પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 17

॥ શ્રીઃ ॥
સપ્તદશોઽધયાયઃ
શાણ્ડિલ્યઃ ---
અથોત્સવવિધાનં તુ વક્ષ્યામિ શ્રૃણુ સત્તમ!।
ઉત્સવારંભદિવસાત્ પૂર્વસ્મિન્ પઞ્ચમેઽહનિ

અંકુરારોપણં કુર્યાત્ પૂર્વોક્તવિધિના તતઃ।
પૂર્વવદ્યાગસદનં કલ્પયિત્બા વિભૂષયેત્

આચાર્યાન્ દેશિકેન્દ્રસ્તુ ચતુરો વરયેદ્‌ગુરુઃ।
અથવાષ્ટ દ્વાદશ વાવિનીતાન્ સંયતાન્ શુચીન્

તત્તત્કર્મપ્રયોગેષુ કુશલાન્ શાસ્ત્રકોવિદાન્।
સોષ્ણીષૈરુત્તરીયૈશ્ચ ગન્ધદ્રવ્યૈશ્ચ સંયુતાન્

યજમાનેન તે સર્વે શોભનીયાઃ પ્રયત્નતઃ।
કેચિદ્‌ગુરુનિયુક્તાસ્તુ કુમ્ભમણ્ડલપૂજનમ્

કુર્યુ, રન્યે બલિં દદ્યુરન્યે બિમ્બગતં વિભુમ્।
પૂજયેયુર્યથાયોગં સ્વયં વાપિ સમાચરેત્

વરયેત્ સાધકાન્ વાપિ કઞ્ચકાદ્યૈસ્તુ ભૂષિતાન્।
વિનયાદિગુણોપેતાન્ કુશલાન્ નયકોવિદાન્

ઉત્સવારમ્ભદિવસાત્ પૂર્વેદ્યુશ્ચ નિશામુખે।
કૃતાહ્નિકો દેશિકેન્દ્રઃ પ્રાસાદં સંપ્રવિશ્ય ચ

મૂલમૂર્તિગતં દેવમર્ઘ્યાદ્યૈઃ સંપ્રપૂજ્ય ચ।
તત્પાદગૌ કરૌ કૃત્વા દૈવં વિજ્ઞાપયેદિદમ્

"ભગવન્! પુણ્ડરીકાક્ષ! કરિપ્યે કૌતકક્રિયામ્।
મહોત્સવાર્થં દેવેશ! તદર્થં ત્વં પ્રસીદ મ્"

ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવેશમાવાહ્યોત્સવકૌતુકે।
અર્ઘ્યગન્ધાદિનાભ્યર્ચ્ય વાસોભિર્વિવિધૈઃ શુ?ભૈઃ

ભૂષણૈર્દિવ્યગન્ધૈશ્ચાપ્યલંકૃત્ય વિશેષતઃ।
સૌવર્ણં યાનમારોપ્ય શઙ્ખભેર્યાદિસંયુતમ્

છત્રાદ્યૈશ્ચ સમાયુક્તં પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ।
આસ્થાનમણ્ટપં નીત્વા સૌવર્ણે ભદ્રવિષ્ટરે

તત્ર મુક્તાવિતાનાદ્યૈરુપરિષ્ટાદ્વિભૂષિતે।
સર્વસાધનસંયુક્તે સમારોપ્ય વિધાનતઃ

પૂજયિત્વા જગન્નાથં પ્રભૂતાન્નં નિવેદ્ય ચ।
કૃત્વા સંતર્પણાન્તં ચ પ્રાસાદં સંપ્રવેશયેત્

તતસ્તુ હેમજં પાત્રં રાજનં વા સમાહરેત્।
શાલિજૈસ્તણ્ડુલૈર્વિપ્ર! ભારમાત્રૈઃ સુપૂજિતે

તદર્ધૈર્વાપિ તત્પાદૈઃ ષડંશૈર્વાષ્ટમાંશકૈઃ।
તદૂર્ધ્વે હેમજં સૂત્રં ક્ષૌમં કાર્પાસમેવ ચ

પટ્ટજં પઞ્ચભિઃ સૂત્રૈશ્ચતુભિઃ સપ્તર્ભિસ્તુ વા।
કૃતં ન્યસ્ય સતાંબૂલ તત્પાત્રં વિન્યસેત્તતઃ

ગર્ભાગ્રમણ્ટપે પીઠે શાલિભિઃ પરિકલ્પિતે।
ભારમાનૈસ્તદર્ધૈર્વા એવં શાલિવિનિર્મિતે

પીઠે પાત્રાન્તરં ન્યસ્યેદાપૂપિકસમન્વિતમ્।
અર્ઘ્યાદિના સમભ્યર્ચ્ય સમ્યગાચ્છાદ્ય વાસસા

પાત્રદ્વયં દીક્ષિતયોર્ન્યસ્ત્વા શિરસિ દેશિકઃ।
યાનાદિકે વા સંસ્થાપ્ય વિભવાનુગુણં દ્વિજ!

સહ તાભ્યાં તુ પાત્રાભ્યાં નૃત્તગીતાદિસંયુતમ્।
પ્રદક્ષિણં પરિભ્રમ્ય સર્વેષ્વાવરણેષ્વપિ

એકસ્મિન્ વા ચતુઃ કૃત્વા ગ્રામાદૌ વા પ્રદક્ષિણમ્।
નીત્વૈકધા તતો વિપ્ર! પ્રવિશેન્મૂલમન્દિરમ્

યદ્વા સુદર્શનોપેતં વિષ્વક્‌સેનં તુ વા દ્વિજ!।
ખગેશં વા હનૂમન્તં વિભીષણસમન્વિતમ્

યાનાદિકે સમારોપ્ય બ્રામયેત્તુ યથારુચિ।
ગર્ભગેહં પ્રવિશ્યાથ દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ

પાત્રદ્વયં તુ વિન્યસ્ય આધારોપરિ પૂજયેત્।
દ્વાદશાર્ણેન મન્ત્રેણ અર્ઘ્યગન્ધાદિકૈસ્તથા

કૃત્વા પુણ્યાહઘોષં ચ અર્ઘ્યાદ્યૈર્દેવમર્ચ્ય ચ।
પ્રથમં દેવદેવસ્ય મૂલમૂર્તિગતસ્ય ચ

બન્ધયેત્ કૌતુકં સૂત્રૈર્હેમજૈઃ પટ્ટજૈસ્તુ વા।
હેમજં સૂત્રમાદાય ગન્ધેનાલિપ્ય બન્ધયેત્

દેવસ્ય દક્ષિણે હસ્તે યાત્રામૂર્તિગતસ્ય તુ।
જિતન્તાખ્યેન મન્ત્રેણ શંખગીતાદિસંયુતમ્

સ્પૃષ્ટ્વા દક્ષિણહસ્તેન સૂત્રમસ્ત્રશતં જપેત્।
શ્રિયો વામકરે કુર્યાત્ પટ્ટસૂત્રેણ કૌતુકમ્

શ્રીસૂક્તમુચ્ચરન્ વાપિ તન્મન્ત્રેણ દ્વિજોત્તમ!।
પુષ્ટ્યાસ્તુ બામહસ્તે તુ ક્ષૌમસૂત્રેણ બન્ધયેત્

કુર્યાત્ સ્નપનબિંબસ્ય પટ્ટસૂત્રેણ કૌતુકમ્।
કૌતુકં દેશિકેન્દ્રસ્તુ કાર્પાસેન સ્વદક્ષિણે

કરે તુ દ્વાદશાર્ણેન બન્ધયેચ્ચ તતઃ પરમ્।
દેવમર્ઘ્યાદિનાભ્યર્ન્ય અપૂપાન્ વિનિવેદયેત્

સર્વદોષપ્રશાન્ત્યર્થં દર્પણઆદિ ચ દર્શયેત્।
અનુક્તમત્ર યત્કિંચિત્ તત્સર્વં પ્રાગ્વદાચરેત્

એવં હિ દેવદેવસ્ય કૃત્વા કૌતુકબન્ધનમ્।
તતઃ સમાનયેદ્દેવં મણ્ટપે પુરતઃ સ્થિતે

તતો દેવં સમભ્યર્ચ્ય યાવદાત્મનિવેદનમ્।
પૂર્વોદિતક્રમેણૈવ તતો વૈ સ્નાનવિષ્ટરે

સ્નાનાસનોદિતૈર્ભોગૈઃ સર્વૈરિષ્ટ્વા તુ પૂર્વવત્।
અલંકારાસને નીત્વા પૂજયેત્ ક્રમયોગતઃ

નૈવેદ્યમધુપર્કાદ્યૈર્હૃદ્યૈશ્ચ વિવિધૈસ્તતઃ।
પ્રાગ્વદિષ્ટ્વા તતઃ સ્તોત્રૈઃ સ્તુવીત પુરુષોત્તમમ્

તતસ્તુ નૂપુરાન્તૈસ્ચ વિવિધૈર્હેમભૂષણૈઃ।
સદ્રત્નઘટિતૈશ્ચાપિ તથા મુક્તામયૈર્દ્વિજ!

કિરીટાદ્યૈરલંકૃત્ય પ્રણામૈઃ સપ્રદક્ષિણૈઃ।
યથોદિતં પ્રતિષ્ઠાયાં તથાશયનકલ્પનમ્

બિંબં ચોપરિ વિન્યસ્ય શયને સ્થાપયેચ્છુભે।
કોણેષુ સ્થાપયેદ્દીપાન્ પાલિકાઃ સાંકુરાસ્તથા

તૂર્યઘોષૈસ્તથા વેદૈઃ સ્તોત્રૈઃ સ્તુત્વા મધુદ્વિષમ્।
જાગરેણ નિશાં નીત્વા તસ્માદુત્સવકૌતુકમ્

પ્રવેશયેદ્ગર્ભગેહં પ્રભાતસમયે તતઃ।
આચાર્યઃ સ્નાનપૂર્વં તુ નિત્યં નિર્વર્ત્ય પૂર્વવત્

યાગાર્થમણ્ડપે સર્વસંભારાન્ સંપ્રવેશ્ય ચ।
અતીતે યામમાત્રે તુ પૂર્વાહ્ને દેશિકઃ સ્વયમ્

આચાર્યૈઃ સાધકૈશ્ચાપિ યજમાનેન ચાન્વિતઃ।
મુહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે પ્રવિશ્ય ભગવદ્‌ગૃહમ્

અગ્રતો દેવદેવસ્ય સ્થિત્વા વિજ્ઞાપયેદિદમ્।
"પ્રસીદ દેવદેવેશ! ઉત્સવઃ ક્રિયતે મયા

અસ્માત્ કાલલાવદ્યાવત્પુષ્પયાગદિનાન્તિમમ્।
ત્વત્પ્રીતયે જગન્નાથ! યદ્યત્ કર્મ કરોમ્યહમ્

તત્સર્વમાત્મસાત્કૃત્વા કૃપયા મે પ્રસીદ ઓમ્"।
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં મૂલમૂર્તિગતં વિભુમ્

અર્ઘ્યગન્ધાદિનાભ્યર્ચ્ય યાત્રામૂર્તિગતં તથા।
પૂજયિત્વા જગન્નાથં પાદુકે વિનિવેદ્ય ચ

શ્રુતિઘોષૈશ્ચ પુણ્યાહધોષૈર્મઙ્ગલનિસ્સ્વનૈઃ।
તથા જયજયારાવૈઃ શઙ્ખકાહલનિસ્વનૈઃ

ભેરીપટહવાદિત્રનૃત્તગીતસમન્વિતૈઃ।
લાજાનાં પ્રકરૈઃ સાર્ધં પુષ્પપ્રકરમિશ્રિતૈ

મૂર્તિપૈર્દેવદેવેશં તસ્માદાનીય બાહ્યતઃ।
દેવં પ્રાગાનનં કૃત્વા દર્શયિત્વા સમાગતાન્

પુરુષાનુત્સવં દ્રષ્ટું યાત્રોપકરણાન્યપિ।
છત્રચામરપૂર્વાણિ વિવિધાનિ વિશેષતઃ

યાનમારોપ્ય દેવેશં સૌવર્ણપ્રભયાન્વિતે।
અર્ઘ્યાદ્યૈરર્ચયિત્વા તુ પૃથુકાનિ નિવેદ્ય ચ

વહેયુર્બ્રાહ્નણા યાનં ધ્યાયન્તો વિહગેશ્વરમ્।
પ્રથમાવૃતિમારભ્ય રથ્યાવરણપશ્ચિમમ્

પ્રદક્ષિણક્રમેણૈવ પરિભ્રમણમાચરેત્।
વ્રાહ્નણૈર્ધ્રિયમાણૈશ્ચ કઞ્ચુકોષ્ણીષધારિભિઃ

મૌલિકૈરાતપત્રૈશ્ચ માયૂરૈશ્ચ સુશોભનૈઃ।
હેમદણ્ડસમાયુક્તૈસ્તાલવૃન્તૈસ્તથાવિધૈઃ

પટ્ટજૈર્વિંવિધૈસ્ચાપિ ચામરૈશ્ચ સિતાસિતૈઃ।
કેતુદણ્ડૈશ્ચ વિવિધૈર્વૈજયન્તીવિભૂષિતૈઃ

કેવલૈ રત્નદણ્ડૈશ્ચ તથાન્યૈર્માઙ્ગલીયકૈઃ।
વન્દિબૃન્દૈશ્ચ વિવિધૈર્વીણાવણુસ્વનૈસ્તથા

સુવર્ણશ્રૃંગઘોષૈશ્ચ તથાઽન્યૈર્મઙ્ગલસ્વનૈઃ।
ગણિકાદેવદાસીભિસ્તથા નાગરિકૈર્જનૈઃ

વિપ્રૈર્વેત્રલતાહસ્તૈઃ કઞ્ચુકોષ્ણીષભૂષિતૈઃ।
અન્યૈશ્ચ ભગવદ્ભક્તૈ ર્બ્રહ્ણએઃ ક્ષત્રિયાદિભિઃ

રાજોચિતૈઃ પરિકરૈરન્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ સહ।
એવં કૃત્વા તુ દેવેશં નયેદાસ્થાનમણ્ટપે

સમારોપ્ય ચ સૌવર્ણે વિષ્ટરે જગતાંપતિમ્।
અર્ઘ્યં પાદ્યં તથાચામં મન્ધમાલ્યૈસ્ચ ધૂપકમ્

અથાર્હણજલં સ્વચ્છમપૂપાન્ પૃથુકાનપિ।
તર્પણં નારિકેલોત્થરસમાચમનં તથા

મુખવાસસમોપેતં તામ્બૂલં ચ ક્રમેણ તુ।
નિવેદ્ય દેવદેવાય ઉપહારાંસ્તુ દર્શયેત્

તતસ્તુ મણ્ટપાત્તસ્માદાનયેદ્યાગમણ્ટપે।
તત્ર દેવેશમારોપ્ય સૌવર્ણે ભદ્રવિષ્ટરે

ભૂષણાદીનિ સર્વાણિ તત્કાલે તુ વિસર્જયેત્।
સ્નાનપીઠે સમારોપ્ય નવવસ્ત્રાસ્તૃતે વિભુમ્

તતો યાત્રાધિવાસાર્થમારભેન્મૂલપૂજનમ્।
કુમ્ભસ્થાનસમીપે તુ ઉપવિશ્યાસને શુભે

કરશુદ્ધ્યાદિપૂર્વં તુ સર્વં કૃત્વા વિધાનતઃ।
પ્રાગ્વદ્યજેદ્વુભું સાસ્ત્રં કુમ્ભે ચ કરકાન્વિતે

સ્થાપનં તોરણાદીનામર્ચનં પ્રાગ્વદાચરેત્।
અર્ચનં કુમુદાદીનામાચરેત્તુ સમાહિતઃ

કુમુદાદિદ્વયોર્મધ્યે ગરુડં પૂજયેત્તતઃ।
પુણ્ડરીકાદિમધ્યે ચ ચક્રં સંસ્થાપ્ય પૂજયેત્

શંખં ચક્રં તથા લક્ષ્મીં કુમ્ભં શ્રીવત્સમેવ ચ।
દર્પણં સ્વસ્તિકં મત્સ્યયુગ્મં વૈ મંગલાષ્ટકમ્

કુમુદાદિસમીપે તુ વિન્યસેત્ ક્રમયોગતઃ।
સવસ્ત્રધાન્યપીઠે તુ યથાવિત્તાનુરૂપતઃ

એકભારૈર્દ્વિભારૈર્વા શાલિભિઃ પરિકલ્પિતે।
પ્રત્યેકં તણ્ડુલૈશ્ચાપિ તિલૈર્યુક્તે સવસ્ત્રકે

અષ્ટમંગલવિયાસેપ્યેવં સર્વત્ર કલ્પયેત્।
પ્રાગ્વત્ સ્થલે સમાવાહ્ય મન્ત્રેશં પૂજયેત્તતઃ

સ્નપનાના પુરોક્તાનાં પૂર્વસ્મિન્નવકે દ્વિજ!।
અધમોત્તમસંત્રં તુ સ્વનાપરિકલ્પયેત્

મણ્ડલસ્યેન્દ્રદિગ્ભાગે તત્પશ્ચાદ્બિંબસન્નિધિમ્।
ગત્વા સમારભેત્ પૂજાં યથોક્તવિધિના દ્વિજ!

