પાશુપતસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 1

પાશુપતસૂત્ર, 1
અથાતઃ પશુપતેઃ પાશુપતં યોગવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ

* હિતાર્થમ્ અખિલં યેન સૃષ્ટં બ્રહ્માદિકં જગત્ । પ્રણમ્ય તં પશુપતિં શિરસા સદસસ્પતિમ્ । અર્થાતિશયસમ્પન્નં જ્ઞાનાતિશયમ્ ઉત્તમમ્ । પઞ્ચાર્થં ક્રિયતે ભાષ્યં કૌણ્ડિન્યેનાનુપૂર્વશઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:1
* આહ વક્ષ્યતિ ભગવાન્ પઞ્ચાર્થમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:2
* અથાસ્યાદિસૂત્રં કિમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:3
* અત્રોચ્યતે અથાતઃ પશુપતેઃ પાશુપતં યોગવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:4
* એતત્ પ્રથમસૂત્રં શાસ્ત્રાદાવ્ ઉચ્ચાર્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:5
* તદનન્તરં પદવિગ્રહઃ ક્રિયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:6
* તદુપયોગિનં યોગવિધિં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:7
* અષ્ટપદં સૂત્રમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:8
* તત્ર અથ અતઃ ઇતિ દ્વે પદે નૈપાતિકે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:9
* પશુપતેર્ ઇત્ય્ એતત્ પદં પરિગ્રહાર્થેનોચ્ચાર્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:10
* પાશુપતમ્ ઇતિ તદ્ધિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:11
* યોગવિધિમ્ ઇતિ સામાસિકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:12
* વિ આઙ્ ઇતિ દ્વે પદે । ખ્યાસ્યામ ઇત્ય્ આખ્યાતિકમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:13
* આહ કિં પ્રયોજનં પદવિગ્રહઃ ક્રિયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:14
* તદ્ ઉચ્યતે અર્થપ્રસિદ્ધ્યર્થમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:15
* કસ્માદ્ અર્થાપ્રસિદ્ધિઃ પદાનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:16
* યસ્માત્ પૃથગર્થાનીહ પદાનિ ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:17
* યસ્માદ્ એવં હ્ય્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:18
* યથા વિવૃતગાત્રોઽ પિ શિરસિ પ્રાવૃતો નરઃ । નાભિવ્યક્તિં વ્રજત્ય્ એવં સૂત્રં વિગ્રહવર્જિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:19
* એવમ્ અર્થપ્રસિદ્ધ્યર્થં પદવિગ્રહઃ ક્રિયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:20
* આહ ઉક્તઃ પદવિગ્રહઃ પ્રયોજનં ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:21
* ઇદં તુ વાચ્યમ્ અથ શાસ્ત્રાદિઃ કઃ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:22
* અત્રોચ્યતે અથાતઃ પશુપતેર્ ઇત્ય્ એષ તાવચ્ છાસ્ત્રાદિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:23
* તત્ર શાસ્ત્રં તન્ત્રં ગ્રન્થો વિદ્યા ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:24
* ગ્રન્થાર્થયોસ્ તદધિગમોપાયત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:25
* પારિમાણ્યમ્ અથશબ્દાદિશિવાન્તં પ્રવચનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:26
* સંખ્યા પઞ્ચાધ્યાયાઃ પઞ્ચ બ્રહ્માણિ અધિકરણં ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:27
* અથશબ્દાતઃશબ્દવ્યાખ્યાનવચનસ્નાનશયનાદ્યુપદેશાચ્ ચ શિષ્યાચાર્યયોઃ પ્રસિદ્ધિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:28
* કૈવલ્યગતાનામ્ અપિ દુઃખિત્વદર્શનાત્ કાર્યકારણપ્રત્યક્ષદર્શી વિપ્રત્વાદ્ ઉપાયોપેયપ્રત્યક્ષદર્શિત્વાચ્ ચ પ્રશ્નપ્રતિવક્તા ઐશ્વર્યાવસ્થશ્ ચૈવ મુક્તત્વાન્ મનોઽમનઃસંસ્થશ્ ચ કામિત્વાદ્ અતઃ સર્વાચાર્યવિશિષ્ટો ઽયમ્ આચાર્ય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:29
* તથા બ્રાહ્મણગ્રહણાત્ સ્ત્રીપ્રતિષેધાદ્ ઇન્દ્રિયજયોપદેશાચ્ ચ ઉક્તં હિ । બાધિર્યમ્ આન્ધ્યમ્ અઘ્રત્વં મૂકતા જડતા તથા । ઉન્માદઃ કૌણ્યં કુષ્ઠિત્વં ક્લૈબ્યં ગુદાવર્તપઙ્ગુતા ॥ પ્સ્ભ્_1.1:30
* આદિરહિતઃ પટ્વિન્દ્રિયો બ્રાહ્મણઃ શિષ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:31
* સ ચાન્યવિશિષ્ટો ઽયં શિષ્ય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:32
* તથા દેવાદિભ્યશ્ ચ ક્રીડાધર્મિત્વાત્ ક્રીડાનિમિત્તા ઈશ્વરપ્રવૃત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:33
* અનુગ્રહાર્થા ચાચાર્યસ્ય પ્રવચનવક્તૃત્વે પ્રવૃત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:34
* તથા ભજનચોદનપ્રસાદશિવત્વલિપ્સોપદેશાદ્ દુઃખાન્તાર્થિનઃ શિષ્યસ્યેહોપસદનપ્રવૃત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:35
* ન તુ ધર્માર્થકામકૈવલ્યાર્થાત્રેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:36
* તથા કામિત્વાદ્ ઇન્દ્રકૌશિકાદિભ્યશ્ ચાચાર્યો દિવ્યો નિરતિશયક્રીડૈશ્વર્યસ્વાભાવ્યાદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:37
* ચોદનોપસદનસંસ્કારવશ્યાદિદુઃખૈર્ અભિભૂતત્વાચ્ ચાદિવ્યા ઇન્દ્રકૌશિકાદ્યાઃ શિષ્યા ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:38
* તથા શિષ્ટપ્રામાણ્યાત્ કામિત્વાદ્ અજાતત્વાચ્ ચ મનુષ્યરૂપી ભગવાન્ બ્રાહ્મણકાયમ્ આસ્થાય કાયાવતરણે અવતીર્ણ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:39
* તથા પદ્ભ્યામ્ ઉજ્જયિનીં પ્રાપ્તઃ । કસ્માત્ । શિષ્ટપ્રામાણત્ ચિહ્નદર્શનશ્રવણાચ્ ચ । અત્યાશ્રમપ્રસિદ્ધં લિઙ્ગમાસ્થાય પ્રવચનમ્ ઉક્તવાન્ ભસ્મસ્નાનશયનાનુસ્નાનનિર્માલ્યૈકવાસોગ્રહણાદ્ અધિકરણપ્રસિદ્ધ્યર્થં ચ સ્વશાસ્ત્રોક્તે આયતને શિષ્યસમ્બન્ધાર્થં શુચૌ દેશે ભસ્મવેદ્યામુષિતઃ । અતો રુદ્રપ્રચોદિતઃ કુશિકભગવાન્ અભ્યાગત્યાચાર્યે પરિપૂર્ણપરિતૃપ્ત્યાદ્યુત્કર્ષલક્ષણાનિ વિપરીતાનિ ચાત્મનિ દૃષ્ટ્વા પાદાવ્ ઉપસંગૃહ્ય ન્યાયેન જાતિં ગોત્રં શ્રુતમ્ અનૃણત્વં ચ નિવેદયિત્વા કૃતક્ષણમ્ આચાર્યં કાલે વૈદ્યવદ્ અવસ્થિતમ્ આતુરવદ્ અવસ્થિતઃ શિષ્યઃ પૃષ્ટવાન્ ભગવન્ કિમ્ એતેષામ્ આધ્યાત્મિકાધિભૌતિકાધિદૈવિકાનાં સર્વદુઃખાનામ્ ઐકાન્તિકો ઽત્યન્તિકો વ્યપોહો ઽસ્ત્ય્ ઉત નેતિ । અથોક્તપરિગ્રહાધિકારલિપ્સાસુ પરાપદેશેનોપદેશે સચ્છિષ્યસાધકપાઠપ્રસિદ્ધ્યર્થં કારણપદાર્થાધિગમાર્થં ચાત્મનિ પરાપદેશં કૃત્વા ભગવાન્ એવોક્તવાન્ અથેતિ । અત્ર પૂર્વપ્રકૃતાપેક્ષાયામ્ અથશબ્દઃ । કથમ્ । શિષ્યેણોદીરિતં પૂર્વં પ્રશ્નમ્ અપેક્ષ્યોક્તવાન્ અથેતિ । એવમ્ અયમ્ અથશબ્દઃ પૃષ્ટપ્રતિવચનાર્થો ઽસ્તિ । સ દુઃખાન્ત ઇત્ય્ અર્થઃ । આહ કિં પરીક્ષિતાય શિષ્યાય દુઃખાન્તઃ પ્રતિજ્ઞાતઃ ઉતાપરીક્ષિતાયેતિ । ઉચ્યતે પરીક્ષિતાય । યસ્માદ્ આહ ઇતિ । અત્ર અતઃશબ્દઃ શિષ્યગુણવચને । યસ્માદ્ અયં બ્રહ્માવર્તદેશજઃ કુલજઃ પટ્વિન્દ્રિયો વિવિદિષાદિસમ્પન્નઃ શિષ્યઃ । પૂર્વં ચાત્રાર્થતો ઽતઃ શબ્દો દ્રષ્ટવ્યઃ । અથ સ દુઃખાન્તઃ કુતઃ પ્રાપ્યતે કેન વાભ્યુપાયેનેતિ । તદ્ ઉચ્યતે પશુપતેઃ । પ્રસાદાદ્ ઇતિ વાક્યશેષઃ । અત્ર પશૂનાં પતિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:40
* પશુપતિઃ । અત્ર પશવો નામ સિદ્ધેશ્વરવર્જં સર્વે ચેતનાવન્તઃ । કાર્યકરણાઞ્જના નિરઞ્જનાશ્ ચ પશવઃ । આહ કિં તેષાં પશુત્વમ્ । ઉચ્યતે અનૈશ્વર્યં બન્ધઃ । કારણશક્તિસન્નિરોધલક્ષણમ્ અસ્વાતન્ત્ર્યમ્ અનૈશ્વર્યં બન્ધો ઽનાડિઃ । બન્ધગુણ ઇત્ય્ ઉપચર્યતે । તત્ કથંલક્ષણમ્ ઇતિ ચેત્ । તદ્ ઉચ્યતે પશ્યનાત્ પાશનાચ્ ચ પશવઃ । તત્ર પાશા નામ કાર્યકરણાખ્યાઃ કલાઃ । તાશ્ ચ કલા ઉપરિષ્ટાદ્ વક્ષ્યામઃ । તાભિઃ પાશિતાઃ બદ્ધાઃ સંનિરુદ્ધાઃ શબ્દાદિવિષયપરવશાશ્ ચ ભૂત્વાવતિષ્ઠન્તે ઇત્ય્ અતો ઽવગમ્યતે ઽસ્વાતન્ત્ર્યમ્ અનૈશ્વર્યં બન્ધઃ । કાર્યકરણરહિતસ્ય પશુત્વં નિવર્તત ઇતિ ચેત્ । તદ્ ઉચ્યતે સંહૃતાનામ્ અપિ પુનઃ પુનઃ સંબન્ધગ્રહણાચ્ છાસ્ત્રે । કિં ચાન્યત્ । પશ્યનાચ્ ચ પશવઃ । યસ્માદ્ વિભુત્વે ઽપિ ચિત્સમવેતત્વે ઽપિ ચ શરીરમાત્રમ્ એવ પશ્યન્ત્ય્ ઉપલભન્તિ ચ ન બહિર્દ્ધાનિ । કાર્યકરણરહિતાશ્ ચ ન કાર્યકરણં પ્રતિપદ્યતે ત્યજન્તિ વા । ધર્માધર્મપ્રકાશદેશકાલચોદનાદ્યપેક્ષિતત્વાચ્ ચ । અતઃ સુષ્ઠૂક્તં પશ્યનાત્ પાશનાચ્ ચ પશવઃ । યસ્માદ્ ઉક્તં સાંખ્યયોગેન યે મુક્તાઃ સાંખ્યયોગેશ્વરાશ્ ચ યે । બ્રહ્માદયસ્ તિર્યગન્તાઃ સર્વે તે પશવઃ સ્મૃતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:41
* પતિઃ કસ્માત્ । આપ્તિ પાતિ ચ તાન્ પશૂન્ ઇત્ય્ અતઃ પતિર્ ભવતિ । તાન્ કેનાપ્નોતિ કેન રક્ષતિ । તતો વિભુશક્ત્યા । યસ્માત્ તત્રાપિ શક્તિમ્ અસ્યાનન્તાં નાતિવર્તન્તે । વિપ્રત્વાચ્ ચાસ્યાનન્તા જ્ઞાનશક્તિઃ અપરિમિતા । તયા અપરિમિતયા અપરિમિતાન્ એવ પ્રત્યક્ષાન્ પશૂન્ આપ્નોતીતિ પતિઃ । તથા પાલયતીતિ પ્રભુશક્તિઃ । કસ્માત્ । તચ્છન્દાત્ તેષાં પ્રવૃત્તિનિવૃત્તિઃ સ્થિતિર્ ઇષ્ટાનિષ્ટસ્થાનશરીરેન્દ્રિયવિષયાદિપ્રાપ્તિર્ ભવતિ । તત્પરિદૃષ્ટાનાં તત્પ્રચોદિતાનાં ચેત્ય્ અર્થઃ । એવં ॥ પ્સ્ભ્_1.1:42

