પરાશરધર્મસંહિતા · અધ્યાય 7

અથાતો દ્રવ્યશુદ્ધિસ્ તુ પરાશરવચો યથા ।
દારવાણાં પાત્રાણાં તક્ષણાચ્ છુદ્ધિર્ ઇષ્યતે ॥

ભસ્મના શુધ્યતે કાંસ્યં તામ્રમમ્લેન શુધ્યતિ ।
રજસા શુધ્યતે નારી વિકલં યા ન ગચ્છતિ ॥

નદી વેગેન શુધ્યેત લોપો યદિ ન દૃશ્યતે ।
વાપીકૂપતડાગેષુ દૂષિતેષુ કથંચન ॥

ઉદ્ધૃત્ય વૈ ઘટશતં પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ।
અષ્ટવર્ષા ભવેદ્ ગૌરી નવવર્ષા તુ રોહિણી ॥

દશવર્ષા ભવેત્ કન્યા અત ઊર્ધ્વં રજસ્વલા ।
પ્રાપ્તે તુ દ્વાદશે વર્ષે યઃ કન્યાં ન પ્રયચ્છતિ ॥

માસિ માસિ રજસ્ તસ્યાઃ પિબન્તિ પિતરઃ સ્વયમ્ ।
માતા ચૈવ પિતા ચૈવ જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા તથૈવ ચ ॥

ત્રયસ્ તે નરકં યાન્તિ દૃષ્ટ્વા કન્યાં રજસ્વલામ્ ।
યસ્ તાં સમુદ્વહેત્ કન્યાં બ્રાહ્મણો મદમોહિતઃ ॥

અસંભાષ્યો હ્ય્ અપાઙ્ક્તેયઃ સ વિપ્રો વૃષલીપતિઃ ।
યઃ કરોત્ય્ એકરાત્રેણ વૃષલીસેવનં દ્વિજઃ ॥

સ ભૈક્ષભુજ્ જપન્ નિત્યં ત્રિભિર્ વર્ષૈર્ વિશુધ્યતિ ।
અસ્તંગતે યદા સૂર્યે ચણ્ડાલં પતિતં સ્ત્રિયમ્ ॥

સૂતિકાં સ્પૃશતશ્ ચૈવ કથં શુદ્ધિર્ વિધીયતે ।
જાતવેદઃ સુવર્ણં ચ સોમમાર્ગં વિલોક્ય ચ ॥

બ્રાહ્મણાનુમતશ્ ચૈવ સ્નાનં કૃત્વા વિશુધ્યતિ ।
સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં બ્રાહ્મણી બ્રાહ્મણી તથા ॥

તાવત્ તિષ્ઠેન્ નિરાહારા ત્રિરાત્રેણૈવ શુધ્યતિ ।
સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં બ્રાહ્મણી ક્ષત્રિયા તથા ॥

અર્ધકૃચ્છ્રં ચરેત્ પૂર્વા પાદમ્ એકમ્ અનન્તરા ।
સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં બ્રાહ્મણી વૈશ્યજા તથા ॥

પાદહીનં ચરેત્ પૂર્વા પાદમ્ એકમ્ અનન્તરા ।
સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં બ્રાહ્મણી શૂદ્રજા તથા ॥

કૃચ્છ્રેણ શુધ્યતે પૂર્વા શૂદ્રા દાનેન શુધ્યતિ ।
સ્નાતા રજસ્વલા યા તુ ચતુર્થે ઽહનિ શુધ્યતિ ॥

કુર્યાદ્ રજો નિવૃત્તૌ તુ દૈવપિત્ર્યાદિ કર્મ ચ ।
રોગેણ યદ્ રજઃ સ્ત્રીણામ્ અન્વહં તુ પ્રવર્તતે ॥

નાશુચિઃ સા તતસ્ તેન તત્ સ્યાદ્ વૈકાલિકં મતમ્ ।
સાધ્વાચારા ન તાવત્ સ્યાદ્ રજો યાવત્ પ્રવર્તતે ॥

રજોનિવૃત્તૌ ગમ્યા સ્ત્રી ગૃહકર્મણિ ચૈવ હિ ।
પ્રથમે ઽહનિ ચણ્ડાલી દ્વિતીયે બ્રહ્મઘાતિની ॥

તૃતીયે રજકી પ્રોક્તા ચતુર્થે ઽહનિ શુધ્યતિ ।
આતુરે સ્નાનોત્પન્ને દશકૃત્વો હ્ય્ અનાતુરઃ ॥

સ્નાત્વા સ્નાત્વા સ્પૃશેદ્ એનં તતઃ શુધ્યેત્ સ આતુરઃ ।
ઉચ્છિષ્ટોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટઃ શુના શૂદ્રેણ વા દ્વિજઃ ॥

