પરાશરધર્મસંહિતા · અધ્યાય 3

અતઃ શુદ્ધિં પ્રવક્ષ્યામિ જનને મરણે તથા ।
દિનત્રયેણ શુધ્યન્તિ બ્રાહ્મણાઃ પ્રેતસૂતકે ॥

ક્ષત્રિયો દ્વાદશાહેન વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહકૈઃ ।
શૂદ્રઃ શુધ્યતિ માસેન પરાશરવચો યથા ॥

ઉપાસને તુ વિપ્રાણામ્ અઙ્ગશુદ્ધિશ્ ચ જાયતે ।
બ્રાહ્મણાનાં પ્રસૂતૌ તુ દેહસ્પર્શો વિધીયતે ॥

જાતૌ વિપ્રો દશાહેન દ્વાદશાહેન ભૂમિપઃ ।
વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહેન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ ॥

એકાહાચ્ છુધ્યતે વિપ્રો યો ઽગ્નિવેદસમન્વિતઃ ।
ત્ર્યહાત્ કેવલવેદસ્ તુ દ્વિહીનો દશભિર્ દિનૈઃ ॥

જન્મકર્મપરિભ્રષ્ટઃ સંધ્યોપાસનવર્જિતઃ ।
નામધારકવિપ્રસ્ તુ દશાહં સૂતકી ભવેત્ ॥

એકપિણ્ડાસ્ તુ દાયાદાઃ પૃથગ્દારનિકેતનાઃ ।
જન્મન્ય્ અપિ વિપત્તૌ ચ તેષાં તત્ સૂતકં ભવેત્ ॥

તાવત્ તત્ સૂતકં ગોત્રે ચતુર્થપુરુષેણ તુ ।
દાયાદ્ વિચ્છેદમ્ આપ્નોતિ પઞ્ચમો વાત્મવંશજઃ ॥

ચતુર્થે દશરાત્રં સ્યાત્ ષણ્ણિશાઃ પુંસિ પઞ્ચમે ।
ષષ્ઠે ચતુરહાચ્ છુદ્ધિઃ સપ્તમે તુ દિનત્રયાત્ ॥

ભૃગ્વગ્નિમરણે ચૈવ દેશાન્તરમૃતે તથા ।
બાલે પ્રેતે ચ સંન્યસ્તે સદ્યઃ શૌચં વિધીયતે ॥

દેશાન્તરમૃતઃ કશ્ચિત્ સગોત્રઃ શ્રૂયતે યદિ ।
ન ત્રિરાત્રમ્ અહોરાત્રં સદ્યઃ સ્નાત્વા શુચિર્ ભવેત્ ॥

દેશાન્તરગતો વિપ્રઃ પ્રયાસાત્ કાલકારિતાત્ ।
દેહનાશમ્ અનુપ્રાપ્તસ્ તિથિર્ ન જ્ઞાયતે યદિ ॥

કૃષ્ણાષ્ટમી ત્વ્ અમાવાસ્યા કૃષ્ણા ચૈકાદશી ચ યા ।
ઉદકં પિણ્ડદાનં ચ તત્ર શ્રાદ્ધં ચ કારયેત્ ॥

અજાતદન્તા યે બાલા યે ચ ગર્ભાદ્ વિનિઃસૃતાઃ ।
ન તેષામ્ અગ્નિસંસ્કારો નાશૌચં નોદકક્રિયા ॥

યદિ ગર્ભો વિપદ્યેત સ્રવતે વાપિ યોષિતઃ ।
યાવન્માસં સ્થિતો ગર્ભો દિનં તાવત્ તુ સૂતકમ્ ॥

આ ચતુર્થાદ્ ભવેત્ સ્રાવઃ પાતઃ પઞ્ચમષષ્ઠયોઃ ।
અત ઊર્ધ્વં પ્રસૂતિઃ સ્યાદ્ દશાહં સૂતકં ભવેત્ ॥