* પશુપતેર્ ઇતિ કાર્યકારણયોઃ પ્રસાદસ્ય ચોદ્દેશઃ । તસ્માત્ પ્રસાદાત્ સ દુઃખાન્તઃ પ્રાપ્યતે । ન તુ જ્ઞાનવૈરાગ્યધર્મૈશ્વાર્યત્યાગમાત્રાદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । આહ કુત્રસ્થસ્ય કદા કીદૃશસ્ય વા સ ભગવાન્ પ્રસીદતીતિ । ઉચ્યતે યદાનેન તુ તત્ પ્રાપ્તં ભવતિ । આહ કિં તદ્ ઇતિ । ઉચ્યતે પાશુપતમ્ અત્ર પશુપતિનોક્તં પરિગૃહીતં પશુપતિમ્ અધિકૃત્ય ચારભ્યત ઇતિ પાશુપતમ્ । યથા વૈષ્ણવં માનસમ્ ઇતિ । કિં તદ્ ઇતિ । ઉચ્યતે યોગમ્ । અત્રાત્મેશ્વરસંયોગો યોગઃ । સ પુનઃ પુરુષસ્યાધ્યયનાદિનૈમિત્તિકત્વાદ્ અન્યતરકર્મજઃ સ્થાણુશ્યેનવત્ । ચોદનાધ્યયનાદિવચનાદ્ મેષવદ્ ઉભયકર્મજઃ । યસ્માત્ સતિ વિભુત્વે અનધિકારકૃતત્વાદ્ વિયોગસ્ય । વિયુક્તસ્યૈવ ચ સંયોગ ઉપદિશ્યતે । વિષયરક્તવિરક્તવત્ ક્રિયાયોગે । ઇહ તુ સમાધિલક્ષણે યોગે સંનિયમ ઇતિ । આહ કિં પરિજ્ઞાનમાત્રાદ્ એવ તદ્યોગઃ પ્રાપ્યતે । ઉચ્યતે । યસ્માદ્ આહ તત્પ્રાપ્તૌ વિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ । અત્ર યોગસ્ય વિધિઃ યોગવિધિર્ ઇતિ ષષ્ઠીતત્પુરુષસમાસઃ । અત્ર સૂક્ષ્મસ્થૂલસબાહ્યાભ્યન્તરસલક્ષણવિલક્ષણક્રિયાસુ વિધિસંજ્ઞા યજ્ઞવિધિવત્ । ન તુ સેનાવનાદિવત્ । કસ્માત્ । ક્રિયાણાં ક્ષણિકાનાં સમુદાયાસમ્ભવાત્ । યદ્ય્ એવં વિધિઃ કસ્માત્ । વિધાયકત્વાદ્ વિધિઃ । ઉપાયોપેયભાવાચ્ ચ । વિધિમ્ ઇતિ કર્મ । એવ સદુઃખાન્તઃ કાર્યં કારણં યોગો વિધિર્ ઇતિ પઞ્ચૈવ પદાર્થાઃ સમાસત ઉદ્દિષ્ટાઃ । તે વ્યાખ્યેયાઃ । વ્યાખ્યાનમ્ એતેષાં વિસ્તરવિભાગવિશેષોપસંહારનિગમનાનિ । તસ્માદ્ અન્યદ્ વ્યાખ્યેયમ્ અન્યદ્ વ્યાખ્યાનમ્ । યસ્માદ્ આહ વ્યાખ્યાસ્યામઃ । અત્ર વિઃ વિસ્તરે વિભાગે વિશેષે ચ ભવતિ । તત્ર વિસ્તર ઇતિ પ્રત્યક્ષાનુ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:43
* માનાપ્તવચનમ્ ઇતિ પ્રમાણાન્ય્ અભિધીયન્તે । તત્ર પ્રત્યક્ષં દ્વિવિધમ્ ઇન્દ્રિયપ્રત્યક્ષમ્ આત્મપ્રત્યક્ષં ચ । ઇન્દ્રિયપ્રત્યક્ષમ્ ઇન્દ્રિયાર્થાઃ શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધઘટાહાઃ વ્યાખ્યાનતાપમૂત્રપુરીષમાંસલવણપ્રાણાયામૈઃ સિદ્ધમ્ । આત્મપ્રત્યક્ષં તદુપહારકૃત્સ્નતપોદુઃખાન્તાદિ વચનાત્ સિદ્ધમ્ । યથા પ્રસ્થેન મિતો વ્રીહિઃ પ્રસ્થઃ । પરમાર્થતસ્ ત્વ્ ઇન્દ્રિયાર્થસમ્બન્ધવ્યઞ્જકસામગ્ર્યં ધર્માધર્મપ્રકાશદેશકાલચોદનાદ્યનુગૃહીતં સત્ પ્રમાણમ્ ઉત્પદ્યતે । આત્મપ્રત્યક્ષં તુ ચિત્તાન્તઃકરણસમ્બન્ધસામગ્ર્યમ્ । અનુમાનમ્ અપિ પ્રત્યક્ષપૂર્વકં ચિત્તાત્માન્તઃકરણસમ્બન્ધસામગ્ર્યં ચ ધર્માધર્મપ્રકાશદેશકાલચોદનાદિસ્મૃતિહેતુકમ્ ઉત્પત્ત્યનુગ્રહતિરોભાવકાલાદિ । તૈશ્ ચોત્તરસૃષ્ટિકર્તૃત્વમ્ અનુમીયતે કારણસ્ય । અતો નોત્સૂત્રમ્ । તચ્ ચ દ્વિવિધં દૃષ્ટં સામાન્યતોદૃષ્ટં ચ । તત્ર દૃષ્ટમ્ અપિ દ્વિવિધં પૂર્વવચ્છેષવચ્ ચ । તત્ર પૂર્વદૃષ્ટો ઽયં ષડઙ્ગુલીયકઃ સ એવેતિ પૂર્વવત્ । વિષાણાદિમાત્રદર્શનાદ્ ગૌર્ ઇતિ શેષવત્ । સામાન્યતોદૃષ્ટમ્ અપીહ ગતિપૂર્વિકાં દેશાન્તરપ્રાપ્તિં દૃષ્ટ્વા ચાસ્યાદિત્યાદિગતિપ્રસિદ્ધિઃ । ત્રૈકાલ્યે ઽપ્ય્ અર્થાધિગમે નિમિત્તં પ્રમાણમ્ । આગમો નામ આ મહેશ્વરાદ્ ગુરુપારમ્પર્યાગતં શાસ્ત્રમ્ । આગમો ઽલૌકિકાદિવ્યવહારહેતુર્ આચક્ષિતઃ સ્મૃતઃ । રુદ્રઃ પ્રોવાચ વચનાત્ સિદ્ધિઃ । એષ્વ્ એવોપમાનાર્થાપત્તિસમ્ભવાભાવૈતિહ્યપ્રતિભાદીનાં વ્યાખ્યાયમાનાનામ્ અન્તર્ભાવઃ । એવમ્ એતાનિ ત્રીણિ પ્રમાણાનિ । પ્રમાપયિતા ભગવાંશ્ ચોદકઃ । પ્રમાતા પુરુષઃ । પ્રમેયાઃ કાર્યકારણાદયઃ પઞ્ચ પદાર્થાઃ । પ્રમિતિઃ સંવિત્ । સંવિત્ સંચિન્તનં સમ્બોધો વિદ્યાભિવ્યક્તિર્ ઇત્ય્ અર્થઃ । ઉદ્દેશનિર્દેશાધિગમાચ્ ચ વિર્ વિસ્તરે ભવતિ । વિભાગો નામ પદપદાર્થસૂત્રપ્રકરણાધ્યાયાદ્યસંકરઃ । વિશેષો ॥ પ્સ્ભ્_1.1:44
* નામ સાધ્યસાધનવ્યતિરેકઃ । આઙ્ ઇતિ વ્યાખ્યામર્યાદાયાં ભવતિ । પદાત્ પદં સૂત્રાત્ સૂત્રં પ્રકરણાત્ પ્રકરણમ્ અધ્યાયાદ્ અધ્યાયમ્ આ બોધાદ્ આ પરિસમાપ્તેર્ ઇતિ મર્યાદાવસ્થસ્યૈવ ચ વક્ષ્યામઃ । ખ્યા પ્રકથને । પ્રતીતાપ્રતીતાભિઃ સંજ્ઞાભિઃ વેદાદિવિહિતાભિવ્યતિરેકેણ ચ વ્યાખ્યાસ્યામઃ । સ્યા ઇત્ય્ એષ્યે કાલે । યાવદ્ અયમ્ આચાર્યો ગૃહસ્થાદિભ્યો ઽભ્યાગતં પૂર્વમ્ અતઃશબ્દાત્ પરીક્ષિતં બ્રાહ્મણં વ્રતોપવાસાદ્યં મહાદેવસ્ય દક્ષિણસ્યાં મૂર્તૈ સદ્યોજાતાદિસંસ્કૃતેન ભસ્મના સંસ્કરોતિ ઉત્પત્તિલિઙ્ગવ્યાવૃત્તિં કૃત્વા મન્ત્રશ્રાવણં ચ કરોતિ તાવદ્ એષ્યઃ કાલઃ ક્રિયતે । મ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાયાં ભવતિ । ઉત્થાનાદિગણે સમ્યગ્વ્વાવસ્થિતસ્ય વ્યાખ્યેયવ્યાખ્યાનયોર્ ભગવાન્ એવ ક્રમશો વક્તા । સ્થૂલોપાયપૂર્વકત્વાત્ સૂક્ષ્મવિધેયાધિગમસ્ય પૂર્વાશ્રમનિયમપ્રતિષેધાર્થમ્ અત્યાશ્રમયમનિયમપ્રસિદ્ધ્યર્થં ચ વિધિઃ પ્રથમં વ્યાખ્યાયતે । ઇત્ય્ અત્રાયં પદાર્થોપન્યાસઃ પરિસમાપ્ત ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.1:45
* અત્રાહ પ્રતિપન્નાંશો યથાવિધિ પ્રથમં વ્યાખ્યાયતે । ઇદમ્ ઇદાનીં ચિન્ત્યમ્ । અથાસ્ય કશ્ ચાદિઃ કિં મધ્યં કો ઽન્તઃ કત્યઙ્ગો વા વિધિર્ ઇતિ । તદ્ ઉચ્યતે ભસ્મનાદ્યો નિન્દામધ્યો મૂઢાન્તશ્ ચ વિધિઃ । સ ચ ત્ર્યઙ્ગો દાનયજનતપોઙ્ગ ઇતિ । તત્ કથમ્ અવગમ્યતે યસ્માદ્ ઇદમ્ આરભ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.1:46
ભસ્મના ત્રિષવણં સ્નાયીત

* અત્ર ભસ્મ વામદ્રવ્યં યદ્ અગ્નીન્ધનસંયોગાન્ નિષ્પન્નમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:1
* તત્ પરકૃતં પાર્થિવં ભુક્તં દીપ્તિમત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:2
* ગ્રામાદિભ્યો ભૈક્ષ્યવદ્ ભસ્માર્જનં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:3
* સ્નાનશયનાનુસ્નાનકૃત્યબન્ધુત્વાન્ નિષ્પરિગ્રહત્વાદ્ અહિંસકત્વાદ્ ઉત્કૃષ્ટમ્ એવ શુચિ પ્રભૂતં ગ્રાહ્યં સાધનત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:4
* અલાભે સ્વલ્પમ્ અપિ ગ્રાહ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:5
* આધારો ઽપ્ય્ અલાબુચર્મવસ્ત્રાદિર્ અત્ર પ્રસિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:6
* આહ કિં તેન ભસ્મના કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:7
* તદ્ ઉચ્યતે ભસ્મનેતિ તૃતીયા કરણાર્થે કર્તુઃ ક્રિયામ્ આદિશતિ યથા વાશ્યા તક્ષણં બુદ્ધ્યા પિધાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:8
* આહ અથ કસ્મિન્ કાલે સા ક્રિયા કર્તવ્યેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:9
* ત્રિષવણમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:10
* દ્વિગુઃ સમાસઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:11
* ત્રીણીતિ સંખ્યા ॥ પ્સ્ભ્_1.2:12
* સવનમ્ ઇતિ કાલનિર્દેશઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:13
* પૂર્વસંધ્યા મધ્યાહ્નસંધ્યા અપરસંધ્યેતિ સંધ્યાત્રયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:14
* ત્રિષવણં ત્રિસંધ્યં ત્રિકાલમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:15
* આહ ત્રિષવણં કિમ્ અનેન કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:16
* તદ્ ઉચ્યતે સ્નાયીત ॥ પ્સ્ભ્_1.2:17
* અત્ર સ્નાનં શૌચકાર્યેણ શરીરેષ્વ્ આગન્તુકાનાં સ્નેહત્વગ્લેપમલગન્ધાદીનાં ભસ્મનાપકર્ષણં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:18
* સ્નાનં તુ ભસ્મદ્રવ્યગાત્રસંયોજનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:19
* પરમાર્થતસ્ તુ સ્નાનાદિ પુણ્યફલસંયોગધર્માત્મવચનાદ્ આત્મશૌચમ્ એવૈતત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:20
* કેવલં સ્નાનાદ્યકલુષાપહતપાપ્માદિવચનાત્ કાર્યકરણવ્યપદેશેનાત્મશૌચં વ્યાખ્યાયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.2:21
* ઇત ઇત્ય્ એતદ્ આજ્ઞાયાં નિયોગે ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:22
* નિયોગત્વાન્ નિગતં નિયતત્વાન્ નિગમ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:23
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:24
* પ્રતિતન્ત્રસિદ્ધત્વાદ્ અહિંસકત્વાન્ નિઃશ્રેયસહેતુત્વાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:25
* ભસ્મના સ્નેયં ન ચાદ્ભિર્ વિપરીતત્વાદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:26
* કિં સ્નાનમ્ એવૈવં ભસ્મના કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:27
* ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.2:28
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.2:29
ભસ્મનિ શયીત

* અત્ર ભસ્મ તદ્ એવ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:1
* નિરુક્તમ્ અસ્ય પૂર્વોક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:2
* ભસ્મનિ ઇત્ય્ ઔપશ્લેષિકં સંનિધાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:3
* શય ઇત્ય્ ઉપશમસ્ય વિશ્રામસ્યાખ્યા ॥ પ્સ્ભ્_1.3:4
* ઇત ઇત્ય્ એતદ્ આજ્ઞાયાં નિયોગે ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:5
* ભસ્મન્ય્ એવ રાત્રૌ સ્વપ્તવ્યં નાન્યત્રેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:6
* ઉક્તં હિ । યથા મૃગા મૃત્યુભયસ્ય ભીતા ઉદ્વિગ્નવાસા ન લભન્તિ નિદ્રામ્ । એવં યતિર્ ધ્યાનપરો મહાત્મા સંસારભીતો ન લભેત નિદ્રામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:7
* કિં ચ વિશેષાર્થિત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:8
* વિશેષાર્થી ચાયં બ્રાહ્મણઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:9
* ઉક્તં હિ । ન વિશેષાર્થિનાં નિદ્રા ચિરં નેત્રેષુ તિષ્ઠતિ । હયાનામ્ ઇવ જાત્યાનામ્ અર્ધરાત્રાર્ધશાયિનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:10
* તસ્માત્ પરિવૃષ્ટે ભૂપ્રદેશે દિવા પરિગ્રહં કૃત્વા ભસ્માસ્તીર્યાધ્યયનાધ્યાપનધ્યાનાભિનિવિષ્ટેન પ્રવચનચિન્તનાભિનિવેશૈશ્ ચ શ્રાન્તેન બાહૂપધાનેન સદ્યોજાતાદિસંસ્કૃતે ભસ્મનિ રાત્રૌ સ્વપ્તવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:11
* કિમ્ અર્થમ્ ઇતિ ચેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:12
* ઉચ્યતે તપોઽર્થં ભૂપ્રદેશે શૌચાર્થં વિશ્રામાર્થં વા ॥ પ્સ્ભ્_1.3:13
* સમવિષમનિમ્નોન્નતાયાં ભૂમૌ યામં યામદ્વયં વા સ્વપ્તવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:14
* આહ કિં સ્નાનં શયનં ચ ભસ્મના પ્રયોજનદ્વયમ્ એવાત્ર કર્તવ્યમ્ ઉતાન્યદ્ અપિ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:15
* સવનાન્તસ્થસ્યાસ્યાશૌચકં પ્રાપ્તસ્ય નિર્ઘાતકં કિમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.3:16
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.3:17
અનુસ્નાનમ્

* મન્ત્રાદિસ્નાનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:1
* અત્ર અનુ ઇતિ પૃષ્ઠકર્મક્રિયાયાં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:2
* અનુપાનાનુગમનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:3
* સ્નાનં તુ ભસ્મદ્રવ્યસંયોજનમ્ એવ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:4
* સવનત્રયે સ્નાનસ્યાન્તરેષુ ભુક્તોચ્છિષ્ટક્ષુતનિષ્ઠીવિતમૂત્રપુરીષોત્સર્ગાદિનિમિત્તકમ્ અશૌચકમ્ અભિસમીક્ષ્ય તદ્ અનુસ્નાનં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:5
* કિમ્ અર્થમ્ ઇતિ ચેત્ શૌચાર્થં લિઙ્ગાભિવ્યક્ત્યર્થં ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:6
* સ્નેયમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:7
* આહ કિં ભસ્મૈવૈકં લિઙ્ગાભિવ્યક્તિકારણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:8
* ભક્તિવિવૃદ્ધૌ વા અપ્રતિષિદ્ધસ્ય સાધનં કિમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.4:9
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.4:10
નિર્માલ્યમ્

* અત્ર ભસ્મવલ્ લોકાદિપ્રસિદ્ધં નિર્માલ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:1
* નિર્ ઇતિ નિર્મુક્તસ્યાખ્યા ॥ પ્સ્ભ્_1.5:2
* માલ્યમ્ ઇતિ પુષ્પસમૂહપર્યાયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:3
* તત્ પરકૃતં કારણમૂર્ત્યારોપિતાવતારિતં નિષ્પરિગ્રહં પદ્મોત્પલાદ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:4
* ભક્તિવિવૃદ્ધ્યર્થં લિઙ્ગાભિવ્યક્ત્યર્થં ચ તદ્ ધાર્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:5
* આહ ભસ્મનિર્માલ્યેન તસ્ય લિઙ્ગં વ્યક્તં ભવતીતિ ક્વ સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:6
* તદ્ ઉચ્યતે ઇહ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:7
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.5:8
લિઙ્ગધારી

* અત્ર યથાન્યેષામ્ અપિ વર્ણાશ્રમિણામ્ આશ્રમપ્રતિવિભાગકરાણિ લિઙ્ગાનિ ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:1
* તત્ર ગૃહસ્થસ્ય તાવદ્ વાસસ્ ત્રયં વૈણવી યષ્ટિઃ સોદકં ચ કમણ્ડલુ સોત્તરોષ્ઠવપનં યજ્ઞોપવીતાદિ લિઙ્ગમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:2
* તથા બ્રહ્મચારિણો ઽપિ દણ્ડકમણ્ડલુમૌઞ્જીમેખલાયજ્ઞોપવીતકૃષ્ણાજિનાદિ લિઙ્ગમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:3
* તથા વાનપ્રસ્થસ્યાપિ કરીરચીરવલ્કલકૂર્ચજટાધારણાદિ લિઙ્ગમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:4
* તથા ભિક્ષોસ્ ત્રિદણ્ડમુણ્ડકમણ્ડલુકાષાયવાસોજલપવિત્રસ્થલપવિત્રાદિ લિઙ્ગમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:5
* એવમ્ ઇહાપિ યદ્ એતત્ પાશુપતયોગાધિકરણં લિઙ્ગમ્ ઇત્ય્ આશ્રમપ્રતિવિભાગકરં ભસ્મસ્નાનશયનાનુસ્નાનનિર્માલ્યૈકવાસાદિનિષ્પન્નં સ્વશરીરલીનં પાશુપતમ્ ઇતિ લૌકિકાદિજ્ઞાનજનકં તત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:6
* લીયનાલ્ લિઙ્ગનાચ્ ચ લિઙ્ગમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:7
* તદ્ ધારયન્ લિઙ્ગધારી ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:8
* દણ્ડધારિવદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:9
* આહ અથૈતે સ્નાનશયનાનુસ્નાનાદયો ઽર્થાઃ ક્વ કર્તવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:10
* કુતો વા નિર્માલ્યસ્યાર્જનં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:11
* કુત્રસ્થેન વા તદ્ ધાર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:12
* કૃતલિઙ્ગેન વા ક્વ વસ્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:13
* તદ્ ઉચ્યતે આયતને ॥ પ્સ્ભ્_1.6:14
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.6:15
આયતનવાસી

* અથ ભસ્મનિર્માલ્યવલ્ લોકાદિપ્રસિદ્ધમ્ આયતનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:1
* આઙ્ ઇતિ મર્યાદાયાં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:2
* યસ્માદ્ એતે ગૃહસ્થાદયઃ પ્રયતનિયતશુચિસાધ્વાચારાઃ સ્વસ્વમર્યાદયોપતિષ્ઠન્તે યજન્તિ ચ શાન્તિકપૌષ્ટિકાદિભિઃ ક્રિયાભિર્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:3
* યજનાચ્ ચાયતનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:4
* તસ્મિન્ પરકૃત આયતને વસ્તવ્યમ્ ઇતિ વાસી ઇત્ય્ આયતનં ચ પરિગૃહ્ણાતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:5
* ભૂપ્રદેશે આકાશે વૃક્ષમૂલે બહિઃ પ્રાદક્ષિણ્યેન વા યત્ર ક્વચિત્ પ્રતિવસન્ શિષ્ટમર્યાદયા આયતનવાસી ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:6
* પુલિનવાસવદ્ વસેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:7
* પુણ્યફલાવાપ્તિશ્ ચાસ્યાશુ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:8
* ઉક્તં હિ । ગ્રામે વા યદિ વારણ્યે પુણ્યસ્થાનં હિ શૂલિનઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:9
* આવાસો ધર્મતૃપ્તાનાં સિદ્ધિક્ષેત્રં હિ તત્ પરમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:10
* આહ તસ્મિન્ન્ આયતને પ્રતિવસતા કાઃ ક્રિયાઃ કર્તવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:11
* કિં સ્નાનાદ્યા ઉપલેપનાદ્યા વા ॥ પ્સ્ભ્_1.7:12
* આહોસ્વિદ્ દૃષ્ટા અસ્યાન્યા વૈશેષિક્યઃ ક્રિયાઃ કર્તવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.7:13
* યથા ચાન્યા વૈશેષિક્યઃ ક્રિયાઃ કર્તવ્યાઃ પ્રયોજનં ચ વક્ષ્યામઃ - ॥ પ્સ્ભ્_1.7:14
હસિતગીતનૃત્તડુંડુંકારનમસ્કારજપ્યોપહારેણોપતિષ્ઠેત્

