પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 4.23

સંજ્ઞાભેદસ્તુ વર્ણાનાં મન્ત્રોદ્ધારસ્તુ કીદૃશઃ ।
પ્રયોજનં વા કિં તસ્ય કથ્યતાં તદશેષતઃ

અહં તે કથયિષ્યામિ શૃણુ સર્વં યથાતથમ્ ।
હ્રસ્વદીર્ઘવિભાગેન ભિન્નાઃ પદ્મજ મન્મુખાત્

અકારાદ્યાસ્સ્વરા જાતાઃ ક્રમાદન્યેઽર્ધમાતૃકાઃ ।
કકારાદ્યાશ્ચ ચક્રેતે ન્યસ્ય પૂજ્યાઃ પરિષ્કૃતે

પ્રશસ્તે નિર્જને ગુપ્તે ભૂભાગે શોભને સમે ।
હસ્તદ્વયેન વિસ્તીર્ણં સ્થણ્ડિલં ચતુરશ્રકમ્

દર્પણોદરસઙ્કાશમુન્નતં ચતુરઙ્ગુલૈઃ ।
મૃદ્ભિઃ પિધાય સુષિરં ગોમયેનોપલિપ્ય ચ

પ્રોક્ષ્ય ચક્રં વિધાતવ્યં ષોડશારપરિષ્કૃતમ્ ।
નાભિનમિસમાયુક્તં ચન્દનક્ષોદરેખયા

તન્મધ્યે છન્દસામાદિરરભૂષુ સ્વરા સ્તથા ।
સ્પર્શાક્ષરં નાભિમધ્યે નેમિમધ્યે ચ યાદયઃ

એવં ન્યસ્તેષુ વર્ણેષુ દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા ।
અર્ઘ્યાદ્યૈસ્સકલૈર્ભોગૈર્વર્ણાત્માસં સમર્ચયેત્

ચક્રસંસ્થિતવર્ણાનાં નામભેદઃ પ્રદર્શ્યતે ।
ઉદ્ગીથશ્છન્દસામાદિઃ પ્રણવસ્તારક સ્તથા

બ્રહ્મ ચ બ્રહ્મકોશશ્ચ વ્યાપી ચોઙ્કાર ઇત્યપિ ।
નામાનિ પ્રથિતાન્યષ્ટાવકારો વિષ્ણુરુચ્યતે

ઓઙ્કારાદિશ્ચાપ્રમેય આકારો મધુસૂદનઃ ।
આદિદેવો ગોપનશ્ચ સ્યાદિકારસ્ત્સ્રિવિક્રમઃ

માયા બન્ધુશ્ચ રામશ્ચ કથ્યતે તદનન્તરમ્ ।
પઞ્ચબિન્દુર્મહામાયા વામનસ્સ્મર્યતે તથા

ઉકારો ભુવનાહ્વાનશ્શ્રીધરશ્ચોદય સ્તથા ।
ઊકારાશ્ચોર્ધ્વલોકેશો હૃષીકેશો ગુહાલયઃ

ઋકાર ઋતધામા ચ પદ્મનાભસ્તથોચ્યતે ।
ઋકારઃ પીઠનામા સ્યાદ્યોગી દામોદર સ્તથા

લૃકારઃ કેશવો ગોપ્તા પ્રજ્ઞાધારો મહેશ્વરઃ ।
લૃકારો દીર્ઘ ઘોણશ્ચ નારાયણસમાહ્વયઃ

સંપ્રસારણનામાસ્યાદેકારો માધવાહ્વયઃ ।
દેવદત્તો મૃગેશસ્સ્યાદૈકારો ગોધનઃ સ્મૃતઃ

ગોવિન્ધો વીરસેનશ્ચ સ્યાદોકારશ્ચતુર્મુખ ।
ઓતદેહો વાસુદેવો બ્રહ્મસાધન ઇત્યપિ

ઔકાર ઔષધાહ્વાન ઔર્વસ્સઙ્કર્ષણો મનુઃ ।
અંકારઃ કપિલાક્ષશ્ચ પ્રદ્યુમ્નો દેવતા સ્મૃતઃ