સર્વં કૃત્વા ક્રમેણૈવ યાવદાત્મનિવેદનમ્।
કૃત્વા પુણ્યાહઘોષં ચ કુર્યાત્ કૌતુકબન્ધનમ્

સ્નાનાસનાદિભિર્ભોગૈરિષ્ટ્વા ચામલકાન્તિમમ્।
સ્નપનં વિધિવત્ કૃત્વા શિરઃ પ્લોતાદિકં તથા

દત્વા સમાનયેદ્દેવં પ્રાગ્ભાગે મણ્ડલસ્ય તુ।
સૌવર્ણે વિષ્ટરે તત્ર યજેત્ સર્વેશ્વરં વિભુમ્

અલંકારાસનાદ્યૈશ્ચ ભોગૈઃ પરમપાવનૈઃ।
પ્રભૂતમથ નૈવેદ્યં વિનિવેદ્ય યથાક્રમમ્

સર્વં દ્વિજપ્રદાનાન્તં કૃત્વા વૈ કુણ્ડસન્નિધિમ્।
ગત્વા સંસ્કારપૂર્વં તુ સર્વમાપાદ્ય તત્ર તુ

પૂર્ણાહુત્યવસાનં તુ ગત્વા વૈ બિંબસન્નિધિમ્।
હોમાર્પણં સમાપાદ્ય સંપૂજ્યાજ્યાદિના તતઃ

પિતૄણાં સંવિભાગં તુ કૃત્વા દત્વા બલિં ક્રમાત્।
વિષ્વક્સેનં નયેત્ સાંગં તતસ્તસ્માજ્જગત્પતિમ્

આસ્થાનમણ્ટપે નીત્વા સમારોપ્ય ચ વિષ્ટરે।
પ્રાપ્તેઽપરાહ્નસમયે કૃત્વા સંગ્રહણં દ્વિજ!

પૂર્વવત્તુ મૃદાદીનાં કૃત્વા ગ્રામપ્રદક્ષિણમ્।
પૂર્વોદિતવિધાનેન કુર્યાદંકુરરોપણમ્

તત્કાલે દેવદેવસ્ય વિભવસ્યાનુગુણ્યતઃ।
વિધિવત્ પૂજનં કૃત્વા પ્રભૂતાન્નં નિવેદયેત્

સ્થલે ભસ્મનિભે પૂર્વે પૂજયેન્નિષ્ફલં ભવેત્।
યોજયિત્વા તુ કુમ્ભસ્થે વર્તયેન્મણ્ડલં તતઃ

સિતાદ્યૈઃ પાવનૈ રાગૈસ્તતઃ કુમ્ભે સમર્પયેત્।
યથાવદ્દેવદેવેશં પૂજયેન્મણ્ડલં તતઃ

યથોક્તેન વિધાનેન ગત્વા વૈ બિંબસન્નિધિમ્।
તત્ર સંપૂજયેદ્દેવં મહતા વિભવેન તુ

અગ્નૌ સન્તર્પણં કુર્યાત્ યથોક્તવિધિના તતઃ।
ગત્વા વિંવસમીપે તુ કૃત્વા હોમનિવેદનમ્

સર્વં તુ સંવિભાગાન્તં ક્રમાત્ કૃત્વા તતઃ પરમ્।
વિભવે સતિ વૈ કુર્યાદ્‌ભૂયઃ સંપૂજનં વિભોઃ

હોમાન્તમખિલં કૃત્વા તતસ્ત્વાસ્થાનમણ્ટપાત્।
નયેત્તુ દેવદેવેશં પ્રાસાદમુખમણ્ડપે

પ્રાગાનનં સમારોપ્ય સૌવર્ણે ભદ્રવિષ્ટરે।
યાત્રાર્થં દેવદેવસ્ય કુર્યાત્ કૌતુકબન્ધનમ્

આદાય ચરુપૂર્વાણિ બલિદ્રવ્યાણિ હોમયેત્।
પ્રત્યેકં મૂલમન્ત્રેણ દ્વાવિંશત્પરિસંખ્યયા

ધ્યાત્વા ધ્યાત્વા તુ હોતવ્યં તત્તદ્રાત્ર્યધિદૈવતમ્।
ભવેત્ પ્રથમરાત્રં તુ વાસુદેવાધિદૈવતમ્

સંકર્ષદૈવતં વિદ્ધિ દ્વિતીયં તુ, તૃતીયકમ્।
પ્રદ્યુમ્નદૈવતં, ચાન્યદનિરુદ્ધાધિદૈવતમ્

ભવેત્ પઞ્ચમરાત્રં યત્ તન્નારાયણદૈવતમ્।
હયગ્રીવાધિદૈવં તુ ષષ્ઠરાત્રમુદાહૃતમ્

સપ્તમં વૈપ્ણવં ત્વન્યન્નરસિંહાધિદૈવતમ્।
વરાહદૈવતં રાત્રં નવમં દ્વિજસત્તમ!

એકાહમુત્સવં વિદ્ધિ વાસુદેવાધિદૈવતમ્।
ત્ર્યહં તુ વાસુદેવાદિપ્રદ્યુમ્નાન્તાધિદૈવતમ્

પઞ્ચાહં વાસુદેવાદિપઞ્ચમૂર્ત્યધિદૈવતમ્।
સપ્તાહં વાસુદેવાદિસપ્તમૂર્ત્યધિદૈવતમ્

દ્વાદશાહોત્સવં વિપ્ર! કેશવાદ્યધિદૈવતમ્।
સર્વં પઞ્ચદશહાદિ વાસુદેવાધિદૈવતમ્

દદ્યાત્ પ્રથમરાત્રે તુ બલિં બલિવિધાનવત્।
પલલૈ રજનીચૂર્ણૈઃ સલાજદધિસક્તુભિઃ

દિનેષ્વપિ ચ સર્વેષુ દ્રવ્યૈરેભિર્બલિં દદેત્।
યદ્વા દ્વિતીયરાત્રે તુ દદ્યાચ્ચ તિલતણ્ડુલૈઃ

દદ્યાત્ તૃતીયરાત્રૌ તુ ધાનાસ્ત્વંબિકલાજકૈઃ।
દદ્યાચ્ચતુર્થરાત્રે તુ બલિં દેશિકસત્તમઃ

નાલિકેરપયઃસક્તુશાલિપિષ્ટૈર્વિમિશ્રિતૈઃ।
પઞ્ચમે તુ બલિં દદ્યાત્ પઝબીજૈઃ સહાક્ષતૈઃ

ષષ્ઠરાત્રે બલિં દદ્યાદપૂપૈશ્ચરુણા સહ।
અથવા સર્વરાત્રેષુ પ્રદદ્યાચ્ચરુણા સહ

તત્તદ્દિનોદિતૈર્દ્રવ્યૈર્બલિં તુ દ્વિજસત્તમ!।
સપ્તમે તુ ગુલાન્નેન, પાયસાન્નેન ચાષ્ટમે

નવમે કૃસરાન્નેન બલિં દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ।
દ્વાદશાહોત્સવે વિપ્ર! માષાન્નં દશમેઽહનિ

શુદ્ધાન્નમથવા વિપ્ર! મુદ્ગાન્નં તુ પરેઽહનિ।
દ્વાદશે સર્વબલયઃ શુદ્ધાન્નં શાલિજં તુ વા

ક્ષીરં દધ્યાજ્યસંયુક્તં ગુલખણ્ડસમન્વિતમ્।
ઇતઃ પરં તુ સર્વત્ર શુદ્ધાન્નં પાયસં તુ વા

એકાહાદિચતુષ્કે તુ ભવેત્તત્તદ્દિનોદિતમ્।
પ્રત્યેકમાઢકં ગ્રાહ્યં બલિદ્રવ્યં દ્વિજોત્તમ!

તદર્ધં વાઽથ પાદં વા યથાવિત્તાનુરૂપતઃ।
એવં દ્રવ્યાણિ હુત્વા તુ અલંકૃત્ય વિશેષતઃ

યાત્રાબિંબગતં દેવં વિચિત્રૈર્વસનૈસ્તથા।
વિચિત્રૈર્ભૂષણૈશ્ચાપિ માલ્યૈર્નાનાવિધૈસ્તથા

મુહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે સર્વમંગલસંયુતમ્।
ત્યન્દનં વા ગજં વાપિ યાનં સૌપર્ણમેવ વા

સપુષ્પહેમપ્રભયા યુક્તં પુષ્પાદ્યલંકૃતમ્।
સૌવર્ણેન વિમાનેન યુક્તં માયૂરકેન વા

સમાનીય તુ સંપ્રોક્ષ્ય ધ્યાત્વા ગરુડરૂપિણમ્।
તન્મન્ત્રેણ સમબ્યર્ચ્ય યાનમર્ઘ્યાદિભિસ્તતઃ

કૃત્વા પુણ્યાહઘોષં ચ શ્રુતિઘોષસમન્વિતમ્।
શઙ્ખતૂર્યાદિસંયુક્તં પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ

યાને તત્ર સમારોપ્ય યાત્રામૂર્તિગતં વિભુમ્।
યાત્રાર્થં તત્ર દેવાય સાર્ઘ્યં પાદ્યં તથૈવ ચ

આચામં ગન્ધમાલ્યે ચ દીપં ધૂપં તથૈવ ચ।
અર્હણં મધુપર્કં ચ નૈવેદ્યં વિવિધં તથા

પૃથુકાદ્યં પાનકં ચ તર્પણાચમને તથા।
તામ્બૂલં વિનિવેદ્યાથ જપં કૃત્વા વિધાનતઃ

અગ્નૌ સંતર્પણં કુર્માત્ તત્કાલે વાપિ હોમયેત્।
બલિદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ યથાકાલાનુરૂપતઃ

રથયાને વિશેષ તુ સમાકર્ણય સાંપ્રતમ્।
મુક્તાપ્રપાવિતાનૈશ્ચ સૌવર્ણૈર્માઞ્જરીગણૈઃ

મુક્તાદામસમેતૈશ્ચ વિચિત્રૈઃ પુષ્પદામભિઃ।
હૈમેન ચ વિતાનેન પ્રભયા ચ વિશેષતઃ

મધ્યતો ભદ્રપીઠેન સૌવર્ણેન તથૈવ ચ।
ધ્વજૈશ્ચ વિવિધૈ રમ્યૈ પતાકાભિશ્ચ સર્વતઃ

ભૂષયેદ્રથયાનં તુ તથા ગરુડકેતુના।
તત્ર દેવં સમારોપ્ય પૂજયેત્ પૂર્વવર્ત્મના

આચાર્યાઃ સાધકાશ્ચાપિ રથસ્યોર્ધ્વતલસ્થિતાઃ।
તસ્યાધસ્તાત્ સ્થલે સ્થાપ્યાઃ પશ્ચિમે છત્રધારકાઃ

તત્ર તત્પાર્શ્વતઃ સ્થાપ્યૌ માયૂરચ્છત્રધારિણૌ।
દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વસ્થાવગ્રે ચામરધારિણૌ

સારથિસ્તત્સ્થલે સ્થાપ્યસ્ત્વગ્રતો મધ્યદેશતઃ।
તતસ્તુ ગરુડાદ્યૈશ્ચ ચક્રેણ ગરુડેન વા

અષ્ટાભિર્મંગલૈશ્ચાપિ દીક્ષિતૈર્બ્રાહ્નણૈર્ધૃતૈઃ।
અર્ઘ્યગન્ધાદિભિશ્ચૈવ સાર્ધં ઘણ્ટારવૈસ્તથા

શઙ્ખભેર્યાદિભિશ્ચૈવ છત્રેણ દીપધારકૈઃ।
આચાર્યઃ સાધકો વાપિ બલિં દદ્યાદ્વિધાનતઃ

પ્રાસાદદ્વારમારભ્ય ગ્રામમધ્યાન્તમેવ ચ।
પ્રથમાવૃતિમારભ્ય સર્વેષ્વાવરણેષ્વપિ

દેવયાનં પરિબ્રમ્ય પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ।
રથ્યાવરણપર્યન્તં તત્પશ્ચાદ્ભ્રામયેદ્‌દ્વિજ!

ગ્રામે વા નગરે વાપિ પત્તેન વા મહામતે!।
બૃહતિ સ્યન્દને યાને યાનેનાન્યેન વાન્તરા

ભ્રામયિત્વા તુ તત્પશ્ચાદ્‌બૃહતિ સ્યન્દનાદિકે।
દેવેશં તુ સમારોપ્ય ભ્રામયેદ્‌ગ્રામવીધિષુ

દેવસ્ય પુરતો દૂરાદ્ગચ્છેયુર્બલિદાયિનઃ।
ધ્વજદણ્ડધરાઃ પશ્ચાચ્છંખકાહલધારકાઃ

ભેરીપટહપપૂર્વાણાં વાદ્યાનાં ઘોષણોન્મુખાઃ।
તત્પૃષ્ટે ગીતકાશ્ચાપિ વન્દિબૃન્દાસ્તથૈવ ચ

સુવેષા ભગવદ્ભક્તાસ્તથૈવ ગણિકાજનાઃ।
દાસીગણાશ્ચ તત્પૃષ્ટે શોણદણ્ડવહા જનાઃ

લીલાંગાનિ વિચિત્રાણિ ધારયન્તસ્તથૈવ ચ।
વહન્તઃ પાદુકાદીનિ તતો દેવસ્ય પાર્શ્વતઃ

અગ્રતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાપિ જનાશ્ચામરધારિણઃ।
આતપત્રાંશ્ચ વિવિધાન્ તાલવૃન્તાંસ્તથૈવ ચ

ધારયન્તો દ્વિજાશ્વાપિ તતો દેવસ્ય દક્ષિણે।
"કર્મારંભાદિ" પઠતો વિપ્રાનેકાયનાન્ ન્યસેત્

ઋક્સામપૂર્વાન્ વામેપિ પૃષ્ઠતો વા નિવેશયેત્।
સુમૃષ્ટધૂપપાત્રાંશ્ચ વહન્તઃ પૃષ્ઠતસ્તથા

પુરતો "ઽસ્ત્રં" સ્મરન્ યાયાત્ સ્વયં વિઘ્નાંસ્તુ સૂદયન્।
અનેકશતસંખ્યાંશ્ચ દીપાનતિસમુજ્જ્વલાન્

ધારયન્તો જના વિપ્ર! દેવસ્યોભયપાર્શ્વયોઃ।
ગચ્છેયુઃ પઙ્‌ક્તિરૂપેણ યાવન્તો બલિવાહકાઃ

સર્વાણિ રાજચિહ્નાનિ વહન્તો દેવસન્નિધૌ।
ગચ્છેયુરન્યે ભક્તાશ્ચ બ્રાહ્નણાઃ ક્ષત્રિયાસ્તથા

વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચ ચત્વારો હ્યાશ્રમસ્થાસ્તથૈવ ચ।
સર્વશાસ્ત્રેષુ કુશલા ભગવદ્ભાવિનસ્તથા

સેવેરન્ સર્વતોદિક્કં વીક્ષમાણાઃ પરં વિભુમ્।
ગ્રામસ્યૈન્દ્રાદિયોગેન દિશાસુ વિદિશાસુ ચ

મદ્યે ચ કુમુદાદીનાં સગણાનાં ક્રમેણ તુ।
પીઠિકાસુ બલિં દદ્યાન્નિર્મિતાસુ પુરૈવ તુ

કુમુદાદેર્ગણાનાં તુ નામાનિ ક્રમશઃ શ્રૃણુ।
ઉત્કટઃ પ્રકટશ્ચૈવ ઉન્મુખો વિમુખસ્તથા

અશ્વગ્રીવોઽશ્વવદનઃ અશ્વજિહ્નસ્તથૈવ ચ।
હસ્તિવક્ત્રશ્ચ કુમુદઃ હસ્તિપાદશ્ચ કેશવઃ

વામનો નરકશ્ચાપિ નરો મર્દન એવ ચ।
મન્દદૃષ્ટિશ્ચ કન્તુશ્ચ તથા કન્તુકલોચનઃ

પટહાક્ષો વિશાલાક્ષઃ ક્ષામકઃ ક્ષમકસ્તથા।
પાણ્ડરઃ પાણ્ડુપૃષ્ઠશ્ચ દુર્દિનઃ સુદિનસ્તથા