* અથ ત્રિષુ સ્નાનકાલેષુ સદ્યોજાતાદિસંસ્કૃતેન ભસ્મના જપતા સ્નાત્વા જપતૈવાયતનમ્ અભિગન્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:1
* અભિગમ્ય ચ યત્ પૂર્વં જપતિ તત્ પ્રત્યાહારાર્થં જપ્યમ્ ઓં ઓં ઓં ॥ પ્સ્ભ્_1.8:2
* હસિતાદીનિ તુ કૃત્વા યત્ પશ્ચાજ્ જપતિ તન્નિયમાર્થં જપ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:3
* તદ્ અત્ર હસિતં નામ યદ્ એતત્ કણ્ઠૌષ્ઠપુટવિસ્ફૂર્જનમ્ અટ્ટહાસઃ ક્રિયતે તદ્ધસિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:4
* ગીતમ્ અપિ ગાન્ધર્વશાસ્ત્રસમયાનભિષ્વઙ્ગેણ યત્ર ભગવતો મહેશ્વરસ્ય સભાયાં ગૌણદ્રવ્યજકર્મજાનિ નામાનિ ચિન્ત્યન્તે તત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:5
* સંસ્કૃતં પ્રાકૃતં પરકૃતમ્ આત્મકૃતં વા યદ્ ગીયતે તદ્ ગેયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:6
* નૃત્તમ્ અપિ નાટ્યશાસ્ત્રસમયાનભિષ્વઙ્ગેણ હસ્તપાદાદીનામ્ ઉત્ક્ષેપણમ્ અવક્ષેપણમ્ આકુઞ્ચનં પ્રસારણં ચલનમ્ અનવસ્થાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:7
* નિગમકાલે નિયમાર્થં ગેયસહકૃતં નૃત્તં પ્રયોક્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:8
* ડુંડુંકારો નામ ય એષ જિહ્વાગ્રતાલુસંયોગાન્ નિષ્પદ્યતે પુણ્યો વૃષનાદસદૃશઃ સઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:9
* ડુંડુંકરણં ડુંડુંકારઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:10
* કારશબ્દો ડુંડુંકારસ્યોપહારાઙ્ગાવધારણાર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:11
* નમ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:12
* નાપ્ય્ ઓષ્ઠીયં કર્તવ્યં નોપાંશુ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:13
* માનસં તુ નમસ્કરણં નમસ્કારઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:14
* કારશબ્દો વાચિકોપાંશુપ્રતિષેધાર્થં માનસોપહારાઙ્ગાવધારણાર્થં ચેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:15
* જપ્યં નામ સદ્યોજાતાદિષ્વ્ અક્ષરપઙ્ક્ત્યાં મનસા ભાવસ્ય સંચારવિચારઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:16
* તજ્ જપ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:17
* ઉપેતિ વિશેષણે ક્રિયોપસંહારે સમસ્તત્વે ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:18
* ઉપહરણાદ્ ઉપહારો વ્રતં નિયમ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:19
* ઉપહ્રિયતે નિવેદ્યતે નિયોગમાત્રકર્તૃત્વાત્ સાધકેનેત્ય્ ઉપહારઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:20
* ઉપતિષ્ઠેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:21
* અત્રોપેત્ય્ અભ્યુપગમે ॥ પ્સ્ભ્_1.8:22
* અભ્યુપગતેન વિધિસ્થેન પ્રણતવિનતેનેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:23
* તિષ્ઠેદ્ ઇત્ય્ ઐકાગ્ર્યં પ્રત્યાહારાભાવસ્થિતિમ્ એવાધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_1.8:24
* સર્વકરણાનાં વૃત્તૌ પ્રત્યાહારં કૃત્વા કાયિકવાચિકમાનસિકાભિઃ ક્રિયાભિર્ ઉપહારં કૃત્વા ભૃત્યવદ્ ઉપહારેણ સ્થેયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:25
* અપસવ્યં ચ પ્રદક્ષિણમ્ ઉપરિષ્ટાદ્ વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:26
* આહ કસ્ય નિર્માલ્યં ધાર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:27
* કસ્ય વા આયતને વસ્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:28
* ક્વ ચોપસ્થેયમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.8:29
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.8:30
મહાદેવસ્ય દક્ષિણામૂર્તેઃ

* અત્ર મહાન્ ઇત્ય્ અભ્યધિકત્વે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:1
* સર્વક્ષેત્રજ્ઞાનામ્ અભ્યધિક ઉત્કૃષ્ટો વ્યતિરિક્તશ્ ચ ભવતીત્ય્ અભ્યધિકઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:2
* ઋષિર્ વિપ્રઃ અધિપતિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:3
* સદાશિવત્વમ્ અભ્યધિકત્વં ચ પ્રવક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:4
* અત્ર દેવ ઇતિ દિવુ ક્રીડાયામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:5
* ક્રીડાધર્મિત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:6
* અગ્ન્યુષ્ણત્વવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:7
* ક્રીડાવાન્ એવ ભગવાન્ વિદ્યાકલાપશુસંજ્ઞકં ત્રિવિધમ્ અપિ કાર્યમ્ ઉત્પાદયતિ અનુગૃહ્ણાતિ તિરોભાવયતિ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:8
* ઉક્તં હિ । અપ્રચોદ્યઃ પ્રચોદ્યૈસ્ તુ કામકારકરઃ પ્રભુઃ । ક્રીડતે ભગવાન્ લોકૈર્ બાલઃ ક્રીડનકૈર્ ઇવ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:9
* દેવસ્ય ઇતિ ષષ્ઠી ॥ પ્સ્ભ્_1.9:10
* સ્વસ્વામિભાવઃ સમ્બન્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:11
* પરિગ્રહાર્થમ્ એવાધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:12
* અત્ર દક્ષિણેતિ દિક્પ્રતિવિભાગે ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:13
* આદિત્યો દિશો વિભજતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:14
* દિશશ્ ચ મૂર્તિં વિભજન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:15
* મૂર્તિનામ યદ્ એતદ્ દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્થિતેનોદઙ્મુખેનોપાન્તે યદ્ રૂપમ્ ઉપલભ્યતે વૃષધ્વજશૂલપાણિનન્દિમહાકાલોર્ધ્વલિઙ્ગાદિલક્ષણં યદ્ વા લૌકિકાઃ પ્રતિપદ્યન્તે મહાદેવસ્યાયતનમ્ ઇતિ તત્રોપસ્થેયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:16
* દક્ષિણામૂર્તિગ્રહણાત્ પૂર્વોત્તરપશ્ચિમાનાં મૂર્તીનાં પ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:17
* મૂર્તિનિયોગાચ્ ચ મૂર્ત્યભાવે નિયમલોપઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:18
* ભૈક્ષ્યાનુપયોગાન્ નિર્ઘાતાનામ્ ઉક્તત્વાચ્ ચેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:19
* વિધિર્ ઇત્ય્ ઉપદિષ્ટાનામ્ અર્થાનાં ભસ્મસ્નાનોપદેશાદ્ અપ્સુ સ્નાનાદીનાં પ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:20
* ભસ્મશયનોપદેશાદ્ વિષયશયનાદીનાં પ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:21
* આયતને વસત્ય્ અર્થોપદેશાચ્ છેષવસત્ય્ અર્થપ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:22
* હસિતાદ્યુપદેશાચ્ છેષોપહારપ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:23
* નિર્માલ્યોપદેશાત્ પ્રત્યગ્રાણાં માલ્યાનાં પ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:24
* ભસ્મનિર્માલ્યલિઙ્ગોપદેશાચ્ છેષલિઙ્ગપ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:25
* મહાદેવગ્રહણાદ્ અન્યદેવતાભક્તિપ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:26
* દક્ષિણામૂર્તિગ્રહણાત્ પૂર્વપશ્ચિમાનાં મૂર્તીનાં પ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:27
* એવં દક્ષિણામૂર્તિર્ ઇત્ય્ ઉક્તે અસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પૂર્વપ્રસિદ્ધા નિયમા નિયમૈઃ પ્રતિષિધ્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:28
* કીલકપ્રતિકીલકવત્ પુરાણોદકનવોદકવચ્ ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:29
* અત્રેદં ભસ્મપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:30
* આહ નિયમાભિધાનાદ્ એવ હિ સંશયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:31
* યત્ર યમાસ્ તત્ર નિયમાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:32
* મિથુનમ્ એવૈતદ્ યસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:33
* અતો ન સંશયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:34
* યમા અસ્મિન્ તન્ત્રે કે ચિન્ત્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:35
* ઉચ્યતે પ્રસિદ્ધા યમાઃ અહિંસાદય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:36
* અત્ર ત્વ્ અન્યેષામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:37
* અહિંસા બ્રહ્મચર્યં ચ સત્યાસંવ્યવહારકૌ । અસ્તેયમ્ ઇતિ પઞ્ચૈતે યમા વૈ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:38
* અક્રોધો ગુરુશુશ્રૂષા શૌચમ્ આહારલાઘવમ્ । અપ્રમાદશ્ ચ પઞ્ચૈતે નિયમાઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:39
* તદ્વદ્ અસ્માકં ન ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:40
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:41
* નિયમનિવૃત્તિદર્શનાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:42
* અસ્મિન્ હિ તન્ત્રે કાલાન્તરિતા નિયમા નિવર્તન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:43
* કથમ્ આ દેહપાતાદ્ યમાનાં ન નિવૃત્તિર્ અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:44
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:45
* હિંસાદિદોષાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:46
* તસ્માદ્ અહિંસાદ્યા દશ સર્વે તે યમાઃ પ્રત્યવગન્તવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:47
* આહ યદ્ય્ એવં નિગમનિવૃત્તૌ ભ્રષ્ટનિયમસ્ય પતનપ્રસઙ્ગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:48
* ઉચ્યતે અવસિતપ્રયોજનત્વાન્ ન પતનપ્રસઙ્ગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:49
* કિં ચ યમાનાં પ્રાધાન્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:50
* ઉક્તં હિ પતતિ નિયમવાન્ યમેષ્વ્ અસક્તો ન તુ યમવાન્ નિયમાલસો ઽવસીદેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:51
* ઇતિ યમનિયમૌ સમીક્ષ્ય બુદ્ધ્યા યમબહુલેષ્વ્ અતિસંદધીત બુદ્ધિમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:52
* તસ્માન્ ન પતનપ્રસઙ્ગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:53
* અતઃ પ્રસિદ્ધા યમા અહિંસાદયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:54
* આહ કિં પ્રસિદ્ધા ઇતિ કૃત્વા ગૃહ્યન્તે આહોસ્વિચ્ છક્યમ્ એતેષાં યમાનાં સર્વજ્ઞોક્તશાસ્ત્રતઃ સદ્ભાવો વક્તુમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:55
* ઉચ્યતે યદ્ય્ અન્યત્ર પ્રસિદ્ધા ઇતિ ક્વ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:56
* તત્ર ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:57
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:58
* કૃતોપદેશાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:59
* યસ્માદુક્તં સૂત્રતઃકૃતમ્ ઇત્યત્ર ॥ પ્સ્ભ્_1.9:60
* કૃતાપ્રતિષેધા કૃત્સ્ના હિંસા તન્ત્રે પ્રતિષિદ્ધા દ્રષ્ટવ્યેત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:61
* સા ચ હિંસા ત્રિવિધા ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:62
* દુઃખોત્પાદનમ્ અણ્ડભેદઃ પ્રાણનિર્મોચનમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:63
* તત્ર દુઃખોત્પાદનં નામ ક્રોશનતર્જનતાડનનિર્ભર્ત્સનાદિબહુભેદોઽપિ ચતુર્વિધસ્યાપિ ભૂતગ્રામસ્ય મનોવાક્કાયકર્મભિર્ અભિદ્રોહો ન કર્તવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:64
* એવમ્ અહિંસા ભવત્યેતેષાં જન્તૂનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:65
* અણ્ડભેદો નામ દાહતાપધૂમોપરોધપરિહારાર્થમ્ અગ્નિકરણાદાનસમ્પ્રદાનપ્રતિનિધાનસંધુક્ષણાદીનિ ન કુર્યાત્ નૈવ કારયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:66
* તથા પ્રાણનિર્મોચનં નામ વસ્ત્રશિક્યભસ્માધારભૈક્ષ્યભાજનાદીનિ મુહુર્મુહુર્ વિવેચયિતવ્યાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:67
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:68
* પ્રાણિનો હિ સૂક્ષ્મચારિણઃ ક્ષિપ્રમેવ વિલયં પ્રયાન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:69
* તસ્માત્ સૂક્ષ્મૈર્ અઙ્ગપવિત્રૈઃ પક્ષ્મચામરતાલવૃન્તૈર્ વસ્ત્રાન્તરૈર્ વા મુહુર્મુહુર્ વિગ્રન્થોદકેન વા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:70
* હરિતેષુ તૃણેષુ ન સંસિક્તે ભૂપ્રદેશે ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:71
* વસન્તગ્રીષ્મહૈમાન્તિકાન્ અષ્ટૌ માસાન્ ભિક્ષુર્ વિચક્રમેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:72
* દયાર્થં સર્વભૂતાનામ્ એકત્ર વર્ષાસુ વસેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:73
* વર્ષાભેદં તુ યઃ કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણો યોગદીક્ષિતઃ । પ્રાજાપત્યેન કૃચ્છ્રેણ તતઃ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:74
* શારીરં દૃશ્યતે યત્ર ભયં કસ્યાંચિદ્ આપદિ । દુર્દિને રાષ્ટ્રભઙ્ગે વા વર્ષાસ્વપિ વ્યતિક્રમેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:75
* નાસૂર્યં ચ વ્રજેન્માર્ગં નાદૃષ્ટાં ભૂમિમ્ આક્રમેત્ । પરિપૂનાભિરદ્ભિશ્ચ નિત્યં કુર્યાત્ પ્રયોજનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:76
* સંવત્સરકૃતં પાપં મત્સ્યબન્ધસ્ય યદ્ ભવેત્ । એકાહાત્ તદવાપ્નોતિ અપૂતજલસંગ્રહી ॥ પ્સ્ભ્_1.9:77
* દૃષ્ટિપૂતં ન્યસેત્ પાદં વસ્ત્રપૂતં જલં પિબેત્ । સત્યપૂતાં વદેદ્ વાચં મનઃપૂતં સમાચરેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:78
* હિંસકાસ્તુ નિવર્તન્તે બ્રહ્મત્વમપિ યે ગતાઃ । તસ્માદપૂતમુદકં નોપયુઞ્જીત યોગવિત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:79
* અથ નષ્ટે પવિત્રે ચ ગૃહ્ણીયાત્ ત્રિષુ વૈ સકૃત્ । નદીપ્રસ્રવણે ચૈવ ગૃહસ્થેષુ ચ સાધુષુ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:80
* કાણ્ડાનિ યાનિ ગૃહ્યન્તે કન્દાશ્ચૈવ પ્રરોહિણઃ । બીજાનિ ચૈવ પક્વાનિ સર્વાણ્યેતાનિ વર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:81
* યદા ન કુર્યાદ્ દ્રોહં ચ સર્વભૂતેષુ દારુણમ્ । કર્મણા મનસા વાચા બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:82
* યો ન હિંસતિ ભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ । આત્માનમિવ સર્વાણિ સો ઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:83

