પાશુપતસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 2

* અત્ર ભવ ઇતિ વિદ્યાકલાપશૂનામેવ ગ્રહણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.44:1
* તસ્યોત્પત્તિકર્તા ભગવાન્ ઇત્યતો ભવોદ્ભવ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.44:2
* અત્રોત્પાદકાનુગ્રાહકતિરોભાવકધર્મિ કારણમ્ ઉત્પાદ્યાનુગ્રાહ્યતિરોભાવ્યધર્મિ કાર્યમ્ ઇત્યેતત્ કાર્યકારણયોર્ લક્ષણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.44:3
* એતસ્મિન્ કારણે પ્રપત્ત્યાદિ ક્રમોપયોગિ દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.44:4
* એવમત્ર ભગવત્કૌણ્ડિન્યકૃતે પઞ્ચાર્થભાષ્યે પ્રથમોઽધ્યાયઃ સહ બ્રહ્મણા ગ્રન્થતો ઽર્થતશ્ચ પરિસમાપ્ત ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.44:5
પાશુપતસૂત્ર, 2
વામઃ

* નામભિઃ શ્રેષ્ઠ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.1:1
* ઉક્તં હિ । પુરુષધ્વજશૃઙ્ગેષુ હવિર્ભૂષણલક્ષ્મસુ । વામઃ શ્રેષ્ઠેષ્વવક્રેષુ નવસ્વર્થેષુ કીર્તિતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.1:2
* આહ કિંનિમિત્તાસ્યોત્પાદકાદિપ્રવૃત્તિઃ કિંપ્રયોજના વા ॥ પ્સ્ભ્_2.1:3
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.1:4
દેવસ્ય

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.2:1
* અત્ર દેવ ઇતિ દિવુ ક્રીડાયામ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.2:2
* ક્રીડાધર્મિત્વાત્ ક્રીડાનિમિત્તા ॥ પ્સ્ભ્_2.2:3
* ક્રીડાવાનેવ સ ભગવાન્ વિદ્યાકલાપશુસંજ્ઞકં ત્રિવિધમપિ કાર્યમ્ ઉત્પાદયન્ અનુગૃહ્ણાતિ તિરોભાવયતિ ચેત્ય્ અતો દેવઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.2:4
* પ્રવૃત્તિશ્ચોત્પત્ત્યાદિફલા દ્રષ્ટવ્યા ॥ પ્સ્ભ્_2.2:5
* દેવસ્ય ઇતિ તદ્ધર્મિત્વે ષષ્ઠી ॥ પ્સ્ભ્_2.2:6
* આહ કિં નામદ્વયમેવાત્ર કારણે વિતન્યતે અર્થદ્વયમેવ વા આહોસ્વિદ્ અન્યદપ્યસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.2:7
* ઉચ્યતેઽસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.2:8
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_2.2:9
જ્યેષ્ઠસ્ય

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:1
* અત્ર પરત્વાજ્ જ્યેષ્ઠઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:2
* કેષાં કેન વા પરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:3
* તદ્ ઉચ્યતે સિદ્ધસાધકપશૂનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:4
* તદાયત્તત્વાત્ સિદ્ધસાધકભાવસ્ય સર્વપશૂનાં ચ પ્રવૃત્તિનિવૃત્તિસ્થિત્યાદિફલાનામ્ ઇત્યતો જ્યેષ્ઠઃ પરતરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:5
* પરતમશ્ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:6
* અકૃતકં ચાસ્યૈશ્વર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:7
* ઉક્તં હિ । દૃક્ક્રિયાલક્ષણા શક્તિસ્તત્ત્વધર્મોઽસ્ય નિત્યતા । શ્રેષ્ઠોઽતઃ સર્વભૂતેષુ તસ્માદેષ પરઃ સ્મૃતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:8
* ઇત્યેવં પરત્વાજ્ જ્યેષ્ઠઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:9
* અત્રાપિ જ્યેષ્ઠસ્યેતિ તદ્ધર્મિત્વે ષષ્ઠી ॥ પ્સ્ભ્_2.3:10
* આહ કિં નામત્રયમ્ એવાત્ર કારણે ચિન્ત્યતે અર્થત્રયમેવ વા આહોસ્વિદ્ અન્યદપ્યસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:11
* ઉચ્યતેઽસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.3:12
રુદ્રસ્ય

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:1
* અત્ર રુતસ્ય ભયસ્ય દ્રાવણાત્ સંયોજનાદ્ રુદ્રઃ તત્ર રુતમ્ અભિલાપ ઇત્યનર્થાન્તરમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:2
* દ્રાવણં નામ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:3
* ભયં વિવિધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:4
* ઉક્તં હિ । નાનાવિધૈઃ કૃતૈર્યસ્માદ્ ભયૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા । સંયોજયતિ ભૂતાનિ તસ્માદ્ રુદ્ર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:5
* અત્રાપિ તદ્ધર્મિત્વે ષષ્ઠી ॥ પ્સ્ભ્_2.4:6
* આહ કિં તત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:7
* કીદૃશં વા તદસ્યેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.4:8
* ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.4:9
કલિતાસનમ્