ઉપોષ્ય રજનીમ્ એકાં પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ।
અનુચ્છિષ્ટેન શૂદ્રેણ સ્પર્શે સ્નાનં વિધીયતે ॥

તેનોચ્છિષ્ટેન સંસ્પૃષ્ટઃ પ્રાજાપત્યં સમાચરેત્ ।
ભસ્મના શુધ્યતે કાંસ્યં સુરયા યન્ ન લિપ્યતે ॥

સુરામાત્રેણ સંસ્પૃષ્ટં શુધ્યતે ઽગ્ન્યુપલેખનૈઃ ।
ગવાઘ્રાતાનિ કાંસ્યાનિ શ્વકાકોપહતાનિ ચ ॥

શુધ્યન્તિ દશભિઃ ક્ષારૈઃ શૂદ્રોચ્છિષ્ટાનિ યાનિ ચ ।
ગણ્ડૂષં પાદશૌચં ચ કૃત્વા વૈ કાંસ્યભાજને ॥

ષણ્માસાન્ ભુવિ નિઃક્ષિપ્ય ઉદ્ધૃત્ય પુનર્ આહરેત્ ।
આયસેષ્વ્ આયસાનાં ચ સીસસ્યાગ્નૌ વિશોધનમ્ ॥

દન્તમ્ અસ્થિ તથા ભૃઙ્ગં રૂપ્યં સૌવર્ણભાજનમ્ ।
મણિપાષાણપાત્રાણીત્ય્ એતાન્ પ્રક્ષાલયેજ્ જલૈઃ ॥

પાષાણે તુ પુનર્ ઘર્ષઃ શુદ્ધિર્ એવમ્ ઉદાહૃતા ।
મૃણ્મયે દહનાચ્ છુદ્ધિર્ ધાન્યાનાં માર્જનાદ્ અપિ ॥

વેણુવલ્કલચીરાણાં ક્ષૌમકાર્પાસવાસસામ્ ।
ઔર્ણનેત્રપટાનાં ચ પ્રોક્ષણાચ્ છુદ્ધિર્ ઇષ્યતે ॥

મુઞ્જોપસ્કરશૂર્પાણાં શણસ્ય ફલચર્મણામ્ ।
તૃણકાષ્ઠસ્ય રજ્જૂણામ્ ઉદકાભ્યુક્ષણં મતમ્ ॥

તૂલિકાદ્યુપધાનાનિ રક્તવસ્ત્રાદિકાનિ ચ ।
શોષયિત્વાતપેનૈવ પ્રોક્ષણાચ્ છુદ્ધિતામ્ ઇયુઃ ॥

માર્જારમક્ષિકાકીટ પતઙ્ગકૃમિદર્દુરાઃ ।
મેધ્યામેધ્યં સ્પૃશન્તો ઽપિ નોચ્છિષ્ટં મનુર્ અબ્રવીત્ ॥

મહીં સ્પૃષ્ટ્વાગતં તોયં યાશ્ ચાપ્ય્ અન્યોન્યવિપ્રુષઃ ।
ભુક્તોચ્છિષ્ટં તથા સ્નેહં નોચ્છિષ્ટં મનુર્ અબ્રવીત્ ॥

તામ્બૂલેક્ષુફલે ચૈવ ભુક્તસ્નેહાનુલેપને ।
મધુપર્કે ચ સોમે ચ નોચ્છિષ્ટં ધર્મતો વિદુઃ ॥

રથ્યાકર્દમતોયાનિ નાવઃ પન્થાસ્ તૃણાનિ ચ ।
મારુતાર્કેણ શુધ્યન્તિ પક્વેષ્ટકચિતાનિ ચ ॥

અદુષ્ટા સંતતા ધારા વાતોદ્ધૂતાશ્ ચ રેણવઃ ।
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાશ્ ચ બાલાશ્ ચ ન દુષ્યન્તિ કદાચન ॥

દેશભઙ્ગે પ્રવાસે વા વ્યાધિષુ વ્યસનેષ્વ્ અપિ ।
રક્ષેદ્ એવ સ્વદેહાદિ પશ્ચાદ્ ધર્મં સમાચરેત્ ॥

યેન કેન ચ ધર્મેણ મૃદુના દારુણેન વા ।
ઉદ્ધરેદ્ દીનમ્ આત્માનં સમર્થો ધર્મમ્ આચરેત્ ॥

આપત્કાલે તુ નિસ્તીર્ણે શૌચાચારં તુ ચિન્તયેત્ ।
શુદ્ધિં સમુદ્ધરેત્ પશ્ચાત્ સ્વસ્થો ધર્મં સમાચરેત્ ॥