* ન યજ્ઞદાનૈર્ન તપોઽગ્નિહોત્રૈર્ન બ્રહ્મચર્યૈર્ ન ચ સત્યવાક્યૈઃ । ન વેદવિદ્યાધ્યયનૈર્ વ્રતૈર્વા પ્રાપ્યં ફલં યદ્ય્ અહિંસકસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_1.9:84
* યો દદ્યાત્ કાઞ્ચનં મેરું કૃત્સ્નાં ચૈવ વસુંધરામ્ । સમુદ્રં રત્નપૂર્ણં વા ન તુલ્યં સ્યાદહિંસયા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:85
* ઇત્યેવમ્ અહિંસા તન્ત્રે સિદ્ધા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:86
* તથા બ્રહ્મચર્યં ચ તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:87
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:88
* સ્ત્રીપ્રતિષેધાત્ ઇન્દ્રિયજયોપદેશાચ્ ચ ત્રયોદશકસ્ય કરણસ્યાનુત્સર્ગો બ્રહ્મચર્યમિત્યુક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:89
* વિશેષેણ તુ જિહ્વોપસ્થયોરિતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:90
* અત્રાહ વિશેષગ્રહણં કિંપ્રયોજનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:91
* ત્રયોદશકસ્ય કરણસ્યાનુત્સર્ગો બ્રહ્મચર્યમિત્યુક્ત્વા જિહ્વોપસ્થયોર્ વિશેષગ્રહણં કિંપ્રયોજનં ક્રિયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:92
* ઉચ્યતે પ્રધાનત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:93
* તન્મૂલત્વાદિતરપ્રવૃત્તેઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:94
* તન્મૂલા હીતરેષાં પ્રવૃત્તિર્ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:95
* કથમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:96
* જિહ્વેન્દ્રિયવિષયે ઉપસ્થેન્દ્રિયવિષયે વા સક્તઃ ત્રયોદશભિઃ પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:97
* અત એતદુક્તં વિશેષેણ જિહ્વોપસ્થયોરિતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:98
* જિહ્વોપસ્થનિમિત્તં હિ પતનં સર્વદેહિનામ્ । તસ્માદ્ અમિત્રવત્ પશ્યેજ્ જિહ્વોપસ્થં હિ માનવઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:99
* અથવા મનઃપૂર્વકત્વાત્ સર્વવૃત્તીનાં તન્નિગ્રહાત્ સર્વવૃત્તીનાં નિગ્રહઃ કૃતો ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:100
* ઉક્તં હિ । મનો હિ મૂલં સર્વેષામિન્દ્રિયાણાં પ્રવર્તને । શુભાશુભાસ્વવસ્થાસુ તચ્ ચ મે સુવ્યવસ્થિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:101
* પુનરપ્યુક્તમ્ । ઇન્દ્રિયૈઃ પ્રસૃતૈર્ દુઃખમિન્દ્રિયૈર્ નિભૃતૈઃ સુખમ્ । તસ્માદ્ ઇન્દ્રિયરૂપેભ્યો યચ્ છેદાત્માનમાત્મના ॥ પ્સ્ભ્_1.9:102
* ઇન્દ્રિયાણિ હિ તત્ સર્વં યત્ સ્વર્ગનરકાવ્ ઉભૌ । નિગૃહીતવિસૃષ્ટાનિ સ્વર્ગાય નરકાય ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:103
* અતો જન્મ અતો દુઃખમતો મૃત્યુભયં તથા । ઇન્દ્રિયાણાં પ્રસઙ્ગાદ્ વૈ તસ્માદેતાન્ જયામહે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:104
* ઇન્દ્રિયાણાં પ્રસઙ્ગેન દોષમ્ ઋચ્છત્યસંશયમ્ । સંનિયમ્ય તુ તાન્યેવ તતઃ સિદ્ધિં નિયચ્છતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:105
* રજ્જુરેષા નિબન્ધાય યા સ્ત્રીષુ રમતે મતિઃ । છિત્ત્વૈનાં કૃતિનો યાન્તિ નૈનાં ત્યજતિ દુષ્કૃતી ॥ પ્સ્ભ્_1.9:106
* સ્ત્રીહેતોર્નિર્ગમો ગ્રામાત્ સ્ત્રીકૃતે ક્રયવિક્રયઃ । સ્ત્રિયો મૂલમનર્થાનાં નૈનાં પ્રાજ્ઞઃ પરિષ્વજેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:107
* વિષમગ્નિરસિર્બાણઃ સ્ફુટં કૃત્વા વિભીષિકા । માયા રૂપવતી હ્ય્ એષા યાં સ્ત્રિયં મન્યતે જનઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:108
* અમેધ્યપૂર્ણે કૃમિજન્તુસંકુલે સ્વભાવદુર્ગન્ધ અશૌચ અધ્રુવે । કડેબરે મૂત્રપુરીષભાજને રમન્તિ મૂર્ખા ન રમન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:109
* માદ્યતીતિ સ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા સુરાં પીત્વા ન માદ્યતિ । તસ્માદ્ દૃષ્ટિમદાં નારીં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:110
* અધોમુખેનાદંષ્ટ્રેણ જઘનાન્તરચારિણા । સર્વશાસ્ત્રાચિકિત્સ્યેન જગદ્ દષ્ટં ભગાહિના ॥ પ્સ્ભ્_1.9:111
* લોમશેન કુરૂપેણ દુર્ગન્ધેન કુચર્મણા । હરિણીપદમાત્રેણ સર્વમ્ અન્ધીકૃતં જગત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:112
* દીપ્તાઙ્ગારસમા નારી ઘૃતકુમ્ભસમઃ પુમાન્ । યે પ્રસક્તા વિલીનાસ્તે યે સ્થિતાસ્તે દિવં ગતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:113
* યથાગ્નિરેધઃસંવૃદ્ધો મહાજ્યોતિઃ પ્રકાશતે । તથેન્દ્રિયનિરોધેન સ્વાત્મજ્યોતિઃ પ્રકાશતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:114
* બ્રહ્મચર્યે સ્થિતં ધૈર્યં બ્રહ્મચર્યે સ્થિતં તપઃ । યે સ્થિતા બ્રહ્મચર્યેણ બ્રાહ્મણા દિવિ તે સ્થિતાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:115
* ક્ષીરં પિબન્તિ મધુ તે પિબન્તિ સોમં પિબન્ત્યમૃતેન સાર્ધમ્ । મૃત્યોઃ પુરસ્તાદમરા ભવન્તિ યે બ્રાહ્મણા બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:116
* ઇત્યેવં બ્રહ્મચર્યં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:117
* તથા સત્યં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:118
* તચ્ ચ દ્વિવિધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:119
* તદ્યથા પરિદૃષ્ટાર્થભૂતાર્થં વચનં વાક્સત્યં ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:120
* તત્ર પરિદૃષ્ટાર્થભૂતાર્થં વચનં સત્યં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:121
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:122
* વ્યાખ્યાનોપદેશાત્ વિદ્વદુપદેશાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:123
* તથા વાક્સત્યમપિ તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:124
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:125
* વાગ્વિશુદ્ધ્યુપદેશાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:126
* ઇહ સ્વશાસ્ત્રોક્તં ભાષતોઽનૃતમપિ સત્યમાપદ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:127
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:128
* શુદ્ધિવૃદ્ધિકરત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:129
* યસ્માદાહ । સ્વર્ગમનૃતેન ગચ્છતિ દયાર્થમુક્તેન સર્વભૂતાનામ્ । સત્યેનાપિ ન ગચ્છતિ સતાં વિનાશાર્થમુક્તેન ॥ પ્સ્ભ્_1.9:130
* પુનસ્ત્વાહ । ગોબ્રાહ્મણાર્થે ઽવચનં હિમસ્તિ ન સ્ત્રીષુ રાજન્ ન વિવાહકાલે । પ્રાણાત્યયે સર્વધનાપહારે પઞ્ચાનૃતાન્યાહુરપાતકાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:131
* સત્યં બ્રૂયાત્ પ્રિયં બ્રૂયાન્ ન બ્રૂયાત્ સત્યમપ્રિયમ્ । પ્રિયં ચ નાનૃતં બ્રૂયાદેષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:132
* યથા હિ તેષામેવ ભૂતાનાં હિતમનૃતમપિ સત્યમાપદ્યતે એવમિહાપ્યસ્માકં સ્વશાસ્ત્રોક્તં ભાષતામનૃતમપિ સત્યમાપદ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:133
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:134
* વિધિવિહિતત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:135
* ઇત્યેતદપિ તત્ર સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:136
* તથા અસંવ્યવહારસ્તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:137
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:138
* અવ્યક્તપ્રેતોન્મત્તમૂઢોપદેશાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:139
* નેહ લોકે અવ્યક્તપ્રેતોન્મત્તમૂઢાઃ સંવ્યવહારં કુર્વન્તિ યસ્માદ્ અતોઽત્રાસંવ્યવહારસ્તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:140
* સંવ્યવહારશ્ચ પુનર્દ્વિવિધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:141
* તદ્યથા ક્રયાવક્રયસંવ્યવહારા રાજકુલસંવ્યવહારશ્ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:142
* અત એકતરેણાપ્યત્રાધિકૃતસ્યાત્મપીડા પરપીડા ચાવર્જનીયે ભવતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:143
* તત્ર યદ્યાત્માનં પીડયતિ તેનેહૈવ લોકે દુઃખી ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:144
* સ્યાત્ પરં પીડયતિ તત્રાપ્યસ્યાધર્મો દુઃખાદિફલઃ પ્રચીયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:145
* તેનામુષ્મિન્ લોકે તીવ્રં દુઃખમનુભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:146
* તસ્માદુભયથાપિ સંવ્યવહારો વર્જનીયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:147
* ભવતિ હ્ય્ અપિ । યશ્ચ પાપં પ્રકુરુતે યશ્ચ પાપં પ્રશંસતિ । સહાયશ્ચોપભોક્તા ચ સર્વે તે સમકર્મિણઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:148
* ઉક્તં હિ । વિક્રયે તુ મહાન્ દોષો વિક્રયાત્ પતતે યતઃ । એષ એવ ક્રયે દોષસ્તસ્માત્ તં પરિવર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:149
* પ્રચ્છન્નં કુરુતે પાપં ન મે જાનાતિ કશ્ચન । મુચ્યતે જનવાદેભ્યસ્તસ્માત્ પાપાન્ ન મુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:150
* પુનરપ્યુક્તમ્ । આદિત્યચન્દ્રાવ્ અનિલોઽનલશ્ચ દ્યૌર્ ભૂમિર્ આપો હૃદયં યમશ્ચ । અહશ્ચ રાત્રિશ્ચ ઉભે ચ સંધ્યે ધર્મો હિ જાનાતિ નરસ્ય વૃત્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:151
* નારમ્ભશીલો ન ચ દમ્ભશીલઃ શાસ્ત્રોપદિષ્ટાનિ કરોત્યદીનઃ । યમેષુ યુક્તો નિયમેષુ ચૈવ મુનિર્ ભવત્ય્ એષ્વ્ અજરોઽમરશ્ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:152
* તથા અસ્તેયં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:153
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:154
* અવાસોપદેશાત્ અનુત્સૃષ્ટાન્નપ્રતિષેધાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:155
* ઇહ વિદ્યમાનસ્યાપ્યેકસ્ય વાસસો મલવદ્ અવસ્થિતસ્યાવાસોપદેશાત્ પરિગ્રહપરિત્યાગ ઉપદિશ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:156

* કિંચાન્યદપિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:157
* પરિત્યક્તાનામ્ અન્નપાનાદીનામુપયોગો દૃષ્ટો યસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:158
* અતોઽત્રાસ્તેયં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:159
* સ્તેયં ચ પુનઃ ષડ્વિધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:160
* તત્ર અદત્તાદાનમ્ અનતિસૃષ્ટગ્રહણમ્ અનભિમતગ્રહણમ્ અનધિકારપ્રતિગ્રહઃ અનુપાલમ્ભઃ અનિવેદિતોપયોગશ્ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:161
* અદત્તસ્ય ગ્રહણમદત્તાદાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:162
* અનતિસૃષ્ટગ્રહણં નામ બાલોન્મત્તપ્રમત્તવૃદ્ધદુર્બલાનાં વિત્તાપહરણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:163
* અનભિમતગ્રહણં નામ કીટભ્રમરપક્ષિપતંગાદીનામ્ અનભિપ્રેતદ્રવ્યાપહરણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:164
* અનધિકારપ્રતિગ્રહો નામ ઇહ શાસ્ત્રે અનભ્યનુજ્ઞાતાનામ્ અર્થાનાં ગોભૂહિરણ્યદ્વિપદચતુષ્પદાદીનાં ગ્રહણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:165
* અનુપાલમ્ભો નામ કુહકકલ્કનડમ્ભવિસ્માપનવર્ધાપનાદિભિર્ ઉપાયૈઃ પરેભ્યો હિરણ્યાચ્ છાદનોપયોગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:166
* અનિવેદિતોપયોગો નામ ભક્ષ્યભોજ્યલેહ્યપેયચોષ્યાદીનામ્ અન્યતમં યત્કિંચિદ્ ગુરવે ઽનિવેદિતમ્ ઉપયુઙ્ક્તે સ ઉચ્યતે અનિવેદિતોપયોગ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:167
* એવં ષડ્વિધં સ્તેયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:168
* અસ્ય ષડ્વિધસ્યાપિ સ્તેયસ્ય પરિવર્જનમ્ અસ્તેયમાહુરાચાર્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:169
* ભવતિ હ્ય્ અપિ । યદેતદ્ ધનમિત્યાહુઃ પ્રાણા હ્ય્ એતે બહિશ્ચરાઃ । સ તસ્ય હરતે પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:170
* ઉક્તં હિ । સર્વસ્વપરિમોષ્ટા ચ જીવિતાન્તકરશ્ચ યઃ । દ્વાવ્ એતૌ સમકર્માણૌ તસ્માત્ સ્તેયં વિવર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:171
* ન સ્તેનસ્ય પરો લોકો નાયં લોકો દુરાત્મનઃ । શઙ્કિતઃ સર્વભૂતાનાં દ્રોહાત્મા પાપ એવ સઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:172
* મૃદમાપસ્તથા યાનં પત્ત્રં પુષ્પં ફલાન્યપિ । અસંવૃતાનિ ગૃહ્ણીયાત્ પવિત્રાર્થીહ કાર્યવાન્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:173
* નદ્યશ્ચ વાપ્યઃ કૂપાશ્ચ તટાકાનિ સરાંસિ ચ । અસંવૃતાનિ ગૃહ્ણીયાત્ પ્રાજાપત્યેન કર્મણા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:174
* ઇત્ય્ એવમસ્તેયં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:175
* અક્રોધસ્તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:176
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:177
* શૂદ્રપ્રતિષેધાત્ અતિતાપોપદેશાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:178
* ઇહાધ્યાત્મિકાધિભૌતિકાધિદૈવિકાનાં સર્વદ્વંદ્વાનાં મનસિ શરીરે ચ ઉપનિપતિતાનાં સહિષ્ણુત્વમ્ અપ્રતીકારશ્ચેતિ યસ્માત્ કૃતો ઽત્રાક્રોધસ્ તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:179
* ક્રોધશ્ચ પુનશ્ચતુર્વિધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:180
* તદ્યથા ભાવલક્ષણઃ કર્મલક્ષણઃ વૈકલ્યકરઃ ઉદ્વેગકરશ્ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:181
* તત્ર ભાવલક્ષણો નામ સઃ યત્રાસૂયાદ્વેષમદમાનમાત્સર્યાદયો ભાવાઃ પ્રવર્તન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:182
* કર્મલક્ષણો નામ યત્ર કલહવૈરસંપ્રહરણાદ્યા ભાવાઃ પ્રવર્તન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:183
* વૈકલ્યકરો નામ યત્ર પાણિપાદનાસાક્ષ્યઙ્ગુલિપ્રહરણાદયો ભાવાઃ પ્રવર્તન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:184
* ઉદ્વેગકરો નામ યત્ર સ્વાત્માનં પરાત્માનં વા પ્રાણૈર્ વિયોજયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:185
* ઇત્યેવં ચતુર્વિધઃ ક્રોધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:186
* અસ્ય ચતુર્વિધસ્યાપિ ક્રોધસ્ય પરિવર્જનમ્ અક્રોધમાહુરાચાર્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:187
* તસ્માદ્ દેશજાતિકુલકર્મસમ્બન્ધનિન્દાયાં કરણક્રિયાયાં કાર્યનિન્દાયામ્ આહારનિન્દાયાં વાધિકૃતેન ક્રોધો ન કર્તવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:188
* તત્ર દેશનિન્દા તાવદ્ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:189
* તદ્યથા યત્ર ભવાન્ જાતસ્તત્ર દેશે બ્રાહ્મણા એવ ન સન્તીતિ યદિ કશ્ચિદધિક્ષેપં કુર્યાત્ તત્ર ક્રોધો ન કર્તવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:190
* તત્રૈતત્ સ્યાદ્ એવમભિહિતે તીવ્રદુઃખં માનસમભિવ્યજ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:191
* કથમત્ર ક્રોધો ન ભવિષ્યતીતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:192
* ઉચ્યતે ન ભવિષ્યતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:193
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:194
* પરિસંખ્યાનસામર્થ્યાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:195
* ઇહ મનુષ્યલોકે દેશોઽયં નામ માતાપિતૃહેતુકઃ ઔપચયિકઃ કાર્યપિણ્ડઃ શરીરાખ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:196
* સ તસ્માદ્ ભવઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:197
* ક્ષેત્રજ્ઞસ્તુ ચેતનઃ સર્વગતઃ શુચિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:198
* અસ્ય ચાસ્માકં ચાન્તરમવિદિતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:199
* અપરિદૃષ્ટાર્થે ભવાનેતદ્ વા બ્રૂયાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:200
* અતઃ ક્રોધનિમિત્તાસંભવાત્ પરિસંખ્યાનસામર્થ્યેન ક્રોધો ન કાર્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:201
* એવં શેષેષ્વપિ દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:202
* ભવતિ હ્ય્ અપિ । શૃઙ્ગવાન્ નખવાન્ દંષ્ટ્રી વિકૃતો રુધિરાશનઃ । રાક્ષસો વા પિશાચો વા ક્રોધિષ્ણુર્ જાયતે નરઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:203
* પુનશ્ચાહ । કઙ્કગૃધ્રસૃગાલેષુ દંશેષુ મશકેષુ ચ । પન્નગેષુ ચ જાયન્તે નરાઃ ક્રોધપરાયણાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:204
* વિદ્વિષ્ટઃ સર્વભૂતાનાં બહ્વમિત્રો ઽલ્પબાન્ધવઃ । ક્રૂરધર્મા દુરાચારઃ ક્રોધિષ્ણુર્ જાયતે નરઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:205
* ક્રુદ્ધઃ કરોતિ પાપાનિ ક્રુદ્ધઃ પાપાનિ ભાષતે । ક્રુદ્ધો ભવતિ નિર્લજ્જસ્તસ્માત્ ક્રોધં વિવર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:206
* તથા ચોક્તમ્ । યત્ ક્રોધનો જપતિ યચ્ ચ જુહોતિ યદ્વા યદ્વા તપસ્તપ્યતિ યદ્ દદાતિ તત્સર્વમ્ । વૈવસ્વતો હરતિ પૂર્તમમુષ્ય સર્વં મિથ્યા શ્રુતં ભવતિ તસ્ય શમોઽપિ તસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_1.9:207
* ધન્યાસ્તે પુરુષવ્યાઘ્રા યે બુદ્ધ્યા ક્રોધમુત્થિતમ્ । શમયન્તિ મહાત્માનો દીપ્તમગ્નિમિવામ્ભસા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:208
* યતો રૂપં તતો જ્ઞાનં યતો જ્ઞાનં તતસ્તપઃ । યતસ્તપસ્તતઃ સિદ્ધિર્યતઃ સિદ્ધિસ્તતઃ ક્ષમા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:209
* ક્ષમા સર્વપરં મિત્રં ક્રોધઃ સર્વપરો રિપુઃ । ક્ષમાવતામયં લોકઃ પરો લોકઃ ક્ષમાવતામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:210
* એતસ્માત્ કારણાત્ ક્ષન્તવ્યમ્ ઇત્ય્ એવમક્રોધસ્તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:211
* તથા ગુરુશુશ્રૂષા તન્ત્રે સિદ્ધા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:212
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:213
* વ્યાખ્યાનોપદેશાદ્ વિદ્વદુપદેશાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:214
* ઇહ ચોક્તં વિધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:215
* અત્રાણ્ ઇતિ મર્યાદાયામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:216
* મ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાયાં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:217
* મયિ વર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:218
* મયિ તિષ્ઠતીતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:219
* યદિ ચેષ્ટે વત્સ્યસિ યદિ ચેષ્ટે સ્થાસ્યસિ તતસ્તે વક્ષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:220
* તત્રેષ્ટમિત્યષ્ટાઙ્ગં બ્રહ્મચર્યં મર્યાદામધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:221
* તદ્યથા ઉત્થાનપ્રત્યુત્થાનાભિવાદનગુરુકાર્યહિતકારી અનુત્તરોત્તરવાદી પૂર્વોત્થાયી જઘન્યસંવેશી પ્રેષિતાપ્રેષિતસર્વકાર્યકૃતજ્ઞઃ સર્વનિવેદિતાત્મા દક્ષો દાક્ષિણ્યાનુરક્તઃ સ્નાનોદ્વર્તનસંવાહનાદિભિઃ ક્રિયાવિશેષૈઃ છાયેવાનુગતો નિત્યમિદં કૃતમ્ ઇદં કરિષ્યે કિં કરવાણીતિ ભૂત્વા ગુરવે ઽહરહર્ વર્તિતવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:222
* યસ્તુ વિદ્યાં ગુરોરધિકૃત્ય બહુભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ અનેનાસ્ય વિદ્યાયા દાનેન ગુરવઃ શુશ્રૂષિતા ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:223
* ક્ષીણે ચ બ્રહ્મચર્યે નિયતં ગુરુષુ યદ્ ગૌરવં તદ્ બ્રહ્મચર્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:224
* ભવતિ હ્ય્ અપિ । ગુરુર્દેવો ગુરુઃ સ્વામી ગુરુર્માતા ગુરુઃ પિતા । યસ્યૈવં નિશ્ચિતો ભાવઃ શ્રેયસ્તસ્ય ન દૂરતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:225
* અગ્નિસૂર્યેન્દુતારાભિશ્ચાક્ષુષો ઽર્થઃ પ્રકાશતે । ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ ગુરુવાક્યૈઃ પ્રકાશતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:226

