પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 4.9

નિયક્તોઽહં પ્રજાસ્સ્રષ્ટુ ત્વયા કૈટભસૂદન ।
મુહ્યામિ ચ પ્રજાસ્સ્રષ્ટું કથં કર્તવ્ય મિત્યહમ્

દેવરાજ્યાત્પરિભ્રષ્ટો દેવેન્દ્રો બ્રહ્મહત્યયા ।
માં સમારાધ્ય વિધિના પ્રાપ્તવાનાત્મનઃપદમ્

એવમન્યે ચ રાજાનો મમારાધનમુત્તમમ્ ।
કૃત્વા નિર્ધૂય પાપાનિ પાતકાનિ મહાન્ત્યપિ

પ્રાપુર્લોકાન્ સુદુષ્પ્રા પાનિષ્ટાનત્યયવર્જિતાન્ ।
એકોત્તરેણ કલશૈસ્સહ સ્રેણાભિ ષેચનમ્

પવિત્રવસ્તુસહિતૈઃ પવિત્રજલપૂરિતૈઃ ।
આરાધનં મમ બ્રહ્મન્ પ્રીણનં પરમં મતમ્

પાપાપનોદનૈકાન્તં સર્વાભ્યુદયસાધનમ્ ।
પ્રજાનામપિ રાષ્ટ્રસ્ય રાજ્ઞશ્ચાયુર્વિવર્ધનમ્

અનુષ્ઠિતં પુત્રકામૈસ્તથા વિજયકાઙ્ક્ષિભિઃ ।
દુર્ભિક્ષદુર્નિમિત્તાદિ ઘોરાણાં શમનં પરમ્

સર્વસંપત્કરં સર્વ પુરુષાર્ધૈકસાધનમ્ ।
આરાધનેન તેન ત્વં મામારાધ્ય યથાવિધિ

નિર્મુક્તમોહો નિષ્પાપઃ પ્રજાસ્સ્રષ્ટુમપીશિષે ।
સહસ્રકલશસ્નાનવિધિઃકીદૃક્કથં ભવેત્

પવિત્રાણિ ચ વસ્તૂનિ કાનિ કો વા વિધેઃક્રમઃ ।
સ્થાપનં કલશાનાં ચ કો વા સ્થાપક ઇષ્યતે

દ્વાત્રિંશદ્ધસ્ત વિસ્તારં દ્વિગુણેનાયતં શુભમ્ ।
કલશાસ્પદભૂ ભાગવૈપુલ્યાનુગુણં મહત્

મણ્ટપં કલ્પયિત્વાન્યદ્દ્વારાણિ ચ યથાવિધિ ।
કલશસ્થાપનાભૂમિં પઞ્ચવિંશતિધા સમમ્

વિભજ્ય સૂત્રમાર્ગેણ મધ્યમે બ્રહ્મણઃપદે ।
એકાશીતિઘટા સ્થ્સાપ્યાદિવ્યે તુ તદનન્તરે

ભાગે પ્રત્યેકમાશાસુ પૂર્વાદિચતસૃષ્વપિ ।
એકાશીતિઘટાઃ સ્થાપ્યાઃ કોણેઽપિ ચ ચતુષ્ટયે

સ્થાપ્યાશ્ચૈ કોનપઞ્ચાશત્પ્રત્યેકં માનુષે પુનઃ ।
ભાગે ષોડશ દિક્ષુ સ્યાત્પ્રત્યેકં પઞ્ચવિંશતિઃ

વિધિકાશ્ચ યથાયોગં કલ્પનીયાઃ પદે પદે ।
બ્રાહ્મે ભાગે તુ નવકે મધ્યમે ચ મહાઘટે

સર્વલોહાનિ રત્નાનિ સર્વાણિ ચ ફલાનિચ ।
સર્વૈષધીંશ્ચ સર્વાંશ્ચ ગન્ધપૂર્ણાંશ્ચ નિક્ષિપેત્

