakā |
yesāṃ divā ca rātto ca niccaṃ kāyagatā satī ||
Uv15:15
suprabuddhaṃ prabudhyante ime gautamasśrāvakāḥ |
yeṣāṃ divā ca rātrau ca nityaṃ kāyagatā smṛtiḥ ||
244 Dhp181
ye jhānaprasutā dhīrā nekkhaṃmo 'paśame ratā |
devā pi tesaṃ prihayanti saṃbuddhānāṃ satīmatāṃ ||
Uv21:9
ye dhyānaprasṛtā dhīrā naiṣkramyopaśame ratāḥ |
devāpi spṛhayanty eṣāṃ buddhānāṃ śrīmatāṃ sadā ||
245 Dhp98
aranne yadi vā ggrāme ninne vā yadi vā thale |
yattha arahanto viharaṃti taṃ bhomaṃ rāmaṇīyakaṃ ||
Uv29:18
grāme vā yadi vāraṇya nimne vā yadi vā sthale |
yatrārhanto viharanti te deśā ramaṇīyakaṃ ||
246
ekaṃ pi ce prāṇaṃ aduṣṭacitto mettāyate kuśalī tena hoti |
sabbe ca prāṇe manasā 'nukaṃpī prabhūtam ayiro prakaroti puṃñaṃ ||
Uv31:43
ekam api cet prāṇam aduṣṭacitto maitrāyate kuśalaṃ tena hi syāt |
sarvāṃs tu satvāṃ manasānukampaṃ prabhūtam aryaḥ prakaroti puṇyam ||
247
ye sattaśaṇḍāṃ paṭhaviṃ vijettā rājariṣayo yajamānā 'nupariyagu |
aśśamedhaṃ puruṣamedhaṃ saṃmaprāsa vāyupeyaṃ nirāggadaṃ |
mettassa cittassa subhāvitassa kalāṃ pi te nānubhavanti ṣoḍaśiṃ |
candaprabhāṃ tāragaṇā va sabbe ||
248
yo 'tha metteṇa cittena sabbe prāṇe nukaṃpati |
mettaṃ se sabbabhūtesu veraṃ tassa na kenaci ||
Uv31:42
avyāpannena cittena yo bhūtāny anukampate |
maitraḥ sa sarvasatveṣu vairaṃ tasya na kena cit ||
249
yassa sabbe ahorātte ahiṃsāya rato mano |
mettaṃ se sabbabhūtesu veraṃ tassa na kenaci ||
250
yassa sabbe ahorātte ahiṃsāya rato mano |
mettaṃ se sabbabhūtesu veraṃ tassa na kenaci ||
251
yassa sabbe ahorātte niccaṃ kāyagatā satai |
mettaṃ se sabbabhūtesu veraṃ tassa na kenaci ||
252
yo na hanti na ghāteti na jināti na jāpaye |
mettaṃ se sabbabhūtesu veraṃ tassa na kenaci ||
253 Dhp5
na hi vereṇa verāṇi śāmantīha kadācanaṃ |
avereṇa tu śāmaṃti esa dhaṃmo sanātano ||
Uv14:11
na hi vaireṇa vairāṇi śāmyantīha kadā cana |
kṣantyā vairāṇi śāmyanti eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||
254 Dhp6
pare ca na vijānaṃti veram ettha jayāmatha |
ye ca tattha vijānaṃti tato śāṃmaṃti medhakā ||
Uv14:8
pare hi na vijānanti vayam atrodyamāmahe |
arta ye tu vijānanti teṣāṃ śāmyanti methakāḥ ||
255 Dhp197
susukhaṃ vata jīvāmo veriṇesu averiṇo |
veriṇesu manuṣyesu viharāma averiṇo ||
Uv30:47
susukhaṃ bata jīvāmo vairikeṣu avairikāḥ |
vairikeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy avairikāḥ ||
256 Dhp199
susukhaṃ vata jīvāmo ussukesu anussukā |
ussukesu manuṣyesu viharāma anussukā ||
Uv30:43
susukhaṃ bata jīvāmo hy utsukeṣu tv anutsukāḥ |
utsukeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anutsukāḥ ||
257 Dhp200ab
susukhaṃ vata jīvāmo yesaṃ no nāsti kiṃcanaṃ |
sakiñcanesu manuṣyesu viharāma akiṃcanaṃ ||
Uv30:44ab
susukhaṃ bata jīvāmo yeṣāṃ no nāsti kiñcanaṃ |
mithilāyāṃ dahyamānāyāṃ na no dahyati kiñcanam ||
258 Dhp170
yathā bubbudakaṃ paśśe yathā paśśe marīcikaṃ |
evaṃ lokaṃ avecchānaṃ maccurājā na paśśati ||
Uv27:15
yathā budbudikāṃ paśyed yathā paśyen marīcikām |
evaṃ lokaṃ avekṣaṃ vai mṛtyurājaṃ na paśyati ||
259 Dhp148
parijinnam idaṃ rūpaṃ roganīḍaṃ prabhaṃguraṃ |
bhijjīhiti<ti> pūtisaṃdeho maraṇāttaṃ hi jīvitaṃ ||
Uv1:34
parijīrṇam idaṃ rūpaṃ roganīḍaṃ prabhaṅguram |