* દેશકૈર્ગમ્યતેઽધ્વાનં દેશકૈર્ગમ્યતેઽર્ણવઃ । દેશકૈર્ગમ્યતે સ્વર્ગો ગુરુર્મોક્ષસ્ય દેશકઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:227
* અમૃતસ્ય પ્રદાતારં યો ગુરું હ્ય્ અવમન્યતે । ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ નરકં પર્યુપાસતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:228
* ગુરોર્યત્ર પરીવાદો નિન્દા યત્ર પ્રવર્તતે । કર્ણૌ તત્ર પિધાતવ્યૌ ગન્તવ્યં વા તતોઽન્યતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:229
* આચાર્યં પૂજયેદ્ યસ્તુ સર્વાવસ્થં હિ નિત્યશઃ । પૂજિતસ્તેન ભવતિ શિવો વૈ નાત્ર સંશયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:230
* આચાર્યમૂર્તિમાસ્થાય શિવો જ્ઞાનં પ્રયચ્છતિ । તસ્માદ્ વૈ નાવમન્તવ્ય આચાર્યઃ શ્રેય ઇચ્છતા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:231
* ગ્રન્થાર્થવિદુષે નિત્યં યોગમાર્ગાનુદર્શિને । સર્વાર્થેનાપિ કર્તવ્યઃ પરિતોષો વિજાનતા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:232
* ઋચં વા યદિ વાર્ધર્ચં પાદં વા યદિ વાક્ષરમ્ । સકાશાદ્ યસ્ય ગૃહ્ણીયાન્ નિયતં તત્ર ગૌરવમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:233
* લિઙ્ગકર્ત્રી યથા માતા શાસ્ત્રકર્તા યથા પિતા । પ્રબોધકૃદ્ ગુરુસ્તેષાં તદેવાયતનં મહત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:234
* ઇત્યેવં ગુરુશુશ્રૂષા તન્ત્રે સિદ્ધા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:235
* તથા શૌચં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:236
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:237
* ભસ્મસ્નાનોપદેશાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:238
* તચ્ ચ શૌચં ત્રિવિધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:239
* તદ્ યથા ગાત્રશૌચં ભાવશૌચમ્ આત્મશૌચં ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:240
* તત્ર ભસ્મસ્નાનોપદેશાત્ પ્રસિદ્ધં ભસ્મના ગાત્રશૌચમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:241
* આહ યદુક્તં પ્રસિદ્ધં ભસ્મના ગાત્રશૌચમિતિ એતદેવાયુક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:242
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:243
* પૂર્વોત્તરવ્યાઘાતાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:244
* ઇહ પુરસ્તાદુક્તં પ્રસિદ્ધા યમા અહિંસાદયો ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:245
* યદિહ ભૂયોઽપિ અપ્રસિદ્ધં ભસ્મના ગાત્રશૌચમિત્યભિધીયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:246
* તસ્માદિદં પૂર્વોત્તરં ન સંગચ્છતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:247
* વ્યાહતં ચ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:248
* એષ દોષ ઇત્યતઃ પૂર્વોત્તરવ્યાઘાતાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:249
* તત્ર યદુક્તં પ્રસિદ્ધં ભસ્મના ગાત્રશૌચમિત્યેતદયુક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:250
* ઉચ્યતે નાયં દોષઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:251
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:252
* પ્રસિદ્ધિદર્શનાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:253
* ઇહાન્યત્રાપિ પ્રસિદ્ધં ભસ્મના ગાત્રશૌચમિતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:254
* એવં હ્ય્ આહ । સંસર્ગજાશ્ચ યે દોષા યે ચાન્યે પિતૃમાતૃજાઃ । અન્નપાનકૃતાશ્ચૈવ સંકરા દેહમાશ્રિતાઃ । સર્વાંસ્તાન્ દહતે ભસ્મ અસ્થિમજ્જાગતાનપિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:255
* પુનશ્ચાહ । કેશકીટોપપન્નાનિ દુષ્ટાન્નાનિ ચ યાનિ વૈ । ભસ્મના સ્પૃષ્ટમાત્રાણિ ભોજ્યાન્ય્ આહુર્ મનીષિણઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:256
* પુનરપ્યુક્તમ્ । મદ્યં પીત્વા ગુરુદારાંશ્ચ ગત્વા સ્તેયં કૃત્વા બ્રહ્મહત્યાં ચ કૃત્વા । ભસ્મોદ્ધ્વસ્તો ભસ્મરાશૌ શયાનો રુદ્રાધ્યાયી મુચ્યતે પાતકેભ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:257
* યઃ સ્નાનમ્ આચરેન્ નિત્યમાગ્નેયં સંયતેન્દ્રિયઃ । કુલૈકવિંશમુદ્ધૃત્ય સ ગચ્છેત્ પરમાં ગતિમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:258
* એવમન્યત્રાપિ પ્રસિદ્ધં ભસ્મના ગાત્રશૌચમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:259
* તસ્માદ્ યુક્તં વક્તું પ્રસિદ્ધા યમા અહિંસાદય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:260
* તથોપસ્પર્શનપ્રાણાયામજપ્યૈઃ અકલુષમતિર્ભવતીતિ ભાવશૌચં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:261
* ભાવમન્તર્ગતં દુષ્ટં ન સ્નાનમપકર્ષતિ । ભાવશુદ્ધિઃ પરા શુદ્ધિઃ શેષં શૃઙ્ગારમાર્જનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:262
* મૃત્તિકાનાં સહસ્રેણ જલકુમ્ભશતેન ચ । ન શુધ્યન્તિ દુરાત્માનઃ પાપોપહતચેતસઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:263
* સત્યં શૌચં તપઃ શૌચં શૌચમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ । સર્વભૂતદયા શૌચમ્ અદ્ભિઃ શૌચં તુ પઞ્ચમમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:264
* શૌચમેવ પરં તેષાં યેષાં નોત્પદ્યતે સ્પૃહા । પ્રતિગ્રહે તથારમ્ભે ઇન્દ્રિયાણાં ચ ગોચરે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:265
* યસ્માદાહ । સર્વસ્વમપિ યો દદ્યાત્ કલુષેણાન્તરાત્મના । ન તેન ધર્મભાગ્ ભવતિ ભાવ એવાત્ર કારણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:266
* યથા યથા હિ પુરુષઃ કલ્યાણીં કુરુતે મતિમ્ । તથા તથાસ્ય સિધ્યન્તિ સર્વાર્થા નાત્ર સંશયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:267
* ઇત્યેવં ભાવશૌચં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:268
* તથાત્મશૌચં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:269
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:270
* યસ્માદ્ અવમાનપરિભવપરિવાદાદ્યૈર્ અપહતપાપ્મા ભવતિ ઇત્યાત્મશૌચં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:271
* યસ્માદ્ અન્યૈર્ અપ્યુક્તં । કૃત્સ્નાં મહીં પર્યટતઃ સશૈલવનકાનનામ્ । અપમાનાત્ પરં નાસ્તિ સાધનં મનુરબ્રવીત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:272
* ઇત્યેવં શૌચં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:273
* તથા આહારલાઘવં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:274
* કસ્માત્ । ભૈક્ષોત્સૃષ્ટયથાલબ્ધોપદેશાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:275
* સ્વલ્પમપિ અનુપાયતોઽર્જિતમલઘુ પ્રભૂતમપિ ઉપાયતોઽર્જિતં લઘ્વેવ દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:276
* ઉક્તં હિ । ચરેન્માધુકરીં વૃત્તિં વલ્મીકનિચયોપમામ્ । અક્રુદ્ધશ્ ચાપ્રહૃષ્ટશ્ ચ તપસ્તદ્ધિ સનાતનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:277
* યશ્ચરેત્ સર્વભોજ્યેષુ ભૈક્ષ્યં ચ વ્યવહારતઃ । ભુઞ્જીત પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ પ્રશસ્તાનાં સ્વકર્મસુ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:278
* ચાતુર્વર્ણ્યં ચરેદ્ ભૈક્ષ્યં પતિતાંસ્તુ વિવર્જયેત્ । પયશ્ચાપશ્ચ ભૈક્ષ્યં ચ સમમેતન્ ન સંશયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:279
* ભૈક્ષ્યશેષં તુ યો ભિક્ષુર્યદિ કિંચિત્ સમુત્સૃજેત્ । ગ્રાસે ગ્રાસે તુ કર્તવ્યાઃ પ્રાણાયામાસ્ત્રયસ્ત્રયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:280
* સંનિધાનં ન કુર્વીત સર્વાવસ્થોઽપિ યોગવિત્ । સંનિધાનકૃતૈર્દોષૈર્યતિઃ સંજાયતે કૃમિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:281
* માધુકરમ્ અસંકલ્પં પ્રાક્પ્રવૃત્તમયાચિતમ્ । તત્તત્કાલોપપન્નં ચ ભૈક્ષ્યં પઞ્ચવિધં સ્મૃતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:282
* ગૃહાદ્ ગૃહં પર્યટંસ્તુ ન ગૃહં પરિવર્જયેત્ । પરસ્ય વચનં શ્રુત્વા દુષ્ટવેશ્મ વિવર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:283
* અદુષ્ટાપતિતં સાધું ભિક્ષુકો યો વ્યતિક્રમેત્ । સ તસ્ય સુકૃતં દત્ત્વા દુષ્કૃતં પ્રતિપદ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:284
* તથૈવ ચ ગૃહસ્થસ્ય નિરાશો ભિક્ષુકો વ્રજેત્ । સ તસ્યેષ્ટં ચ પૂર્તં ચ ભિક્ષુરાદાય ગચ્છતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:285
* અકૃતે વૈશ્વદેવે તુ ભિક્ષુકે ગૃહમાગતે । ઉદ્ધૃત્ય વૈશ્વદેવાર્થં ભિક્ષુકં તુ વિસર્જયેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:286
* વૈશ્વદેવકૃતાન્ દોષાન્ શક્તો ભિક્ષુર્વ્યપોહિતુમ્ । નહિ ભિક્ષુકૃતાન્ દોષાન્ વૈશ્વદેવો વ્યપોહતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:287
* દશાહં દ્વાદશાહં વા યત્ર ભિક્ષા ન લભ્યતે । તદ્ ગૃહં વર્જયેદ્ ભિક્ષુરૂષરાણીવ કર્ષકઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:288
* ચતુરક્ષરસંયુક્તાં ભિક્ષાં તુ સમુદાહરેત્ । એષ પ્રવ્રજિનાં ધર્મઃ શેષસ્તુ ક્રયવિક્રયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:289
* ન હસેન્ ન ચાભિપ્રેક્ષેત્ ભિક્ષામિચ્છંસ્તુ ભિક્ષુકઃ । ગોદોહમાત્રં સંતિષ્ઠેન્ નોપતિષ્ઠેત્ કદાચન ॥ પ્સ્ભ્_1.9:290
* જરામરણગર્ભેભ્યો ભીતસ્ય નરકાદપિ । ભયાત્ ક્ષપયતે યસ્માત્ તસ્માદ્ ભૈક્ષ્યમિતિ સ્મૃતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:291
* દધિભક્ષાઃ પયોભક્ષા યે ઽન્યે યાવકભક્ષિણઃ । સર્વે તે ભૈક્ષ્યભક્ષસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:292
* તપ્તકાઞ્ચનવર્ણેન ગવાં મૂત્રેણ યાવકમ્ । પિબેદ્ દ્વાદશ વર્ષાણિ ન તદ્ ભૈક્ષ્યસમં ભવેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:293

* માસિ માસિ કુશાગ્રેણ યઃ પિબેત્ સોમમગ્રજઃ । ભૈક્ષ્યં ચાવ્યવહારેણ તુલ્યં ભવતિ વા ન વા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:294
* ભૈક્ષ્યમન્નં પરં શ્રેયો ભૈક્ષ્યમન્નં પરં શુચિ । ભૈક્ષ્યં હિ વ્રતિનાં શ્રેષ્ઠં ભૈક્ષ્યમેવ પરા ગતિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:295
* યદ્યજ્ જલં નિર્ધમનેષ્વ્ અપેયં નદીગતં તત્ પુનરેવ પેયમ્ । તથાન્નપાનં વિધિપૂર્વમાગતં દ્વિજાતિપાત્રાન્તરિતં ન દુષ્યતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:296
* લવણમલવણં વા સ્નિગ્ધમ્ અસ્નેહિકં વા સહરસવિરસં વા શુષ્કમન્નં દ્રવં વા । યદિ ઇહ નિરવદ્યં ભુઞ્જતે ભૈક્ષ્યમન્નં સ ખલુ ભવતિ ભિક્ષુર્ભિક્ષુધર્માદલુપ્તઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:297
* તથોત્સૃષ્ટં યથાલબ્ધં ચ તત્રૈવાવસરપ્રાપ્તત્વાત્ પ્રતિતન્ત્રસિદ્ધાન્તસિદ્ધં સૂત્રતો ઽર્થનિર્દેશં કરિષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:298
* ઇત્યેવમાહારલાઘવં તન્ત્રે સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:299
* તથા અપ્રમાદસ્તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:300
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:301
* અપ્રમાદોપદેશાત્ જપ્યોપદેશાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:302
* ઇહ નિત્યં યમેષ્વ્ અપ્રમત્તેનોપસ્થિતસ્મૃતિના ભવિતવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:303
* ઉક્તં હિ । અપ્રમાદો દમસ્ત્યાગો બ્રાહ્મણસ્ય હયાઃ સ્મૃતાઃ । શીલરશ્મિસમાયુક્તૈર્ ધેયાત્મા માનસે રથે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:304
* તં બ્રહ્મરથમારુહ્ય ગર્ભજન્મજરાયુતાન્ । છિન્દન્ મૃત્યુભયાન્ પાશાન્ બ્રહ્મભૂતોઽવતિષ્ઠતે ॥ પ્સ્ભ્_1.9:305
* ઇત્યેવમપ્રમાદસ્તન્ત્રે સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:306
* એવં પ્રસિદ્ધા યમા અહિંસાદયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:307
* આહ અવિશેષદોષાન્ ન પ્રસિદ્ધા યમાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:308
* ઇહાન્યેષામપ્યહિંસાદીનિ ધર્મસાધનાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:309
* ઇહાપિ ચ શાસ્ત્રે તાન્યેવ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:310
* તસ્માત્ સાધ્યસાધનનિષ્ઠાસ્વ્ અપ્યવિશેષઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:311
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.9:312
* અતિપ્રસઙ્ગાદનેકાન્તાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:313
* યદિ ધર્મસાધનાસ્તિત્વમાત્રસાધર્મ્યાદ્ અહિંસાદીનાં ત્યાગઃ ક્રિયતે તસ્માત્ કાર્યકારણક્ષેત્રજ્ઞધર્માધર્મસુખદુઃખસંસારપદાર્થાદયો ઽપિ ત્યાજ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:314
* અથ નૈવમ્ અનેકાન્તઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:315
* કિંચ ત્યાગે કૃતિહિંસાદીનાં ધર્મસાધનત્વપ્રસઙ્ગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:316
* કિંચ અતિદાનાતિયજનાતિતપોઽતિગત્યનાવૃત્ત્યાદિભિઃ યમનિયમગર્ભત્વાદ્ વિધેઃ સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:317
* નિયમવિશેષણાચ્ ચ નાવિશેષઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:318
* તસ્માદ્ યુક્તમુક્તં પ્રસિદ્ધા યમા અહિંસાદય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:319
* અત એતદુક્તંમહાદેવસ્ય દક્ષિણામૂર્તેઃ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:320
* અત્રેદં યમપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:321
* આહ તસ્મિન્ન્ આયતને પ્રતિવસતઃ કા માત્રા ॥ પ્સ્ભ્_1.9:322
* સા વાચ્યા ગૃહસ્થાદિવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:323
* તદુચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.9:324
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.9:325
એકવાસાઃ