* અત્ર ત્રિવિધેન કાર્યેણ વિદ્યાકલાપશુસંજ્ઞકેન તત્રૈવ સ્થિત્યુત્પત્તિપ્રલયાન્ પ્રાપ્નુવતા કલિતં શોભિતશબ્દિતં નભસ્તારાભિર્ ઇવેત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:1
* આહ યદેતત્ પત્યુઃ પતિત્વં શક્તિઃ સામર્થ્યમૈશ્વર્યં સ્વગુણઃ સદ્ભાવઃ સતત્ત્વં તત્ત્વધર્મઃ તદ્ આસનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:2
* નતુ પદ્માસનવદુપવેશનલક્ષણમ્ ઇત્યર્થઃ આસનં કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:3
* આસ્તેઽસ્મિન્ આસનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:4
* કાર્યમનેન વા અધ્યાસ્ત ઇત્યાસનમિત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:5
* અત આસનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:6
* અતોઽવ્યયોઽમૃતો ભગવાન્ કામતઃ સ્વશક્તિસ્થં કાર્યં સ્વશક્ત્યા અધ્યાસ્તે ॥ પ્સ્ભ્_2.5:7
* તસ્માદાસનસ્થં કાર્યં કારણં ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:8
* આહ કાર્યકારણયોર્વૃત્તિસંકરદોષો ગોજાવિમહિષીક્ષીરવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:9
* તદુત ન ॥ પ્સ્ભ્_2.5:10
* અઙ્ગુલ્યગ્રરૂપાદિવદ્ ઇત્યસંકરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:11
* દીપાદિત્યપ્રકાશનયનરશ્મિવચ્ ચાસંકરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:12
* આહ સંકરે અપરિચ્છેદદોષઃ ઈશ્વરપુરુષવિદ્યાકલાનાં માક્ષિકકોટદ્રવ્યવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:13
* તદુચ્યતે એકોત્તરોત્કર્ષેણ વ્યાપ્યવ્યાપકભાવેનાવસ્થિતાનાં તત્ત્વાદીનાં નાપરિચ્છેદદોષઃ સૂત્રત્વાદ્ વ્યાપકં મહેશ્વરતત્ત્વં વ્યાપ્યં પુરુષાદિપઞ્ચવિંશકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:14
* તથા આત્મત્વાદ્ વ્યાપકં પુરુષતત્ત્વં વ્યાપ્યં પ્રધાનાદિચતુર્વિંશકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:15
* તથા વ્યાપકં પ્રધાનં વ્યાપ્યં બુદ્ધ્યાદિત્રયોવિંશકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:16
* વ્યાપિકા ભવતિ બુદ્ધિઃ વ્યાપ્યમ્ અહંકારાદિદ્વાવિંશકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:17
* તથા વ્યાપકો ભવત્યહંકારઃ વ્યાપ્યાન્યેકાદશેન્દ્રિયાણિ દશવિધં ચ કાર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:18
* વ્યાપકાન્યેકાદશેન્દ્રિયાણિ વ્યાપ્યાનિ પઞ્ચભૂતસૂક્ષ્માણિ શબ્દાદીનિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:19
* તથા વ્યાપકાનિ પઞ્ચભૂતસૂક્ષ્માણિ શબ્દાદીનિ વ્યાપ્યાનિ આકાશાદીનિ પઞ્ચમહાભૂતાનિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:20
* તથા વ્યાપકમાકાશં વ્યાપ્યં વાય્વાદિભૂતચતુષ્કમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:21
* તથા વ્યાપકો ભવતિ વાયુઃ વ્યાપ્યં તેજઃપ્રભૃતિ ભૂતત્રયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:22
* તથા વ્યાપકં ભવતિ તેજઃ વ્યાપ્યમ્ અબાદિદ્વયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:23
* તથા વ્યાપિકા ભવન્ત્યાપઃ વ્યાપ્યા પૃથિવી ॥ પ્સ્ભ્_2.5:24
* વ્યાપિકા પૃથિવી વ્યાપ્યાનિ ભૂમ્યુદકરસલક્ષણાનિ કાર્યાણિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:25
* તથા વ્યાપકાનિ ભૂમ્યુદકરસલક્ષણાનિ કારણાનિ વ્યાપ્યં દેવમનુષ્યતિર્યગ્યોનિ તૃણૌષધિવૃક્ષગુલ્મલતાવનસ્પત્યાદિકાર્યમ્ અનેકવિધમ્ અતો નાપરિચ્છેદદોષઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:26
* આહ વૃત્ત્યસંકરગ્રહણે દૃષ્ટાન્તાભાવાદ્ અયુક્તમ્ તદુચ્યતે હરિદ્રોદકવદ્ વ્યાપ્યં વ્યાપકં ચ તદ્યથા હરિદ્રોદકે સ્નિગ્ધત્વશૈત્યાદિધર્મૈર્ અપાં ગ્રહણં ગન્ધવર્ણઘનક્ષારત્વાદિભિર્ હરિદ્રાયાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:27
* તથાર્ણવદેવાદિસ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદિસંનિવેશેન સુખદુઃખસંનિપાતેન ચેશ્વરસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_2.5:28
* એવં પુરુષસ્યાપિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:29
* ઈશ્વરસ્યાપિ અપરિણામિધર્મિત્વાત્ સુખદુઃખદાતૃત્વાચ્ ચ પ્રધાનધર્માધર્માદીનાં ગ્રહણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:30
* તથા પ્રધાનસ્ય માનસસંકલ્પાલોચનગમનાદિભિઃ કરણગ્રામસ્ય વિષયાણાં ચ ગ્રહણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:31
* તથા ધૃતિસંગ્રહપક્તિવ્યૂહાવકાશદાનાદિભિર્ ધર્મૈઃ પૃથિવ્યાદીનાં ગ્રહણમિતિ પ્રધાનવાદિનો મન્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_2.5:32
* આહ અથેહ તન્ત્રે કથં કાર્યકારણાવસ્થાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:33
* તદ્ વાચ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:34
* તદુચ્યતે ઇહ યસ્માદ્ આહ શર્વસર્વેભ્યઃ ઇતિ વચનાદ્ યથાસમ્ભવમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:35
* સતિ વિભુત્વે સ્વવૃત્ત્યા કાર્યકારણયોઃ સર્વગતત્વેઽપિ સ્વવૃત્ત્યસંકરઃ તસ્માદ્ આસનસ્થં કાર્યં કારણં ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:36
* આહ કિં તદ્ આસનસ્થં કાર્યમ્ આસને નિત્યમ્ આહોસ્વિદ્ અનિત્યમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:37
* ઉચ્યતે નિત્યં કાર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:38
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:39
* પત્યુર્ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:40
* કારણેશ્વરનિત્યત્વાત્ પતિનિત્યત્વમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:41
* ઇહ સદ્યોજાતાદિવચનાત્ પાલકો નિત્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:42
* પાલકનિત્યત્વાચ્ ચ પાલ્યમપિ નિત્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:43
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:44
* ન હ્ય્ અસતિ પાલ્યે પાલક ઇત્યેવ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:45
* સતિ નિત્યત્વે તાન્યેવ પશ્વાદીનિ સંયોજયતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:46
* મૃલ્લોહમયપ્રાકારાદિવદ્ દૃષ્ટાન્તાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:47
* વૃત્તિલાભશ્ચોત્પત્તિરિત્યુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.5:48
* સ્થિતિસ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદ્યાયતનાનાં પરસ્પરોપકારાચ્ ચાનુગ્રહઃ ઈશ્વરચોદનાનુગ્રહઃ વિયોજનં વૃત્તિલોપશ્ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:49
* લોપોઽભાવઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:50
* તસ્માત્ ત્રિષ્વપિ કાલેષુ આસનસ્થં કાર્યં દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:51
* પૃથિવ્યાં બીજવદ્ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:52
* આહ કિં તત્ કાર્યં ભગવાન્ યુગપદુત્પાદયતિ ક્રમશો વા ॥ પ્સ્ભ્_2.5:53
* કિં વા કર્માપેક્ષઃ અનપેક્ષો વા ॥ પ્સ્ભ્_2.5:54
* તદુચ્યતે યથેષ્ટમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:55
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.5:56
સાર્વકામિક ઇત્યાચક્ષતે