શ્રીવત્સાદ્યાઃ પ્રતિકૃતીઃ કૃત્વા નિષ્કપ્રમાણિકાઃ ।
સ્વર્ણં તામ્રં ચ રજયં કેવલં ચૈવ નિક્ષિપેત્

શ્રીવત્સં વનમાલાં ચ શઙ્ખં ચક્રં ગદાં તથા ।
પદ્મં શાર્ઙ્ગં તથા ખડ્ગ મષ્ટૌ ચિહ્નાનિ શાર્ઙ્ગિણઃ

વાસોભ્યાં વેષ્ટિતે કુમ્ભે વાસુદેવં સમર્ચયેત્ ।
બ્રાહ્મ એવ ચ ભૂભાગે પરિતો નવકાષ્ટકે

પ્રાચીન કુમ્ભનવકે મધ્યમે કલશે ક્ષિપેત્ ।
નૂર્યાકાન્તં પદ્મરાગં પુરુષસ્તસ્ય દેવતા

નવકાનાં તથાન્યેષાં ક્રમાદ્દ્રવ્યં ચ દેવતાઃ ।
કુમ્ભસ્ય વક્ષ્યતે બ્રહ્મન્ મધ્યમસ્ય પૃથક્ પૃથક્

વૈડૂર્ય મિન્દ્રકાન્તં ચ દ્વયં દ્રવ્યં તુ દેવતા ।
વાસુદેવશ્ચેન્દ્ર નીલોઽપ્યયસ્કાન્તશ્ચ તદ્દ્વયમ્

દેવતા સત્યમૂર્તિસ્સ્યાત્પ્રવાલો વસ્તુ ગારુડમ્ ।
સઙ્કર્ષણો દેવતા સ્યાત્પુષ્યકં સ્ફટિકદ્વયમ્

દ્રવ્યં દેવોઽચ્યુતઃ પદ્મરાગઃ કનકમેવ ચ ।
પ્રદ્યુમ્નો દેવતા તસ્ય વજ્રં રજતમેવ ચ

અનન્તો દેવતા તસ્ય તામ્રં મુક્તા ચ વસ્તુનિ ।
દેવતા ચાનિરુદ્ધસ્સ્યા ત્સર્વકુમ્ભેષુ મૌક્તિકમ્

દિવ્યે ભાગે દિશિ પ્રાચ્યામેકાશીતિઘટાસ્પદે ।
નવકે મધ્યમે મધ્યકલશે કદલીફલમ્

પનસામ્રં માતુલઙ્ગં હવ્યજમ્બાકકેસરાઃ ।
બદરાણિ ચ તત્વાત્મા દેવતા તસ્ય કથ્યતે

દેવતાઽદ્રવ્યમન્યત્ર નવકેષ્વષ્ટસૂચ્યતે ।
ક્રમાન્મધ્યે ઘટે દ્રવ્યં માતુલઙ્ગં સદાડિમમ્

પૃથિવી દેવતા તસ્ય જમ્બા નારઙ્ગમેવ ચ ।
દેવતાઽપામદિષ્ઠાત્રી તક્કોલૈલા ફલદ્વયમ્

તેજસ્વી પુરુષો દેવઃ ક્ષીરિકામલકદ્વયમ્ ।
દ્રવ્યં દેવો જગત્પ્રાણો દ્રાક્ષા ખર્જૂરજં ફલમ્

દ્રવ્યં વિષ્ણુપદં દેવચૂતં પારા ચ દાડિમમ્ ।
દેવો મનઃફલં ક્ષુદ્રપનસં વસ્તુ દેવતા

અહઙ્કારઃફલં બિલ્વકદલ્યોર્વસ્તુ દેવતા ।
બુદ્દિસ્સર્વેષુ કુમ્ભેષુ બદરાણિ ચ નિક્ષિપેત્

અષ્ટાક્ષરેણ મન્ત્રેણ પઞ્ચોપનિષદા પુનઃ ।
કુમ્ભાનામપિ સર્વેષા મભિમન્ત્રણમિષ્યતે

ઉશીરં કુઙ્કુમં કુષ્ઠં માંસી મલયજં મુરમ્ ।
હ્રીબેરમગુરું પિષ્ટ્વા કુમ્બે તત્ર વિનિક્ષિપેત્