દન્તજાતે ઽનુજાતે ચ કૃતચૂડે ચ સંસ્થિતે ।
અગ્નિસંસ્કરણે તેષાં ત્રિરાત્રમ્ અશુચિર્ ભવેત્ ॥

આ દન્તજન્મનઃ સદ્ય આ ચૂડાન્ નૈષિકી સ્મૃતા ।
ત્રિરાત્રમ્ આ વ્રતાદેશાદ્ દશરાત્રમ્ અતઃ પરમ્ ॥

બ્રહ્મચારી ગૃહે યેષાં હૂયતે ચ હુતાશનઃ ।
સંપર્કં ન ચ કુર્વન્તિ ન તેષાં સૂતકં ભવેત્ ॥

સંપર્કાદ્ દુષ્યતે વિપ્રો જનને મરણે તથા ।
સંપર્કાચ્ ચ નિવૃત્તસ્ય ન પ્રેતં નૈવ સૂતકમ્ ॥

શિલ્પિનઃ કારુકા વૈદ્યા દાસીદાસાશ્ ચ નાપિતાઃ ।
રાજાનઃ શ્રોત્રિયાશ્ ચૈવ સદ્યઃ શૌચાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

સવ્રતઃ સત્રપૂતશ્ ચ આહિતાગ્નિશ્ ચ યો દ્વિજઃ ।
રાજ્ઞશ્ ચ સૂતકં નાસ્તિ યસ્ય ચેચ્છતિ પાર્થિવઃ ॥

ઉદ્યતો નિધને દાને આર્તો વિપ્રો નિમન્ત્રિતઃ ।
તદૈવ ઋષિભિર્ દૃષ્ટં યથા કાલેન શુધ્યતિ ॥

પ્રસવે ગૃહમેધી તુ ન કુર્યાત્ સંકરં યદિ ।
દશાહાચ્ છુધ્યતે માતા ત્વ્ અવગાહ્ય પિતા શુચિઃ ॥

સર્વેષાં શાવમ્ આશૌચં માતા પિત્રોસ્ તુ સૂતકમ્ ।
સૂતકં માતુર્ એવ સ્યાદ્ ઉપસ્પૃશ્ય પિતા શુચિઃ ॥

યદિ પત્ન્યાં પ્રસૂતાયાં સંપર્કં કુરુતે દ્વિજઃ ।
સૂતકં તુ ભવેત્ તસ્ય યદિ વિપ્રઃ ષડઙ્ગવિત્ ॥

સંપર્કાજ્ જાયતે દોષો નાન્યો દોષો ઽસ્તિ વૈ દ્વિજે ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સંપર્કં વર્જયેદ્ બુધઃ ॥

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ ત્વ્ અન્તરા મૃતસૂતકે ।
પૂર્વસંકલ્પિતં દ્રવ્યં દીયમાનં ન દુષ્યતિ ॥

અન્તરા દશાહસ્ય પુનર્ મરણજન્મની ।
તાવત્ સ્યાદ્ અશુચિર્ વિપ્રો યાવત્ તત્ સ્યાદ્ અનિર્દશમ્ ॥

બ્રાહ્મણાર્થે વિપન્નાનાં બન્દિગોગ્રહણે તથા ।
આહવેષુ વિપન્નાનામ્ એકરાત્રમ્ અશૌચકમ્ ॥

દ્વાવ્ ઇમૌ પુરુષૌ લોકે સૂર્યમણ્ડલભેદિનૌ ।
પરિવ્રાડ્ યોગયુક્તશ્ ચ રણે ચાભિમુખો હતઃ ॥

યત્ર યત્ર હતઃ શૂરઃ શત્રુભિઃ પરિવેષ્ટિતઃ ।
અક્ષયાંલ્ લભતે લોકાન્ યદિ ક્લીબં ન ભાષતે ॥

સંન્યસ્તં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા સ્થાનાચ્ ચલતિ ભાસ્કરઃ ।
એષ મે મણ્ડલં ભિત્ત્વા પરં સ્થાનં પ્રયાસ્યતિ ॥