વામદેવો મહાદેવો મહાગ્નિર્મધુસૂદનઃ।
કનકઃ કાલકશ્ચૈવ ભાવનો ભવનસ્તથા

ભાનુમાન્ બાનુવેગશ્ચ ભાસ્કરશ્ચાપ્યભાસ્કરઃ।
વિશ્વસેનો વિસેનશ્ચ વિષ્વક્‌સેનો વિસારણઃ

વિસ્તારો નિસ્તરશ્ચૈવ વિદણ્ડી દણ્ડ એવ ચ।
કામદઃ કામુકશ્ચાપિ કામભૃત્ કામનાશનઃ

પઞ્ચાશચ્ચ ગણા હ્યેત્ પ્રાચીં દિશમુપાશ્રિતાઃ।
એતે પારિષદાઃ પ્રોક્તાઃ કુમુદસ્ય વશાનુગાઃ

શતં શતં ગૃહગણાઃ એકૈકસ્યાનુયાયિનઃ।
એષાં કુમુદપૂર્વાણાં ક્રમેણ ચ બલિં હરેત્

પાર્શ્વસ્થમણ્ડલેષ્વેવં ગૃહેભ્યસ્તુ બલિં હરેત્।
દેવા એતે ગૃહાશ્ચાપિ ઐન્દ્રે તુ બલિભાગિનઃ

આગ્નેયો નિધનસ્ચૈવ અગ્નિજિહ્વો હુતાશનઃ।
અગ્નિરૂપોઽગ્નિવર્ણશ્ચાપ્યગ્નિવર્ણોઽહિરેવ ચ

અગ્નિવક્ત્રો મહાવક્ત્રે મહાસેનો મહોદરઃ।
કરાલઃ કાકજિહ્વશ્ચ કાકવક્ત્રોઽગ્નિવક્ત્રકઃ

મણ્ડુર્મણ્ડૂકવક્ત્રશ્ચ દેવો દેવલકસ્તથા।
શર્વકઃ શમકશ્ચાપિ શંકુઃ શંકુશ્રવાસ્તથા

મારીચો દ્રોણમારીચો મહિષો માહિષસ્તથા।
કુમ્ભનાસો વિનાસશ્ચ કુમ્ભકર્ણો વિકર્ણકઃ

વિદારી વિક્રમશ્ચૈવ મસ્કરી મસ્કરસ્તથા।
સૂકરઃ સૂકરાસ્યશ્ચ શશઃ શશમુખસસ્તથા

સિંહઃ સિંહમુખશ્ચૈવ નરસિંહો નરસ્તથા।
કાલધૃક્કાલસૂત્રશ્ચ સૂત્રકઃ સૂત્ર એવ ચ

વિનાલી નાલકણ્ઠશ્ચ આગ્નેયીં દિશમાશ્રિતાઃ।
કુમુદાક્ષગણા હ્યેતે સંયુક્તા આસુરૈર્ગણૈઃ

આગ્નેય્યાં પીઠિકાયાં તુ કુમુદાક્ષબલિં હરેત્।
ધર્મો ધર્મધરો ધર્મો ધર્મરાજો ધનુર્ધરઃ

વિનયઃ પ્રશ્રયશ્ચૈવ નિશ્રેયો નિર્ગુણસ્તથા।
અલસઃ કુણપશ્ચૈવ ક્રૂરબાહુશ્ચ કુંજરઃ

પ્રાંશુર્દમનનિષ્કોપૌ નિરનુક્રોશનિર્મમૌ।
વિભવોઽવિભવશ્ચૈવ હુતાશો બહુરેવ ચ

ઊર્ધ્વરક્ષણસંજ્ઞશ્ચ એકલઃ પાકલસ્તથા।
કંકટઃ કટકશ્ચેવ અવટઃ શંખચક્રિણૌ

ગદી ખડ્‌ગી ચ શાર્ઙ્ગી ચ તથા શાર્ઙ્ગધરો મુને!।
વાસુદેવોઽપિ ભદ્રશ્ચ કેતુમાન્ કેતુકસ્તથા

ક્ષમી ચ જ્વલનશ્ચાપિ કિન્નરોઽશ્વત્થ એવ ચ।
સુપ્તઃ સુજપનશ્ચાપિ જપઃ પશ્ચિમ એવ ચ

કૈક્ષિકશ્ચ તથા સ્વજો બાડવશ્ચાક્ષમી તથા।
ગણાઃ પઞ્છાશાદેતે તુ દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતાઃ

પુણ્ડરીક વશાહ્યેતે પિતૃગૃહસમન્વિતાઃ।
સર્વત્રૈવં સમૃદ્દિષ્ટાઃ પચ્ચાશચ્છક્તિકા ગૃહાઃ

પ્રદદ્યાત્ પુણ્ડરીકાયએયૈભિર્યુક્તાય વૈ બલિમ્।
નિષ્કૃતિઃ પ્રકૃતિશ્ચૈવ સુકૃતિર્વિકૃતિસ્તથા

દારુણો દમકશ્ચૈવ રક્ષકો લક્ષકસ્તથા।
માધવો માંસકશ્ચૈવ નિષ્ઠુરઃ ખરભાષણઃ

પ્રલંબો લમ્બકશ્ચૈવ પ્રાણનઃ પ્રણયસ્તથા।
વીરસેનોંગદશ્ચૈવ વિભાષશ્ચ વિભીષણઃ

રક્તાક્ષો લોહિતાક્ષશ્ચ રક્તજિહ્વો વિજિહ્વકઃ।
વિદ્યુત્કેશો વિશાલાક્ષો વિક્ષરો વીરહા તથા

અક્ષરઃ પ્રાક્ષરશ્ચૈવ કામરૂપવિરૂપિણૌ।
સર્વગઃ સર્વવિદ્ગૌરઃ સંભવઃ પ્રભવસ્તથા

વારુણો વસુરેવાપિ વિમર્દો દમનસ્તથા।
વૈકર્તનો વિકર્તા ચ કપર્દી ચ પ્રબુસ્તથા

કન્દકી કન્દકશ્રાપિ નાકી ચ વરુણોઽરુણઃ।
ગણા એતે ચ પઞ્ચાશન્નૈરૃતિં દિશમાશ્રિતાઃ

યાતુગૃહૈસ્તુ સંયુક્તા વામનસ્યાનુગા ઇમે।
એભિર્યુક્તાય વિધિના વામનાય બલિં દદેત્

વરુણો વારુણશ્ચૈવ પાશી પાશધરો ગુરુઃ
ક્ષેપણઃ ક્ષોભણશ્ચૈવ નારદઃ સર્વદો રવિઃ

સુમના નામનો હંસો વૈકુણ્ઠઃ પરમઃ પરઃ।
હનુમાન્ વસુમાન્ ભદ્રો ભદ્રવઃ પ્રભવસ્તથા

મહાકર્ણો વિકર્ણશ્ચ શશકઃ શલકઃ પિકઃ।
વાનરો નરકશ્ચૈવ કાર્ષ્ણિઃ કર્ણધરોંઽશુમાન્

ચક્રોઽગ્રશ્ચ તથા વજ્રી વજ્રનાભો વિનાભકઃ।
કરભઃ કુરભશ્ચૈવ દાક્ષિણો દક્ષિણઃ સુહૃત્

દુર્ગન્ધઃ પૂતિગન્ધશ્ચ તાર્ક્ષ્યો ગરુડ એવ ચ।
વિરોધો રોધકો રોધઃ કંકણસ્ચ વૃકોદરઃ

એતે ગણાશ્ચ પઞ્ચાશત્ પશ્ચિમાં દિશમાશ્રિતાઃ।
શંકુકર્ણવશા હ્યેતે પાશગ્રહગણાન્વિતાઃ

સહૈભિઃ શંકુકર્ણાય પીઠિકાયાં બલિં દદેત્।
મરુર્મારુતગો રુર્વી આખુર્વાયુસુતોઽનિલઃ

ગલર્તો વર્તકઃ કંકો માર્ગણઃ પ્રાંકણોઽચલઃ।
બલો બલનિધિર્વીરો વિરોધો રોધકો વિધિઃ

સિદ્ધવઃ સુયવશ્ચૈવ શંકરો ધીરકસ્તથા।
માલી માલાવિધિર્વસ્તુઃ સમર્થઃ સુમહોત્સવઃ

કર્કટઃ કટકશ્ચૈવ ગન્ધો ગન્ધવહઃ પરઃ।
સિક્તકઃ સિક્તરોગી ચ સેવકઃ સેવનઃ સવઃ

ઔષધો ભેષજો વાપિ રોગી રોગભવસ્તથા।
કારણઃ કરણઃ કર્તા ગરવીરોઽખલસ્તથા

વલશ્ચ વાકુવાહશ્ચ સુચારશ્ચ તથૈવ ચ।
ગણાઃ પશ્ચાશદેતે તુ વાયવ્યાં દિશમાશ્રિતાઃ

સર્વનેત્રાનુગાન્ નિત્યં ગન્ધર્વગૃહસંયુતાઃ।
પ્રદદ્યાત્ સર્વનેત્રાય એભિર્યુક્તાય વૈ બલિમ્

સોમઃ સોમકલઃ સોમ્યઃ સામવિત્ સામનાયકઃ।
સુધા સુધાતા ધાતા ચ સુરાષ્ટ્રઃ કાષ્ઠકઃ કલિઃ

કાલધૃક્કાલચક્રશ્ચ કાલકૂટવિષો બલ।
અમૃતોઽમૃતનાથશ્ચ કેયૂરી કેબલી બલી

વિષ્ણુઃ કૃષ્ણપિશંગાંગી રેખાલેખઃ પિક શુકઃ।
લૂબકશ્ચ શુકશ્ચૈવ શ્યેનઃ શ્યેનમુખસ્તથા

માર્જારો મરુભૃદ્વાલો ગુલ્મઃ કણવકઃ કણઃ।
શેષો વિશેષ ઉચ્છેષઃ કર્દમઃ પૂતિવિગ્રહઃ

સામ્બઃ સંવત્સરશ્ચૈવ વેગી વેગધરો મરુત્।
ગણાઃ પઞ્ચાશદેતે તુ સોમસ્ય દિશમાશ્રિતાઃ

સુમુખસ્ય વશા હ્યેતે યક્ષગ્રહસમન્વિતાઃ।
સુમુખાય બલિં દદ્યાદેભિઃ સહ યથાવિધિ

ઈશાન ઈશ્વરો વ્યાપી વ્યસનો વિનશો બુધઃ।
ધરો બકો વિશો વાદઃ શકુનિઃ શકટો ઘટઃ

વૃક્ષઃ કક્ષઃ ક્ષમી ક્ષાન્તિર્માતૃરોમા કપિંજલઃ।
બ્રહ્નણ્યો બ્રહ્નવિદ્બ્રહ્ની વ્રહ્નાત્મા વ્રહ્નસાધનઃ

વેદી વેદવિદુદ્વન્ધઃ શંકરઃ શાંકરસ્તથા।
ધીમાન્ વિસૃષ્ટિરિષ્ટાત્મા દુષ્ટાત્મા દુષ્ટકર્મકૃત્

વિજેતા વિકચો વાદી નોદી ત્રિપક એકભુક્।
સર્વભુક સર્વગઃ સર્વઃ સર્વભંગઃ સનાતનઃ

ગોવિન્દો ગોપતિશ્ચેવ ગોપ્તા ચેવ મહેશ્વરઃ।
પઞ્ચાશચ્ચ ગણા હ્યેતે ઐશાનીં દિશમાશ્રિતાઃ

સુપ્રતિષ્ઠવશા હ્યેતે પિશાચગૃહસંયુતાઃ।
સુપ્રતિષ્ઠિતસંજ્ઞાય એભિઃ સાર્ધં વલિં દદેત્

સિદ્ધો ધાતા વિધાતા ચ ધાતા ચૈવ પ્રજાપતિઃ।
લોકેશો લોકકૃત્ કર્તા સ્રષ્ટા બ્રહ્ના તથાત્મભૂઃ

સુતાપશ્ચ તુલશ્ચૈવ તથા વૈ રીતિવર્ધનઃ।
અવ્યક્તો ગુણવાન્ ગૌણો ગુણભુક્ચ તથૈવહિ

ઉદ્ગીતઃ પ્રણવશ્ચાપિ હિરણ્યગર્ભસંજ્ઞિતઃ।
વિરિઞ્ચઃ પુષ્કરશ્ચૈવ ભાસનો ભાસ એવ ચ

વિકર્ણો વિજયશ્ચૈવ તથા ચૈવ રથંતરઃ।
છન્દો યજુસ્તથા ઋક્ ચ અથર્વા ચ તતઃ પરમ્

મરીચિરંગિરાશ્ચૈવ પુલહઃ ક્રતુરેવ ચ।
વસિષ્ઠશ્ચ પ્રચેતાશ્ચ શલભો ભીષ્મ એવ ચ

હેમન્તઃ શિશિરશ્ચાપિ કુસુમાકરસંજ્ઞિતઃ।
કલહશ્ચ વિરાગિશ્ચ અમર્ષો રોષણસ્તથા

શોષણશ્ચ ગતિશ્ચૈવ હર્ષણો વર્ધનસ્તથા।
ગણાઃ પઞ્ચાશદેતે તુ વ્યોમસિદ્ધગૃહાન્વિતાઃ

પ્રદદ્યાત્ પૃશ્નિગર્ભાય સાર્ધમેભિર્બલિં દ્વિજ!।
મનુષ્યો માનવશ્ચૈવ મણ્ડકો માનવસ્તથા

મકરશ્ચ તથા ચોરઃ કંપશ્ચૈવ પ્રકંપનઃ।
અલંપટશ્ચ પટદ યોજકો ભજકો ગ્રહીઃ

રેચકો રોચકો માયો ધારો વારો રસશ્ચલઃ।
ચાપાલિકઃ કપિર્બાણો ગ્રજનો ગર્જનો ગુડઃ

તિત્તરશ્ચટકો ધ્વાઙ્‌ક્ષો બલીવર્દો મહાનટઃ।
હર્ષો ધર્મપ્રશાસ્તા ચ શમકો દુન્દુભિઃ શઠઃ

કુક્ષિઃ કુમારઃ કાયસ્થો લાવકોઽપ્રશુનઃ શુનઃ।
લવણો રવણો ઋદ્ધો રાજસસ્તામસોઽચલઃ

કલ્યાણો ભગદત્તશ્ચ પૃથિવીતલસંસ્થિતાઃ।
ગણાઃ પઞ્ચાશદેતે તુ ભૂમિગ્રહસમન્વિતાઃ

મહાબલા દુરાધર્ષા માનવસ્ય વશાનુગાઃ।
માનવાય બલિં દદ્યાદેભિર્યુક્તાય સાધકઃ

એતે પઞ્ચાશતઃ પ્રોક્તા ગણાનામધિપા દ્વિજ!।
ઐકૈકસ્ય ભવેદેષાં ગણાશ્ચાન્યે શતં શતમ્

એવં પઞ્ચાશત્‌સહસ્રં એતેષાં પરિચારકાઃ।
ચત્વરે ચ ચતુષ્કે ચ સભાયાં ગ્રામમધ્યકે

ગ્રામદ્વારેષુ સર્વેષુ તિષ્ઠન્તિ વિવિધાયુધાઃ।
જનાનયોગ્યાન્ બાધન્તે તથા પાષણ્ડિનોપિ ચ

નદ્યાદિષુ ચ દેશેષુ સંચરન્તિ યથારુચિ।
દશાનાં કુમુદાદીનાં ગણેશાનાં દ્વિજોત્તમ!

ગણાનામુત્કટાદીનામુદિતાનાં ક્રમેણ તુ।
પ્રણવાદ્યૈર્નમોન્તૈસ્તુ સ્વૈસ્વૈર્નામભિરેવ ચ

અર્ધ્યં ગન્ધં તથા માલ્યં ધૂપં ગન્ધામ્બુપૂર્વકમ્।
બલિં ભૂયો જલં ચાપિ તામ્બૂલં ક્રમશો દદેત્

ગીતનૃત્તાદિકં સર્વં પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્।
પઞ્ચાશતાં સહસ્રાણાં ગણશો ગણશો દ્વિજ!