* અત્ર એકમ્ ઇતિ સંખ્યા ॥ પ્સ્ભ્_1.10:1
* વાસ ઇત્ય્ આચ્છાદને ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.10:2
* તસ્ય વાસઃ પઞ્ચવિધમ્ અણ્ડજં વોડજં વાલજં વલ્કલજં ચર્મજં વા ॥ પ્સ્ભ્_1.10:3
* યત્ કુશલેનાભ્યુપાયેનોપપદ્યતે તદ્ એકપટલમ્ અનેકપટલં વા ગ્રામ્યાદિભ્યો નિષ્પરિગ્રહં કૌપીનપ્રચ્છાદનમાત્રં લજ્જાપ્રતીકારાર્થં ચૈકં વાસો ગ્રાહ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.10:4
* અસ્યૈવ ચ સૂત્રસ્ય સામર્થ્યાત્ સર્વદ્રવ્યપરિત્યાગે કૃતે એકવાસોમાત્રપરિગ્રહઃ સંસ્કર્તવ્યઃ શિષ્યઃ । આહ લજ્જાવિનિવૃત્તિર્ અસ્ય કદા ભવતીતિ । ઉચ્યતે જ્ઞાનાકલુષાભ્યામ્ । અત્ર યદા પ્રાપ્તજ્ઞાનઃ ક્ષીણકલુષશ્ ચ ભવતિ તદા તસ્ય લજ્જાનિવૃત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.10:5
* આહ કિં વિનિવૃત્તાયામ્ અપિ લજ્જાયાં નિયતમ્ એવૈકં વાસો ગ્રાહ્યમ્ આહોસ્વિદ્ અનિયતમ્ ઇતિ । ઉચ્યતે અનિયતમ્ યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.10:6
અવાસા વા

* અત્ર અકારો વાસઃપ્રતિષેધે વર્તતે । અવાસસા નગ્નેન યથા જાતેન નિષ્પરિગ્રહેણ ભવિતવ્યમ્ । આહ અવાસસ્ત્વે કિં તે પ્રયોજનમ્ । તદ્ વાચ્યમ્ એકવાસસ્ત્વવત્ । તદ્ ઉચ્યતે નિષ્પરિગ્રહાર્થમ્ અમઙ્ગલખ્યાપનાર્થં ચેતિ પ્રયોજનદ્વયં દ્રષ્ટવ્યમ્ । વાશબ્દઃ શક્ત્યશક્ત્યોર્ વિચારણે । યદ્ય્ અશક્તસ્ તદા અનગ્નેનૈકવાસસા ભાવ્યમ્ । યદિ શક્તસ્ તદા અવાસસા નગ્નેન યથાજાતેન નિષ્પરિગ્રહેણ ભવિતવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । ન તુ વા વિકલ્પે । વિકલ્પાર્થાસંભવાદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.11:1
* આહ તસ્મિન્ન્ આયતને પ્રતિવસતા કિમ્ આ દેહપાતાદ્ અનિર્ગચ્છતૈવ સ્થેયં ધ્યાનૈકનિષ્ઠેન શિલાવદ્ આહોસ્વિદ્ દૃષ્ટો ઽસ્યાયતનાન્ નિર્ગમઃ ભસ્મભૈક્ષ્યોદકાર્જનાદિનિમિત્તં ગ્રામાદિપ્રવેશો વા । ઉચ્યતે દૃષ્ટઃ । યસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.11:2
મૂત્રપુરીષં નાવેક્ષેત્

* અત્ર મૂત્રં ચ પુરીષં ચ મૂત્રપુરીષમ્ । ચાર્થે દ્વંદ્વસમાસઃ અત્ર મૂત્રં નામ યદ્ એતદ્ ઉદરપર્યુષિતં નિઃસરતિ બહિઃ સ્રવતિ તન્ મૂત્રમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:1
* મોચનાન્ મૂત્રમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:2
* મૂત્રત્વાભિસમ્બન્ધાદ્ધિ મૂત્રં લોકાદિપ્રસિદ્ધમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:3
* પુરીષં નામ યદ્ એતત્ પીતખાદિતાવલીઢાનામ્ આહારવિશેષાણામ્ આધ્યાત્મિકેન અગ્નિના પરિપક્વમ્ અપાનેન સ્ખલતિ તત્ પુરીષમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:4
* પુરાન્ નિર્ગતત્વાત્ પુરીષત્વાભિસમ્બન્ધાદ્ વા પુરીષં લોકાદિપ્રસિદ્ધમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:5
* નકારો દર્શનપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_1.12:6
* ન દ્રષ્ટવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:7
* અવ ઇતિ અપવર્જનં નામ પ્રતિષેધે જાતિગ્રહણેન્દ્રિયાન્તરપ્રતિષેધે ચેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:8
* ઈક્ષ દર્શને ॥ પ્સ્ભ્_1.12:9
* યદ્ એતન્ નિજં બુદ્ધીન્દ્રિયં ચક્ષુર્ અનેન ચક્ષુષા અનયા બુદ્ધ્યા મનુષ્યાદીનાં મૂત્રપુરીષં ન દ્રષ્ટવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:10
* ન તુ ગવાદીનામ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:11
* આહ કિં મૂત્રપુરીષસંદર્શનમાત્રમ્ એવાસ્ય પ્રતિષિધ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.12:12
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.12:13
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.12:14
સ્ત્રીશૂદ્રં નાભિભાષેત્

* અત્ર સ્ત્રી ચ શૂદ્રશ્ ચ સ્ત્રીશૂદ્રમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:1
* ચાર્થે દ્વંદ્વસમાસઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:2
* અત્ર સ્ત્રી નામ સેયં લોકપ્રસિદ્ધા સ્તનજઘનકેશવતી હાવભાવવિલાસયુક્તા પુરુષભાવસ્વભાવિકા દિવ્યા માનુષા અતિરતિરસા વિષયમૂર્તિર્ ઇતિ કૃત્વા પ્રતિષિધ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.13:3
* અનુભાષણપૂર્વિકા ચાસ્યાઃ પ્રાપ્તિર્ ભવિષ્યતીત્યતઃ સ્ત્રી નાભિભાષિતવ્યેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:4
* શૂદ્રો નામાયં લોકાદિપ્રસિદ્ધસ્ ત્રિવર્ણપરિચારકઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:5
* શોચનાદ્ દ્રોહણાચ્ ચ શૂદ્રઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:6
* સ ખલ્વ્ અદયાલુર્ ઇતિ કૃત્વા પ્રતિષિધ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.13:7
* કિમ્ અર્થમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:8
* તેનાક્રુષ્ટશ્ ચાભિહતશ્ ચ વા ક્રુદ્ધસ્ તદ્વધાર્થં પ્રવર્તતે અતો જાતિજ્ઞાનતપઃશ્રુતહાનિર્ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:9
* સૂચિતે ચાવમાનાદ્યભાવે ઽવમાનાદ્યભાવાત્ સૂચિવૃદ્ધયોર્ અભાવઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:10
* અકલુષસૂત્રે ચાસ્ય દોષનિર્દેશં કરિષ્યામઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:11
* નકારો ભાષણપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_1.13:12
* નાભિભાષિતવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:13
* અભિશબ્દઃ પ્રસઙ્ગ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:14
* પ્રતિષેધે જાતિગ્રહણે ચેતરપ્રતિષેધે ચેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:15
* ભાષ વ્યક્તાયાં વાચિ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:16
* યદ્ એતત્ કર્મેન્દ્રિયં વાગ્ અનયા વાણ્યા ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:17
* અતઃ સ્ત્રીશૂદ્રં નાભિભાષિતવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:18
* આહ નાવેક્ષેન્ નાભિભાષેદ્ ઇત્ય્ ઉક્તે ઽથ કિમ્ અનેન સાધકેનાન્ધમૂકવદ્ અવસ્થાતવ્યમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:19
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.13:20
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.13:21
યદ્ય્ અવેક્ષેદ્ યદ્ય્ અભિભાષેત્

* અત્ર યદિ યદિ ઇત્ય્ આશઙ્કાયામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.14:1
* નાભિભાષેદ્ ઇતિ વચનાન્ નિષિદ્ધે ઽપ્ય્ અર્થે ગુર્વર્થમ્ આત્માર્થં વા ભસ્મભૈક્ષ્યોદકાર્જનાદિનિમિત્તં ગ્રામાદીન્ પ્રવિષ્ટસ્ય વિણ્મૂત્રયોઃ સ્ત્રીશૂદ્રયોશ્ ચ દર્શનમ્ અભિભાષણં ચ ભવિષ્યતીતિ કૃત્વા ॥ પ્સ્ભ્_1.14:2
* અત એતદ્ ઉક્તં સર્વજ્ઞેન ભગવતા યદ્ય્ અવેક્ષેદ્ યદ્ય્ અભિભાષેદ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.14:3
* અવશ્યં ભવેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.14:4
* આહ દૃષ્ટે ચાભિભાષિતે ચોપહતેન નિર્ઘાતનં કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.14:5
* તદ્ ઉચ્યતે ઉપસ્પર્શનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.14:6
* યસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.14:7
ઉપસ્પૃશ્ય

* અત્ર ઉપ ઇત્ય્ અભ્યુપગમે ॥ પ્સ્ભ્_1.15:1
* અભ્યુપગમનેન કલુષમતિનેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:2
* સ્પૃશ્ય ઇતિ ભસ્મદ્રવ્યગાત્રસંયોજનમ્ એવ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:3
* ઉપસ્પૃશ્યેતિ સ્નાનપર્યાયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:4
* સચૈલોદકસ્પર્શનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:5
* સ ચ ભસ્મના કર્તવ્યઃ નાદ્ભિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:6
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:7
* પૂર્વોત્તરવ્યાઘાતાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:8
* સ્નાનસ્યાપ્રસઙ્ગાચ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:9
* ઉપસ્પૃશ્યેતિ નિષ્ઠા ॥ પ્સ્ભ્_1.15:10
* આહ ઉપસ્પૃશ્ય યદિ કલુષં ન ક્ષીણં સ્યાત્ તતો નિર્ઘાતનં કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:11
* તદ્ ઉચ્યતે સાકાઙ્ક્ષત્વાન્ નિષ્ઠાશબ્દસ્ય પ્રાણાયામઃ કર્તવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:12
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.15:13
પ્રાણાયામં કૃત્વા

* અત્ર પ્રાણો નામ ય એષ મુખનાસિકાભ્યાં નિઃસરતિ વાયુર્ એષ પ્રાણઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:1
* તસ્ય આયામો નિગ્રહો નિરોધઃ સ પ્રાણાયામઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:2
* સ ચ પુરુષવૃત્તિર્ દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:3
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:4
* જ્ઞાનેચ્છાપ્રયત્નપૂર્વકત્વાત્ પ્રાણાયામસ્ય ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:5
* એકોદ્ધાતો દ્વિર્ ઉદ્ધાતો વા ॥ પ્સ્ભ્_1.16:6
* તથા વિંશતિમાત્રશ્ ચતુર્વિંશતિમાત્રસ્ ત્રિંશન્માત્રો વા ॥ પ્સ્ભ્_1.16:7
* માત્રા ત્વ્ અક્ષિનિમેષકાલઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:8
* સ યથાશક્તિ યથાબલં કર્તવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:9
* તસ્માદ્ ઉપસ્પૃશ્ય પદ્મકસ્વસ્તિકોપસ્થાઞ્જલિકાર્ધચન્દ્રપીઠકદણ્ડાયતસર્વતોભદ્રાદીનામ્ અન્યતમેનાસનબન્ધેન પ્રાઙ્મુખ ઉદઙ્મુખો વા ઉપવિશ્યૈતાન્ય્ અઙ્ગાનિ કૃત્વા ગ્રીવામ્ ઉન્નામ્ય પૂરણપૂર્વકો વા રેચકપૂર્વકો વા તાવત્ કર્તવ્યો યાવન્ નિગૃહીતા વાયવો ધ્યાનીભૂતશ્ ચ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:10
* તત્ર ધ્યાનીભૂતો નામ યદા દન્તિવદ્ અન્તઃશરીરં પૂર્ણં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:11
* નિગૃહીતાનાં તુ લક્ષણં યદા કૂર્મવદ્ અન્તઃશરીરે ઉચ્છ્વાસપ્રત્યુચ્છ્વાસા વર્તન્તે સ્વચ્છેન્દ્રિયશ્ ચ ભવતિ તદા મન્તવ્યા નિગૃહીતા વાયવ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:12
* તતઃ શનૈઃ શનૈર્ મોક્તવ્યા નાસિકયા યથોત્પલપત્ત્રમ્ અપિ નાસાપુટસ્થં ન કમ્પયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:13
* તદ્ અત્ર પ્રશ્નાક્રાન્તૌ ક્રમેણાક્રમિતવ્યઃ અન્તર્ભાવે ઽન્તરે વાયવો ભાવયિતવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:14
* અન પ્રાણને ॥ પ્સ્ભ્_1.16:15
* આઙ્ ઇતિ આસનબન્ધનિભૃતનિગૃહીતકલુષક્ષપણવિસર્ગાદિમર્યાદામ્ અધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_1.16:16
* યમ્ ઉ બન્ધને ॥ પ્સ્ભ્_1.16:17
* બન્ધયિતવ્યાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:18
* ડુકૃઞ્ કરણે દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:19
* ત્વા ઇતિ કર્મનિષ્ઠાયામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:20
* વિચ્છેદવદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:21
* આહ અથ કૃતે પ્રાણાયામે યદિ કલુષં ન ક્ષીણં સ્યાત્ તતો ઽનેન કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:22
* તદ્ ઉચ્યતે જપ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:23
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.16:24
રૌદ્રીં ગાયત્રીં બહુરૂપીં વા જપેત્

* અત્ર ત્વાશબ્દસામર્થ્યાદ્ ગમ્યતે પ્રાણસંયમેન સમં જપ્યં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:1
* ઉપસ્પર્શનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:2
* તસ્માદ્ અત્ર રૌદ્રી નામ તત્પુરુષા ॥ પ્સ્ભ્_1.17:3
* રૌદ્રી ચ કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:4
* રુદ્રસ્યોપસ્થાપકત્વાદ્ રૌદ્રી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:5
* રુદ્રો વાસ્યાં ચિન્ત્યતે રુદ્રપ્રાપકત્વાદ્ વા રૌદ્રી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:6
* આહ સદ્યોજાતાદિબહુપ્રકારા તત્ર કા સા રૌદ્રી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:7
* તદ્ ઉચ્યતે ગાયત્રી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:8
* અત્ર યા રૌદ્રી સા ગાયત્રી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:9
* ગાયત્રી ચ કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:10
* ગીતા ગાતારં ત્રાયત ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:11
* ગાયત્રે વા છન્દસિ વર્તત ઇતિ ગાયત્રી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:12
* અત્ર રૌદ્રીગ્રહણાદ્ વૈદિક્યાદિગાયત્રીપ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:13
* ઇહ તુ ગાયત્રીગ્રહણાત્ સદ્યોજાતાદીનાં પ્રતિષેધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:14
* ગાયત્રીમ્ ઇતિ કર્મ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:15
* બહુરૂપી નામાઘોરા ॥ પ્સ્ભ્_1.17:16
* બહુરૂપી ચ કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:17
* બહુરૂપસ્યોક્તપરિગ્રહેષ્વ્ આકારેષુ વર્તત ઇતિ બહુરૂપી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:18
* બહુરૂપો વા અસ્યાં ચિન્ત્યત ઇતિ બહુરૂપપ્રાપકત્વાદ્ બહુરૂપી ॥ પ્સ્ભ્_1.17:19
* બહુરૂપીમ્ ઇતિ કર્મ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:20
* વા ઇતિ વિકલ્પે ॥ પ્સ્ભ્_1.17:21
* ઉભયોર્ અપિ બ્રહ્મત્વમ્ ઉભયોર્ અપિ તુલ્યાર્થસાધકત્વમ્ ઉભે અપિ મહેશ્વરપરિગૃહીતે ઇત્ય્ અત એકામ્ અનેકાં વા ઉપસ્પૃશ્ય જપેદ્ ઇતિ માનસી ક્રિયેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:22
* આહ ઉપસ્પર્શનપ્રાણાયામજપ્યાધિકૃતસ્ય કા કાર્યનિષ્પત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:23
* તદ્ ઉચ્યતે અકલુષત્વમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:24
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.17:25
અકલુષમતેઃ

* ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:1
* અત્ર અકલુષા યસ્ય મતિઃ સો ઽયમ્ અકલુષમતિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:2
* બહુવ્રીહિસમાસઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:3
* અત્રાકારઃ કલુષપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_1.18:4
* ભાવકાલુષ્યમ્ એવાત્ર કાલુષ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:5
* કથં ગમ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.18:6
* પ્રાક્સિદ્ધત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:7
* ઇહ ચ પુરસ્તાદ્ ઉક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:8
* નાવેક્ષેન્ નાભિભાષેદ્ ઇત્ય્ ઉક્તે અર્થાપન્નં દૃષ્ટે ચાભિભાષિતે ચ દ્વેષેચ્છાક્રોધા ઉત્પદ્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.18:9
* તે ચોત્પન્ના મતાવ્ અભિવ્યજ્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.18:10
* કાલતિલકાદિદર્શનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:11
* અભિવ્યક્તેશ્ ચોચ્યતે કલુષિતો ઽહં વ્યાહતો ઽહં મલિનીકૃતો ઽહમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:12
* અતો દ્વેષેચ્છાક્રોધનિમિત્તત્વાન્ મૂત્રપુરીષસ્ત્રીશૂદ્રપ્રતિષેધઃ ક્રિયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.18:13
* યદા ત્વ્ એતે દ્વેષાદયો ભાવા બીજક્ષયે સતિ નોત્પદ્યન્તે તદા પરં ભાવશૌચં પ્રત્યવગન્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:14
* કલુષમતેર્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:15
* નૈમિત્તિકં ચ કલુષમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:16
* ન ચ નિમિત્તાનિત્યત્વાન્ નૈમિત્તિકં નિત્યં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:17
* બીજક્ષયે ઽઙ્કુરવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:18
* ન ચ યત્રૈવ કલુષમ્ ઉત્પદ્યતે તત્રૈવોપસ્પર્શનાદીનિ કર્તવ્યાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:19
* આયતને તુ કર્તવ્યાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:20
* અથાપિ કલુષમ્ ઉત્પન્નં પ્રધ્વસ્તં સ્યાત્ તથાપિ તદર્થં ન કર્તવ્યાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:21
* યદા તુ તદ્ અવસ્થિતં સમ્ભવતિ શિરોરોગાદિવત્ તદા કર્તવ્યાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:22
* અત્ર મતિર્ ઇતિ બુદ્ધિર્ ઇત્ય્ અનર્થાન્તરમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:23
* અત્રાપિ કરણવ્યપદેશેનાત્મશૌચં વ્યાખ્યાયત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:24
* આહ અકલુષમતિના સાધકેન કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:25
* તદ્ ઉચ્યતે ચરિતવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:26
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.18:27
ચરતઃ