* અત્ર સર્વશબ્દો વિદ્યાદિકાર્યનિરવશેષવાચી દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:1
* કામિક ઇત્યત્રાપિ નસ્ત્રિકં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.6:2
* કામી કામઃ કામ્યમિતિ ચ તત્ર કામી ઈશ્વરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:3
* કામોઽસ્યેચ્છા ॥ પ્સ્ભ્_2.6:4
* કામ્યં વિદ્યાદિકાર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:5
* તદક્રમેણ ક્રમશો વા યથેષ્ટમુત્પાદયતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:6
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:7
* કામિત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:8
* અકર્માપેક્ષિત્વં ચાસ્યાત એવ સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:9
* કર્મકામિનશ્ચ મહેશ્વરમપેક્ષન્તે ન તુ ભગવાનીશ્વરઃ કર્મ પુરુષં વાપેક્ષતે ॥ પ્સ્ભ્_2.6:10
* અતો ન કર્માપેક્ષ ઈશ્વરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:11
* ઇતિશબ્દોઽર્થાનાં નિર્વચનત્વાત્ પ્રકરણપરિસમાપ્ત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:12
* આહ કામિત્વં તત્ત્વવૈધર્મ્યં કુર્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:13
* કાર્યત્વેન વા પરિણામિત્વમ્ આત્મનો બન્ધમોક્ષવિપર્યયં વા કુર્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:14
* તદુચ્યતે યસ્માદાહ આઙ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:15
* આઙ્ ઇતિ કાર્યકારણત્વમ્ આત્મનો મુક્તાનાં ચ મર્યાદા ॥ પ્સ્ભ્_2.6:16
* તદુચ્યતે ઉત્પાદ્યાનુગ્રાહ્યતિરોભાવ્યકલ્પકત્વાભાવકત્વેનાપરિણામિત્વમ્ આત્મનો મુક્તાનાં ચ પુનર્દુઃખૈર્ અસંયોજનમ્ ઇત્યેષા કારણમર્યાદા ॥ પ્સ્ભ્_2.6:17
* સ્થાપ્યા ચ કાર્યમર્યાદા ॥ પ્સ્ભ્_2.6:18
* તદુચ્યતે ઉત્પાદ્યાનુગ્રાહ્યતિરોભાવ્યકાલ્પ્યવિકાર્યમર્યાદા ॥ પ્સ્ભ્_2.6:19
* તદન્યચોદ્યાધિષ્ઠેયત્વં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:20
* ચક્ષિઙ્ કથને ॥ પ્સ્ભ્_2.6:21
* ભગવતા કાર્યેભ્યો ભવતા રુદ્રેણાચક્ષિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:22
* ભગવતો મહેશ્વરસ્ય શક્તિઃ સનાતની ॥ પ્સ્ભ્_2.6:23
* તદ્વિદ્યાદિકાર્યં કલિતમ્ ઇત્યેષોઽર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:24
* તથા ચોક્તં વર્ણિતમિત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:25
* અત્રેદમાધિકારિકં કાર્યકારણપ્રકરણં પરિસમાપ્તમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:26
* કિં નામ કામિત્વં રુદ્રકામિત્વં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:27
* એતદેવ કારણે મહાભાગ્યમ્ આહોસ્વિદન્યદસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:28
* ઉચ્યતે અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:29
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.6:30
અમઙ્ગલં ચાત્ર મઙ્ગલં ભવતિ

* અમઙ્ગલમ્ ઇતિ અત્ર સાધનજાતમ્ અધિકુરુતે તદુદ્દેશેન તુ મઙ્ગલવચનનિર્દેશં કરોતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:1
* ચશબ્દઃ કારણગુણવચનોપક્ષેપે દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:2
* ઉપક્ષિપ્યોત્તરત્ર મઙ્ગલં પ્રદક્ષિણં ચ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:3
* તસ્માદુભયં રુદ્રે દેવાશ્ચ પિતરશ્ચ ઇત્યુપરિષ્ટાદ્ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:4
* અત્રશબ્દે મૂર્ત્યધિષ્ઠાતરિ મનઃસંજ્ઞે કારણે સકલે ઉપતિષ્ઠતા અપસવ્યસમ્બન્ધો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:5
* મઙ્ગલમ્ ઇત્યત્રાપિ ચામઙ્ગલે વક્તવ્યે મઙ્ગલમેવ તદ્ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:6
* તદ્ ઉચ્યતે અત્ર અમઙ્ગલં નામ નગ્નત્વાપસવ્યત્વસમ્બન્ધો હસિતાદ્યઃ સાધનવર્ગઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:7
* સ ત્કિહ કારણમૂર્તિસામર્થ્યાન્મઙ્ગલં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:8
* શૈલોદોમાવનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:9
* મઙ્ગલં સાધનં ધર્મનિષ્પાદકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:10
* ભવતિ ઇતિ ભૂતાર્થવાદો નિઃસંશયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:11
* કારણમૂર્તૌ ક્રિયમાણમમઙ્ગલં મઙ્ગલં ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:12
* આહ કિં નગ્નત્વમ્ અપસવ્યત્વં વા સાધનદ્વયમેવોચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.7:13
* ન ॥ પ્સ્ભ્_2.7:14
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.7:15
અપસવ્યં ચ પ્રદક્ષિણમ્

* નગ્નત્વં ચ સાધનમ્ એવેત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:1
* અત્રામઙ્ગલનિર્દેશાર્થત્વાત્ પ્રત્યાહારવદ્ ઉપહારસામાન્યમાત્રખ્યાપનાચ્ ચ પૃથગપસવ્યારમ્ભઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:2
* તસ્માદત્ર અપસવ્યં નામ યત્ સવ્યાદ્ વિપરીતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:3
* ચશબ્દઃ સમુચ્ચયે ॥ પ્સ્ભ્_2.8:4
* ન કેવલં કારણમૂર્તિસામર્થ્યાદ્ અમઙ્ગલં મઙ્ગલમાપદ્યતે અપસવ્યં ચ પ્રદક્ષિણમાપદ્યત ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:5
* પ્રદક્ષિણં નામ યદ્ અન્યેષામ્ અપસવ્યં તદિહ પ્રદક્ષિણં ધર્મનિષ્પાદકં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:6
* નનુ યત્ તેષાં પ્રદક્ષિણં કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:7
* ઉત્સૂત્રાદિદોષાદ્ અપ્સ્નાનાદિવદ્ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:8
* આહ સમસ્તાનાં કારણગુણાનાં તુ વચનં કિમસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:9
* ઉચ્યતે અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:10
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.8:11
તસ્માદુભયથા યષ્ટવ્યઃ

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:1
* અત્ર તસ્માચ્છબ્દઃ કારણગુણવચને ॥ પ્સ્ભ્_2.9:2
* કે કારણગુણા ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:3
* તદુચ્યતે પતિત્વસત્ત્વાદ્યત્વાજાતત્વોત્પાદકાનુગ્રાહકતિરોભાવકત્વતપાવાવેદે વામદેવજ્યેષ્ઠરુદ્રકામિત્વં ચ મઙ્ગલાવાપ્તિઃ પ્રદક્ષિણાવાપ્તિશ્ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:4
* એતાન્ કારણગુણાન્ જ્ઞાત્વા ॥ પ્સ્ભ્_2.9:5
* અતો બ્રવીતિ તસ્માદિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:6
* અથૈતત્ કારણગુણવચનં જ્ઞાત્વા સાધકેન કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:7
* તદુચ્યતે ઉભયથા યષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:8
* અત્રોભયથા દ્વિધેત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:9
* યષ્ટવ્ય ઇત્યત્રાપિ નસ્ત્રિકં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.9:10
* યષ્ટા યજનં યષ્ટવ્યમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:11
* અત્ર યષ્ટા સાધકઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:12
* યષ્ટવ્યો ભગવાન્ મહેશ્વરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:13
* યજનં ભાવના ॥ પ્સ્ભ્_2.9:14
* યજનમ્ અધ્યયનધ્યાપનસ્મરણાદ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:15
* તત્ફલદેવનિત્યતા સાયુજ્યમ્ ઇત્યુત્તરત્ર વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:16
* આહ અનિર્દેશાત્ સંદેહઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:17
* કથમુભયથા ॥ પ્સ્ભ્_2.9:18
* દ્વિધા નિર્દેશો વાચ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.9:19
* તદુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.9:20
દેવવત્ પિતૃવચ્ ચ

* કથમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:1
* ઉચ્યતે પૂર્વમસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય દેવયજને પિતૃયજને ચાધિકારોઽધિગતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:2
* તસ્માત્ તેભ્યો દેવપિતૃભ્યો ભક્તિવ્યાવર્તનં કૃત્વા ઉભયથાપિ મહેશ્વરે ભાવમ્ અવસ્થાપ્ય યજનં કર્તવ્યં નાન્યસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_2.10:3
* ચશબ્દઃ પ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_2.10:4
* યત્ તત્ પૂર્વં દેવપિતૃષુ કારકત્વં સંભાવિતં તત્ તેષુ ન વિદ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.10:5
* અતસ્તેષાં યજનં ન કર્તવ્યમ્ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:6
* આહ યદ્યેવં તસ્માદ્ ઉચ્યતાં દેવપિત્ ણાં કો દોષઃ યસ્માત્ તે ન યષ્ટવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:7
* રુદ્રે વા કો ગુણઃ યસ્માત્ સ એવ યષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:8
* ઇતિ નિર્દેશો વાચ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:9
* અપ્સ્નાનાદિવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.10:10
* તદુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.10:11
ઉભયં તુ રુદ્રે દેવાઃ પિતરશ્ચ

* તત્રોભયં દ્વયં સમસ્તમ્ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:1
* તુશબ્દો દેવપિતૃષુ વૈશેષિકં કારણત્વં વ્યાવર્તયતિ રુદ્રે ઇતિ કારણાપદેશમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:2
* રુદ્રસ્ય રુદ્રત્વં પૂર્વોક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:3
* રુદ્ર ઇતિ વૈષયિકં સંનિધાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:4
* અત્ર શક્તિર્વિષય ઇત્ય્ અનર્થાન્તરમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:5
* તે દેવપિતરો રુદ્રશક્ત્યાં હાર્યધાર્યકાર્યત્વેન વર્તન્તે આધીયન્તે વિષયે વર્તન્ત ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:6
* દેવાઃ પિતરશ્ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:7
* તત્ર દેવા ઇતિ ઋભુષુ બ્રહ્માદિપિશાચાન્તેષુ મનુષ્યતિર્યગ્યોનિવર્જં સામાન્યસંજ્ઞા ॥ પ્સ્ભ્_2.11:8
* વિધિવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:9
* પિતર ઇતિ વિશેષસંજ્ઞા ભસ્મસ્નાનાદિવદ્ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:10
* બ્રાહ્મણદેવદત્તાદિવચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:11
* અત્રાહ સામાન્યવિશેષસંજ્ઞાભિધાને કિં પ્રયોજનમિતિ ચેત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:12
* તદુચ્યતે ત્રિવિધસ્યાપિ કાર્યસ્ય રુદ્રે હાર્યધાર્યકાર્યજ્ઞાપનાર્થં કિંચ કાલક્રિયાસ્વાહાસ્વધામન્ત્રાન્યત્વદર્શનાદ્ દેવપિતૃયજનાપહૃતચિત્તવ્યાવર્તનાર્થત્વાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:13
* તસ્માદ્ અન્યાનન્યત્વેનાપિ વ્યાખ્યાનમ્ અદુષ્ટમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:14
* ચશબ્દોઽભ્યધિકત્વે ॥ પ્સ્ભ્_2.11:15
* દેવપિતૃવત્ સત્ત્વસ્ય ત્રિવિધસ્યાપિ કાર્યસ્યેશ્વરે પ્રતિષ્ઠાપ્રસવસંયોગવિયોગસુખમોહબન્ધમોક્ષદાતૃત્વેન ચ સ એવ પરં કારણં સમસ્તત્વેનાપ્યતે ઇત્યેવં ચશબ્દોઽભ્યધિકત્વે દ્રષ્ટવ્યઃ તસ્માદ્ દુઃખાન્તાર્થિના તે દેવપિતરો ન યષ્ટવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:16
* તદર્થે ભગવાન્ મહેશ્વરો યષ્ટવ્ય ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:17
* અત્રેદમ્ આનુષઙ્ગિકં કાર્યકારણપ્રકરણં પરિસમાપ્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:18
* અત ઉત્તરસ્ય વિધિપ્રકરણસ્ય સત્યપિ પદાર્થવૈલક્ષણ્યે સાધ્યસાધનભાવાદ્ યજનેન સહ સમ્બન્ધં કરિષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:19
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:20
* ઇહ પુરસ્તાદુક્તમ્ ઉભયથા યષ્ટવ્યઃ દેવવત્ પિતૃવચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:21
* યત્ર પૂર્વં દેવપિતૃભ્યો વ્યાવર્તિતયા ભક્ત્યા મહેશ્વરં યજતોઽનવગમાત્ સ્વાત્મેશ્વરસંયોગં યોગં પ્રાપ્સ્યસિ તત્ફલં વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:22
* યેન ચ બલેનોપબૃંહિતસ્ય તત્રૈવ યજને ઉદ્યોગોઽભિનિવેશશ્ચ ભવિષ્યતિ તદ્ બલં વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:23
* તદ્બલપ્રાપ્તૌ ચોપાયં વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.11:24
* તદુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.11:25
હર્ષાપ્રમાદી

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:1
* અથવાન્યો દૂરસ્થઃ સમ્બન્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:2
* યસ્માદ્ ઉચ્યતે યસ્ય યેનાર્થસમ્બન્ધો દૂરસ્થસ્યાપિ તેન તદર્થોત્પત્તિઃ સમાના ॥ પ્સ્ભ્_2.12:3
* આનન્તર્યેઽપિ અસંબન્ધો ગ્રહણક્ષયાદિવન્ ન ત્વ્ અત્ર અમઙ્ગલાદિભિઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:4
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:5
* શેષાભાવાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:6
* એવમિહાપિ દૂરસ્થઃ સમ્બન્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:7
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:8
* ઇહ પુરસ્તાદુક્તમ્ અકલુષમતેઃ ચરતઃ તતોઽસ્ય યોગઃ પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_2.12:9
* અત્ર કલુષવ્યતિરેકેણ યે ઽન્યે યોગવ્યાઘાતકરા હેતવઃ તાન્ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:10
* યથા ચૈકા ચરિતવ્યા યોગપ્રાપિકા ઇતિ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:11
* તથા ચર્યાન્તરેણ તપસા યોગપ્રાપ્તિર્યથા ભવતિ તદ્ બલં વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:12
* તદ્બલપ્રાપ્તૌ ચોપાયં વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:13
* હર્ષાપ્રમાદી ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:14
* અત્ર હર્ષો નામ દિવ્યેષુ વિષયેષુ વિધાનજધર્મપ્રકાશિતેષુ પ્રીતિતુષ્ટિપ્રમોદાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:15
* તે ત્વ્ ઇહ પ્રાપ્ત્યાદિવ વિશ્વામિત્રાદિસ્વરૂપા દ્રષ્ટવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:16
* કથંલક્ષણા ઇતિ ચેત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:17
* તદુચ્યતે કાર્યકરણવિશુદ્ધિલક્ષણાઃ તત્ર કાર્યવિશુદ્ધિસ્ તાવદ્ યદૈતદ્ દેવશરીરં જ્વલન્તં ભાસા દીપ્યન્તં દિવિ ભુવ્યન્તરિક્ષે ચ રુક્મદણ્ડવદ્ ઉચ્છ્રિતમાત્માનં પશ્યતિ તદા દિવિ અણિમા લઘિમા મહિમા ઇતિ ત્રયઃ કાર્યગુણા ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:18
* અન્તરિક્ષે ચ યસ્માદ્ધર્મવિશેષાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:19
* તથા કરણવિશુદ્ધિરપિ ગરિમાદિભિઃ બાહ્યૈરન્તઃ કરણેન ચ દૂરવિષયગ્રાહકત્વાલોચનસંકલ્પાધ્યવસાયાભિમાનાદયો ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:20
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:21
* ધર્માદિવચનાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:22
* અપિચ પ્રાપ્તિઃ પ્રાકામ્યમ્ ઈશિત્વં વશિત્વં ચ યત્ર કામાવસાયિત્વમિતિ પઞ્ચ કરણગુણા ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:23
* ઇત્યેવં યદન્યેષામ્ અણિમાદ્યષ્ટગુણં ચતુઃષષ્ટિવિકલ્પં ધર્મકાર્યમ્ ઐશ્વર્યં તદિહ શાસ્ત્રે હર્ષ ઇતિ સંજ્ઞિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:24
* તેષુ મદમ્ અકુર્વન્ હર્ષાપ્રમાદી ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:25
* ધર્મવિદ્યાબલેનેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.12:26
* આહ કુત્રસ્થસ્ય તે હર્ષા અભિવ્યજ્યન્તે કીદૃશસ્ય વા ॥ પ્સ્ભ્_2.12:27
* તદુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.12:28
ચર્યાયાં ચર્યાયામ્