નમઃ પારિષદેભ્યશ્ચ ઇત્યુક્ત્વા વલિવિસ્તરમ્।
ભૂમૌ પ્રતિદિશં કુર્યાત્ સર્વશાન્તિકરં શુભમ્

પઞ્ચાશતાં સહસ્રાણા એકૈકસ્ય પૃથક્ પૃથક્।
શતં શતં પરિવારા એતે ગ્રહગણાઃ સ્મૃતાઃ

એષાં ગ્રહગણાનાં તુ પરિવારાઃ સહસ્રશઃ।
અસંખ્યેયાશ્ચરન્તસ્તુ સર્વતઃ પૃથિવીમિમામ્

સંચરાન્તિ ગ્રહગણા ઉક્તા દશવિધા મહીમ્।
દેવા દૈત્યાશ્ચ પિતરઃ રાક્ષસા નાગનાયકાઃ

ગન્ધર્વયક્ષાઃ પૈશાચાઃ સિદ્ધાશ્ચાપિ ધરાગણાઃ।
એતે દશવિધા બ્રહ્નન્! દશદિક્ષુ સ્થિતાઃ સદા

ઉક્તાઃ પઞ્ચદશાનાં તુ એતેષાં નાયકા ગણાઃ।
તેષાં તુ પૂજયા સર્વે સુખં યાન્તિ ન સંશયઃ

પીઠોર્ધ્વે કુમુદાદીનાં બલિં દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ।
ભૂતલે ગોમયાદ્યેન લેપિતે વા યથારુચિ

ગણાનામુત્કટાદીનાં બલિં તત્પરિતો દદેત્।
અન્યેષામાપિ સર્વેષાં તદ્બહિર્વિકિરેદ્બલિમ્

અમુક્તાનાં ચ સર્વેષાં ગ્રામમદ્યે બલિં ક્ષિપેત્।
કુમુદાદિગણેશાનામ્ અનુકલ્પે વિધાનતઃ

બલિં દત્વાઽવશિષ્ટાનાં સર્વેષામપિ વૈ પૃથક્।
નમઃ પારિષદેભ્યશ્ચેત્યુક્ત્વા તસ્માદ્બલિં દ્વિજ!

અવશિષ્ટં બલિદ્રવ્યં ગ્રામમધ્યે વિનિક્ષિપેત્।
સંતર્પણાર્થં ભૂતાનાં સર્વદેશનિવાસિનામ્

રાત્ર્યામાવાહનં બ્રહ્નન્! ધ્વજારોહણવાસરે।
ન કૃતં કુમુદાદીનાં સગણાનાં તતોદ્ય તુ

તેષામાવાહનં કુર્યાદ્ બલિં દદ્યાદ્વિધાનતઃ।
ધ્વજારોહદિને પૂર્વં તેષામાવાહને કૃતે

તદ્વાસરાત્ સમારબ્ય યાવદુત્સવવાસરમ્।
પાયસેન બલિં દદ્યાચ્છુદ્ધાન્નેનાથવા દ્વિજ!

દિવા વાપિ રજન્યાં વા કાલયોરુભયોસ્તુ વા।
ભવેત્ કર્તુર્મહાન્ દોષ આહૂતાનામનર્ચનાત્

કેનાપિ હેતુના યત્ર વલિદાનં ન શક્યતે।
યાત્રારંભદિને તત્ર તેષામાવાહનં ચરેત્

એવન્તુ બલિસંયુક્તં દેવેશં ભ્રામયેદ્‌દ્વિજ!।
પ્રાદક્ષિણ્યેન વૈ ગ્રાણે નગરે વાપિ પત્તને

યાત્રાયાં વર્તમાનાયાં દેવદેવાય ભક્તિતઃ।
મુખવાસં સતામ્બૂલં બહુશોઽથ નિવેદયેત્

ચન્દનં શ્રમશાન્ત્યર્થં કર્પૂરાદ્યૈઃ સુભાવિતમ્।
પ્રદદ્યાદ્દેવદેવાય માલ્યાનિ વિવિધાન્યપિ

શીતલં તર્પણજલં નારિકેલજલાન્વિતમ્।
શ્રમશાન્તિનિમિત્તાનિ અન્યાન્યપિ નિવેદયેત્

દિગષ્ટકે તુ ગ્રામાદેસ્તન્મદ્યે ચ વિશેષતઃ।
ગીતકૈર્વિવિધૈનર્ત્તૈસ્તન્ત્રીવાદ્યસમન્વિતૈઃ

શંખભેરીમૃદંગાદ્યૈર્દેવેશં પરિતોષયેત્।
એવં દેવં પરિબ્રામ્ય ગ્રામાદૌ બલિસંયુતમ્

પુનઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રાસાદાવરણેષુ ચ।
પ્રાસાદદ્વારદેશે તુ દેવદેવસ્ય ભક્તિતઃ

અર્ઘ્યં પાદ્યં તથાચામં ગન્ધં માલ્યં ચ ધૂપકમ્।
નિવેદ્ય દેવદેવેશં સ્વસ્થાને સન્નિવેશયેત્

તતો યાગગૃહં ગત્વા દેશિકઃ સુસમાહિતઃ।
તિલૈરાજ્યૈશ્ચ પૂર્ણઆન્તં યાત્રાહોમં સમાપયેત્

એવં બલિસમાયુક્તમન્યેષુ દિવસેષ્વપિ।
અહ્નિ રાત્રૌ તુ દેવસ્ય પરિબ્રમણમારભેત્

તીર્થયાત્રાદિને કુર્યાત્ પરિભ્રમણમહ્નિ વૈ।
કુર્યાત્ સ્નપનબિંબે ચ સ્નપનં તુ દિવાનિશમ્

આરમ્ભદિનમારભ્ય યાવદન્તિમવાસરમ્।
તત્રાપિ ચાંકુરારોપં સપ્તમે પઞ્ચમે તુ વા

વાસરે પૂર્વવચ્ચાપિ કુર્યાત્ કૌતુકબન્ધનમ્।
દ્વિતીયે વાસરે પ્રાપ્તે દેવમાસ્થાનમણ્ટપે

યાગાગારેઽથવાનીય સમારોપ્ય ચ વિષ્ટરે।
તતો યાગગૃહં ગત્વા દેશિકો વિધિના યજેત્

કલશે મણ્ડલે ચૈવ તતો ગત્વા તુ મણ્ડપમ્।
પૂજયેદ્દેવદેવેશં મહતા વિભવેન તુ

તતો યાગગૃહે સમ્યગ્‌વહ્વૌ સન્તર્પ્ય પૂર્વબત્।
તતસ્તસ્માત્ સમાનીય મહદાસ્થાનમણ્ટપમ્

તત્ર સમ્યક્ સમબ્યર્ચ્ય દેવં નીરાજનાન્તિમમ્।
મહાહવિર્નિવેદ્યાથાપૂપાદિસમન્વિતમ્

તસ્માદ્દેવં સમાનીય મણ્ટપે યાગનિર્મિતે।
તત્ર દેવં સમબ્યર્ચ્ય અર્ઘ્યપાદ્યાદિભિસ્તતઃ

અગ્નૌ સન્તર્ય્ય વિધિવત્ પૂર્ણાહુત્યાવસાનિકમ્।
અલંકૃતં તુ દેવેશં પૂર્વવદ્વસનાદિકૈઃ

યાનાદિકે સમારોપ્ય પૂર્વોક્તક્રમયોગતઃ।
ભ્રમયિત્વા તુ બેવેશં ગ્રામે ત્વન્તઃ પ્રવેશયેત્

મણ્ટપે દેવદેવેશમાનીય સ્નાનવિષ્ટરે।
સમારોપ્યાર્ઘ્યપાદ્યૈશ્ચ દદ્યાદાચમનં વિભોઃ

ગન્ધં પુષ્પં ચ ધૂપં ચ દીપં નીરાજનાન્તિમમ્।
વેદઘોષૈશ્ચ ગીતાદ્યૈરર્હણોદપુરસ્સરમ્

કદલીફલસંયુક્તમપૂપં ગુલસંયુતમ્।
પાનકં તર્પણજલં નાલિકેરરસાન્વિતમ્

તામ્બૂલં શશિસંયુક્તમ્ તતો યાત્રાર્થકલ્પિતમ્।
વસનાદ્યં પરિત્યજ્ય સ્નાનશાટીં નિવેદ્ય ચ

તૈલેનાભ્યંજનં કૃત્વા સમુદ્વર્ત્ય યથાવિધિ।
શિરસ્યામલકં દત્વા સંસ્નાપ્ય બહુભિર્જલૈઃ

વર્ણકેન સમાલિપ્ય ક્ષાલયિત્વા તુ વારિણા।
સમાલિપ્ય સુગન્ધેન ભક્તિતશ્ચાન્દનાદિના

સહસ્રધારયા વિપ્ર! સ્નાનં કૃત્વા તતઃ પરમ્।
દત્વા સવન્દનં પશ્ચાત્ શિરઃ પ્લોતાદિશાટકમ્

દત્વા દેવં સમારોપ્ય તદન્યસ્મિંસ્તુ વિષ્ટરે।
કરશુદ્વ્યાદિ સર્વં તુ કૃત્વાન્તર્યાગપશ્ચિમમ્

તતો યથાક્રમેણૈવ દેવં સંપૂજયેદ્ દ્વિજ!।
યદ્વા દિનોત્સવે વૃત્તે દેવમાનીય મણ્ટપે

વિતતે ભદ્રપીઠે તુ સમારોપ્યાથ પૂર્વવત્।
અર્ઘ્યાદિ સકલં વિપ્ર! તામ્બૂલાન્તં નિવેદ્ય ચ

વસ્ત્રાદ્યં પૂર્વક્લૃપ્તં યત્ ક્રમાત્ સર્વં વિસૃજ્ય ચ।
વિનિવેદ્ય ચ વસ્ત્રં તુ શ્રમનિર્હરણાર્થતઃ

સમાલબ્ય તુ દેવેશં સુગન્ધૈશ્ચન્દનાદિકૈઃ।
તતસ્તુ વિધિના પૂજ્ય યાવદાત્મનિવેદનમ્

સ્નાનાર્થં દેવદેવસ્ય વિજ્ઞાપ્ય વિનિવેદ્ય ચ।
પાદુકે દેવદેવેશં છત્રાદ્યૈશ્ચ સમન્વિતમ્

તસ્માદાનીય પીઠે તુ સ્નાનાર્થં પરિકલ્પિતે।
સમારોપ્ય તદાદ્યૈસ્તુ ભોગૈઃ સર્વૈસ્તુ પૂર્વવત્

ઇષ્ટ્વા તામ્બૂલદાનાન્તં સ્કન્ધશાટીં નિવેદયેત્।
તતસ્તૈલં સમાદાય કર્પૂરાદ્યૈઃ સુભાવિતમ્

દેવસ્ય કેશાનાલોડ્ચ હસ્તાબ્યાં કંકતેન તુ।
અધિવાસ્ય સુગન્યૈસ્તુ ધૂપૈરભ્યંજયેત્ તતઃ

શિરો નિષ્પીડ્ય દેવસ્ય વહુધા ચ તતઃ પરમ્।
કેશાનાબઘ્ય માલાભિઃ સૂક્ષ્મેણ પ્લોતકેન તુ

લલાટોપરિ બધ્વા તુ તથા મુખસરોરુહે।
દેવસ્ય તૈલનિષ્યન્દા નાપતન્તિ યથા દ્વિજ!

તતઃ સ્કન્ધપ્રદેશાત્તુ યાવત્પાદાવસાનકમ્।
અબ્યંજયેચ્ચ તૈલેન સર્વગાત્રાણિ મર્દયેત્

તસ્મિન્ કાલે બહુવિધૈસ્તાલવૃન્તૈશ્ચ ચામરૈઃ।
તત્તાપશમનાર્થં તુ વીજયેયુઃ સમન્તતઃ

તતસ્તુ વાસસોદ્વર્ત્ય તથા ચૂર્ણૈઃ પુરોદિતૈઃ।
ચમષીં ચ ખલિં દત્વા દદ્યાદુષ્ણોદકં તતઃ

ચન્દનં મુખલેપાર્થં ઘૃષ્ટં કર્પૂરભાવિતમ્।
તતસ્ત્વામલકં કલ્કં ગન્ધદ્રવ્યૈઃ સુસંસ્કૃતમ્

દત્વા શિરસિ દેવસ્ય પ્રક્ષાલ્ય વહુભિર્જલૈઃ।
શનૈઃ શનૈઃ સમાલોડ્ય તતોઽર્ઘ્યં વિનિવેદ્ય ચ

લોધ્રં કાલેયકં ચૈવ ક્ષાલનાર્ઘ્યસમન્વિતમ્।
દત્વા કેશાન્ સમાબધ્ય દેવસ્ય પ્લોતવાસસા

અધઃ શટીં નિવેદ્યાથ પાત્રે કૃત્વા તુ વર્ણકમ્।
કર્પૂરચૂર્ણસંમિશ્રં સમ્યગ્ધૂપાધિવાસિતમ્

તેન દેવસ્ય ગાત્રાણિ લેપયેત્તુ શનૈઃ શનૈઃ।
આકણ્ઠાત્ પાદપર્યન્તં તતઃ પ્રક્ષાલયેજ્જલૈઃ

અપાસ્યાથ શિરઃપ્લોતમ્ દદ્યાદર્ઘ્યં તુ મૂર્ધનિ।
ગ્રન્થિપલ્લવતોયાદિ સર્વરત્નોદકાન્તિમમ્

સંસ્નાપ્ય સપ્તભિસ્તોયૈઃ શિરઃપ્લોતં દદેદ્વિજ!।
વિનિવેદ્યાપ્યધઃશાટીં ચન્દનેન સુગન્ધિના

શશિચૂર્ણસમેતેન વાસિતેન હિમાંબુના।
ધૂપાધિવાસિતેનાપિ સમાલભ્ય વિશેષતઃ

ગાત્રાણિ દેવદેવસ્ય તથા વૈ કુંકુમેન ચ।
ઉપવીતં સોત્તરીયં દત્વા પ્લોતમપાસ્ય ચ

શિરસ્યમથ કેશાંસ્તુ ગન્ધધૂપાધિવાસિતાન્।
આબદ્ય વિવિધૈર્માલ્યૈઃ સ્રગ્દામાનિ નિવેદ્ય ચ

તતસ્તુ બહુભિસ્તોયૈઃ સંસ્કૃતૈશ્ચન્દનાદિના।
સહસ્રધારયા સ્નાનમાચરેદ્દેશિકો વિભોઃ

વ્યાપકાન્ ચતુરો મન્ત્રાન્ જપેદેકાગ્રમાનસઃ।
તસ્મિન્ કાલે બહ્‌વૃચાદ્યા દ્બિજાઃ પ્રાગાદિદિક્સ્થિતાઃ

સૃક્તાનિ પૌરુષાદ્યાનિ અધીયીરન્ સમાહિતાઃ।
શંખભેર્યાદિકાન્ સમ્યગ્ ધોષયેયુઃ સમન્તતઃ

મંગલાનિ ચ ગીતાનિ તદા ગાયન્તુ ગાયકાઃ।
એવં સ્નાને કૃતે પશ્ચાત્ દેશિકેન્દ્રઃ સમાહિતઃ

પૂર્ણકુમ્ભં સમાદાય વિભોઃ સ્નપનમાચરેત્।
જપન્ પવિત્રમન્ત્રં ચ તસ્ય નિર્વચનં તથા

એવં સ્નાનં સમાપાદ્ય દદ્યાન્નીરાજનં વિભોઃ।
સવન્દનાખ્યં તત્પશ્ચચ્છાટકં વિનિવેદ્ય ચ

કચોદકાપકર્ષાર્થમપરં દેહવારિભૃત્।
અધરોત્તરવસ્ત્રેદ્વે ગન્ધધૂપાધિવાસિતે

સ્કન્ધપ્લોતં નિવેદ્યાથ શિરઃ સ્નાનં નિવેદ્ય ચ।
ચન્દનાદિ સુગન્દં સમાલ્યાનિ વિનિવેદ્ય ચ

પાદુકે વિનિવેદ્યાથ તસ્માત્ સ્થાનાત્ સમાનયેત્।
તૃતીયં રત્નખચિતં આસનં વિનિવેદ્ય ચ

તત્રસ્થં દેવદેવેશમર્ઘ્યાદ્યૈઃ પૂજયેત્ ક્રમાત્।
સર્વં હોમાવસાનં ચ કૃત્વા ભૂયઃ પ્રપૂજ્ય ચ

મહાહવિર્નિબેદ્યાથ સર્વં પ્રાગ્વત્ સમાચરેત્।
એવં પ્રતિદિનં ચૈવ યાવત્તીર્થદિનાન્તિમમ્

સ્નપનં પૂજનં ચૈવ વિભોઃ કુર્યાદતન્દ્રિતઃ।
નિત્યોત્સવાદૌ દેવસ્ય સ્નપનં તુ સમાચરેત્

દિનોત્સવસમારમ્ભે નાચરેત્ સ્નપનં વિભોઃ।
યદ્વોભયસમારમ્ભે કુર્યાદિચ્છાનુરૂપતઃ

કલશે મણ્ડલે ચૈવ અહ્નિ રાત્રૌ ચ પૂજનમ્।
કુર્યાત્ પ્રતિદિનં સમ્યગેકવારં યથાવિધિ

બિંબંસ્થં દેવદેવેશમહ્નિ રાત્રૌ ચ પૂજયેત્।
એકવારં દ્વિવારં વા ત્રિવારં વા યથારુચિ

પ્રાસાદે મૂલબિંબસ્થં સવિશેષં યજેત્ સદા।
પઞ્ચમે વાસરે પ્રાપ્તે પૂર્વાહ્ને તુ દિનોત્સવમ્