* અત્ર ચરતઃ ઇતિ ધર્માર્જનમ્ અધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_1.19:1
* ભૈક્ષ્યચરણવત્ તપશ્ ચરિતવ્યં વિહર્તવ્યં તપસો ઽર્જનં કર્તવ્યં ન સ્થેયમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.19:2
* ચરત ઇતિ વર્તમાનકાલઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.19:3
* અકલુષમતેશ્ ચરતો વા અસ્ય કા કાર્યનિષ્પત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.19:4
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.19:5
તતો ઽસ્ય યોગઃ પ્રવર્તતે

* અત્ર તતઃ ઇતિ ચર્યાપદેશે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:1
* તતઃ ચર્યાભિનિવેશાદ્ અનન્તરં તજ્જન્યધર્માદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:2
* અસ્ય ઇતિ સાધકાપદેશે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:3
* યો ઽયમ્ અકલુષમતિશ્ ચરતિ તસ્યેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:4
* આહ કિં ભવતીતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:5
* તદ્ ઉચ્યતે યોગઃ પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:6
* અધ્યયનધ્યાનાદિલક્ષણઃ ક્રિયાયોગશ્ ચરતઃ પ્રવર્તત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:7
* અત્રાત્મેશ્વરસંયોગો યોગઃ પ્રત્યેતવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:8
* પ્ર ઇતિ આદિકર્મણિ આરમ્ભે ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:9
* યદા અકલુષમતિશ્ ચરતિ તદા પ્રવર્તત ઇત્ય્ અર્થાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:10
* તત્ર યતઃ પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:11
* વિષયેભ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:12
* પ્રત્યાહૃતચિત્તસ્ય યત્ પ્રવર્તતે તદ્યોગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:13
* યથા પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:14
* ક્રમશઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:15
* યેન પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:16
* તપસા પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:17
* યસ્ય પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:18
* આત્મનઃ સાધકસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_1.20:19
* યસ્મિન્ પ્રવર્તતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:20
* યો ઽયમ્ આત્મન્ય્ આત્મભાવઃ સ મહેશ્વરે પ્રવર્તત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:21
* એવં યસ્માદ્ દ્રવ્યાવસ્થાનકાલદેશક્રિયાપ્રયોગોચ્ચાવચપ્રયોજનયમનિયમવૃત્તિવસત્યર્થપ્રાણાયામપ્રત્યાહારનિમિત્તપ્રતિષેધસંશયનિર્ઘાતનશૌચનિયોગફલોપાયાશ્ ચ વ્યાખ્યાતાઃ અતો ઽત્રાયતનપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:22
* અત્રાહ કિં પ્રયોજનનિષ્ઠં તન્ત્રમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:23
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.20:24
* યોગનિષ્ઠમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.20:25
* યસ્માદ્ આહ યુક્તોત્તરે સત્ય્ અપિ પદાર્થવૈલક્ષણ્યે રઙ્ગપતાકાદિવચ્છિષ્યપ્રલોભનાર્થમ્ ઇદમ્ આરભ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.20:26
દર્શનશ્રવણમનનવિજ્ઞાનાનિ ચાસ્ય પ્રવર્તન્તે

* અત્ર દૂરં નામ યદ્ એતદ્ દર્શનાદ્યં વિકરણાન્તં માહેશ્વરમ્ ઐશ્વર્યમ્ અનેન કદાચિત્ પ્રાપ્તપૂર્વકં તસ્મિંસ્ તત્પ્રાપ્તૌ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:1
* દર્શનાદિષ્વ્ આધિકારિકો ઽત્ર દૂરશબ્દો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:2
* તત્પ્રાપ્તિશ્ ચ યોગપ્રવૃત્તિતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:3
* આહ યદ્ય્ એવં સૂત્રતો ઽભિધીયન્તાં દર્શનાદયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:4
* તદ્ ઉચ્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.21:5
* દર્શનમ્ ઇત્ય્ અત્રાપિ ચ નસ્ત્રિકં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.21:6
* દ્રષ્ટા દર્શનં દૃશ્યમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:7
* અત્ર દ્રષ્ટા સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:8
* દર્શનમ્ અસ્ય સિદ્ધિઃ જ્ઞાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:9
* દ્રષ્ટવ્યાનિ રૂપાણિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:10
* તત્ કૃત્સ્નેષુ વિષયેષુ સમાસવિસ્તરવિભાગવિશેષતશ્ ચ દર્શનં પ્રવર્તત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:11
* તથા શ્રવણમ્ ઇત્ય્ અત્રાપિ નસ્ત્રિકં ચિન્ત્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.21:12
* શ્રોતા શ્રવણં શ્રવ્યમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:13
* તત્ર શ્રોતા સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:14
* શ્રવણમ્ અસ્ય સિદ્ધિર્ જ્ઞાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:15
* શ્રવ્યાઃ શબ્દાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:16
* તદ્ અસ્ય સિદ્ધસ્ય શ્રાવ્યેષ્વ્ અર્થેષુ સમાસવિસ્તરવિભાગવિશેષતશ્ ચ શ્રવણં પ્રવર્તત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:17
* તથા મનનમ્ ઇત્ય્ અત્રાપિ ચ નસ્ત્રિકં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.21:18
* મન્તા મનનં મન્તવ્યમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:19
* અત્ર મન્તા સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:20
* મનનમ્ અસ્ય સિદ્ધિર્ જ્ઞાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:21
* મન્તવ્યાનિ પરચિત્તાનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:22
* દેવમનુષ્યતિર્યગ્યોનીનાં ધર્માર્થકામમોક્ષચિત્તાનાં મન્તા ભવતીત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:23
* તથા વિજ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ અત્રાપિ નસ્ત્રિકં ચિન્ત્યન્તે ॥ પ્સ્ભ્_1.21:24
* વિજ્ઞાતા વિજ્ઞાનં વિજ્ઞેયમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:25
* તત્ર વિજ્ઞાતા સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:26
* વિજ્ઞાનમ્ અસ્ય સિદ્ધિર્ જ્ઞાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:27
* વિજ્ઞેયા વૃત્તયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:28
* અસ્ય સિદ્ધસ્ય પ્રવર્તન્તે સ્વતઃ પ્રાદુર્ભવન્તીત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:29
* અસ્ય જ્ઞાનમ્ અસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:30
* ઉચ્યતે અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:31
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.21:32
સર્વજ્ઞતા

* અત્રોક્તેષુ દૃશ્યશ્રવ્યાદિષુ ચ અશેષેષુ સિદ્ધેશ્વરપશ્વાદિષુ નિર્વિશેષવાચી સર્વશબ્દો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:1
* જ્ઞતા ઇત્ય્ અત્રાપિ ચ નસ્ ત્રિકં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.22:2
* જ્ઞાતા જ્ઞાનં જ્ઞેયમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:3
* તત્ર જ્ઞાતા સિદ્ધઃ જ્ઞાનમ્ અસ્ય સિદ્ધિર્ જ્ઞાનમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:4
* જ્ઞેયં કાર્યં કારણં સિદ્ધાશ્ ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:5
* તસ્માદ્ એકા જ્ઞાનશક્તિર્ અપરિમિતેન જ્ઞેયેનાનેકેનાનેકધોપચર્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.22:6
* સ્ફટિકાદિત્યવચ્ ચાસ્ય સર્વતઃ પ્રવર્તત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:7
* આહ કિમ્ અયં સિદ્ધો જ્ઞાનમાત્રસંતુષ્ટઃ પઙ્ગુવદ્ ઉત ક્રિયાશક્તિર્ અપ્ય્ અસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:8
* ઉચ્યતે અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:9
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.22:10
મનોજવિત્વમ્

* અત્રાગન્તુકત્વાત્ સર્વજ્ઞાનશક્તિર્ ઉક્તા ॥ પ્સ્ભ્_1.23:1
* ન તુ ઋષિત્વવિપ્રત્વવદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:2
* યસ્માત્ અત્ર મનોજવવદ્ ઇત્ય્ એવં પ્રાપ્તે સમાનોપમાનત્વાન્ મનોજવિત્વમ્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:3
* મનોજવવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:4
* આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:5
* કો ઽર્થઃ સૂત્રસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_1.23:6
* ઉચ્યતે યાદૃઙ્ મનસો જવિત્વમ્ આશુકારિત્વમ્ ઈદૃશમ્ અસ્ય સિદ્ધસ્ય કર્તૃત્વે શીઘ્રત્વમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:7
* ન ચાસ્ય પ્રજાપતિવત્ તપોનિમિત્તત્વાદ્ ભાવોત્તરા પ્રવૃત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:8
* કિંતુ ભાવસ્ય બલીયસ્ત્વાત્ પ્રવૃત્તેર્ ઉત્પન્નસ્વભાવઃ કરોમીતિ કૃતમ્ એવ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:9
* વિનાશયામીતિ વિનષ્ટં વા ॥ પ્સ્ભ્_1.23:10
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:11
* દૃક્ક્રિયયોર્ અપ્રતીઘાતત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:12
* ત્વમ્ ઇતિ ભાવનિર્દેશાદ્ ગમ્યતે વિત્તમ્ અસ્ય શક્તિઃ સામર્થ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:13
* ઐશ્વર્યમ્ ઈદૃશમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:14
* આહ કિમ્ અસ્ય સિદ્ધસ્ય કર્તવ્યં કરણં કુતો વા કરોતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.23:15
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.23:16
કામરૂપિત્વમ્

* કામરૂપી ઇત્ય્ અત્રાપિ ચ નસ્ ત્રિકં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.24:1
* કામી કામઃ કામ્યમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:2
* તત્ર કામી સિદ્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:3
* કામો ઽસ્યેચ્છા ॥ પ્સ્ભ્_1.24:4
* કામ્યાનિ રૂપાણિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:5
* કથમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:6
* કમુ ઇચ્છાયાં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:7
* રૂપાણિ યાવન્તિ યાદૃશાનિ ચેચ્છતિ તાવન્તિ તાદૃશાનિ ચ કરોતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:8
* આત્માયત્તાનિ ચાસ્ય રૂપકરણાનિ પૃથિવ્યાદીનિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:9
* વિભુત્વાચ્ ચ કરણાનાં યત્ર યત્ર રૂપાણ્ય્ અભિનિર્વર્તયતિ તત્ર તત્ર ચાસ્ય બુદ્ધ્યાદીનાં કરણાનાં વૃત્તિલાભો ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:10
* ચક્ષુરાદિવદ્ દૃષ્ટાન્તાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:11
* નાધિષ્ઠાતા ઇતિ ચેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:12
* તચ્ ચ ન ॥ પ્સ્ભ્_1.24:13
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:14
* યસ્માદ્ આહ રૂપીતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:15
* અત્ર રૂપાણ્ય્ અધિતિષ્ઠતીતિ રૂપી ॥ પ્સ્ભ્_1.24:16
* દણ્ડિવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:17
* રૂપિવચનાચ્ ચ સર્વેષામ્ એવ રૂપાણાં યુગપદ્ એવાધિષ્ઠાતા ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:18
* વિભુત્વાદ્ અભિન્નો મહેશ્વરાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:19
* ઇદં ચ રુદ્રસાયુજ્યનિર્દેશાદ્ ગમ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.24:20
* ત્વમ્ ઇતિ ભાવનિર્દેશાદ્ ગમ્યતે વિત્તમ્ અસ્ય શક્તિઃ સામર્થ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:21
* ઐશ્વર્યમ્ ઈદૃશમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:22
* આહ પરિમિતેષુ કૃત્યેષુ અશક્તિદર્શનાત્ સંદેહઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:23
* અથ કિમ્ અયં સિદ્ધસ્ તેષાં સ્વકૃતાનાં રૂપાણાં સંહારે શક્તઃ ઉત વિશ્વામિત્રવદ્ અશક્તઃ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:24
* ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.24:25
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.24:26
વિકરણઃ

* અત્ર વિઃ વિનાશે વિનાકરણે ॥ પ્સ્ભ્_1.25:1
* વિકરણો ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:2
* વિશિખવિરથવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:3
* કરણપ્રતિષેધાત્ કાર્યપ્રતિષેધઃ કૃતો ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:4
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:5
* વિશિષ્ટત્વાદ્ ગ્રાહકત્વાત્ સૂક્ષ્મત્વાચ્ ચ કરણાનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:6
* તસ્માદ્ વિકરણ ઇતિ કૈવલ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:7
* આહ અવિશેષાદ્ ઇહ સાંખ્યયોગાદીનામ્ અપિ સહૈશ્વર્યેણ કાર્યકરણત્યાગં કૃત્વા કૈવલ્યનિષ્ઠા ॥ પ્સ્ભ્_1.25:8
* ઇહાપિ ચ શાસ્ત્રે ॥ પ્સ્ભ્_1.25:9
* કથં તસ્માદ્ અવિશેષઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:10
* અથ મતિઃ નિરતિશયે મોક્ષે નાસ્તિ વૈષમ્યં તથાપ્ય્ અતિદાનાદિભિઃ સાધ્યસાધનનિષ્ઠાતો ઽથ વિશેષઃ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.25:11
* નાવિશેષઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:12
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.25:13
ધર્મિત્વં ચ

* અત્ર ગુણધર્મેણાયં ધર્મી ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:1
* યદ્ એતદ્ દર્શનાદ્યં વિકરણાન્તં માહેશ્વરમ્ ઐશ્વર્યમ્ અસ્યેશપ્રસાદાત્ સ્વગુણસંવૃત્તં તેનાયં ગુણધર્મેણ ધર્મી ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:2
* કુતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:3
* ત્વમ્ ઇતિ ભાવનિર્દેશાદ્ ગમ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.26:4
* ઋતે ઽપિ કાર્યકરણે જ્ઞાતા કર્તા ચ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:5
* તતશ્ ચ કૈવલ્યાદ્યાઃ સર્વનિષ્ઠા વિશેષિતા ભવન્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:6
* ચશબ્દો ઽત્ર જ્ઞાનક્રિયાશક્તિસમારોપણાર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:7
* એવમ્ અત્રાસ્ય સિદ્ધસ્ય કામરૂપિવિકરણવચનાત્ સ્વકૃતેષુ રૂપેષુ પ્રભુત્વં વિભુત્વં ગુણધર્મિત્વં ચ વ્યાખ્યાતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:8
* એતદ્ યુક્તોત્તરે પ્રસાદાદ્ ગુણાઃ પ્રવર્તન્ત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:9
* અત્રેદમ્ આધિકારિકમ્ ઐશ્વર્યપ્રકરણં પરિસમાપ્તમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:10
* આહ કિં પરકૃતેષ્વ્ અપિ દેવમનુષ્યતિર્યગ્યોનિરૂપેષ્વ્ અસ્ય સિદ્ધસ્ય પ્રભુત્વં વિભુત્વં ચાસ્તિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:11
* ઉચ્યતે અસ્તિ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:12
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.26:13
સર્વે ચાસ્ય વશ્યા ભવન્તિ

* અત્ર સર્વે નિરવશેષાઃ પશુધર્માણ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:1
* ચશબ્દઃ સ્વકૃતપરકૃતરૂપસમુચ્ચયાર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:2
* પરકૃતેષ્વ્ અપિ દેવાદિરૂપેષુ પ્રભુત્વં વિભુત્વં ચાસ્તીતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:3
* અસ્ય ઇતિ સિદ્ધસ્યેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:4
* વશ્યાઃ વિધેયાઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:5
* વશવર્તિનશ્ ચ ભવન્તીત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:6
* ભવન્તિ ઇતિ ભૂતાર્થવાદો નિઃસંશયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:7
* આહ કિમ્ અયં સિદ્ધસ્ તેષાં કદાચિદ્ વશ્યો ભવતિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:8
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.27:9
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.27:10
સર્વેષાં ચાવશ્યો ભવતિ

* અત્રાપિ સર્વશબ્દઃ પશુષ્વ્ એવ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:1
* સર્વેષામ્ ઇતિ ન્યૂનપરિગ્રહે ॥ પ્સ્ભ્_1.28:2
* ચશબ્દો ઽભ્યધિકત્વે ॥ પ્સ્ભ્_1.28:3
* અભ્યધિક ઉત્કૃષ્ટો વ્યતિરિક્તશ્ ચ ભવતીત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:4
* અવશ્ય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:5
* અકારો ભૂતપૂર્વં વશ્યત્વં પ્રતિષેધયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:6
* ભવતિ ઇતિ ભૂતાર્થવાદો નિઃસંશયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:7
* યદા ગુણૈર્ યુક્તઃ પ્રાપ્તૈશ્વર્યઃ સિદ્ધસ્ તદા સર્વેષાં શક્તેર્ અવશ્યો ભવતીત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:8
* આહ કિં સ્વશક્ત્યાધ્યાક્રાન્તા વશ્યા ભવન્તિ આહોસ્વિદ્ ધર્મમર્યાદાં રક્ષન્તિ ગુરુશિષ્યવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:9
* ગુરોઃ શક્તઃ શિષ્યો નાધ્યાક્રાન્તઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:10
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.28:11
સર્વાંશ્ ચાવિશતિ

* અત્રાપિ સર્વશબ્દઃ પશુષ્વ્ એવ નિરવશેષવાચી દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.29:1
* ચશબ્દઃ પૂર્વોક્તસમુચ્ચયે ॥ પ્સ્ભ્_1.29:2
* ન કેવલમ્ અસ્ય તે વશ્યાઃ કિં ત્વ્ આવેશ્યાશ્ ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.29:3
* અત્ર આઙ્ ઇતિ આવેશનમર્યાદામ્ અધિકુરુતે ॥ પ્સ્ભ્_1.29:4
* વિશ પ્રવેશને ॥ પ્સ્ભ્_1.29:5
* સ તસ્ય જ્ઞાનક્રિયયોર્ વિભુત્વે ઽપિ શક્તિસંયોગાદ્ આવિશ્ય પ્રત્યયલોપં કર્તું સમર્થો ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.29:6
* આહ કિમ્ અયં સિદ્ધસ્ તેષાં કદાચિદ્ આવેશ્યો ભવતિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.29:7
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.29:8
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.29:9
સર્વેષાં ચાનાવેશ્યો ભવતિ