ત્રૈલોક્યમોહનં દેવ મર્ચયેન્મન્ત્રવિત્તમઃ ।
નવકેષુ તથા ન્યેષુ પ્રાચ્યાદિષુ યથાક્રમમ્

જલતો વીરણીમૂલં બભ્રુર્દેવસ્સ ભાજ્યતે ।
કર્પૂરકાશ્મીરમુભૌ દ્રવ્યં શૌરિશ્ચ દેવતા

ચમ્પકં મુકુલં માંસી દાસાર્હશ્ચાધિદેવતા ।
ચન્દનં ચન્દનં રક્ત મન્નાધિપતિરચ્યુતઃ

નુરપર્ણી રજો મૌરં કર્દમો વસ્તુ દેવતા ।
વૈકુણ્ઠો ગિરિજં મૂલં પ્રિયઙ્ગ્વાશ્ચ રજઃકણાઃ

પુરુષોત્તમદૈવત્યં કુષ્ઠે દ્વે દ્રવ્યમુચ્યતે ।
મુકુન્દઃકૃષ્ણધવલો વક્રરૂપી વૃષાકપિઃ

તમાલપત્રં સર્વેષુ નિક્ષિપેત્પુરુષાત્મના ।
પવમાનાદિભિર્મન્ત્રેર્મન્ત્રેયેત્તાન્ સકૃત્સકૃત્

ત્રત્યેકં ગન્ધ વસ્તૂનિ ફલન્યષ્ટૈ યથોદિતમ્ ।
એકાશીતિ ઘટગ્રામે વારુણે બ્રહ્મણઃ પદે

ઘટે વાપીસરિત્કૂપ હ્રદવૃષ્ટિ હિમાપગાઃ ।
પત્યુઃ પાથાંસિ ચાહૃત્ય તટાકસ્ય ચ નિક્ષિપેત્

નવકાનામથાન્યેષા મષ્ટાનાં મધ્યમે ઘટે ।
પૂર્વોક્તાન્યેવ વાપ્યાદિ નીરાણિ ક્રમશઃક્ષિપેત્

મધ્યમાર્ન દ્રવ્યકલશાન્ સર્વાનેવ પ્રપૂરયેત્ ।
નલિનીનિર્ઝરામ્ભોભિઃ મત્સ્યકૂર્માવપિ દ્વયમ્

નિષ્કદ્વયપરિચ્છિન્ન કાઞ્ચનેન વિનિર્મિતમ્ ।
કલશેષ્વેવ નવસુ મધ્યમેષુ વિનિક્ષિપેત્

મત્સ્યાદિ રૂપિણં દેવં વર્જયિત્વાચ ભાર્ગવમ્ ।
યથોક્તકુમ્ભનવકે ક્રમેણૈવ સભાજયેત્

એકાશીતિ પદે સૌમ્યે મદ્યે નવકમધ્યમે ।
યમગોધૂમકવ્રીહિ શાલિમુદ્ગપ્રિયઙ્ગુકાન્

માષશ્યામાકનીવારાન્ ક્ષિપેત્તત્ર ચ પૂજયેત્ ।
દેવેશં ગરુડારૂઢં પદ્મનાભં યથાવિધિ

ધાન્યાનિ તાનિ ચૈકૈક મન્યેષ્વષ્ટસુ નિક્ષિપેત્ ।
ઘટેષુ મધ્યભૂતેષુ ક્રમાત્સર્વત્ર શાલયઃ

પૂજયેદ્વનમાલાં ચ શઙ્ખં ચક્રં ચ કૌસ્તુભમ્ ।
પદ્મં શાર્ઙ્ગં ગદાં ખડ્ગં ક્રમાદુક્તં ઘટાષ્ટકે