કૃત્વા તતસ્તુ દેવેશં મહાસ્નપનપૂર્વકમ્।
મહતા વિભવેનૈવ લક્ષ્મીપુષ્ટિસમન્બિતમ્

મહાહવિર્વિધાનેન વિભવે સતિ પૂજયેત્।
ષષ્ઠે દિને તુ સંપ્રાપ્તે કુમ્ભાચનપુરસ્સરમ્

અગ્નિસંતર્પણાન્તં ચ પૂજયિત્વા વિધાનતઃ।
પૂર્વવદ્દેવદેવેશં લક્ષ્મીપુષ્ટિસમન્વિતમ્

યાનાદિકે સમારોપ્ય પ્રાસાદસ્ય બહિઃ વ્કચિત્।
ઉદ્યાને સુશુભે રમ્યે પાદપૈર્વકુલાદિભિઃ

પ્રોચ્છ્રિતૈર્વિવિધૈર્વાપિ સમન્તાત્ પરિશોભિતે।
પુષ્પિતાભિર્લતાભિશ્ચ સર્વતઃ પરિભૂષિતે

નીત્વા દેવં સમારોપ્ય યથાર્હે વિષ્ટરે પુરઃ।
શ્રીપુષ્ટિસહિતં પ્રાગ્વદ્ધોમાન્તં પરિપૂજયેત્

સૂક્ષ્મવસ્ત્રદુકૂલાનિ સરત્નાભરણાન્યપિ।
સુધાકસ્તૂરિકર્પૂરદિવ્યગન્ધસમન્વિતમ્

સર્વાંઙ્ગદેવદેવેશં મૃગસ્નેહેન લેપયેત્।
પુષ્પાપચયમાલ્યાદિભૂષિતાનાં વિશેષતઃ

પરસ્પરં વા શક્તીનાં ક્રીડાર્થં વાપ્યલંકૃતામ્।
ગરુડારૂઢદેવાય પારિજાતહરં સ્મરન્

પ્રાભૃતાન્યપિ પુષ્પાણિ દેવદેવાય દર્શયેત્।
ઇદમસ્માત્ સમાયાતં ઇત્યુક્ત્વા દેશિકઃ સ્વયમ્

પુષ્પાપચયકર્માર્થમેવં કૃત્વા નિવેદ્ય ચ।
તત્ર વાઽન્યત્ર વા સ્થાને કર્તુરિચ્છાનુરૂપતઃ

તતસ્તુ દેવદેવેશં લક્ષ્મીપુષ્ટિસમન્વિતમ્।
પૂર્વવદ્ભ્રામયેત્ ગ્રામે શેષં પ્રાગ્વત્ સમાચરેત્

સપ્તમે દિવસે પ્રાપ્તે પ્રાસાદં સંપ્રવિશ્ય ચ।
દેશિકઃ સાધકૈઃ સાર્ધં પ્રણિપત્ય જગદ્‌ગુરુમ્

વિજ્ઞાપયેત્તુ દેવાય સમ્યગુચ્ચસ્થયા ગિરા।
"ભગવન્ પુણ્ડરીકાક્ષ શરણાગતવત્સલ!

અસ્મિન્નહનિ કર્તવ્યા જલક્રીડા ત્વયા વિભો।
શુદ્ધયે સર્વલોકાનાં દેવાનાં પ્રીતયેપિ ચ

યાત્રા તદર્થં કર્તવ્યા મદનુગ્રહકામ્યયા।"
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવાય પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

યાનાદૌ દેવમારોપ્ય લક્ષ્મીપુષ્ટિસમન્વિતમ્।
નીત્વા મજ્જનશાલાં તુ સ્નાનોપકરણૈર્યુતામ્

તદ્ગતાન્ સર્વસંભારાન્ દર્શાયિત્વા વિભોસ્તતઃ।
ચન્દનાદ્યૈઃ સમાલભ્ય દેવં માલ્યૈર્વિભૂષ્ય ચ

વિનિવેદ્ય ચ તામ્બૂલં મુખવાસસમન્વિતમ્।
સમાહૂય ચ તત્રસ્થાનાજ્ઞાપ્ય પરિચારકાન્

પ્રાપ્તેઽપરાહ્વસમયે જલક્રીડા ભવિષ્યતિ।
તદર્થાઃ સર્વસંભારાઃ સ્થાપિતવ્યાસ્તુ મણ્ડપે

ઇત્યાજ્ઞાપ્ય તતસ્તસ્માદ્‌ધાન્યાગારં પ્રવિશ્ય ચ।
દર્શયિત્વા તુ ધાન્યાનિ વિભોસ્તેષાં સમૃદ્ધયે

ઉદ્યાનાદૌ સમાનીય વિનિવેદ્ય ચ તત્સ્થિતાન્।
ઉપહારાન્ યથાયોગં તત આસ્થાનમણ્ટપે

પૂજયેદ્દેવદેવેશં શ્રીપુષ્ટિભ્યાં સમન્વિતમ્।
સવિશેષં તતો લક્ષ્મીં પુષ્ટિમન્તઃ પ્રવેશયેત્

પ્રાગ્વદ્દિનોચિતં સમ્યક્ કૃત્વા પશ્ચાત્તુ મણ્ટપે।
દેવદેવં સમાનીય સમારોપ્ય ચ વિષ્ટરે

અર્ધ્યાત્ તામ્બૂલપર્યન્તં સર્વં પ્રાગ્વન્નિવેદ્ય ચ।
સ્નાનાર્થં શાટિકાં વાપિ વિનિવેદ્ય જગત્પતેઃ

મણ્ડપસ્યૈકદેશે તુ શાલિતણ્ડુલનિર્મિતે।
વિષ્ટરે તુ જલદ્રોણીં સૌવર્ણીં વાપિ રાજતીમ્

તામ્રજં વા યથાલાભં ચતુસ્ત્રિદ્વિકરાયતાઃ।
તદર્ધવિસ્તૃતામૂર્ધ્વે મૂલે તત્પાદવિસ્તૃતામ્

વૃત્તાયતામધોભાગે પ્રણાલેન સમન્વિતામ્।
ઉન્મત્તકુસુમાકારસદૃશામથવા દ્વિજ!

બિંબમાનાનુરૂપાં તાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્।
નિવેશ્ય તાં સમાપૂર્ય ગાલિતેન જલેન તુ

કુંકુમક્ષોદયુક્તેન ચન્દનેનાન્વિતેન ચ।
કર્પૂરચૂર્ણયુક્તેન કુસુમૈર્વાસિતેન ચ

તત્પાર્શ્વે દેવમાનીય ચાર્ઘ્યાદ્યૈઃ પરિપૂજ્ય ચ।
ભેરીપટહવાદિત્રશંખઘોપસમન્વિતમ્

સ્તુતિમંગલઘોષૈસ્તુ શ્રુતિઘોષસમન્વિતમ્।
સૂક્તેન પૌરુષેણૈવ વિભોઃ કૃત્વાવગાહનમ્

યાને દેવં સમારોપ્ય સહ સ્નાનાર્દ્રવાસસા।
કુંકુમેન સમાલિપ્ય આપાદાન્મસ્તકાવધિ

બ્રામયેત્ પ્રાંકણં વીધીં પ્રીતયે વરુણસ્ય ચ।
જનાનામપિ સર્વેષાં પવિત્રીકરણાય ચ

તત્કાલે દેવદેવેશં ભક્ત્યા પશ્યન્તિ યે જનાઃ।
તે સર્વે ધૂતપાપ્માનો ભવન્તિ નિરુપદ્રવાઃ

તતસ્તુ મણ્ડપે દેવં વિષ્ટરે વિનિવેશ્ય ચ।
સ્નાનવસ્ત્રાદિ સકલમાચાર્યઃ સ્વયમાહરેત્

તતો નિશોત્સવાન્તં ચ સર્વં પૂર્વવદાચરેત્।
અષ્ટમે દિવસે પ્રાપ્તે આચરેન્મૃગયાં વિભોઃ

પ્રાતરારભ્ય પૂર્વાહ્વે દેવમિષ્ટ્વા તુ પૂર્વવત્।
અશ્વરત્નં સમાનીય સર્વાલંકારશોબિતમ્

બહુભિસ્તુરગૈઃ સાર્ધં હસ્તિનં વા તથાવિધમ્।
સ્વભાવં કૃત્રિણં વાપિ તત્રારોપ્ય જગત્પતિમ્

મૃગયાનુગુણૈઃ સર્વૈર્ભૂષણાદ્યૈર્વિભૂષિતમ્।
આરોપ્ય યાને સૌવર્ણે શ્રિયં ચ ધરણીં તથા

તાભ્યાં સહ પરિબ્રામ્ય ગ્રામાદૌ પૂર્વવદ્વિભુમ્।
સૈન્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ સાર્ધં ભક્તાદ્યૈશ્ચ તથૈવ હિ

તતો ગ્રામસ્ય બાહ્યે તુ ક્રોશમાત્રાન્તરીકૃતે।
ઉદ્યાને વિતતે રમ્યે વિચિત્રૈઃ પાદપૈર્દ્વિજ!

સરસીભિર્વિચિત્રાભિઃ લતાબ-ન્દૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ।
શોભિતે ચ સમાનીય દેવં તન્મધ્યસંસ્થિતે

મણ્ટપે તુ વિતાનાદ્યૈઃ સર્વતઃ પરિભૂષિતે।
સૌવર્ણે વિષ્ટરે રમ્યે સમારોપ્ય જગત્પતિમ્

શ્રીભૂમિસહિતં પશ્ચાચ્છીતલૈર્વ્યજનાનિલૈઃ।
ચન્દનાદ્યૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ હિમતોયૈસ્ચ શીતલૈઃ

સ્વેદશાન્તિં સમાપાદ્ય વિશેષાદ્રાજરાજવત્।
તતોઽર્ઘ્યાદિબિરભ્યર્ચ્ય દઘ્યન્નં વિનિવેદયેત્

મરીચિચૂર્ણસંમિશ્રં જીરકાદિસન્વિતમ્।
ગુલખણ્ડયુતં શુદ્ધં પાનકાનિ બહૂનિ ચ

કદલીફલપૂર્વાણિ મધુરાણિ ફલાન્યપિ।
સર્વં તામ્બૂલદાનાન્તં ક્રમાત્ કૃત્વા તતઃ પરમ્

સ્નાનપૂર્વં સમભ્યર્ચ્ય મહતા વિભવેન તુ।
યથાક્રમેણ દેવેશં લક્ષ્મીપુષ્ટિસમન્વિતમ્

નિવેદ્ય ચ પ્રમૂતાન્નમલંકૃત્ય વિશેષતઃ।
તુરગાદૌ સમારોપ્ય અસ્તં યાતે દિવાકરે

દીપાનેકશતૈર્યુક્તં ગ્રામં નીત્વા પ્રદક્ષિણમ્।
દેવં ગેહે પ્રવેશ્યાથ પ્રાગ્વત્ કુર્યાન્નિશોત્સવમ્

તદ્રાત્રૌ તીર્થબિંબસ્ય કુર્યાત્ કૌતુકબન્ધનમ્।
આચાર્યો યજમાનેન સાધકૈશ્ચ સમન્વિતઃ

પ્રાસાદં સંપ્રવિશ્યાથ પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ।
દણ્ડવત્પ્રણિપાતેન ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

"તીર્થયાત્રા ત્વયા દેવ! શ્વઃ કર્તવ્યા સુરેશ્વર!।
તત્ર પ્રતિસરારમ્ભં ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ"

ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવસ્ય તીર્થબિંબં સમાનયેત્।
તદલાભે મુનિશ્રેષ્ઠ! નિત્યસ્નપનકૌતુકમ્

અલાભે ત્વસ્ય બિંબસ્ય બલિબિંબં તુ વા દ્વિજ!।
મૂલિબંબસ્ય પુરતઃ સંસ્થાપ્યાવાહ્ય પૂજ્ય ચ

પ્રાસાદાબ્યન્તરે કુર્યાદ્‌વેદિકાં વ્રીહિભિઃ શુભામ્।
હસ્તમાત્રોન્નતાયામવિસ્તારાં પઝસન્નિભામ્

વાસોભિર્વેષ્ટયિત્વા તાં ચતુરશ્રાયતાં તતઃ।
પાલિકાઃ સાંકુરા બાહ્યે સ્થાપયેત્ કકુભષ્ટકે

તદ્બહિર્ઘટિકાસ્તદ્વચ્છરાવાંસ્તદ્વહિસ્તથા।
તદ્‌ર્ધ્વે દેવમારોપ્ય ઘૃતારોપણમાચરેત્

દેવસ્ય પુરતઃ સ્થાપ્ય પાત્રં લોહવિનિર્મિતમ્।
ઘૃતેનાપૂર્ય તત્ પાત્રં પ્રાગ્વત્ સંસ્કૃત્ય દેશિકઃ

ઉભાભ્યાં ચૈવ હસ્તાભ્યાં દૂર્વામાદાય મૂલતઃ।
ઘૃતે નિમજ્ય ચાગ્રાણિ દેવપાદેષુ સેચયેત્

તતસ્તુ કણ્ઠપાર્શ્વે તુ તતો દેવસ્ય ભૂર્ધનિ।
પાણિપ્રક્ષાલનં કુર્યાદન્તરાન્તરયોગતઃ

દૂર્વાભેદસ્તથા પ્રોક્તો ઘૃતારોપણકર્મણિ।
હસ્તવ્યત્યાસમાર્ગેણ ઘૃતારોપણમાચરેત્

પાદે "સુમંગલં ચે" તિ કઠે ભદ્રમિતિ દ્વિજ!।
"સુશોભનં" તુ શિરસિ ક્રમાન્મન્ત્રઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

યદ્વા સર્વસ્ય મન્ત્રસ્ય દ્વાદશાક્ષરસંજ્ઞિતઃ।
અક્ષતસ્યાર્પણં કૃત્વા કુર્યાત્ કૌતુકબન્ધનમ્

ઊર્ણામયેન સૂત્રેણ ક્ષૌમસૂત્રેણ તેન ચ।
પ્રાગ્વિધાનેન તત્પસ્ચાચ્ચામરાદ્યૈશ્ચ વીજયેત્

દર્શયેદ્દર્પણં છત્રમન્યાનિ મંગલાન્યપિ।
નિવેદ્ય પાયસં પશ્ચાદ્‌વિભવાનુગુણં તતઃ

શિરસા શાયયિત્વા તુ દેવેશં શયનોપરિ।
ગુગ્ગુલ્વગરુધૂપૈશ્ચ ધૂપયિત્વા સમન્તતઃ

અનિર્વાણૈઃ પ્રદીપૈસ્તુ રાત્રિશેષં સમાપયેત્।
આચાર્યઃ પ્રાતરુથાય કૃત્વા સ્નાનાદિકં તતઃ

દેવમુત્સવબિંબસ્થં પ્રાગ્વત્પૂજ્ય વિધાનતઃ।
પૂર્વાહ્વે વાથ મધ્યાહ્વે કૃત્વા પૂર્વં રથોત્સવમ્

કારયેત્તીર્થપૂર્વાહ્ને અથ મધ્યાહ્વપૂર્વવત્।
દેવં ગેહે સમાનીય સ્વસ્થાને સન્નિવેશયેત્

દેવોપયુક્તમાલ્યાનિ ચન્દનાદીન્યપિ દ્વિજ!।
પ્રદદ્યાદ્દેશિકેન્દ્રાય સોપિ તૈઃ પરિભૂષિતઃ

કારયેત્તીર્થયાત્રાં ચદેવેશસ્ય વિધાનતઃ।
તીર્થબિંબગતં દેવં શયનાત્ પ્રતિબોધ્ય ચ

પૂજયિત્વાર્ઘ્યગન્ધાદ્યૈરાનીયાસ્થાનમણ્ટપે।
પૂજયિત્વાર્ઘ્યપાદ્યાદ્યૈર્ધૃતારોપં તુ પૂર્વવત્

કૃત્વા પુરોદિતાનાં તુ સ્નપનાનાં ચતુર્થકે।
નવકે સ્નપનં સ્થાષ્ય મદ્યમદ્યમસંજ્ઞિતત્

પુરતઃ સ્થણ્ડિલં કૃત્વોલૂખલં તત્ર વિન્યસેત્।
મુસલાનિ ચતુર્દિક્ષુ વિન્યસ્યોલૂખલોપરિ

મુસરોલૂખલે ગૃહ્ય દૂર્વાકાણ્ડાનિ બન્ધયેત્।
નવવસ્ત્રેણ સંવેષ્ટ્ય તત્ર ચૂર્ણં વિનિક્ષિપેત્

સૌવર્ણરજનીચૂર્ણસંમિશ્રં ગન્ધસંયુતમ્।
ચતુર્ભિર્વૈષ્ણવૈર્વિપ્રૈર્વૈષ્ણવીભિસ્તુ વા દ્વિજ!