અઃકારશ્ચાનિરુદ્ધાહ્વઃ કલાન્ત સ્સર્ગિસંજ્ઞિકઃ ।
કકારઃ કમલો બ્રહ્મા કરાલશ્શઙ્ખિનઃસ્મૃતઃ

ખકારઃ ખર્વદેહશ્ચ ચક્રી ગરુડવાહનઃ ।
ગદધ્વંસી ગકારશ્ચ ગદી પઙ્ચાત્મકસ્સૃતઃ

પદ્મપાણિર્શકારસ્તુ પઞ્ચાત્મા ગજવાહનઃ ।
ઙકારશ્શાર્ઙ્ગપાણિશ્ચ એકદંષ્ટ્રઃ કપિધ્વજઃ

વક્રતુણ્ડઃ ખડ્ગધરશ્ચકારઃ પ્રેતનાયકઃ ।
છકારશ્છલવિધ્વંસી સ્વચ્છન્દઃ કુણ્ડલી સ્મૃતઃ

મુસલી જન્મહન્તા ચ જકારઃ કકુભઃ સ્મૃતઃ ।
ઝકારસ્સામવેદાત્મા ઝષાશી ચ ગુવર્ણભાઃ

ઞકારશ્ચન્દ્રધવલઃ પાશપાણિર્ભૃગુઃસ્મૃતઃ ।
ટકારો હૃદયા હ્લાદી ખેટકી પર્વતઃ સ્મૃતઃ

ઠકારઃ કૌસ્તુભો મેઘી તોમરો દુસ્સહઃ સ્મૃતઃ ।
ડકારઃ પુણ્ડરીકાક્ષો ઝષો ભૂમિર્વનાલયઃ

ઢકારઃ પુષ્પભદ્રા ચ દૃઢકર્મા પ્રતર્દનઃ ।
ણકારો વનમાલી સ્યાત્પ્રચણ્ડસ્સુમુખઃ સ્મૃતઃ

એકનેત્ર સ્તકારસ્યાદ્વૈરાજો વિજયઃ સ્મૃતઃ ।
થકારસ્સર્વ રોધશ્ચ રસાત્મા સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

દકારો વૈધરો દૃષ્ટિરત્રિ સ્સ ત્રિપુરાન્તકઃ ।
ધકારો ધનદઃ પુણ્યસ્સુભગો મોહનાશનઃ

નકારો ભદ્રપાણિસ્સ્યાદ્વિઘ્નેશો માનુષેશ્વરઃ ।
પકારઃ પાપહનનઃ પવિત્રઃ પશ્ચિમાનવઃ

પકારઃ પુલ્લનયનશ્શિખણ્ડી સ્યાદ્વિકર્મણઃ ।
બકારો જૃમ્ભલો હ્રસ્વો મતિમાન્ કાલનેમિજિત્

ભલ્લાયુધો ભકારશ્ચ સુભદ્રસ્સૂક્ષ્મલોચનઃ ।
મકારો મન્દરો દક્ષો માધવી પાટલક્રિયઃ

યકારઃ પુરુષાત્મા સ્યાદ્વાયુ શ્શઙ્ખશ્ચતુર્ગતિઃ ।
રેષોઽનલો મહાજ્વાલો વિશ્વાત્માસર્વદાહકઃ

લકારઃપીતવર્ણાભો મહેન્દ્રઃ પુલહઃ સ્મૃતઃ ।
વકારો વરુણઃ કુમ્ભઃ પીયૂષાત્મા સુધારસઃ

શકારશ્શુભદો લક્ષ્મીઃ શ્રીવત્સો વિત્તવર્ધનઃ ।
ષકારઃ ક્રોધરૂપી સ્યાદુગ્રાત્મા શત્રુસૂદનઃ

પૂર્ણચન્દ્રઃ કલાત્મા સ્યાત્ સકારશ્શુક્લસંજ્ઞિતઃ ।
દ્વાદશાત્મા હકારાસ્સ્યાદ્દીપ્તિમાન્ ભાસ્કરઃ સ્મૃતઃ