પઙ્છા શત્સુટેષ્વગ્નેરેકોનેષુ તથા દિશિ ।
મધ્યમં કુમ્ભનવકમાઘારેણ પ્રપૂરયેત્

ષટ્સ્વેન્દ્રેષુ ચ ગોમૂત્રં ક્ષીરં યામ્યેષુ પુરુણે ।
દધિ ષટ્સુ તથા સૌમ્યે ગોમયં ષટ્સુ નિક્ષિપેત્

ચતુર્ષુ કુમ્ભેષ્વાગ્નેયે કોણે વાપ્યુષ્ણમુચ્યતે ।
નૈરુતે પઞ્ચગવ્યાનિ પઞ્ચામૃતમથાનિલે

ઐશાને સક્તુભિસ્તેષુ નારાયણસભાજનમ્ ।
નૈરૃત્તૌકોનપઞ્ચાશદ્ઘટેષુ બ્રહ્મણઃપદે

તૈલેન નવકં પૂર્ય ગન્ધાદ્ભિષ્ષટ્પુરસ્થ્સિતાઃ ।
ઘટસારદ્રવૈર્યામ્યે લાજૈઃકુમ્ભેષુ વારુણે

સૌમ્યે ભિમન્ત્રિતામ્ભોભિઃ કોણેષુ ગુળવારિભિઃ ।
યજેત તેષુ કુમ્ભેષુ વાસુદેવં જગદ્ગુરમ્

મારુદૈકોનપંચાઞ્ચાશદ્ઘટેષુ નવકં પુનઃ ।
પૂર્ય સર્ષપતૈલેન પ્રાચ્યાં ષટ્પાદ્યપારિભિઃ

યામ્યેષડર્ઘ્યૈષ્ષટ્કુમ્ભાઃ પ્રતીચ્યાચમનામ્બુભિઃ ।
ષટ્સૈમ્યે મઙ્ગલામ્બોભિઃ પૂરયેત્કમલાસન

કોણેષ્વિક્ષુરસ્તેસ્તત્ર સમારાધ્યોઽનિરુદ્ધકઃ ।
એશાનૈકોનપંચાશદ્ઘટેષુ બ્રહ્મણઃ પદે

નવકં મધુભિઃપૂર્ય પ્રાચ્યાં ષટ્સર્વગન્ધકૈઃ ।
શાન્તિવારિભિરન્યત્ર ષટ્કં કોણે ચ નૈરુતે

આગ્નેયે ચ સ્થિતાઃ કુમ્ભા નાલિકેરજલૈરપિ ।
શાર્વે ચ વાયવીયે ચ પીયૂષૈર્નાલિકેરજૈઃ

યષ્ટપ્યો હરિરેતેષુ કુમ્ભેષુ કમલાસન ।
ભાગે તુ માનુષે પ્રાચ્યાં કુમ્ભાનાં પઞ્ચવિંશતિઃ

મધ્યમં પુરયેન્મૃદ્ભિર્વક્ષ્યમાણાભિરષ્ટભિઃ ।
ક્ષેત્રતીર્થાબ્ધિશૈલેષુ ગજસૂકરયોરપિ

વલ્મીકવૃષમોર્મૃત્સ્નાન્યસ્યતે મધ્યમે ઘટે ।
અષ્ટાસ્વન્યેષુ કલશેષ્વેકૈ કાં તાં વિનિક્ષિપેત્

અર્ચ્યશ્ચ કેશવસ્તેષુ ક્રમાદન્યત્ર ચોચ્યતે ।
સહદેવી વચા ચૈવ શતમૂલા શતાવરી

કુમારી ચ ગુલૂચી ચ સિંહી વ્યાઘ્રીતિ ચાષ્ટમી ।
મૂલાનિ મધ્યે ચૈ તેષાં કલશે મધ્યમે ક્ષિપેત્

એકૈકમષ્ટાસ્વન્યેષુ તેષુ નારાયણાર્ચનમ્ ।
ન્યગ્રોધોમમ્બરાશ્વત્થ જમ્બુભિલ્વ ત્વચાં રસાઃ