* અત્ર ચર્યાયાં ચર્યાયામ્ ઇતિ વીપ્સા ॥ પ્સ્ભ્_2.13:1
* આહ અનિર્દેશાદિહ વીપ્સા એકવચનદ્વિવચનબહુવચનેષુ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:2
* તત્રૈકવચને તાવદ્ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:3
* યસ્માદુક્તમ્ । અદ્ય તે રુધિરં તીવ્રં પિબામિ પુરુષાધમ । વદેદાનીં સુસંરબ્ધઃ પુનર્ગૌરિતિ ગૌર્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:4
* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:5
* તથા દ્વિવચનેઽપિ ભવતિ । ઉભૌ ધ્વજૌ વાતમલૌ શુશુભાતે રથે રથે । સંરબ્ધૌ પરમક્રુદ્ધૌ યુધિ ઘ્નન્તૌ પરસ્પરમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:6
* તથા બહુવચનેઽપિ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:7
* યસ્માદુક્તમ્ । પુરુષે પુરુષે બુદ્ધિઃ સા સા ભવતિ નિશ્ચિતા । તુષ્યન્તિ ચ પૃથક્ સર્વે તે મનુષ્યાસ્તથા તથા ॥ પ્સ્ભ્_2.13:8
* ઇત્યતઃ સંશયઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:9
* અતઃ કિમેકા ચરિઃ ઉત ચરિદ્વયમ્ ઉત ચરિબહુત્વમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:10
* ઉચ્યતે એકા ચરિઃ ક્રિયાબહુત્વેઽપિ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:11
* યથાયતને લોકે ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:12
* તત્રાયતને સ્નાનહસિતાદ્યાઃ લોકે ચ ક્રાથનસ્પન્દનાદ્યાઃ વિધિક્રિયાઃ ઇત્યેવં ચરિક્રિયાતત્ત્વં દૃષ્ટ્વા વીપ્સાર્થેનાભિહિતં ચર્યાયાં ચર્યાયાં ક્રિયાયામિત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:13
* તસ્માત્ સકૃદુચ્ચારિતા વીપ્સા બહુવચનેઽપિ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:14
* વૃક્ષબલિવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:15
* કિંચ માહાત્મ્યમિતિ ચર્યોત્તરસમ્બન્ધાત્ કથ્યતે એકા ચરિઃ ક્રિયાબહુત્વે ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:16
* કાર્યકરણવિશુદ્ધિલક્ષણા હર્ષા ઇત્યુક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:17
* ન ચ વિભા કાર્યકરણૈશ્વર્યાભિનિવેશઃ શક્યતે કર્તુમિત્યતોઽવગમ્યતે કાર્યકરણવતશ્ચરતો મહિમાનોઽભિવ્યજ્યન્ત ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:18
* આહ અપ્રમત્તસ્યાચરતઃ કા કાર્યનિષ્પત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.13:19
* તદુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.13:20
માહાત્મ્યમવાપ્નોતિ

* માહાત્મ્યં નામ અર્યમ્ અપ્રકાશવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:1
* તદુત યસ્ય સાંનિધ્યાદ્ અયં બ્રાહ્મણઃ પરિદૃષ્ટાર્થોઽપિ ભૂત્વા દુષ્ટાશ્વતરરથસ્થાનીયૈર્ દેહેન્દ્રિયાદિભિર્ અપનીયતે અપહ્રિયતે તદ્ અમાહાત્મ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:2
* વિધિયોગાભિનિવેશાસામર્થ્યમ્ અધર્મબલમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:3
* ઉક્તં હિ । હ્રિયતે બુદ્ધિર્મનોઽપિ નરસ્ય દેહેન્દ્રિયૈઃ । અમૂઢસંજ્ઞો દુર્દાન્તૈર્ દુષ્ટાશ્વૈરિવ સારથિઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:4
* માહાત્મ્યમતો વિપરીતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:5
* યસ્ય સાંનિધ્યાદ્ અયં બ્રાહ્મણઃ સ્નાનશયનાનુસ્નાનાદિક્રાથનસ્પન્દનાધ્યયનધ્યાનસ્મરણકરણસમર્થો ભવતિ પરયા શ્રદ્ધયા યુક્તસ્ તન્માહાત્મ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:6
* આહ કિં તદિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:7
* ઉચ્યતે યદેતત્ પ્રભ્રષ્ટસ્ય તપસો વીર્યં તપોબલં તપઃશક્તિસ્ તન્માહાત્મ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:8
* કથં ગમ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.14:9
* ચર્યાનન્તરોક્તત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:10
* યદનન્તરં યદવાપ્નોતિ તત એવ તદ્ આસાદયતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:11
* આહ પ્રાપ્નોતીતિ અસ્તુ પાઠઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:12
* લબ્ધુર્ ભવિષ્યતીત્યુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.14:13
* અવરમ્ય ક્ષણગતિપ્રીતિપ્રાપ્ત્યર્થત્વાત્ તેન વિધિચરણેન રક્ષતે હર્ષવિશેષાણામ્ અભિપ્રીતિવિશેષણમ્ અતિગતિસંસ્તવનાવાપ્તિશ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:14
* તસ્માન્ મન્ત્રબલવદ્ ધર્મબલમેવાસ્ય માહાત્મ્યમ્ અવાપ્નોતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:15
* આહ કઃ સો ઽભ્યુપાયઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:16
* કાનિ વા તાનિ ધર્મસાધનાનિ યૈર્ હર્ષોત્પત્તિર્ માહાત્મ્યલાભશ્ચ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:17
* ચરિક્રિયાણાં વા કતિવિધો વિભાગઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:18
* દાનાદીનાં વા પૂર્વોક્તાનાં વિશેષણં કિમસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:19
* ઉચ્યતેઽસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:20
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.14:21
અતિદત્તમ્ અતીષ્ટમ્