કારયેદવઘાતં તુ ગીયમાનેપિ મંગલે।
સ્થાપિતસ્નપનાદ્વિપ્ર! પ્રાગ્ભાગે વા તદુત્તરે ॥ 389 ।
તણ્ડુલૈઃ પીઠિકાં કૃત્વા તત્ર કુંભં નિવેશ્ય ચ।
સસૂત્રં તત્ર નિક્ષિષ્ય ચૂર્ણં વસ્ત્રેણ વેષ્ટ્ય ચ

અથવા પઞ્ચ નવ વા કલશાંશ્ચૂર્ણપૂરિતાન્।
અર્ચયિત્વા તુ મૂલેન તતઃ સંસ્નાપયેદ્વિભુમ્

તૈલેનાભ્યજ્ય દેવેશં સમુદ્વર્ત્ય ચ પૂર્વવત્।
તતઃ સંસ્નાપ્ય વિધિના ઘૃતાદ્યં મંગલાન્તિમમ્

સહસ્રધારયા સ્નાનં કૃત્વા સંશુદ્ધવારિણા।
અધરોત્તરવસ્ત્રાભ્યાં નવાભ્યાં પરિધાપ્ય ચ

સૂક્ષ્માભ્યાં ધૂપિતાભ્યાં ચ તતો દેવં સમર્ચ્ય ચ।
અર્ઘ્યાલભનમાલ્યાદ્યૈર્હેમચૂર્ણાદિપૂરિતમ્

કુમ્ભમાદાય તેનૈવ ચૂર્ણૈઃ સમભિષેચયેત્।
અર્ઘ્યાદ્યૈઃ પૂજયિત્વા તુ બિંબં તુ પરિમૃજ્ય ચ

ભુક્રાવશિષ્ટં તચ્ચૂર્ણં ભક્તાનાં મૂર્ધ્નિ દાપયેત્।
ગંગાસ્નાનફલં ચૂર્ણં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

ક્રીડયા વાપિ તચ્ચૂર્ણં શિરસા ધારયેન્નરઃ।
તસ્ય દેહગતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

તતો દેવં સમભ્યર્ચ્ય પરમાન્નં નિવેદ્ય ચ।
મુદ્ગાન્નં ચાપિ શુદ્ધાન્નં તદન્યત્ર વિધાનતઃ

સર્વં દ્વિજપ્રદાનાન્તં કૃત્વા દેશિકસત્તમઃ।
યાત્રાવસાનાત્ પ્રાગેવ સર્વં ચોક્તં સમાચરેત્

તતસ્તુ રજનીપિણ્ડં પ્રબૂતં કુંકુમાન્વિતમ્।
નિવેદ્ય દેવદેવાય દદ્યાદ્વૈ દેશિકોત્તમઃ

આચાર્યેભ્યઃ સાધકેભ્યસ્તથા ચાન્યેભ્ય એવ ચ।
તત્તત્કર્મ નિયુક્તેબ્યસ્તેઽપિ પિણ્ડેન તેન વૈ

આલબ્ય સર્વગાત્રાણિ તથા સંહૃષ્ટમાનસાઃ।
ઉપતિષ્ટન્તુ દેવેશં પ્રણામૈઃ સપ્રદક્ષિણૈઃ

યાત્રાવાહનમાનીય રથાદ્યેકતમં તુ યત્।
તત્ર દેવં સમારોપ્ય તતોઽન્યસ્મિંસ્તુ યાનકે

આરોપ્ય ચક્રં તાર્ક્ષ્યં વા હનુમન્તં વિભીષણમ્।
છત્રચામરશઙ્ખાદિસર્વસાધનસંયુતમ્

પ્રદક્ષિણં પરિભ્રામ્ય સર્વેષ્વાવરણેષ્વપિ।
તીર્થપાર્શ્વે સમાસાદ્ય બિંબં પીઠે નિવેશ્ય ચ

પ્રભયા પુષ્પયા ચૈવ વિતાનાદ્યૈરલંકૃતે।
પ્રણામં દણ્ડવત્ કૃત્વા પુષ્પાંજલિપુરસ્સરમ્

તતઃ સંસ્થાપ્ય દેવેશં સાધકસ્યૈવ મૂર્ધનિ।
ભૂષિતસ્ય ચ વસ્ત્રાદ્યૈસ્તીર્થમાસાદ્ય તત્ર તુ

નાભિદઘ્ને જલે સ્થિત્વા દેશિકેન્દ્રઃ સમાહિતઃ।
તત્રીર્થે સર્વતીર્થાનિ સમાવાહ્ય દ્વિજોત્તમ!

કૃત્વા પુણ્યાહઘોષં ચ અર્ઘ્યાદ્યૈઃ સંપ્રપૂજ્ય ચ।
મુહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે રવૌ મધ્યન્દિનં ગતે

શંખતૂર્યાદિસંયુક્તં દેવમાદાય દેશિકઃ।
વામહસ્તતલે કુર્યાત્ ક્ષ્મામણ્ડલગતં ત્વિવ

વિધૃયાન્મધ્યભાગે તુ પાણિના દક્ષિણેન તુ।
જપન્ વૈ મૂલમન્ત્રં તુ નિમજ્જેત્ સહ તેન વૈ

તાર્ક્ષ્યાદિમૂર્તિભિઃ સાર્ધમાચાર્યઃ સાધકૈસ્તથા।
સ્વયંવ્યક્તાદિકે સ્થાને મધ્યાહ્ને વાઽપરાહ્નકે

રજન્યાં પૂર્વભાગે વા કુર્યાદવભૃથં વિભોઃ।
મુહૂર્તાતિક્રમપ્રાપ્તદોષસ્તત્ર ન વિદ્યતે

જલદ્રોણ્યાદિકે પાત્રે ગન્ધતોયૈઃ સુપૂરિતે।
મુહૂર્તે મજ્જયેદ્દેવં અર્ગ્યાદ્યૈઃ સંપ્રપૂજ્ય ચ

તત્કાલે યે નરાઃ સ્નાનં કુર્વન્તિ વિમલાશયાઃ।
વિમુક્તકલ્મષાસ્તે વૈ પ્રાપ્નુયુઃ પરમાં ગતિમ્

તતસ્તીરે સમારોપ્ય વિષ્ટરે હેમનિર્મિતે।
શાટકદ્વિતયં દત્વા સ્નાનવસ્ત્રે વિસૃજ્ય ચ

દેશિકઃ સ્વયમાદાય તે વસ્ત્રે મૂર્ઘ્નિ ધારયેત્।
અર્ધ્યાદ્યૈસ્તુ સમભ્યર્ચ્ય અલંકૃત્ય બિશેષતઃ

યાને દેવં સમારોપ્ય પ્રાસાદં પ્રવિશેત્ તતઃ।
સુસ્નાતા ધૌતવસનાસ્તત્કાલે ગણિકાજનાઃ

જલેનાપૂરિતં પાત્રં દૌપપાત્રં ચ દર્પણમ્।
ધારયન્ત્યોઽગ્રતો વિપ્ર! ગચ્છેયુર્મંગલાર્થતઃ

અનુધારાપદેનૈવ પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ તુ।
દ્વિતીયાવરણદ્વારં સમાસાદ્યાથવા દ્વિજ!

પ્રથમાવરણદ્વારમન્તઃ કૃત્વા તુ મણ્ડલમ્।
સુવૃત્તં ગોમયેનૈવ સુધાચૂર્ણૈરલંકૃતમ્

આશાસુ દીપાન્ સંસ્થાપ્ય પાલિકા વિદિશાસુ ચ।
સંપૂર્ણમંભસા કુંભં સ્રગાદ્યૈઃ પરિભૂષિતમ્

આધારસ્યોપરિ સ્થાપ્ય મધ્યે પુષ્પેણ પૂજ્ય ચ।
સકૃત્ પ્રણવજપ્તેન તતો વૈ તજ્જલેન તુ

અર્ચયેદ્દેવદેવેશં પુષ્પાંજલિપુરસ્સરમ્।
પ્રાસાદદ્વારદેશે તુ અર્ઘ્યાદ્યૈઃ સંપ્રપૂજ્ય ચ

દેવં નિવેશ્ય સ્વસ્થાને મૂલબિંબે વિસર્જયેત્।
પશ્ચાદુત્સવબિંબં તુ સ્નાનાદ્યૈસ્તુ વિધાનતઃ

પૂર્વવત્ પૂજયેદ્વિપ્ર! પરિભ્રમણવર્જિતમ્।
દશમેઽહનિ સંપ્રાપ્તે દેશિકેન્દ્રઃ સમાહિતઃ

પ્રાતસ્નાનાદિકં કૃત્વા વસનાદ્યૈર્વિભૂષિતઃ।
દેશિકૈઃ સાધકૈઃ સાર્ધં યજમાનેન ચૈવ હિ

પ્રાસાદં સંપ્રવિશ્યાથ પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ।
દેવેશસ્યાગ્રતઃ સ્થિત્વા વિજ્ઞાપનમથાચરેત્

"ભગવન્! પુણ્ડરીકાક્ષ! શરણાગતવત્સલ!।
ધ્વજાર્થાંકુરમારમ્ય ઉત્સવાવભૃથાન્તિમમ્

યન્મયાનુષ્ટિતં કર્મ તવ સંપ્રીતયે વિભો!।
તથાઽન્યૈર્મદનુજ્ઞાતૈર્દેશિકૈશ્ચાપિ યત્ કૃતમ્

સાધકૈશ્ચ તથાન્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ પરિચારકૈઃ।
તત્તત્સંપૂરણાર્થં ચ ન્યૂનાધિક્યોપશાન્તયે

ત્વામદ્ય વાસરે યષ્ટું ચતુઃસ્થાનસ્થિતં વિભો!।
પ્રવૃત્તામનુજાનીહિ મદનુગ્રહકામ્યયા"

ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવસ્ય તત્રાનુજ્ઞામવાપ્ય ચ।
દેવમુત્સવબિંબસ્થં યાનમારોપ્ય દેશિકઃ

આસ્થાનમણ્ટપં નીત્વા તત્ર વૈ દર્ભવિષ્ટરે।
દેવમારોપ્ય તત્પશ્ચાત્ વેદાધ્યયનતત્પરાન્

ઇતિહાસપુરાણજ્ઞાન્ તથા મંગલગાયકાન્।
નર્તકાંશ્ચ યથાયોગં વિનોદાર્થં જગત્પતેઃ

તત્તત્સ્થાને સમાવેશ્ય તતો દેશિકસત્તમઃ।
તસ્મિન્ વા મણ્ટપે ન્યસ્ય વિસ્તારસ્યાનુરૂપતઃ

યાગગેહોદિતૈઃ સર્વૈર્વિતાનાદ્યૈરલંકૃતે।
તન્મધ્યદેશમાશ્રિત્ય કુર્યાચ્ચક્રાબ્જમણ્ડલમ્

માતુલંગસમાકારૈર્દ્વાદશારૈઃ પરિષ્કૃતમ્।
સપીઠદ્વારમાર્ગાદ્યં પઞ્ચરંગપુરાન્વિતમ્

અથવા ભૂષિતં વિપ્ર! પીઠેન સપુરેણ તુ।
પઞ્ચપુષ્પોજ્વલેનૈવ કેવલેન પુરેણ વા

યથાકાલોદ્ભવૈ રમ્યૈસ્તત્તદ્વર્ણસમન્વિતૈઃ।
સ્વયં ભગવતા પ્રોક્તઃ પૌષ્કરે ત્વસ્ય વિસ્તરઃ

એવં સર્વં સમાપાદ્ય સાધકૈશ્ચક્રપંકજમ્।
સંપ્રાપ્ય સાધકૈઃ સાર્ધં દેશિકો દેવસન્નિધિમ્

વિજ્ઞાપ્ય દેવમાનીય પશ્ચિમે મણ્ડપસ્ય તુ।
ભદ્રાસને તુ સૌવર્ણે મસૂરકવરાન્વિતે

શુભાસ્તરણસંયુક્તે પ્રાઙમુખં વિવનિવેશ્ય ચ।
યાગપૂર્વોક્તમાર્ગેણ કલશે ચક્રપંકજે

ગીતં નૃત્તં ચ વાદ્યં ચ ચતુર્દિગ્વેદઘોષિતમ્।
બિંબે ચ પૂજનં કુર્યાદ્‌દેશિકઃ સુસમાહિતઃ

સવિશેષં યથાવદ્વૈ દ્વિજદાનાવસાનકમ્।
તત્કાલે તુ વિશેષેણ ગુરોઃ સંમાનમાચરેત્

વસનૈશ્ચ દુકૂલાદ્યૈર્દેવસ્ય પ્રાઙ્‌નિવેદિતૈઃ।
વિવિધૈઃ સ્રગ્વરૈશ્ચાપિ સુગન્ધૈશ્ચન્દનાદિકૈઃ

આચાર્યોપિ સમાદાય દુકૂલાદ્યમનુત્તમમ્।
બદ્ધ્વા ચોષ્ણીષવત્ સ્વસ્મિન્ શિરસિ દ્વિજસત્તમ!

માલ્યાદિ ચ યથાયોગં ધારયન્ પ્રણિપત્ય ચ।
મુહુર્મુહુર્દેવદેવં તતો યાગનિકેતનમ્

સંપ્રાપ્ય તત્ર વૈકુણ્ડે હોમં કૃત્વા યથાપુરમ્।
ગત્વા દેવસમીપં તુ કૃત્વા હોમસમર્પણમ્

સંવિભાગં પિતૄણાં ચ યથાવત્ પ્રતિપાદ્ય ચ।
કુમુદાદીંશ્ચ ચક્રં ચ ખગેશં ગણનાયકમ્

ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનાં દાપયિત્વા બલિં ક્રમાત્।
તતશ્ચૈકાયનીં શાખાં ત્રયીં ચાથર્વસંયુતામ્

ઇતિહાસં પુરાણં ચ વૈષ્ણવં સ્તોત્રમદ્ભુતમ્।
ગીતં નૃત્તં ચ વાદ્યં ચ શંખભેર્યાદિકાંસ્તથા

વન્દિમંગલશબ્દાંશ્ચ તથા મંગલગીતકમ્।
શ્રાવયિત્વા યથાયોગં દર્શયિત્વા વિભોસ્તતઃ

કુમ્ભસ્થં મણ્ડલસ્થં ચ દેવં હૃદિ વિસૃજ્ય ચ।
વિષ્વક્સેનં સમભ્યર્ચ્ય પ્રાગ્વન્મણ્ડલમધ્યતઃ

તતો દેવં સમારોપ્ય યાનાદૌ હેમનિર્મિતે।
સર્વમંગલસંયુક્તં સર્વાણ્યાવરણાનિ ચ

પરિબ્રમ્ય ચ બાહ્યાદિ ત્વન્તરાવરણાન્તિકમ્।
પ્રથમાવરણે વાપિ દ્વિતીયાવરણેપિ ચ

મણ્ડપે દેવદેવેશં વિષ્ટરે વિનિવેશયેત્।
તત્કાલે યજમાનસ્તુ અલંકૃત્ય તુ દેશિકમ્

વસ્ત્રસ્રક્‌ચન્દનાદ્યૈશ્ચ સમારોપ્ય ચ યાનકે।
શંખકાહલવાદિત્રભેરીપટહસંયુતમ્

છત્રદીપસમાયુક્તં ગાયકાદિસમન્વિતમ્।
દેશિકં દેવવત્ સ્મૃત્વા સ્વગૃહે સંપ્રવેશયેત્

અથાનુયાગમાચાર્યઃ કુર્યાદ્વન્ધુસમન્વિતઃ।
અસ્તંગતે દિનકરે દેવં સંપૂજ્ય વૈ ક્રમાત્

ગુલખંડાદિસંયુક્તં મુદ્ગાન્નં તુ નિવેદયેત્।
તતસ્તુ ભગવદ્ભક્તાઃ દેશાન્તરનિવાસિનઃ

દેવસ્યોત્સવસેવાર્થં યે નરાઃ પૂર્વમાગતાઃ।
તેષાં સ્વદેશયાનાર્થં દેવાનુજ્ઞાપુરસ્સરમ્

કૃત્વા વિસર્જનં પશ્ચાત્ દેવં યાગનિકેતને।
નીત્વા તત્ર સમાવેશ્ય વિષ્ટરે શુભસંસ્તરે

કુમ્ભપૂર્વં ક્રમેણૈવ ચતુઃ સ્થાનસ્થિતં વિભુમ્।
યથાવિધિ સમભ્યર્ચ્ય પ્રભૂતાન્નસમન્વિતમ્

ઉત્સવાન્તોદિતં કૃત્વા સ્નપનં ચાપિ કલ્પયેત્।
યાત્રાબિંબે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! બિંબે વા સ્નપનાર્થતઃ