તથાપલાશમધુક શિરીષાણામપિ ત્વચઃ ।
ન્યસનીયા ઘટે મધ્યે પ્રત્યેકમિતરાષ્ટકે

પૂજ્યશ્ચમાધવસ્તેષુ તરૂણાં પલ્લવા ઇમે ।
પલાશબિલ્વવકુલ કદમ્બામ્રશિરીષજાઃ

ન્યગ્રોધાશ્વત્થજાશ્ચાપિ ન્યસનીયા વિધેઃપદે ।
એકૈકમિત રેષ્વર્ચ્યો ગોવિન્દો જાતિમલ્લિકૈઃ

પ્રિયઙ્ગુ પદ્મવકુલ નન્દ્યાવર્તક ચમ્પકાઃ ।
કુન્દં ચૈતાનિ પુષાણિ ન્યસનીયાનિ મધ્યમે

સિદ્ધાર્થો રાજસિદ્ધાર્થો વંશો ગોરોચનાપિ ચ

ઇન્દ્રવેણુર્યવષ્ષષ્ઠશ્શમી ચ ચણક સ્તથા ।
એતાનિ મધ્યમે કુમ્ભે એકૈકમિતિ રેષુ તત્

તેષુ પૂજ્યો મધુરિપુસરસ્સી રુહસમ્ભવ ।
તિલમારણ્યં કં ગ્રામ્યં જીરકદ્વયમેવ

અતસીસમ્ભવં ચૈવ શતપુષ્પં કુમારકમ્ ।
ઋષિબીજં ચ કલશે મધ્યમેઽન્યત્ર પૂર્વવત્

તેષાં ત્રિવિક્રમો દેવો યષ્ટવ્ય સ્સાઙ્ગપીઠકઃ ।
શ્યામાકષ્ષાષ્ટિકશ્શાલી નીવારસ્ય ચ તણ્ડુલાઃ

દુર્વાકુશેન્દ્ર વલ્લીનામઙ્કુ રાઃ પિપ્પલસ્ય ચ ।
ન્યસ્યન્તે મધ્યમે કુમ્ભે કુમ્ભેષ્વ ન્યત્ર પૂર્વવત્

દેવતા વામનસ્તેષુ કુશા દિવ્યૌષધાસ્ત્રયઃ ।
કાશા મૂલમુશિરસ્ય શરપુઙ્ખસ્ય મૂલિકા

મૂલિકાસ્ત ગરસ્યાપિ તથાપામાર્ગમૂલિકા ।
તે મધ્યે ચ ઘટે સર્વે ઘટેષ્વન્યત્ર પૂર્વવત્

દેવતા શ્રીધરસ્તેષાં તુલસ્યૌ ચ સિતાસિતે ।
વેણુકેસરિણોઃપત્રે પત્રે કેતકબિલ્વયોઃ

શમીપર્ણં તથા જાતેર્મધ્યમેઽન્યત્ર પૂર્વવત્ ।
દેવતા ચ હૃષીકેશો દ્વયં મુસ્તાકચોરકમ્

કુમુદોત્પલયોઃ કન્દં કહ્લોરં શીતલીયકમ્ ।
ન્યસ્યેન્મધ્યે કુવલયં કુમ્ભેષ્વષ્ટસુ પૂર્વવત્

તેષાં દેવઃ પદ્મનાભો મુદ્ગમાષયવાઙ્કુરાઃ ।
નિષ્પાવતુવરીવ્રીહિકુલુત્થાનામથાઙ્કુરાઃ

આઢકસ્ય ચ કુમ્ભાનાં મધ્યમેઽન્યત્ર પૂર્વવત્ ।
દામોદરાર્ચનં તત્ર શઙ્ખ પુષ્પી બલા તથા

વિષ્ણુક્રાન્તા સદાભદ્રા પદ્મમેકદલં વરમ્ ।
સહા ચ સહ દેવા ચ ન્યસનીયાઃવિધેઃપદે

અન્યત્ર પૂર્વવત્પૂજ્યો યજ્ઞનારાયણો ભવેત્ ।
સ્વેતાર્કશ્ચ તથૈવાગ્નિભદ્રા બ્રહ્મસુવર્ચલા