* અત્ર કુદાનાનિ ગોભૂહિરણ્યસુવર્ણાદીનિ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:1
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:2
* અનૈકાન્તિકાનાત્યન્તિકસાતિશયફલત્વાત્ કુપથાધ્વપ્રવાદાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:3
* તસ્માદત્ર અતિશબ્દો વિશેષણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:4
* અતિદાનં ચાત્મપ્રદાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:5
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:6
* આત્મનઃ દાતૃત્વાદ્ ભૂયો દાનપ્રયોજનાભાવાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:7
* સ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદ્યપ્રાપકત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:8
* ઐકાન્તિકાત્યન્તિકરુદ્રસમીપપ્રાપ્તેર્ એકાન્તેનૈવાનાવૃત્તિફલત્વાદ્ અસાધારણફલત્વાચ્ ચાત્મપ્રદાનમ્ અતિદાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:9
* તથા કુયજનાન્ય્ અગ્નિષ્ટોમાદીનિ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:10
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:11
* સંગ્રહપ્રતિગ્રહહિંસાદિયુક્તેન શ્રવેણાભિનિર્વૃત્તિદર્શનાત્ પત્ત્રીરાત્રિજદેવતાદિસાધારણફલત્વાદ્ અનિત્યસાતિશયસંકીર્ણફલત્વાચ્ ચ કુયજનાન્ય્ અગ્નિષ્ટોમાદીનિ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:12
* તસ્માદ્ અત્રાતિશબ્દો વિશેષણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:13
* અતિયજનં નામ યદાયતને લોકે વા ॥ પ્સ્ભ્_2.15:14
* તત્રાયતને સ્નાનહસિતાદ્યા લોકે ચ ક્રાથનસ્પન્દનાદ્યા વિધિક્રિયા ॥ પ્સ્ભ્_2.15:15
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:16
* સંગ્રહપ્રતિગ્રહહિંસાદિરહિતેન ક્રમેણ સ્વશરીરસમુત્થાભિઃ કાયિકવાચિકમાનસિકાભિરિજ્યતે યસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:17
* અતશ્ચેત્યુચ્યતે અતિયજનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:18
* આહ કિં દાનં યજનં ચ સાધનદ્વયમ્ એવાત્રાતિશબ્દેન વિશિષ્ટં કર્તવ્યમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:19
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_2.15:20
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.15:21
અતિતપ્તં તપસ્તથા

* અતિશબ્દો વિશેષણે ॥ પ્સ્ભ્_2.16:1
* નાયાન્ત્યાધ્યાત્મિકાધિભૌતિકાધિદૈવિકાસ્ તેષાં સ્વશાસ્ત્રોક્તેન ક્રમેણ મનસિ સંમતાનાં મતાનામ્ અનુપાયતઃ પ્રતીકારમ્ અકુર્વતાં તપો નિષ્પદ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.16:2
* યત્ર તૃતીયાયામ્ આત્મસંયોગાન્ નિષ્પદ્યતે તત્ તપ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:3
* તદા શયનાર્થે કથમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:4
* તથાતિતાપેભ્યો ઽતિતપો નિષ્પદ્યતે તથા દાનયજનાભ્યામ્ અપીતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:5
* તથાશબ્દઃ સાધનત્રયોપસંહારાર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:6
* યદા દદાતિ તદા યજતિ તપ્યતિ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:7
* યદાપિ યજતિ તદા દદાતિ તપ્યતિ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:8
* યદા તપ્યતિ તદા દદાતિ યજતિ ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:9
* એવમાદિદીક્ષાપ્રભૃતિર્ અસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_2.16:10
* એભિસ્ ત્રિભિર્ ઉપાયૈર્ ગઙ્ગાસ્રોતોવદ્ ધર્મસ્યાયો ઽધર્મસ્ય વ્યયો ભવતિ તદાતિદાનાદિનિષ્પન્નેન પ્રકૃષ્ટેન તપસા અસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય હર્ષોત્પત્તિર્માહાત્મ્યલાભશ્ચ સમ્ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:11
* આહ અતિદાનાદિનિષ્પન્નેન પ્રકૃષ્ટેન તપસાસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય કા ગતિર્ભવતીતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:12
* ઉચ્યતે અભ્યુદયકૈવલ્યવ્યતિરેકેણ ॥ પ્સ્ભ્_2.16:13
અત્યાગતિં ગમયતે

* અત્ર અતિશબ્દો વિશેષણે ॥ પ્સ્ભ્_2.17:1
* આઙ્ ઇતિ મર્યાદાયાં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:2
* કથમ્ અધ્યયનધ્યાનાદિરહિતમપિ સાધકં તપોઽતિગતિં ગમયતિ તદભ્યાસો હરત્યેનમ્ ઇતિ વચનાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:3
* અતિગતિરિતિ યોગપર્યાયઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:4
* કથં ગમ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.17:5
* તપઃકાર્યત્વાદ્ આનન્ત્યબ્રહ્મસાયુજ્યવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:6
* સાંખ્યયોગાભ્યુદયાદિગતિવિશેષવિશેષિતત્વાદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ વર્તત ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:7
* તસ્માત્ તપસઃ ફલં વિશેષાર્થમભિધીયતે યોગોઽતિગતિમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:8
* અતિગતિમિતિ કર્મ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:9
* ગમયતે ॥ પ્સ્ભ્_2.17:10
* ન તાવદ્ ગતઃ ગમિષ્યતિ કિંતુ ગમયતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:11
* આહ અતિદાનાદ્ યથાવત્ તપસો ગુણવચનં કિમસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:12
* ઉચ્યતે અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:13
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.17:14
તસ્માત્

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.18:1
* અત્ર તસ્માચ્છબ્દસ્ તપસો ગુણવચને ॥ પ્સ્ભ્_2.18:2
* તસ્માદતિદાનાદિનિષ્પન્નો ધર્મોઽત્યાગતિં ગમયતે નિરતિશયાં પ્રાપયતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.18:3
* ન સ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદિપ્રાપ્તૌ ॥ પ્સ્ભ્_2.18:4
* ઐકાન્તિકાત્યન્તિકરુદ્રસમીપપ્રાપ્તેર્ એકાન્તેનૈવાનાવૃત્તિફલત્વં ચ દૃષ્ટ્વા ॥ પ્સ્ભ્_2.18:5
* અતો બ્રવીતિ તસ્માદિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.18:6
* આહ અત્યન્તતપસો ગુણવચનં જ્ઞાત્વા કારણં ચ સાધકેન કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.18:7
* તદુચ્યતે તદર્થમેવ ॥ પ્સ્ભ્_2.18:8
ભૂયસ્તપશ્ચરેત્

