पराशरधर्मसंहिता · अध्याय 3

अतः शुद्धिं प्रवक्ष्यामि जनने मरणे तथा ।
दिनत्रयेण शुध्यन्ति ब्राह्मणाः प्रेतसूतके ॥

क्षत्रियो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहकैः ।
शूद्रः शुध्यति मासेन पराशरवचो यथा ॥

उपासने तु विप्राणाम् अङ्गशुद्धिश् च जायते ।
ब्राह्मणानां प्रसूतौ तु देहस्पर्शो विधीयते ॥

जातौ विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः ।
वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति ॥

एकाहाच् छुध्यते विप्रो यो ऽग्निवेदसमन्वितः ।
त्र्यहात् केवलवेदस् तु द्विहीनो दशभिर् दिनैः ॥

जन्मकर्मपरिभ्रष्टः संध्योपासनवर्जितः ।
नामधारकविप्रस् तु दशाहं सूतकी भवेत् ॥

एकपिण्डास् तु दायादाः पृथग्दारनिकेतनाः ।
जन्मन्य् अपि विपत्तौ च तेषां तत् सूतकं भवेत् ॥

तावत् तत् सूतकं गोत्रे चतुर्थपुरुषेण तु ।
दायाद् विच्छेदम् आप्नोति पञ्चमो वात्मवंशजः ॥

चतुर्थे दशरात्रं स्यात् षण्णिशाः पुंसि पञ्चमे ।
षष्ठे चतुरहाच् छुद्धिः सप्तमे तु दिनत्रयात् ॥

भृग्वग्निमरणे चैव देशान्तरमृते तथा ।
बाले प्रेते च संन्यस्ते सद्यः शौचं विधीयते ॥

देशान्तरमृतः कश्चित् सगोत्रः श्रूयते यदि ।
न त्रिरात्रम् अहोरात्रं सद्यः स्नात्वा शुचिर् भवेत् ॥

देशान्तरगतो विप्रः प्रयासात् कालकारितात् ।
देहनाशम् अनुप्राप्तस् तिथिर् न ज्ञायते यदि ॥

कृष्णाष्टमी त्व् अमावास्या कृष्णा चैकादशी च या ।
उदकं पिण्डदानं च तत्र श्राद्धं च कारयेत् ॥

अजातदन्ता ये बाला ये च गर्भाद् विनिःसृताः ।
न तेषाम् अग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया ॥

यदि गर्भो विपद्येत स्रवते वापि योषितः ।
यावन्मासं स्थितो गर्भो दिनं तावत् तु सूतकम् ॥

आ चतुर्थाद् भवेत् स्रावः पातः पञ्चमषष्ठयोः ।
अत ऊर्ध्वं प्रसूतिः स्याद् दशाहं सूतकं भवेत् ॥

दन्तजाते ऽनुजाते च कृतचूडे च संस्थिते ।
अग्निसंस्करणे तेषां त्रिरात्रम् अशुचिर् भवेत् ॥

आ दन्तजन्मनः सद्य आ चूडान् नैषिकी स्मृता ।
त्रिरात्रम् आ व्रतादेशाद् दशरात्रम् अतः परम् ॥

ब्रह्मचारी गृहे येषां हूयते च हुताशनः ।
संपर्कं न च कुर्वन्ति न तेषां सूतकं भवेत् ॥

संपर्काद् दुष्यते विप्रो जनने मरणे तथा ।
संपर्काच् च निवृत्तस्य न प्रेतं नैव सूतकम् ॥

शिल्पिनः कारुका वैद्या दासीदासाश् च नापिताः ।
राजानः श्रोत्रियाश् चैव सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः ॥

सव्रतः सत्रपूतश् च आहिताग्निश् च यो द्विजः ।
राज्ञश् च सूतकं नास्ति यस्य चेच्छति पार्थिवः ॥

उद्यतो निधने दाने आर्तो विप्रो निमन्त्रितः ।
तदैव ऋषिभिर् दृष्टं यथा कालेन शुध्यति ॥

प्रसवे गृहमेधी तु न कुर्यात् संकरं यदि ।
दशाहाच् छुध्यते माता त्व् अवगाह्य पिता शुचिः ॥