સરસા ચ વિરક્તા ચ પૃશ્નિપર્ણી સ્થિરા તથા ।
એરણ્ડકં ઘટે મધ્યે અન્યત્ર સ્યાદ્યથા પુરમ્

અર્ચનીયો હરિસ્તત્ર સૂરભિઃ પદ્મકેસરં ।
પત્રમેલા લવઙ્ગત્વ ઙ્નાગકેસરમેવ ચ

લતાજાતિફલે મધ્યે ન્યસનીયા વિધેઃપદે ।
એકૈકમિતરેષુ સ્યાત્તેષુ કૃષ્ણશ્ચ દેવતા

સુવર્ણં રજતં તામ્રં પ્રત્યેકં નિષ્ટપઞ્ચકમ્ ।
કૃત્વા પદ્માકૃતિં કાંસ્યં દર્પણં ચષકાનિ ચ

અયોલવિત્રાદ્યાકારં ત્રપું સીસકપિત્તલે ।
ત્રયં પ્રકૃતિરૂપેણ ન્યસ્યતે મધ્યમે ઘટે

પ્રત્યેકમિતરેષ્વેતદ્ધય ગ્રીવોઽધિદૈવતમ્ ।
કુમ્ભેષ્વન્યેષુ સર્વેષુ પૂરણં ગન્ધપારિભિઃ

સહસ્રકલશસ્સ્નાને દેશિકા બહવઃ સ્મૃતાઃ ।
ચત્વારો દ્વિગુણં વાપિ તેષાં ષોડશ ઋત્વિજઃ

પુણ્યાહં વાચયિત્વાન્વગધિદેવાર્ચનં ભવેત્ ।
પઞ્ચોપનિષદૈર્મન્ત્રૈસ્સહસ્રં સર્પિષાહુતીઃ

શાન્ત્યર્થં મૂલમન્ત્રેણ જુહુયાત્સમિદાદિભિઃ ।
યાવદ્રજોભિર્હારિદ્રૈસ્સ્નપનં મધુવિદ્વિષઃ

મૃત્સ્નાભિર્માનુષે ભાગે પ્રક્રમ્ય બ્રહ્મણઃપદે ।
રત્નોદકાન્તં કલશૈસ્સહસ્રેણાભિષેચનમ્

મૃદા વિષ્ણોર્નુકમિતિ સ્નપનં મૂલવારિભિઃ ।
તદ્વિષ્ણોરિતિ દેવસ્ય કષાય કલશામ્બભિઃ

પ્રથદ્વિષ્ણુરિતીશસ્ય વિદ્યયા પલ્લવામ્બભિઃ ।
દેવસ્ય ત્વેતિ કુસુમૈસ્તવામિત્યપિસર્ષપૈઃ

દ્રુવઃ પાત્વિતિ મન્ત્રેણ સ્નપનં તિલવારિભિઃ ।
ભદ્રં કર્ણેતિમન્ત્રેણ ષાષ્ટિકામ્બુભિરાપ્લવઃ

ન તે વિષ્ણુરિતિ સ્નાનં કુશ મૂલામ્બભિર્હરેઃ ।
ઇરાવતીતિ મન્ત્રેણ તુલસીદલવારિભિઃ

મુસ્તામ્બુભિરતો દેવા અવન્ત્વિતિ ચતુર્મુખ ।
ઇદં વિષ્ણુરિતિ સ્નાનં ઉષ્ણૈસ્ત્રીણિપદેતિ ચ

શઙ્ખપુષ્પામ્બુભિશ્ચે તૈર્વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યત ।
તદ્વિષ્ણોઃ પરમિતિ સુરભ્યાદિજલૈ સ્તથા

તિદ્વિપ્રાસ ઇતિસ્નાનં લોહૌર્ભાગે નૃણામપિ ।
દિવ્યે ભાગે તુ પૌરસ્ત્યે એકાશીતિ ઘટાસ્પદે