* અત્ર ભૂયઃ પુનઃસંધાને દ્રષ્ટવ્યઃ ઇષ્ટાપૂર્તવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:1
* કથમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:2
* હર્ષેષ્વ્ અભિસક્તસ્ય મુહૂર્તમર્ધમુહૂર્તં વા સાધનેભ્યો વ્યુચ્છેદં દૃષ્ટ્વા સંધાને ભૂયઃશબ્દોઽભિહિતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:3
* તસ્માદત્ર તપસ્તદેવ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:4
* નિરુક્તમસ્ય પૂર્વોક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:5
* ચરેદ્ ઇત્યર્જનમ્ અધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_2.19:6
* ધર્માનેકસંશયાન્યત્વાચ્ ચ અપુનરુક્તોઽયં ચરશબ્દો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:7
* આહ યદ્યેવં તસ્માદુચ્યતાં હર્ષાણાં કો દોષોઽભિવ્યજ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.19:8
* માહાત્મ્યસ્ય વા કો ગુણઃ યસ્માત્ તદ્ ગ્રાહ્યમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:9
* તદુચ્યતે કુરુતે માહાત્મ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:10
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.19:11
નાન્યભક્તિસ્તુ શંકરે

* અયં નકારો ઽન્યભક્તિપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_2.20:1
* ભક્તિર્ભાવનેત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:2
* તુશબ્દો વિશેષણે ॥ પ્સ્ભ્_2.20:3
* કથમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:4
* યે હર્ષેષ્વભિસક્તાઃ દૂષ્યતઃ તસ્કરત્વમાપન્નાઃ તે વિશેષેણ તુ શંકરાદ્ દૂરસ્થા ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:5
* શંકરઃ કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:6
* સમસ્તસુખનિર્વાણકરત્વાચ્ છંકરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:7
* શંકરે ઇત્યૌપશ્લેષિકં સંનિધાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:8
* શંકરે ભાવના કર્તવ્યા નાન્યત્રેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:9
* ઉક્તં હિ । કર્મણા મનસા વાચા યદ્ અશ્લક્ષ્ણં નિષેવતે । તદભ્યાસો હરત્યેનં તસ્માત્ કલ્યાણમાચરેત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:10
* એવમેતે મહાત્માનઃ પ્રાહુર્ અધ્યાત્મચિન્તકાઃ । યચ્ચિત્તસ્ તન્મયો ભાવો ગુહ્યમેતત્ સનાતનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:11
* ગચ્છંસ્ તિષ્ઠન્ શયાનો વા જાગ્રચ્ ચૈવ સ્વપંસ્તથા । શંકરે ભાવનાં કુર્યાદ્ યદીચ્છેદ્ યોગમાત્મનઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:12
* યસ્માત્ ક્ષયાન્તે ત્રૈલોક્યં શંકરે યાતિ સંક્ષયમ્ । તસ્માત્ સંવર્તકો ધાતા શંકરસ્ત્વભિધીયતે ॥ પ્સ્ભ્_2.20:13
* એવં શંકરે ભાવ ઉપશ્લેષિતવ્યો નાન્યત્રેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:14
* એવં પરિસમાપ્તિં કૃત્વા યુક્તં વક્તુમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.20:15
અત્રેદં બ્રહ્મ જપેત્

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:1
* અસ્ય પૂર્વોક્તોઽર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:2
* આહ ધર્મપરિણામકત્વાત્ શંકરત્વાત્ સુખદ ઈશ્વરોઽભિહિતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:3
* અથાન્તરસૃષ્ટ્યાં સુખદુઃખકારણં કિં ભવતિ ધર્માધર્મસત્ત્વરજોવદ્ ઉત નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:4
* ઉચ્યતે અત્ર ય ઉપાયઃ સુખદઃ તથા વક્ષ્યામઃ યથાવાન્ યત્ર વ્યવસ્થિતે સંસારગતે કાર્યે સ એવ કારણં પરમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:5
* નનુ કોર્યકલવન્ નિરધિકારસ્ તથા વક્ષ્યામો વિસ્તરશશ્ ચાસ્મિન્ બ્રહ્મણિ કારણશક્તિં વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:6
* શક્તિં ચ જ્ઞાત્વા યથા સાધકોઽષ્ટભિર્ નમસ્કારૈરાત્માનં દદાતિ તથા વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.21:7
* અત ઇદમારભ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.21:8
વામદેવાય નમો જ્યેષ્ઠાય નમો રુદ્રાય નમઃ

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:1
* પ્રયોગાન્યત્વાત્ પ્રયોજનાન્યત્વાચ્ ચાપુનરુક્તા વામદેવાદિશબ્દા દ્રષ્ટવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:2
* અત્ર વામત્વં દેવત્વં જ્યેષ્ઠત્વં રુદ્રત્વં ચ પૂર્વોક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:3
* વામદેવજ્યેષ્ઠરુદ્રાયેતિ ચતુર્થી ॥ પ્સ્ભ્_2.22:4
* નમ ઇત્યાત્મપ્રદાને પૂજાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:5
* સમ્ભાવનાન્યત્વાચ્ ચાપુનરુક્તાઃ સર્વનમસ્કારા દ્રષ્ટવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:6
* આહ કિં ચતુષ્કમેવાત્ર કારણે ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.22:7
* નામચતુષ્કાપદેશેન વા નામ્નિ નમસ્કારો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:8
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_2.22:9
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.22:10
કાલાય નમઃ

* અત્ર કાલ ઇત્યેષ મહેશ્વરપર્યાયઃ કસ્માત્ પૂર્વોત્તરસૂત્રસામર્થ્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:1
* કાલયતે યસ્માત્ ક્ષેત્રસાધિનિષ્ઠાનિ સ્થાનાનિ કલાદિશરીરેન્દ્રિયવિષયાદિભ્યો વિયોગેનેતિ તતઃ કાલઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:2
* ઉક્તં હિ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:3
* બ્રહ્માદિભૂર્જપર્યન્તં જગદ્ એતચ્ ચરાચરમ્ । યતઃ કલયતે રુદ્રઃ કાલરૂપી તતઃ સ્મૃતઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:4
* કાલ્યાન્ કલયતે યસ્માત્ કલાભ્યઃ કાલપર્યયાત્ । કલનાત્ કાલનાચ્ ચાપિ કાલ ઇત્યભિધીયતે ॥ પ્સ્ભ્_2.23:5
* એવં કાલો હિ ભગવાન્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:6
* કાલ્યાઃ ક્ષેત્રજ્ઞાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:7
* સ્થાનાનિ તુ બ્રહ્મેન્દ્રદેવપિત્રાદિવચનાદ્ બ્રાહ્મં પ્રાજાપત્યં સૌમ્યમ્ ઐન્દ્રં ગાન્ધર્વં યાક્ષં રાક્ષસં પૈશાચમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:8
* તથા બ્રાહ્મણશૂદ્રગોમૃગસર્વભૂતકૃતાન્નાદિવચનાત્ તથા માનુષપશુમૃગપક્ષિસરીસૃપસ્થાવરાદીનાં ગ્રહણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:9
* તથા યોગેશ્વરા દેવેષ્વન્તર્ભૂતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:10
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:11
* ધર્મબાહુલ્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:12
* તથા નારકાસ્ તિર્યક્ષ્વ્ અન્તર્ભૂતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:13
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:14
* અધર્મબાહુલ્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:15
* એવં સ્થાનતશ્ચતુર્દશકઃ સંસાર ઇત્યુપચર્યતે ॥ પ્સ્ભ્_2.23:16
* એતેષુ કલાદિવચનાન્ મહેશ્વરો નિમિત્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:17
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:18
* પૂર્વોત્તરશરીરેષુ ભોગલોપાભિવ્યક્તિમાત્રત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:19
* આદિમાન્ સંસારો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:20
* તત્ફલભોક્તૃત્વાત્ કાર્યકરણયોર્ અનાદિત્વાદ્ અનાદિર્ અકૃતાભ્યાગમાદ્ ઇત્યેતદ્ ભગવત્યભ્યધિકત્વં શેષેષુ ચ પુરુષેષુ ન્યૂનત્વં જ્ઞાત્વા યુક્તં વક્તું કાલાય નમઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:21
* અત્રાપિ કાલાય ઇતિ ચતુર્થી ॥ પ્સ્ભ્_2.23:22
* નમ ઇત્યાત્મપ્રદાને પૂજાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:23
* સમ્ભાવનાન્યત્વાચ્ ચાપુનરુક્તોઽયં નમસ્કારો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:24
* આહ અથ સ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદીનાં કિમેષ ભગવાન્ પ્રભુઃ કર્તા ભવતિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:25
* ઉચ્યતે પ્રભુઃ કર્તૈવ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:26
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.23:27
કલવિકરણાય નમઃ