યસ્ તુ ભગ્નેષુ સૈન્યેષુ વિદ્રવત્સુ સમન્તતઃ ।
પરિત્રાતા યદા ગચ્છેત્ સ ચ ક્રતુફલં લભેત્ ॥

યસ્ય ચ્છેદક્ષતં ગાત્રં શરમુદ્ગરયષ્ટિભિઃ ।
દેવકન્યાસ્ તુ તં વીરં હરન્તિ રમયન્તિ ચ ॥

દેવાઙ્ગનાસહસ્રાણિ શૂરમ્ આયોધને હતમ્ ।
ત્વરમાણાઃ પ્રધાવન્તિ મમ ભર્તા મમેતિ ચ ॥

યં યજ્ઞસંઘૈસ્ તપસા ચ વિપ્રાઃ સ્વર્ગૈષિણો વાત્ર યથા યાન્તિ ।
ક્ષણેન યાન્ત્ય્ એવ હિ તત્ર વીરાઃ પ્રાણાન્ સુયુદ્ધેન પરિત્યજન્તઃ ॥

જિતેન લભ્યતે લક્ષ્મીર્ મૃતેનાપિ સુરાઙ્ગનાઃ ।
ક્ષણધ્વંસિનિ કાયે ઽસ્મિન્ કા ચિન્તા મરણે રણે ॥

લલાટદેશે રુધિરં સ્રવચ્ ચ યસ્યાહવે તુ પ્રવિશેચ્ ચ વક્ત્રમ્ ।
તત્ સોમપાનેન કિલાસ્ય તુલ્યં સંગ્રામયજ્ઞે વિધિવચ્ ચ દૃષ્ટમ્ ॥

અનાથં બ્રાહ્મણં પ્રેતં યે વહન્તિ દ્વિજાતયઃ ।
પદે પદે યજ્ઞફલમ્ આનુપૂર્વ્યાંલ્ લભન્તિ તે ॥

ન તેષામ્ અશુભં કિંચિત્ પાપં વા શુભકર્મણામ્ ।
જલાવગાહનાત્ તેષાં સદ્યઃશૌચં વિધીયતે ॥

અસગોત્રમ્ અબન્ધું ચ પ્રેતીભૂતં દ્વિજોત્તમમ્ ।
વહિત્વા ચ દહિત્વા ચ પ્રાણાયામેન શુધ્યતિ ॥

અનુગમ્યેચ્છયા પ્રેતં જ્ઞાતિમ્ અજ્ઞાતિમ્ એવ વા ।
સ્નાત્વા સચૈલં સ્પૃષ્ટ્વાગ્નિં ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુધ્યતિ ॥

ક્ષત્રિયં મૃતમ્ અજ્ઞાનાદ્ બ્રાહ્મણો યો ઽનુગચ્છતિ ।
એકાહમ્ અશુચિર્ ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ॥

શવં ચ વૈશ્યમ્ અજ્ઞાનાદ્ બ્રાહ્મણો યો ઽનુગચ્છતિ ।
કૃત્વાશૌચં દ્વિરાત્રં ચ પ્રાણાયામાન્ ષડ્ આચરેત્ ॥

પ્રેતીભૂતં તુ યઃ શૂદ્રં બ્રાહ્મણો જ્ઞાનદુર્બલઃ ।
અનુગચ્છેન્ નીયમાનં ત્રિરાત્રમ્ અશુચિર્ ભવેત્ ॥

ત્રિરાત્રે તુ તતઃ પૂર્ણે નદીં ગત્વા સમુદ્રગામ્ ।
પ્રાણાયામશતં કૃત્વા ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુધ્યતિ ॥

વિનિર્વર્ત્ય યદા શૂદ્રા ઉદકાન્તમ્ ઉપસ્થિતાઃ ।
દ્વિજૈસ્ તદાનુગન્તવ્યા એષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