પ્રાગાદિ બ્રહ્મ ભૂમ્યન્તં ક્રમેણ સ્નાનમિષ્યતે ।
ઐન્ટ્રે ફલામ્બુભિઃ સ્નાનં યજ્ઞાયજ્ઞીયમન્ત્રકમ્

ક્રમેણ મન્ત્રાઃ કથ્યન્તે દ્રવ્ય કુમ્ભાષ્ટકે યથા ।
ઇન્દ્રાવિષ્ણુપદે મન્ત્રો મનીષાપદલક્ષિતઃ

પષટ્તે વિષ્ણુરિત્યેત ત્તિસ્રો વાચ ઇતીદૃશઃ ।
ઇષેત્વોર્જેતિ મન્ત્રેણ સાવિત્રી ત્વમસીતિ ચ

યસ્મિન્વિશ્વાનિ વિદ્ય ચ પર્જન્યાયેતિ લક્ષિતઃ ।
એકાશીતપદે યામ્યે સ્નાનં ગન્ધોદકૈર્ઘટૈઃ

નારાયણાનુવાકસ્ય ઋગ્ભિરષ્ટાભિરાદિતઃ ।
વ્યસ્તાભિરષ્ટભિસ્સ્નાનં સર્વાભિ ર્મધ્યમેન તુ

દિગ્ભાગે પશ્ચિમે બ્રહ્મ ન્ને કાશીતિ ફટાસ્પદે ।
પ્રાગાદિ બ્રહ્મભૂમ્યન્તં સ્નાનં વાપ્યાદિભિર્જલૈઃ

મન્ત્રાઃ ક્રમેણ વક્ષ્યન્તે પ્રતિદ્રવ્ય ઘટાપ્લવમ્ ।
યા આપ ઇતિ મન્ત્રેણ સિન્ધુદ્વીપેતિવિદ્યયા

એતે શતમૃચા સ્નાનમિમં મે વરુણેતિ ચ ।
શં નો દેવીરભીત્યેષ યાસાં રાજેતિ મન્ત્રતઃ

સમુદ્ર જ્યેષ્ઠ મન્ત્રેણ યાસાં દેવેતિ વિદ્યયા ।
સૂક્તેન વારુણેનૈવ સ્નાનં દ્રવ્ય ઘટૈરિ તિ

એકાશીતિ ઘટે સૌમ્યે વૂર્વાદ્યબ્જપદાવધિ ।
ધાન્યાનિ વસ્તુ કુમ્ભાનાં નવાનાં મન્ત્ર ઉચ્યતે

ત્રાતાર મિન્દ્રસામ્ના ચમન્તશ્ચાત્વા વહન્ત્વિતિ ।
મન્ત્રોજિતં ત ઇત્યેષ આપો વહતિ લક્ષિતઃ

મન્ત્રશ્ચ તાવતી ત્યેષ સ ત્વં નો અગ્નિરિત્યૃચા ।
ત્વં નો અગ્ન ઇતિ ચ મહાવ્યાહૃતય સ્તથા

અણોરણીયાનિત્યન્તો મન્ત્રઃ સ્નાન વિદૌ ક્રમાત્ ।
એકોન પઞ્ચાશત્કુમ્ભેષ્વગ્નેઃ કોણે યથાક્રમમ્

ગોમૂત્રાદિ ઘટે સ્નાને મન્ત્રાણં કથ્યતે ક્રમઃ ।
ગાયત્રી પ્રથમા તાસાં પયોવ્રત મનન્તરમ્

દધિક્રાવ્ણેતિ ચ સ્નાનં ગન્ધદ્વારામિતીદૃશમ્ ।
વિષ્ણોરરાટમિતિ ચ મૂર્ધાનં દિવ ઇત્યૃચા

હિરણ્યગર્ભમન્ત્રેણ આપ્યાયસ્વેતિ વિદ્યયા ।
ઘૃતસ્ના તેતિ મન્ત્રશ્ચ ઘૃતસ્નાનવિધૌ ક્રમઃ