એવં ક્રમેણ સંપૂજ્ય પ્રદાપ્ય વિધિના બલિમ્।
કુમ્ભમણ્ડલકુણ્ડસ્થાન્ મન્ત્રેશાન્ મન્ત્રવિત્તમઃ

વિસર્જયેદ્યથાવચ્ચયથોક્તવિધિના તતઃ।
વિષ્વક્સેનં યજેત્ પશ્ચાદ્દેવમન્તઃ પ્રવેશયેત્

અર્ઘ્યગન્ધાદિનાભ્યર્ચ્ય મૂલબિંબે વિસર્જયેત્।
ગ્રામે ચાવાહિતાન્ વિપ્ર! કુમુદાદીન્ ગણાન્વિતાન્

સન્તોષ્ય બલિદાનેન સવિશેષં વિસર્જયેત્।
ધ્વજસ્થાનં સમાસાદ્ય કુમ્ભં સંસ્થાપ્ય પૂર્વવત્

પતત્રીશં સમભ્યર્ચ્ય ધ્વજસ્થં ચ વિશેષતઃ।
મહાહવિર્નિવેદ્યાથ ધ્વજસ્થં વિહગેશ્વરમ્

વિસર્જયિત્વા સ્વહૃદિ કુમ્ભસ્થે વા ખગેશ્વરે।
તતોઽવરોહયેદ્વિપ્ર ધ્વજં પૂર્વક્રમેણ તુ

કુમ્ભસ્થં વિહગેશં તુ સ્વસ્મિન્ હૃદિ વિસર્જયેત્।
યદ્વા ગરુડગેહં તુ ગત્વા કુમ્ભસ્થવારિણા

સંપ્રોક્ષ્ય ગરુડં તત્ર કુમ્ભસ્થં તુ વિસર્જયેત્।
ધ્વજદણ્ડં ધ્વજપટં તદ્યષ્ટિં તત્પ્રપાં તથા

આચાર્યઃ સ્વયમાદદ્યાદ્ યાગોપકરણાન્યપિ।
અન્યથા ચેન્મહાન્ દોષઃ કર્તુર્દેશાધિપસ્ય ચ

નિષ્ફલં સ્યાત્ કૃતં કર્મ વિહગેશોપિ કુપ્યતિ।
યાગકર્મણિ પર્યાપ્તે તદ્રાત્રૌ વાઽપરેહનિ

યજમાનો ગુરું હૈમૈર્ભૂષણૈઃ કટકાદિભિઃ।
વસનૈર્ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ અલંકૃત્યાભિપૂજ્ય ચ

ઉત્તમાં દક્ષિણાં દદ્યાત્ ખર્ણનિષ્કશતાન્વિતામ્।
તતોધિકાં તુ વા દદ્યાત્ વિભવસ્યાનુગુણ્યતઃ

તદર્ધં મદ્યમં વિદ્ધિ તત્પાદં હ્યધમં ભવેત્।
યથાવિત્તાનુરૂપં તુ યથાશ્રદ્ધં તુ વા દદેત્

તદર્ધં ઋત્વિજાં દદ્યાત્ તદર્ધં પરિચારકે।
અન્યાન્ ગાયકપૂર્વાંસ્તુ યથાવિત્તાનુસારતઃ

યાગસ્તુ દક્ષિણાહીનો નિષ્ફલઃ સ્યાન્ન સંશયઃ।
તસ્માદ્વિત્તાનુગુણ્યેન દેયા ચાલ્પાપિ દક્ષિણા

એવં તુ ગદિતઃ સમ્યક્ યાત્રાખ્યોત્સવવિસ્તરઃ।
તત્ર યો યો વિશેષસ્તુ તં તમાકર્ણયાધુના

દેશિકે સાધકે વાપિ એકસ્મિન્નેવ કલ્પિતે।
સ એવ સકલં કર્મ કુર્યાત્‌ પૂર્વોદિતં ક્રમાત્

બહુષ્વેતેષુ ક્લૃપ્તેષુ ત્વેકઃ કુર્યાદ્યથાક્રમમ્।
ધ્વજાંકુરં ધ્વજારોપં ઉત્સવાર્થાંકુરાર્પણમ્

ઉત્સવારમ્ભદિવસાત્ પૂર્વેદ્યુઃ કૌતુકક્રિયામ્।
ઉત્સવારમ્ભદિવસે અધિવાસાર્થમીરિતમ્

ચતુઃ સ્થાનાર્ચનં વિપ્ર! તથા તીર્થાંકુરાર્પણમ્।
તદ્રાત્રાવપિ યાત્રાર્થં ચતુઃ સ્થાનાર્ચનક્રિયામ્

યાત્રાપ્રતિસરાબન્ધં તથા ચાવભૃધક્રિયામ્।
પુષ્પયાગદિને વાપિ ચતુઃ સ્થાનાર્ચનં તથા

કુમ્ભમણ્ડલકુણ્ડસ્થમન્ત્રાણાં ચ વિસર્જનમ્।
ધ્વજાવરોહણં ચૈવ પ્રયત્નાન્નિયતવ્રતઃ

તદન્યે દેશિકાઃ કુર્યુઃ સાધકા વા યથાક્રમમ્।
અન્યાનિ સર્વકર્માણિ યથાયોગં સમાચરેત્

કુમ્ભસ્થસ્યાર્ચનં કેચિત્ કેચિદ્બિં બસ્ય પૂજનમ્।
અગ્નૌ સંતર્પણં કેચિત્ કેચિત્ સ્નપનકૌતુકે

સ્નપનાદ્યર્ચનં કેચિત્ યથાકાલં યથાવિધિ।
યદ્યેકેનૈવ શક્યં સ્યાચ્ચતુઃ સ્થાનાર્ચનં દ્વિજ!

કર્તું ન કર્તૃભેદઃ સ્યાચ્ચતુઃસ્થાનાર્ચનાવિધૌ।
એકસ્મિન્ પૂજને વિપ્ર! વર્તમાનેપિ મધ્યતઃ

કેનચિદ્વ્યાધિના કર્તુરશાક્તિર્યદિ સંભવેત્।
અંગાદંગાન્તરારમ્ભે આસનાદાસનસ્ય હિ

શેષમન્યેન કર્તવ્યં જષ્ત્વા મૂલં સહસ્તકમ્।
અન્યથાસંભવેત્સા ચેત્ કર્તુરન્યસ્તુ પૂજકઃ

ભૂયશ્ચાદિત આરભ્ય પૂજનં તુ સમાચરેત્।
દિનોદિતેન માર્ગેણ કુર્યાચ્ચેદન્યથા દ્વિજ!

કર્તુઃ સ્યાન્માનસી પીડા પૂજનં ચાપિ નિષ્ફલમ્।
યદોત્સવે નિયુક્તં તુ નિત્યસ્નપનકૌતુકમ્

તદેકદૈવ કુર્વીત રાત્રાવહનિ વોત્સવમ્।
યદા મહોત્સવવિધૌ બલિબિંબં પ્રયુજ્યતે

કાલયોરુભયોઃ કુર્યાત્ કર્તુરિચ્છાનુરૂપતઃ।
યાત્રાબિંબે નિયુક્તે તુ કુર્યાત્ કાલદ્બયે સદા

ઉત્સવં મુખયકલ્પે તુ અનુકલ્પે મહામતે।
દિવા વાપિ રજન્યાં વા કુર્યાદ્યાત્રોત્સવં દ્વિજ!

કુમ્ભે વા વિષ્ટરે ચક્રે યદા કુર્યાન્મહોત્સવમ્।
તદાનીં મૂલબિંબે તુ યાત્રા બિંબોદિતાં ક્રિયામ્

સર્વામપિ ક્રમાત્ કૃત્વા પરિભ્રમણવર્જિતમ્।
કુમ્ભે વા વિષ્ટરે વાપિ દર્ભમંજરિજે શુભે

ચક્રે વા દેવમાવાહ્ય અર્ઘ્યાદ્યૈઃ પરિપૂજ્ય ચ।
યાનાદિકે સમારોપ્ય સર્વસાધનસંયુતમ્

ગ્રામાદૌ ભ્રામયેત્ પ્રાગ્વત્ બલિદાનસમન્વિતમ્।
ગ્રામાદિ બલિદાનોક્તકાલે દદ્યાત્ બલિં સદા

કુમુદાદિ ગણેશાનાં પાલિકાવસથેપિ ચ।
ઉત્સવે દેવદેવેશં સદા સર્વત્ર પૂજયેત્

વસ્તુપુષ્પાદિકૈર્ભોગૈઃ યથાભિમતદિઙ્‌મુખઃ।
આસીનો વા સ્થિતો બાપિ સાધકસ્તુ યથારુચિ

એવં તુ ભ્રમણં કુર્યાત્ એકાહાદ્યુત્સવેષ્વપિ।
એકાહે પૂર્વરાત્રે વા યાત્રા બિંબાધિવાસનમ્

તીર્થબિંબાધિવાસં ચ તથા કર્મદિને તતઃ।
પ્રાતર્ગ્રામં પરિભ્રામ્ય યાત્રાબિંબં તુ પૂર્વવત્

તત્પશ્ચાદાચરેત્ પ્રાગ્વત્ તીર્થબિંબાધિવાસનમ્।
અપરસ્મિન્ દિને કુર્યાત્ પુષ્પયાગં ન વા દ્વિજ

ત્રિવાસરેપિ પઞ્ચાહે સપ્તાહે તૂત્સવે દ્વિજ!।
આરંભાહાત્તુ પૂર્વેદ્યુઃ યાત્રા બિંબાધિવાસનમ્

તીર્થાહાત્ પૂર્વરાત્રૌ તુ તીર્થબિંબાદિવાસનમ્।
તીર્થાહાદપરસ્મિન્ વૈ પુષ્પયાગં સમાચરેત્

એકાહાત્ સપ્તરાત્રાન્તમુસવાનાં ચતુષ્ટયે।
પુષ્પાપચયલીલાં ચ મૃગયામપિ નાચરેત્

દશાહાદિષુ સર્વેષુ નવાહોદિતવર્ત્મના।
સર્વં કુર્યાદ્યથાયોગં કર્તુરિચ્છાનુરૂપતઃ

સ્વયં વ્યક્તે વિમાનાદૌ સ્થાને તુ ન સમાચરેત્।
એકાહાત્ સપ્તરાત્રાન્તમુત્સવાનાં ચતુષ્ટયમ્

તથા તત્રાનુકલ્પોક્તમુત્સવં ન સમાચરેત્।
સ્વયં વ્યક્તે જલક્રીડા ભવેન્નાન્યત્ર કલ્પયેત્

એકાહાદ્યાસ્તુ સકલા ઉત્સવા વત્સરીન્તિમાઃ।
બહુબેરવિધાને તુ કર્તવ્યા દ્વિજસત્તમ!

એકત્રિપઞ્ચસપ્તાહનવાહદ્વાદશાહિકાઃ।
એકબેરવિધાને તુ કર્તવ્યા નાન્યથા ભવેત્

ગ્રામે વા નગરે વાપિ પ્રતિલોમાનધિષ્ઠિતે।
અશૂન્યે પત્તને વાપિ રથ્યાસુ સુસમાચરેત્

બલિદાનાદિકં સર્વં અન્યથા ચેદ્ દ્વિજોત્તમ!।
અન્તરાવરણેષ્વેવ વિભોઃ કુર્યાન્મહોત્સવમ્

દેવસ્ય યાત્રાકર્માર્થં પ્રવેશશ્ચ વિનિર્ગમઃ।
ભવેત્તદગ્રદ્વારેણ સર્વેષ્વાવરણેષ્વપિ

પ્રવેશનિર્ગમઔ સ્યાતાં ગ્રામાદ્યભિમુખેન વા।
પ્રધાનૈર્નેતરૈર્દ્વારૈઃ કાર્યૌ વેશવિનિર્ગમૌ

નોપદ્વૌરૈર્ન શૌભૈસ્ચ નોપશોભૈઃ કદાચન।
યદિ કુર્યાત્ પ્રમાદેન તદ્દેશનૃપતેર્ભવેત્

પ્રધાનસ્ય વિપર્યાસઃ સ્વસ્થાનપ્રચ્યુતિસ્તથા।
ગ્રામાદાવપિ વિપ્રેન્દ્ર! પ્રાકારાદિપરિષ્કૃતે

યાત્રા કર્મણિ દેવસ્ય પ્રવેશશ્ચાપિ નિર્ગમઃ।
ઉપદ્વારૈર્ન કર્તવ્યઃ કૃતે યાત્રાદિ નિષ્ફલમ્

ગ્રામસ્યાપિ વિનાશઃ સ્યાત્ તતો દેશાધિપસ્ય ચ।
ચતુર્ષ્વપિ પ્રધાનેષુ વિશેષમવધારય

દેવાગારસ્ય પૂર્વસ્યાં દિશિ ગ્રામાદિકં યદિ।
પ્રત્યક્‌દિક્સંસ્થિતદ્વારા ભવેત્તત્રોદિતદ્વયમ્

ગ્રામાદિકં ભવેત્ પ્રત્યક્ યદા દેવગૃહસ્ય તુ।
પ્રાગ્દ્વારેણ તદા સ્યાતાં પ્રવેશશ્ચ વિનિર્ગભઃ

યદા ગ્રામાદિકં ક્લૃપ્તં પ્રાસાદસ્ય તુ દક્ષિણે।
તદાનીમુત્તરદ્વારા પ્રાગ્દ્વારા વા પુરોદિતા

યદા દેવગૃહસ્યોદક્ ગ્રામાદ્યં પરિકલ્પિતમ્।
તદાનીં દક્ષિણદ્વારા પ્રત્યગ્દ્વારેણ વા ભવેત્

પ્રવેશાદ્યં દ્વયં યદ્વા દક્ષિણોત્તરદિક્સ્થિતે।
ગ્રામાદાવપિ વિપ્રેન્દ્ર! પ્રાક્‌પ્રત્યક્દ્વારદેશતઃ

પ્રવેશનિર્ગમૌ મુખ્યકલ્પે તુ વિહિતૌ દ્વિજ!।
અનુકલ્પે તદન્યાભ્યાં દ્વારાભ્યાં પરિકીર્તિતૌ

દેવાગારાંગભૂતે તુ તસ્માદ્‌દૂરેણ સંસ્થિતે।
ગ્રામાદૌ દેબદેવસ્ય યાત્રાયાં વેશનિર્ગમૌ

કથિતૌ, સન્નિકૃષ્ટેથ વિધાનમવધારય।
પ્રાસાદપૂર્વદિક્‌સંસ્થે ગ્રામે પ્રાગગ્રવીધિષુ

મધ્યવીથ્યગ્રદેશેન પશ્ચિમશ્થેન વૈ વિભોઃ।
પ્રવેશનિર્ગમૌ સ્યાતાં એતત્પશ્ચિમસંસ્થિતે

મધ્યવીથ્યગ્રદેશેન પૂર્વદિકસંસ્થિતેન ચ।
દક્ષિણોત્તરસંસ્થે તુ યથાયોગં સમાચરેત્

ગ્રામાદ્યં ન કૃતં યત્ર કૃતા રથ્યાવૃતિસ્તદા।
રથ્યાવરણદેવાનાં બલિં દત્વા તુ પૂર્વતઃ

પશ્ચાદ્‌ગ્રામોક્તદેવાનાં તત્રૈવ ચ બલિં દદેત્।
સર્વેષાં ચ ક્રમાદેવં દેવયાત્રાં દ્વિરાચરેત્

ગ્રામમધ્યોદિતં કુર્યાન્મુખ્યદ્વારાર્થદેશતઃ।
રથ્યાવૃતિસ્તુ ન કૃતા યદા ગ્રામઃ કૃતસ્તદા

યથ્યાવૃત્યુક્તદેવાનાં ન તત્ર પ્રદદેદ્બલિમ્।
તદર્થી દેવયાત્રાપિ ન કર્તવ્યા મહામતે!

યદા તુ વીથ્યાવરણં ગ્રામશ્ચાપિ ન કલ્પિતઃ।
તદા ગ્રામોક્તદેવાનાં બહિરાવરણે બલિમ્

તદુક્તદેવબલ્યન્તે પ્રદદ્યાત્તુ દિને દિને।
ગ્રામોક્ત દેવયાત્રાં ચ તથા તત્ર સમાચરેત્

ગ્રામમધ્યે તુ યત્ કર્મ વિહિતં તત્ સમાચરેત્।
બલિષીઠે તદા સર્વં યથોક્તવિધિના દ્વિજ!