* અત્ર કલા નામ કાર્યકરણાખ્યાઃ કલાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:1
* તત્ર કાર્યાખ્યાઃ પૃથિવ્યાપસ્તેજો વાયુરાકાશઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:2
* આકાશઃ શબ્દગુણઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:3
* શબ્દસ્પર્શગુણો વાયુસ્તૌ ચ રૂપં ચ તેજસિ । તે રસશ્ચ જલે જ્ઞેયાસ્તે ચ ગન્ધઃ ક્ષિતાવ્ અપિ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:4
* શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધાઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:5
* તથા કરણાખ્યાઃ શ્રોત્રં ત્વક્ ચક્ષુઃ જિહ્વા ઘ્રાણં પાદઃ પાયુઃ ઉપસ્થઃ હસ્તઃ વાક્ મનઃ અહંકારઃ બુદ્ધિર્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:6
* તાસાં વિકરણો ભગવાનીશ્વરઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:7
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:8
* દૃક્ક્રિયાશક્ત્યોરપ્રતીઘાતાત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:9
* વિકરણત્વં નામ સ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદિસંનિવેશેન વિસ્તરવિભાગવિશેષતશ્ચ કાર્યકરણાખ્યાભિઃ કલાભિર્ ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યૈશ્વર્યાધર્માજ્ઞાનાવૈરાગ્યાનૈશ્વર્યાદિભિશ્ચ ક્ષેત્રજ્ઞસંયોજનમિત્યેતદ્ ભગવત્ય્ અભ્યધિકત્વં શેષેષુ ચ પુરુષેષુ ન્યૂનત્વં જ્ઞાત્વા યુક્તં વક્તું કલવિકરણાય નમઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:10
* અત્રાપિ કલવિકરણાય ઇતિ ચતુર્થી । નમ ઇત્યાત્મપ્રદાને પૂજાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:11
* સમ્ભાવનાન્યત્વાચ્ ચાપુનરુક્તોઽયં નમઃશદઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:12
* આહ કાલનવિકરણત્વાદ્ અવાન્તરસૃષ્ટ્યાં કર્મક્ષયે વૃત્તિલાભે ચાપેક્ષતે નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:13
* ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યૈશ્વર્યાદીનાં વા કિમેષ ભગવાન્ પ્રભુર્ભવતિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:14
* ઉચ્યતે પ્રભુઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:15
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.24:16
બલપ્રમથનાય નમઃ

* બલં નામ ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યૈશ્વર્યાધર્માજ્ઞાનાવૈરાગ્યાનૈશ્વર્યાણિ ઇચ્છાદ્વેષપ્રયત્નાદીનિ વિદ્યાવર્ગઃ રૂપાણિ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:1
* પ્ર ઇતિ ભૃશાર્થે કામિત્વાકર્ષણે ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:2
* મથનત્વં નામ બલવૃત્તિનિરોધનમ્ ઉદધિમથનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:3
* ન વાગ્નિજ્ઞાનાદીનિ દુર્બલાનિ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:4
* યસ્માદુક્તમ્ । ન હ્ય્ અતેજસ્વિનાશાય તૈજસાઃ પ્રભવન્તિ વૈ । બલાન્યતિબલાન્યસ્ય ન ભવેઽતિબલાનિ વૈ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:5
* ઇત્યેવં ભગવત્યભ્યધિકત્વં શેષેષુ પુરુષેષુ ન્યૂનત્વં જ્ઞાત્વા યુક્તં વક્તું બલપ્રમથનાય નમઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:6
* અત્રાપિ બલપ્રમથનાય ઇતિ ચતુર્થી ॥ પ્સ્ભ્_2.25:7
* નમ ઇત્યાત્મપ્રદાને પૂજાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:8
* સમ્ભાવનાન્યત્વાચ્ ચાપુનરુક્તોઽયં નમસ્કારો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:9
* આહ કેષાં કાલનવિકરણમથનાનિ કરોતિ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:10
* તદુચ્યતે ભૂતાનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:11
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.25:12
સર્વભૂતદમનાય નમઃ

* અત્ર કલાવચને પુનરુક્તિદોષાન્ ન પૃથિવ્યાદિષુ સર્વશબ્દઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:1
* કિં તુ સિદ્ધેશ્વરવર્જં ચેતનેષ્વેવ સર્વભૂતશબ્દઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:2
* આહ ભૂતત્વાનુપપત્તેર્ન ચેતનેષુ સર્વભૂતશબ્દઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:3
* તદુચ્યતે દમનાય ॥ પ્સ્ભ્_2.26:4
* શમુ દમુ ઉપશમે ॥ પ્સ્ભ્_2.26:5
* દેવમનુષ્યાદીનાં સ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદિષુ યા રતિઃ રઞ્જનાધિવાસના તત્સર્વમ્ અન્તરદૃષ્ટ્યા સર્વમીશ્વરકૃતમેવ દ્રષ્ટવ્યમિત્યેતદ્ ભગવત્યભ્યધિકત્વં શેષેષુ ચ પુરુષેષુ ન્યૂનત્વં જ્ઞાત્વા યુક્તં વક્તું સર્વભૂતદમનાય નમઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:6
* અત્રાપિ સર્વભૂતદમનાય ઇતિ ચતુર્થી ॥ પ્સ્ભ્_2.26:7
* નમ ઇત્યાત્મપ્રદાને પૂજાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:8
* સમ્ભાવનાન્યત્વાચ્ ચાપુનરુક્તોઽયં નમસ્કારો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:9
* આહ કીદૃશે મહેશ્વરે કાલનાદિશક્તિરુચ્યતે કિં સકલે નિષ્કલે ઉત ઉભયોરપિ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:10
* ઉચ્યતે ઉભયોરપિ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:11
* યસ્માદાહ ॥ પ્સ્ભ્_2.26:12
મનોઽમનાય નમઃ