bhetsyate pūty asaṃdehaṃ maraṇāntaṃ hi jīvitam ||
260
jihmaṃ ca driṣṭā dukhitaṃ ca vyādhitaṃ pretañ ca driṣṭā na cirassa mānavo |
saṃvego tīppe (?) vipulo (?) ajāyatha accecchi dhīro gṛhibandhanāni ||
Uv1:27
jīrṇaṃ ca dṛṣṭveha tathaiva rogiṇaṃ mṛtaṃ ca dṛṣṭvā vyapayātacetasam |
jahau sa dhīro gṛhabandhanāni kāmā hi lokasya na supraheyāḥ ||
khāntivarggaḥ
***** āsava *****
261 Dhp85
appakā te manuṣyesu ye janā pāragāmino |
athāyam itarā prajā tīram evānudhāvati ||
Uv29:33
alpakās te manuṣyeṣu ye janāḥ pāragāmina |
atheyam itarāḥ prajās tīram evānudhāvati ||
262 Dhp86
ye ca kho saṃmadākkhāte dhamme dhaṃmānuyattino |
te janā pāram ehiṃti maccudheyaṃ suduttaraṃ ||
Uv29:34
ye tarhi samyag ākhyāte dharme dharmānudarśinaḥ |
te janāḥ pāram eṣyanti mṛtyudheyasya sarvaśaḥ ||
263 Dhp87
kihne dhamme viprahāya śukre bhāvetha paṇḍitā |
okā anokam āgaṃma viveko yattha dūramaṃ ||
Uv16:14a-d
kṛṣnāṃ dharmāṃ viprahāya śuklāṃ bhāvayatha bhikṣavaḥ |
okād anokam āgamya vivekaṃ anubṛṃhayet ||
264 Dhp88
tatthābhiratim eṣāṇā hettā kāme akiṃcanā |
payirodametha āttānaṃ cittaṃ kileśehi sabbaśo ||
Uv16:14ef
tatra cābhirametāryo hitvā kāmān akiñcanaḥ |
(payirodametha āttānaṃ cittaṃ kileśehi sabbaśo ||)
265 Dhp89
yassa saṃbodhiaṃgehi samaṃ cittaṃ subhāvitaṃ |
āttānapaṭinissagge anupādāya ye ratā |
khīṇāsavā jutīmanto te loke parini(v)vṛtā ||
Uv31:39
saṃbodhyaṅgeṣu yeṣāṃs tu samyak cittaṃ subhāvitam |
ādānaṃ pratiniḥsṛjya cānupādāyam āśritāḥ |
kṣīṇāsavā vāntadoṣās te loke parinirvṛtāḥ ||
266 Dhp292
yad<a>hi kiccaṃ tad apaviddhaṃ akiccaṃ puna kīrati |
unnaddhānāṃ pramattānāṃ tesaṃ vaddhaṃti āsavā ||
Uv4:19a-d
yat kṛtyaṃ tad apaviddhaṃ akṛtyaṃ kriyate punaḥ |
uddhatānāṃ pramattānāṃ teṣaṃ vardhanti āsavāḥ ||
267 Dhp293
yesaṃ ca susamāraddhā niccaṃ kāyagatā satī |
akiccaṃ te na sevaṃti kicce sātaccakāriṇo |
satānāṃ samprajānānāṃ tesaṃ khīyaṃti āsavā ||
Uv4:20ab,ef
yesaṃ ca susamāraddhā niccaṃ kāyagatā satī |
akiccaṃ te na sevaṃti kicce sātaccakāriṇo |
satānāṃ samprajānānāṃ tesaṃ khīyaṃti āsavā ||
268 Dhp253
paravajjānupaśśīnāṃ niccaṃ ojjhāyasaṃñinā |
āsavā tesaṃ vaddhanti ārā te āsavakkhayā ||
Uv27:2cd,4:19ef
paravadyānudarśino nityāvadhyānasaṃjñinaḥ |
āsavās teṣu vardhante ārāt te hy āsravakṣayāt ||
269 Dhp226
jāgarikām anuyuttānāṃ ahorāttānuśikkhiṇāṃ |
nibbāne adhimuttānāṃ atthaṃ gacchaṃti āsavā ||
Uv15:8
jāgaryam anuyuktānām ahorātrānuśikṣiṇām |
amṛtaṃ cādhimuktānām astaṃ gacchanti āsravāḥ ||
270 Dhp93
yesā 'savā parikkhīṇā āhāre ca aniśśitā |
śuṃñatā ānimitto ca vimogho yesa gocaro |
ākāśe va śakuntānāṃ padaṃ tesaṃ durannayaṃ |
Uv29:31
yeṣāṃ bhavaḥ parikṣīṇo hy aparāntaṃ ca nāśritāḥ |
śunyatā cānimittaṃ ca samādhiś caiva gocaraḥ |
ākāśaiva śakuntānāṃ padaṃ teṣaṃ duranvayam |
271 Dhp271
na hi śīlavrateneva bāhuśoccena vā puna |
atha vā samādhilābhena vivittaśayanena vā ||
Uv32:31
na śīlavratamātreṇa bahuśrutyena vā punaḥ |
tathā samādhilābhena viviktaśayanena vā ||
Original text: Patna Dharmapada · Edition: Margaret Cone: "Patna Dharmapada, Part I: Text", JPTS 13 (1989), pp. 101-217. · Data entry Tatsushi Tamai · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0