?
બાહ્યાવૃત્યાદૌ ન તદા કુર્યાત્તત્ પ્રથમાવૃતૌ।
તદભાવે તુ તત્ સર્વં પ્રાસાદદ્વારપૂર્વતઃ

યદા ગ્રામાદિકે ક્લૃપ્તા દેવયાત્રોત્સવક્રિયા।
રાષ્ટ્રક્ષોભાદિવિઘ્નેન યદિ કર્તું ન શક્યતે

એવમેવ તદાપિ સ્યાત્ દેવયાત્રોત્સવક્રમઃ।
બલિદાનોદિતે કાલે બલિદાનં સમાચરેત્

કુમુદાદિગણેશાનાં પ્રથમાવરણેપિ ચ।
પાલિકાવસથે ચાપિ મણ્ડપે યાગનિર્મિતે

ગ્રામાદિકેપિ વિપ્રેન્દ્ર નિત્યં સ્થાનચતુષ્ટયે।
યદિ રથ્યાવૃતિઃ ક્લૃપ્તા તત્રાપિ ચ બલિં દદેત્

ગ્રામાદ્યે સગણાનાં તુ બલિં દદ્યાદ્દિને દિને।
અન્યસ્થાનચતુષ્કે તુ કેવલાનાં બલિં દદેત્

ગ્રામાદ્યં પાલિકાવાસં વિનાન્યત્ર સમાચરેત્।
દેવપ્રાગાદિયોગેન બલિં સ્થાનત્રયેપિ ચ

ગ્રામાદૌ નોત્સવં કુર્યાદ્યોજનાત્ પરતઃ સ્થિતે।
નદ્યાદિવ્યવધાનેપિ ક્લૃપ્તે વા યોજનાવધેઃ

ગ્રામાદૌ ઉત્સવં કુર્યાત્ સ્વતન્ત્રે વાંગ એવ વા।
દેવતાન્તરયાત્રાર્થં નિર્મિંતે નગરાદિકે

ન કુર્યાદ્દેવદેવસ્ય વિભોર્યાત્રોત્સવક્રિયામ્।
વિભોર્યાત્રોત્સવાર્થં તુ કલ્પિતે નગરાદિકે

દેબતાન્તરયાત્રાં તુ ન કદાચિત્ સમાચરેત્।
ગ્રામાદ્યંગતયા ક્લૃપ્તે પ્રાસાદે તુ મહમતે

તદંગિનં તુ ગ્રામાદ્યં વિનાન્યત્ર બલિક્રિયામ્।
ન કલ્પયેદ્દેવયાત્રાં તથૈવ ન સમાચરેત્

દેવતાન્તરકલ્યાણે વર્તમાને કદાચન।
દેવતાન્તરયાત્રાર્થં તોરણાનિ કૃતાન્યપિ

દેવદેવસ્ય યાગાર્થં ન સ્બીકુર્યાત્ કદાચન।
એકસ્મિન્નુત્સવેનૈવ દદ્યાદ્ ગ્રામદ્વયે બલિમ્

ન કુર્યાદ્દેવયાત્રાં ચ કૃતા ચેન્નિપ્ફલા ભવેત્।
તથા ધ્વજદ્વયં ન સ્યાત્ ભેદછિદ્રાદિદૂષિતે

પટસ્થે વિહગેન્દ્રે તુ કુર્યાત્ સન્ધાનમેવ તુ।
તચ્ચેદશક્યં તત્ત્યકત્વા કૃત્વાન્યં પ્રાગ્વદાચરેત્

અન્યથા તત્પરિત્યાગે દોષઃ સ્યાદ્રાજરાષ્ટ્રયોઃ।
એવં તુ દેવદેવસ્ય ઉત્સવં કલ્પયેત્તુ યઃ

ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્‌વા ચિરં ભોગાન્ યથેપ્સિતાન્।
દેહસન્યાસકાલે તુ પ્રાપ્નોતિ ભગવત્પદમ્

યાત્રાયાં વર્તમાનાયાં અનુગચ્છન્તિ યે વિભુમ્।
પદે પદે ક્રતુફલં લભન્તે તે નરોત્તમાઃ

યે તોષયન્તિ તે કાલે દેવદેવં જગત્પતિમ્।
વિવિધૈરૂપચારૈસ્તુ છત્રચામરપૂર્વકૈઃ

ઐહિકામુપ્મિકાન્ ભોગાન્ પ્રાપ્નોત્યભિભતાન્ સદા।
ઇતિ સમ્યઙ્‌મુનિશ્રેષ્ઠ! કીર્તિતો વત્સરોત્સવઃ

એવં નૈમિત્તિકં ચાન્યં કુર્યાદેકાહમુત્સવમ્।
ધ્વજારોહાદિપૂર્વોક્તયાત્રાંગપરિવર્જિતમ્

વિભવાનુગુણં વિપ્ર! વિશેષસ્નપનાન્વિતમ્।
મહતા હવિષા યુક્તં યથાશ્રદ્ધાનુરૂપતઃ

તસ્મિન્ પ્રદાનનક્ષત્રે પત્રપુષ્પફલાન્વિતે।
પઞ્ચવિંશતિકુમ્ભાંસ્તુ સ્થાપયિત્વાભિષેચયેત્

ચૈત્રે માસિ પુનર્વસ્વોઃ વસન્તોત્સવમાચરેત્।
તસ્મિંસ્તુ શુક્લદ્વાદશ્યાં કુર્યાદ્દમનકોત્સવમ્

પવિત્રારોહવત્ કુર્યાત્ ચતુસ્થાનાર્ચનાદિકમ્।
ભૂષણાન્યુત્તમાદીનિ કુર્યાદ્દમનકૈસ્તથા

તત્તુ સંખ્યાવિરહિતં યથાશોભાનુરૂપતઃ।
પઞ્ચવિંશતિકુમ્ભાંસ્તુ સ્થાપયિત્વાભિષેચયેત્

એકો હ વૈ નારાયણ ઇતિ પ્રાવ્કલશેન તુ।
તસ્ય ધ્યાનાન્તસ્થસ્યેતિ દ્વિતીયકલશેન તુ

અથ પુનરેવ નારાયણ ઇતિ તૃતીયકલશેન તુ।
અથ પુનરેવ નારાયણ ઇતિ ચતુર્થતઃ

સહસ્રશીર્ષા પુરુષ ઇતિ પઞ્ચમકુમ્ભતઃ।
પતિં વિશ્વસ્યાત્મેશ્વરમિતિ વૈ ષષ્ઠકુમ્ભતઃ । 570 ॥
નારાયણ પરં બ્રહ્ન ઇતિ વૈ સપ્તમેન તુ।
યચ્ચ કિંચિજ્જગત્યસ્મિન્ ઇતિ હ્યષ્ટમકુમ્ભતઃ

અનન્તમવ્યયં કવિમિતિ નવમેનાભિષેચયેત્।
અતો નિષ્ટ્યા વિતસ્ત્યાં તુ ઇતિ સ્યાદ્દશમેન વૈ

સન્તતં સિરાભિસ્તુ લમિત્યેકાદશેન તુ।
તસ્ય મદ્યે મહાનગ્નિરિતિ દ્વાદશમેન વૈ

સન્તાપયતિ સ્વં દેહમિતિ ત્રયોદશમેન વૈ।
નીલતોયદમદ્યસ્થા ઇતિ ચતુર્દશમેન વૈ

તસ્યાશ્શિખાયા મધ્યે ઇતિ પઞ્ચદશમેન વૈ।
સર્વસ્ય વશિનં દેવં ઇતિ ષોડશમેન તુ

બહિરાવરણસ્થૈસ્તુ કલશૈરભિયેચયેત્।
બહિરાવરણે નાસ્તિ ઇતિ પ્રાક્‌સંસ્થિતેન તુ

યન્નાબિપઝાદભવદિતિ વહ્નિગતેન તુ।
ધૃતોર્ધ્વપુમ્ડ્રં પરમેતિ યામ્યદિકસંસ્થિતેન તુ

દક્ષિણે તુ ભુજે વિપ્રઃ ઇતિ યાતુગતેન વૈ।
વિષ્ણુનાક્તમશ્રન્તીતિ વારુણીદિક્સ્થિતેન તુ

પુંપ્રધાનેશ્વરો વિષ્ણુરિતિ વાયુગતેન વૈ।
ય ઇમાં મહોપનિષદમિતિ સોમગતેન તુ

ઓમિતે પ્રથમં નામ ઇતીશાનગતેન તુ।
પુરુષોહં વૈ વાસુદેવ ઇતિ મધ્યગતેન તુ

યદ્વા પુરુષસૂક્તીયૈર્મન્ત્રૈઃ ષોડશભિઃ ક્રમાત્।
બહિરાવરણસ્થૈસ્તુ કલશૈરમિષિચ્ય ચ

પૂર્વોક્તૈર્બ્રહ્નસૂક્તસ્થૈર્મન્ત્રૈર્દ્વિદ્વિકસંખ્યયા।
અન્તરાવરણસ્થૈસ્તુ સંસ્નાપ્ય કલશૈઃ ક્રમાત્

અવશિષ્ટૈસ્ત્રિભિશ્ચાન્તે મધ્યકુંભેન સેચયેત્।
રજનીચૂર્ણસંપૂર્ણાન્ સંસ્થાપ્ય નવકુમ્ભકાન્

અર્ઘ્યાદ્યૈરર્ચયિત્વા તુ ચક્રરશ્મિસમપ્રભાન્।
રજનીચૂર્ણનિચયાન્ ધ્યાત્વા તૈરમિષેચયેત્

સર્વવિઘ્નનિરાસાર્થં સર્વસંપૂરણાય ચ।
દક્ષિણે તુ ભુજે વિપ્ર! ઇતિ પ્રાક્‌સંસ્થિતેન ચ

નિચિકિદ્વા સુષણમિતિ વહ્નિગતેન તુ।
પ્રતે વિષ્ણો અબ્જ ચક્રે ઇતિ યામ્યગતેન તુ

એભિર્વયમુરુક્રમસ્યેતિ યાતુગતેન તુ।
ધૃતોર્ધ્વપુણ્ડ્રઃ કૃતચક્રેતિ પશ્ચિમાશાગતેન તુ

પવિત્રમિત્યગ્નિરિતિ વાયુગતેન તુ।
ચરણં પવિત્રં વિતતમિતિ સોમગતેન તુ

લોકસ્ય દ્વારમર્ચિમદિતિ રુદ્રગતેન તુ।
મન્ત્રૈરેતૈસ્તુ ચાષ્ટાભિઃ અન્યૈઃ સૌદર્શનૈસ્તથા

સંસ્નાપ્ય મધ્યકુમ્ભેન શુદ્ધોદૈરભિષિચ્ય ચ।
મહોપનિષદન્તસ્થૈઃ બ્રહ્નસૂક્તૈઃ પુરોદિતૈઃ

મન્ત્રૈશ્ચતુર્ભિઃ પુંસૂક્તૈઃ મન્ત્રૈઃ ષોડશભિસ્તથા।
વાસુદેવદ્વિષટ્‌કાર્ણબ્રાહ્નણદ્વિતયેન તુ

ઓંકારાદિપવિત્રાન્તૈઃ ચતુભિર્વ્યાપકૈસ્તથા।
સહસ્રધારયા દેવં સ્નાપયેદ્વિધિપૂર્વકમ્

યદ્વા દ્વિષટ્‌કમન્ત્રેણ સર્વં સ્નપનમાચરેત્।
તતોઽન્યૈઃ સકલૈર્ભોગૈઃ પ્રાગ્વદિષ્ટ્વા ક્રમેણ તુ

સર્વૈઃ પુરોદિતૈર્મન્ત્રૈઃ દ્વિષટ્‌કાર્ણેન વા દ્વિજ!।
હોમં કૃત્વા વિશેષેણ સમિદ્ભિસ્ત્રિમધુપ્લુતૈઃ

તતો દમનકારોપમાચરેત્તુ યથાવિધિ।
અત્રાનુક્તં તુ સકલં પવિત્રારોહવદ્ભેત્

માઘમાસે પુનર્વસ્વોશ્ચૈત્રે વા દ્વિતયેપિ વા।
વૈશાખે શ્રવણે ઋક્ષે રોહિણ્યાં શ્રવણે તથા

આર્દ્રાયાં માર્ગશીર્ષાખ્યે આષાઢે હસ્તતારકે।
કાર્તિકે માસિ રોહિણ્યામન્યેષ્વેવંવિધેષ્વપિ

અવતારદિનેષ્વેવં કુર્યાદેકાહમુત્સવમ્।
ગ્રામે વા નગરાદ્યે વા સર્વેષ્વાવરણેષુ વા

શુભલીલાસમાયુક્તમાચરેત્તુ પરિભ્રમમ્।
પક્ષે પક્ષે ચ દ્વાદશ્યાં માસિ માસિ તથૈવ ચ

અમાવાસ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં શ્રવણે ચોત્તરે દિને।
અન્યેષ્વપિ પ્રશસ્તેષુ વિભવેચ્છાનુરૂપતઃ

યજમાનાદિજન્મર્ક્ષે ચૈત્રાદિ વિષુવદ્વયે।
અયનદ્વિતયે ચાપિ સૂક્ષ્મસ્થૂલે વિશેષતઃ

તથા ચાગ્રયણાખ્યં તુ વત્સરે વત્સરે દ્વયમ્।
આષાઢે પૂર્વફલ્ગુન્યાં પુષ્યે ચૈવ વિશેષતઃ

માઘમાસે તુ પઞ્ચમ્યાં સપ્તમ્યામથવા દ્વિજ!।
વિશેષયજનં કુર્યાદ્વિભવેચ્છાનુરૂપતઃ

એકાદશ્યાં માર્ગશીર્ષે પૂર્વપક્ષે વિશેષતઃ।
કુર્યાદ્વિશેષયજનં ત્ત સંશ્રાવયેદ્વિભુમ્

સદાગમાદિકાન્ સર્વાન્ વેદાન્ વૈ વેદઘોષણમ્।
ઇતિહાસપુરાણં ચ તથા દૈવં ચ માનુષમ્

વેદેપવૃહ્નણં ત્વન્યત્ સંસ્કૃતં પ્રાકૃતં તુ વા।
ભાષાન્તરગતં વાપિ યથાશ્રદ્ધાનુરૂપતઃ

એવં વિશેષયજનં દ્વાદશ્યાં તુ સમાચરેત્।
પાયસાન્નં ગુલાન્નં વા પ્રભૂતં વિનિવેદયેત્

સમાપ્તે ભગવદ્વ્યાગે પારણં તુ સમાચરેત્।
એતત્તિથિદ્વયયુતમુત્તમં વ્રતમીરિતમ્

અતઃ પરં સ્યાદ્વિસ્તારો વિભવેચ્છાનુરૂપતઃ।
તદાદિપૌર્ણમાસ્યાન્તં પઞ્ચમ્યન્તં તુ વા દ્વિજ

દશમ્યમાવાસ્યાન્તં વા પઞ્ચમી દશમી તુ વા।
એવં ત્રિંશદ્દિનાન્તં તુ વિભવાનુગુણં ભવેત્

વૈશાખે ચ વિશાખર્ક્ષે વિશેષયજનં ભવેત્।
સહકારફલૈઃ પવ્કૈઃ ગુલક્ષીરાદિપાચિતૈઃ

કાર્તિકે માસિ કાર્તિક્યાં વિશેષાર્ચનમાચરેત્।
ઘૃતતૈલમહાદીપૈઃ પ્રભૂતૈર્દર્શયેત્ પ્રબુમ્

શુભૈરન્યૈર્લાજપૂર્વૈઃ શુભૈર્ભક્ષ્યાદિભિઃ સહ।
ફલપુપ્પાદિકૈઃ પૂતૈઃ તત્તત્કાલે સમર્ચયેત્

પૌષે માસિ ચ પુષ્યે તુ વિશેષસ્નપનાન્વિતમ્।
કાર્તિકે માસિ વિપ્રેન્દ્ર! શુક્લૈકાદશિકા તુ યા

તસ્યામુપોષ્ય રાત્ર્યાં તુ જાગરેણ જગત્પતિમ્।
તત્કાલોચિતરાગોત્થૈઃ તોષયિત્વા તુ ગીતકૈઃ

બ્રાહ્ને મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે વિશેષેણ યજેદ્વિભુમ્।
સંશ્રાવયેદ્ગીતકાનિ સ્તોત્રાણિ વિવિધાઃ કથા

હોમાવસાનં સર્વં તુ સવિશેષં સમાચરેત્।
તત્કાલે યે ચ ગાયન્તિ તચ્ચ શ્રૃણ્વન્તિ યે જનાઃ

તેષાં પુણ્યફલાવાપ્તિં કઃ શક્નોત્યભિવર્ણિતુમ્।
આચાર્યાઃ સાધકા વાપિ કુર્વીરન્નેવમુત્સવમ્

આચાર્યાસ્તેષુ સોષ્ણીષા ભવેયુસ્સોત્તરીયકાઃ।
અકંચુકાઃ સદા વિપ્ર! સાધકાઃ સ્યુઃ સકઞ્ચુકાઃ

સકઞ્ચુકા યદ્યાચાર્યાસ્તત્પૂજા નિષ્ફલા ભવેત્।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેશ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્ડે મહોત્સવાદિવિધિર્નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ॥
****************