* અત્રાપિ સર્વશબ્દઃ પશુષ્વ્ એવ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:1
* સર્વેષામ્ ઇતિ ન્યૂનપરિગ્રહે ॥ પ્સ્ભ્_1.30:2
* ચશબ્દો ઽભ્યધિકત્વે ॥ પ્સ્ભ્_1.30:3
* અભ્યધિક ઉત્કૃષ્ટો વ્યતિરિક્તશ્ ચ ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:4
* અનાવેશ્ય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:5
* અકારા ભૂતપૂર્વમ્ આવેશ્યત્વં પ્રતિષેધયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:6
* અનાવેશ્યધર્મા ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:7
* ન વ્યાધિશેષવદ્ અવસ્થાનમ્ ભવતિ ઇતિ ભૂતાર્થવાદો નિઃસંશયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:8
* યદા ગુણૈર્ યુક્તઃ પ્રાપ્તૈશ્વર્યઃ સિદ્ધસ્ તદા સર્વેષાં ચાનાવેશ્યો ભવતીત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:9
* આહ કિમ્ આવેશનમાત્ર એવ શક્તો યક્ષરક્ષઃપિશાચાદિવદ્ ઉત પ્રાણૈર્ અપિ વિપ્રયોગં યાતનાભિશ્ ચ સંયોગં કર્તું શક્તો ભવતીતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:10
* ઉચ્યતે શક્તઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:11
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.30:12
સર્વે ચાસ્ય વધ્યા ભવન્તિ

* અત્રાપિ સર્વશબ્દઃ પશુષ્વ્ એવ નિરવશેષવાચી દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:1
* ચશબ્દઃ સમુચ્ચયે ॥ પ્સ્ભ્_1.31:2
* ન કેવલમ્ અસ્ય તે વશ્યાઃ આવેશ્યાશ્ ચ કિંતુ વધ્યાશ્ ચેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:3
* અસ્ય ઇતિ સિદ્ધાપદેશે ॥ પ્સ્ભ્_1.31:4
* વધ્યા ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:5
* વધ પ્રાણવિપ્રયોગે યાતનાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:6
* પ્રાણૈર્ અપિ વિપ્રયોગં યાતનાભિશ્ ચ સંયોગં કર્તું સમર્થો ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:7
* ભવન્તિ ઇતિ ભૂતાર્થવાદો નિઃસંશયે ॥ પ્સ્ભ્_1.31:8
* યદા ગુણૈર્ યુક્તઃ પ્રાપ્તૈશ્વર્યઃ સિદ્ધસ્ તદા સર્વે ચાસ્ય વધ્યા ભવન્તીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:9
* આહ કિમ્ અયં સિદ્ધસ્ તેષાં કદાચિદ્ વધ્યો ભવતિ નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:10
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.31:11
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.31:12
સર્વેષાં ચાવધ્યો ભવતિ

* અત્રાપિ સર્વશબ્દઃ પશુષ્વ્ એવ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:1
* સર્વેષામ્ ઇતિ ન્યૂનપરિગ્રહે ॥ પ્સ્ભ્_1.32:2
* ચશબ્દો ઽભ્યધિકત્વે ॥ પ્સ્ભ્_1.32:3
* અભ્યધિકઃ ઉત્કૃષ્ટો વ્યતિરિક્તશ્ ચ ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:4
* અવધ્ય ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:5
* અકારો ભૂતપૂર્વં વધ્યત્વં પ્રતિષેધયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:6
* યદા ગુણૈર્ યુક્તઃ પ્રાપ્તૈશ્વર્યઃ સિદ્ધસ્ તદા સર્વેષાં ચાવધ્યો ભવતીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:7
* એવં પરકૃતેષ્વપિ દેવાદિશરીરેષુ રૂપેષુ પ્રભુત્વં વિભુત્વં ચ વ્યાખ્યાતમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:8
* અત્રેદં ષટ્સૂત્રીપ્રકરણં પરિસમાપ્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:9
* આહ કિમ્ અસ્ય સિદ્ધસ્યૈતદૈશ્વર્યં નિત્યમ્ આહોસ્વિત્ પાર્થિવાપ્યતૈજસવાયવ્યવ્યોમમાનસાહંકારિકમહદાત્મકાદિવદ્ અનિત્યમ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:10
* ઉચ્યતે નિત્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:11
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.32:12
અભીતઃ

* અત્ર અક્ષયાદિવચનવિરોધાદ્ અધીતશ્ ચરતીતિ પાઠાનુપપત્તિઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.33:1
* તસ્માદ્ અતીતાનાગતવર્તમાનકાલભયં ન વિદ્યત ઇત્ય્ અતો ઽભીતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.33:2
* આહ અભીતાનામ્ અપિ બ્રહ્માદીનાં સંહારે ક્ષયઃ શ્રૂયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.33:3
* તસ્માન્ નાભીતત્વાત્ નિત્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.33:4
* અભીતસ્ય વા કિં લક્ષણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.33:5
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.33:6
અક્ષયઃ

* અત્ર અકારઃ ક્ષયપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_1.34:1
* અત્ર ક્ષયો નામ સતિ પુરુષનિત્યત્વે પૂર્વમ્ અસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તૈસ્ તૈર્ ઐશ્વર્યૈર્ અપકર્ષઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.34:2
* આહંકારિકમહદાત્મકાદિભિર્ અનિત્યો યોગઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.34:3
* અયં તુ અનેન નિત્યેન માહેશ્વરેણૈશ્વર્યેણ યોગાત્ પુરુષઃ અક્ષયઃ ઇત્ય્ ઉપચર્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.34:4
* રાજકોશવત્ કુટુમ્બિદ્રવ્યવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.34:5
* આહ ઈશ્વરાણામ્ અપિ યયાતિપ્રભૃતીનાં જરાભિભવનાદ્ અથ કિમ્ અયં જીર્યતે નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.34:6
* અક્ષયસ્ય વા કિં લક્ષણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.34:7
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.34:8
અજરઃ

* અત્ર અકારો જરાં પ્રતિષેધતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.35:1
* અત્ર જરા નામ પલિતસ્ખલિત્યાદિલક્ષણા કાર્યસ્ય દૃક્ક્રિયાશક્તિહાનિશ્ ચ કરણાનામ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.35:2
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.35:3
* તત્ફલભોક્તૃત્વાદ્ અયં જીર્યત ઇત્ય્ ઉપચર્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.35:4
* ઇદાનીં તુ કામિત્વાદ્ વિકરણધર્મિત્વાચ્ ચ નાસ્તીત્યતઃ અજર ઇત્યુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.35:5
* આહ અજરાણામ્ અપિ દેવાદીનાં સંહારાદ્ અર્વાઙ્ મૃત્યુર્ દૃશ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.35:6
* અથ કિમ્ અસ્ય મૃત્યુર્ વિદ્યતે નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.35:7
* અજરસ્ય વા કિં લક્ષણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.35:8
* તદ્ ઉચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.35:9
અમરઃ

* અત્ર અકારો મૃત્યુપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_1.36:1
* મૃઙ્ પ્રાણત્યાગે ॥ પ્સ્ભ્_1.36:2
* અત્ર પ્રાણાદિવૃત્તિનિરોધો મૃત્યુરિત્યુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.36:3
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.36:4
* તત્ફલભોક્તૃત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.36:5
* સો ઽસ્ય કામિત્વાદ્ વિકરણધર્મિત્વાચ્ ચ નાસ્તીત્યતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.36:6
* અમર ઇત્યુચ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.36:7
* તસ્માદભીતાક્ષયાદિવચનાન્ નિત્યમૈશ્વર્યમ્ ઇતિ સિદ્ધમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.36:8
* આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.36:9
સર્વત્ર ચાપ્રતિહતગતિર્ ભવતિ

* સર્વત્ર અભિપ્રેતાર્થેષુ પ્રવર્તમાનસ્ય મહેશ્વરેણાપિ અપ્રતિબન્ધધર્મિત્વમ્ અપ્રતીઘાતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.37:1
ઇત્ય્ એતૈર્ ગુણૈર્ યુક્તો ભગવતો મહાદેવસ્ય મહાગણપતિર્ ભવતિ

* ઇત્ય્ એતૈઃ પૂર્વોક્તૈઃ અવશ્યત્વાનાવેશ્યત્વાવધ્યત્વાભીતત્વાક્ષયત્વાજરત્વામરત્વાપ્રતીઘાતત્વાખ્યૈઃ અષ્ટભિર્ ગુણૈઃ સિદ્ધિલક્ષણૈર્ યુક્તો ભગવતો મહાદેવસ્ય મહાગણપતિર્ ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.38:1
* સર્વપશુભ્યો ઽભ્યધિકત્વમ્ ઐશ્વર્યાતિશયાન્ મહત્ત્વમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.38:2
* ગણાઃ નન્દિમહાકાલાદયઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.38:3
* સર્વપશ્વાદિકાર્યસ્વામિત્વં પતિત્વમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.38:4
* એવમ્ અધ્યાયપરિસમાપ્તિં કૃત્વા યુક્તં વક્તુમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.38:5
અત્રેદં બ્રહ્મ જપેત્

* બૃહચ્ ચ તેભ્યઃ સર્વબ્રહ્મભ્યઃ સ્વયં ભવતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:1
* જપેદ્ ઇતિ ચ માનસક્રિયા ॥ પ્સ્ભ્_1.39:2
* જપ્યં પ્રત્યવગન્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:3
* ઉક્તમ્ આહ જપયજ્ઞસ્તુ યજ્ઞાનાં વિશિષ્ટો દશભિર્ગુણૈઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:4
* ઉપાંશુ સ્યાચ્છતગુણઃ સાહસ્રો માનસઃ સ્મૃતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:5
* અતો મનસૈવ જપ્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:6
* કિમ્ અર્થમિતિ ચેત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:7
* તદુચ્યતે અધર્મવ્યુચ્છિત્ત્યર્થં ધર્મસ્ય ચાભિવૃદ્ધ્યર્થં તસ્ય ચાકુશલેભ્યો વ્યાવર્તનાર્થં બ્રહ્મણ્યનવરતપદપઙ્ક્ત્યામ્ ઉપનિબન્ધનાર્થં ચેત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:8
* આહ કિં પુનસ્તદ્ બ્રહ્મેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:9
* અત્રોચ્યતે સદ્યોજાતાદ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:10
* અથવાત્ર બ્રહ્માધ્યાયયોર્ દૂરસ્થઃ સમ્બન્ધઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:11
* કથમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:12
* પશુપતેર્ ઇત્યુક્તે સંદેહઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:13
* કિંનરપતિસુરપતિપ્રજાપતિપ્રભૃતિવદ્ અસ્યૈશ્વર્યં કૃતમ્ અનિત્યમ્ આગન્તુકં વા ॥ પ્સ્ભ્_1.39:14
* કિં ચાસ્ય જન્મ મૃત્યુર્ વા વિદ્યતે નેતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:15
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.39:16
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.39:17
સદ્યોઽજાતં પ્રપદ્યામિ

* અત્ર સદ્યઃ ઇત્ય્ અસ્મિન્ પદે ઽર્થદ્વયં ચિન્ત્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.40:1
* સંશ્ ચ આદ્યશ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:2
* આપ્તિપાલનવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:3
* અત્ર સદ્ ઇતિ નિત્યત્વે ॥ પ્સ્ભ્_1.40:4
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:5
* વિનાશહેત્વભાવાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:6
* નિત્યં ધ્રુવમ્ અવિનાશિ પત્યુઃ પતિત્વં નાન્યેષામ્ ઇત્ય્ અતોઽભિધીયતે સદ્ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:7
* આહ કિમ્ અયમ્ આદિમત્ત્વે સતિ નિત્યો મોક્ષવત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:8
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.40:9
* યસ્માદ્ આહ આદ્યઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:10
* તદ્વ્યતિરિક્તસ્ય ॥ પ્સ્ભ્_1.40:11
* હેતોર્ અસંભવાદ્ આદ્યમન્ આગન્તુકં પત્યુઃ પતિત્વં નાન્યેષામ્ ઇત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:12
* આહ કિં નિત્યાનાદિત્વે સતિ પુરુષવજ્ જાયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.40:13
* ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.40:14
* યસ્માદ્ આહ અજાતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:15
* અત્ર અકારો જન્મમૃત્યુપ્રતિષેધે ॥ પ્સ્ભ્_1.40:16
* જન્મમૃત્યુરહિતો ભગવાન્ નિરઞ્જનઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:17
* કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:18
* સાઞ્જનવૃત્ત્યલાભાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:19
* નિરભિમાનિત્વં નાન્યેષામ્ ઇત્યતઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:20
* અજાતમ્ ઇતિ કર્મ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:21
* આહ અથૈતત્ સત્ત્વમ્ આદ્યત્વમ્ અજાતત્વં ચ ગુણં કારણે જ્ઞાત્વા સાધકેન કિં કર્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:22
* તદ્ ઉચ્યતે પ્રપત્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:23
* યસ્માદ્ આહ પ્રપદ્યામિ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:24
* ઇતિ સાધકાપદેશઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:25
* યથા અગ્ને વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:26
* અત્ર પ્રશબ્દઃ કારણાન્તરેષુ સત્ત્વાદ્યત્વાજાતત્વપ્રતિષેધાર્થો ભૃશાર્થશ્ ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:27
* તસ્માત્ સર્વભાવાનભિષ્વઙ્ગેણ તદ્ એવ કારણં પ્રપત્તવ્યમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:28
* શરણમ્ અભ્યુપગન્તવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:29
* આહ અત્ર પ્રપન્નઃ કિં કરિષ્યતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:30
* કિં વા દાસ્યતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:31
* તદ્ ઉચ્યતે પૂજાં કરિષ્યત્ય્ આત્માનં ચ દાસ્યતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:32
* યથાહ ॥ પ્સ્ભ્_1.40:33
સદ્યોઽજાતાય વૈ નમઃ

* આહ સત્ત્વમ્ આદ્યત્વમ્ અજાતત્વં ચ પૂર્વોક્તમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:1
* સદ્યોઽજાતાય ઇતિ ચતુર્થી ॥ પ્સ્ભ્_1.41:2
* વૈશબ્દઃ સમ્ભાવને ॥ પ્સ્ભ્_1.41:3
* સત્ત્વમ્ આદ્યત્વમ્ અજાતત્વં ચ ધર્માન્ સંભાવ્ય બ્રવીતિ સદ્યોઽજાતાય વૈ નમઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:4
* નમ ઇત્ય્ આત્મપ્રદાને પૂજાયાં ચ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:5
* નમસ્કારેણાત્માનં પ્રયચ્છતિ પૂજાં ચ પ્રયુઙ્ક્ત ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:6
* આહ કિં પ્રયોજનમ્ આત્માનં મહેશ્વરાય પ્રયચ્છતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:7
* કિમ્ અસ્ય દુઃખં વા ॥ પ્સ્ભ્_1.41:8
* કિં વા મહેશ્વરાન્ મૃગયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.41:9
* કિં વા સ્વયમ્ ઉત્પાદિતાનુગૃહીતતિરોભાવિતાનાં પશૂનાં પતિઃ ઉત પરૈરિતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:10
* ઉચ્યતે સ્વયમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:11
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.41:12
ભવે ભવે નાતિભવે

* અત્ર ભવે ભવે ઇતિ વીપ્સા ॥ પ્સ્ભ્_1.42:1
* ભવ ઇતિ વિદ્યાકલાપશૂનાં સમસ્તાનાં ગ્રહણમ્ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:2
* ભવઃ કસ્માત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:3
* ભવનભાવનકૃતત્વાત્ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:4
* યસ્માદ્ દેવમનુષ્યતિર્યક્ત્વેન ભાવયતિ ચ તાનીશ્વરઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:5
* ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યૈશ્વર્યાધર્માજ્ઞાનાવૈરાગ્યાનૈશ્વર્યાણાં ભવનભાવનત્વાદ્ ભવઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:6
* તસ્ય ભૂયોભૂય ઉત્પત્ત્યનુગ્રહતિરોભાવં ચ દૃષ્ટ્વા ॥ પ્સ્ભ્_1.42:7
* વીપ્સાયાઃ ઉત્પત્તાવ્ ઉત્પત્તાવ્ અનુગ્રહેઽનુગ્રહે તિરોભાવે તિરોભાવે ચેત્ય્ અર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:8
* નાતિભવે ઇતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:9
* નકારઃ કાર્યત્વં પ્રતિષેધયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:10
* અતિશયિતભવેષુ મા ભવામીત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:11
* આહ કિં ભવાદ્ વિયોગમાત્રમ્ એવૈકં મૃગયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.42:12
* તદ્ ઉચ્યતે ન ॥ પ્સ્ભ્_1.42:13
* યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.42:14
ભજસ્વ મામ્

* અત્ર ભજ ઇત્યનુગ્રહે ॥ પ્સ્ભ્_1.43:1
* સ્વ ઇતિ કારણાપદેશે ॥ પ્સ્ભ્_1.43:2
* મામ્ ઇત્યાત્માપદેશે ॥ પ્સ્ભ્_1.43:3
* ભજસ્વ માં ત્રાયસ્વ મામ્ અનુગૃહ્ણીષ્વ મામિત્યર્થઃ ॥ પ્સ્ભ્_1.43:4
* આહ કમ્ આમન્ત્રયતે ॥ પ્સ્ભ્_1.43:5
* કં પ્રપદ્યતે ॥ પ્સ્ભ્_1.43:6
* કસ્મૈ નમસ્કારં કરોતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.43:7
* કસ્ તં પુરુષં ભવાન્ મોક્ષયતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.43:8
* કં વા બ્રવીતિ ભજસ્વ મામિતિ ॥ પ્સ્ભ્_1.43:9
* તદ્ ઉચ્યતે યસ્માદ્ આહ ॥ પ્સ્ભ્_1.43:10
ભવોદ્ભવઃ