એકોનપઞ્ચાશત્કુમ્ભે પદે નિરૃતિગોચરે ।
મન્ત્રાઃક્રમેણ વક્ષ્યન્તે વસ્તુકુમ્ભેરથાપ્લવે

રક્ષોઘ્નમિતિ સામાદ્યં પવિત્રન્ત ઇતીતિ ચ ।
ભગવાન્ વાસુદેવેતિ સામવેદવ્રતાહ્વાયમ્

વૈ રાજસામ કથિતં તથા ચૈવ પરાજિતાઃ ।
કથ્યતે વાયુકોણેઽપિ મન્ત્રાસ્સ્નાસવિદૌ તથા

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રશ્ચ દ્રુપદા દિવ ઇત્યસૌ ।
અષ્ટાક્ષરાહ્વયો મન્ત્રશ્શન્નોદેવીરિતિ સ્મૃતઃ

હિરણ્યપાણિરિતિ ચ વેદાહમિતિ ચ ક્રમાત્ ।
ઈશાનકોણે મન્ત્રોક્તિ રાનોનિયુરિતિ ? સ્મૃતઃ

શ્રીસૂક્તં મધુ માન્નશ્ચ મધુનક્ત ઇતીતિ ચ ।
મધુવાતેતિ કોણેષુ મન્ત્રક્લૃપ્તિરુદાહૃતા

બ્રાહ્મેપદે તુ સૂક્તસ્ય પૌરુષસ્યાદિતઃક્રમાત્ ।
અષ્ટાસુ દ્રવ્યકુમ્ભાનામષ્ટાનાં મન્ત્ર ઇષ્યતે

મધ્યમે નવકે પૂર્વમષ્ટાભિશ્શુદ્ધવારિભિઃ ।
સ્નાપયેન્મૂલમન્ત્રેણ સહસ્રેણ ઘટૈરિતિ

સ્નાપિતે દેવદેવેશે પશ્ચાદ્રત્નઘટામ્બુભિઃ ।
નૂક્તેન પૌરુષેણૈન સ્નાપયેદ્દેશિકસ્સ્વયમ્

ઘટૈશ્શુદ્ધોદકૈન્યૈસ્સ્નપનં મૂલવિદ્યયા ।
હરિદ્રાચૂર્ણસંપૂર્ણૈઃપઞ્ચવિંશતિભિર્ઘટૈઃ

સ્નપનં સપ્તદશભિર્યદ્વાષોડશસંમિતૈઃ ।
યદ્વા દ્વાદશભિઃ કાર્યં નવભિર્વા યથાવસુ

આરાધ્ય દેવમુચિતં નિવેદ્ય ચ મહાહવિઃ ।
હોમસ્સહસ્ત્રેરાજ્યેન સમિદ્ભિર્મૂલવિદ્યયા

અન્નૈશ્છતુર્વિધૈશ્ચૈવ પ્રત્યૃચં પુરુષાત્મના ।
સૂક્તેન તુષ્ટિં વસ્ત્રાદ્યૈર્દે શિકાનામનન્તરમ્

સહસ્રકલશસ્નાને તત્સઙ્ખ્યા સ્વર્ણદક્ષિણા ।
તદર્ધમધવા પાદો યથાશ્રદ્ધં યથાવસુ

યાવતી દક્ષિણા તેષાં સ્યાદર્ધમથ ઋત્વિજામ્ ।
સહસ્રં બ્રાહ્મણા નન્નૈર્ભોજયેદ્દક્ષિણામપિ

તદ્યાત્તુષ્ટિકરીમન્યાનાગતાનપિ તોષયેત્ ।
સેવાં કુર્વન્તિયે મર્ત્યાશ્શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતાઃ

દેવસ્ય સ્નાનસમયે સહસ્રકલશામ્બુભિઃ ।
ગઙ્ગાદિ સરિતાં સ્નાનફલમશ્નુવતે મહત્

સહસ્ર કલશસ્નાને યત્ફલં રાજરાષ્ટ્રયોઃ ।
પૂજન્તે તદશેષેણ પ્રાગુક્તમિતિ નોચ્યતે