सर्वेषां शावम् आशौचं माता पित्रोस् तु सूतकम् ।
सूतकं मातुर् एव स्याद् उपस्पृश्य पिता शुचिः ॥

यदि पत्न्यां प्रसूतायां संपर्कं कुरुते द्विजः ।
सूतकं तु भवेत् तस्य यदि विप्रः षडङ्गवित् ॥

संपर्काज् जायते दोषो नान्यो दोषो ऽस्ति वै द्विजे ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संपर्कं वर्जयेद् बुधः ॥

विवाहोत्सवयज्ञेषु त्व् अन्तरा मृतसूतके ।
पूर्वसंकल्पितं द्रव्यं दीयमानं न दुष्यति ॥

अन्तरा दशाहस्य पुनर् मरणजन्मनी ।
तावत् स्याद् अशुचिर् विप्रो यावत् तत् स्याद् अनिर्दशम् ॥

ब्राह्मणार्थे विपन्नानां बन्दिगोग्रहणे तथा ।
आहवेषु विपन्नानाम् एकरात्रम् अशौचकम् ॥

द्वाव् इमौ पुरुषौ लोके सूर्यमण्डलभेदिनौ ।
परिव्राड् योगयुक्तश् च रणे चाभिमुखो हतः ॥

यत्र यत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः ।
अक्षयांल् लभते लोकान् यदि क्लीबं न भाषते ॥

संन्यस्तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा स्थानाच् चलति भास्करः ।
एष मे मण्डलं भित्त्वा परं स्थानं प्रयास्यति ॥

यस् तु भग्नेषु सैन्येषु विद्रवत्सु समन्ततः ।
परित्राता यदा गच्छेत् स च क्रतुफलं लभेत् ॥

यस्य च्छेदक्षतं गात्रं शरमुद्गरयष्टिभिः ।
देवकन्यास् तु तं वीरं हरन्ति रमयन्ति च ॥

देवाङ्गनासहस्राणि शूरम् आयोधने हतम् ।
त्वरमाणाः प्रधावन्ति मम भर्ता ममेति च ॥

यं यज्ञसंघैस् तपसा च विप्राः स्वर्गैषिणो वात्र यथा यान्ति ।
क्षणेन यान्त्य् एव हि तत्र वीराः प्राणान् सुयुद्धेन परित्यजन्तः ॥

जितेन लभ्यते लक्ष्मीर् मृतेनापि सुराङ्गनाः ।
क्षणध्वंसिनि काये ऽस्मिन् का चिन्ता मरणे रणे ॥

ललाटदेशे रुधिरं स्रवच् च यस्याहवे तु प्रविशेच् च वक्त्रम् ।
तत् सोमपानेन किलास्य तुल्यं संग्रामयज्ञे विधिवच् च दृष्टम् ॥

अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजातयः ।
पदे पदे यज्ञफलम् आनुपूर्व्यांल् लभन्ति ते ॥

न तेषाम् अशुभं किंचित् पापं वा शुभकर्मणाम् ।
जलावगाहनात् तेषां सद्यःशौचं विधीयते ॥

असगोत्रम् अबन्धुं च प्रेतीभूतं द्विजोत्तमम् ।
वहित्वा च दहित्वा च प्राणायामेन शुध्यति ॥

अनुगम्येच्छया प्रेतं ज्ञातिम् अज्ञातिम् एव वा ।
स्नात्वा सचैलं स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥

क्षत्रियं मृतम् अज्ञानाद् ब्राह्मणो यो ऽनुगच्छति ।
एकाहम् अशुचिर् भूत्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥

शवं च वैश्यम् अज्ञानाद् ब्राह्मणो यो ऽनुगच्छति ।
कृत्वाशौचं द्विरात्रं च प्राणायामान् षड् आचरेत् ॥

प्रेतीभूतं तु यः शूद्रं ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः ।
अनुगच्छेन् नीयमानं त्रिरात्रम् अशुचिर् भवेत् ॥

त्रिरात्रे तु ततः पूर्णे नदीं गत्वा समुद्रगाम् ।
प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥

विनिर्वर्त्य यदा शूद्रा उदकान्तम् उपस्थिताः ।
द्विजैस् तदानुगन्तव्या एष धर्मः सनातनः ॥