ળકારોડુણ્ડભો ભર્ગો વિષ્કમ્ભો વિષમધ્વનિઃ ।
ક્ષકારો ગરુડોઽ નન્તઃ કૂટો નરહરિઃસ્મૃતઃ

અનુસ્વારો દ્રુવો બિન્દુર્યષ્ટિશ્ચન્દ્રાર્ધ ઉચ્યતે ।
સ્વાહાકારો હુતાન્તશ્ચ ટઠેતિ પરિકીર્તિતઃ

નમસ્કારો નતિર્વર્ણસંજ્ઞા ઇત્યાદયઃ સ્મૃતાઃ ।
ચક્રસંસ્થિતવર્ણાનાં દેવતા કથ્યતે ક્રમાત્

સર્વેષામપિ વર્ણાનામકારઃ કારણં યતઃ ।
સર્વકારણરૂપત્વા દ્વિષ્ણુસ્તસ્યાધિદેવતા

આકારસ્ય મધુદ્વેષી સ્યાદિકારસ્ત્રિ વિક્રમઃ ।
ઈકારો વામનો દેવસ્તથોકારશ્શ્રિયઃ પતિઃ

ઊકારસ્ય પૃષીકેશો વર્ણસ્ય સ્યાદનન્તરમ્ ।
પદ્મનાભસ્ત્વૃકારસ્ય દેવો દામોદરો ભવેત્

ૠકારસ્ય સ્થિતશ્શમ્ભુઃ લૃકારસ્ય ચ દેવતા ।
નારાયણોઽધિદેવસ્સ્યાત્ લૃકારસ્ય ચતુર્મુખ

માધવોઽનન્તરાર્ણસ્ય ગોવિન્દો દેવતા ભવેત્ ।
ઐકારસ્ય તથાર્ણસ્ય સ્યાદોકારસ્ય દેવતા

વાસુદેવસ્તથાર્ણસ્ય સ્યાદૌકારસ્ય દેવતા ।
સઙ્કર્ષણ સ્તથાઙ્કારો ભવેત્પ્રદ્યુમ્ન દેવતા

અઃકારસ્યાનિરુદ્ધસ્સ્યાદ્દેવા ઇત્થં ક્રમાદચામ્ ।
દેવતાઃ કથિતા બ્રહ્મન્
હલાં સંપ્રતિ કથ્યતે

કકારસ્ય વિધિર્દેવઃ ખકારસ્ય સુદર્શનઃ ।
ગકારસ્ય ઘકારસ્ય વાણી શાર્ઙ્ગશ્ચ દેવતા

ઙકારસ્ય ચકારસ્ય દેવો નન્દક ઇષ્યતે ।
છકારસ્ય યમો દેવો જકારસ્ય ચ દેવતા

મુસલી સ્યાત્ ઝકારસ્તુ ભવેદઙ્કુશદૈવતઃ ।
ઞકારસ્ય ભૃગુર્દેવઃ ટકારસ્ય મહીધરઃ

મેરુઃ કૌસ્તુભદૈવત્યઃ ઠકારો ડસ્તુ પાર્થિવઃ ।
ઢકારો માતૃદૈવત્યોણકારો વાનમાલિકઃ

તકારસ્ય તથા દૃષ્ટિઃ થકારો રસદૈવતઃ ।
અત્રિર્દકારસ્ય ભવેદ્ધકારસ્ય ધનેશ્વરઃ

લમ્ભોદરો નકારસ્ય પકારસ્ય પવિત્રકઃ ।
શિખણ્ડવાન્ ફકારસ્ય બકારસ્ય તુ દેવતા

જૃમ્બલો ભાક્ષરસ્ય સ્યાત્સુભદ્રો દેવતા તથા ।
દક્ષો મકારસ્ય ભવેદ્યકારો વાયુદૈવતઃ

ધૂમધ્વજસ્સ્યાદ્રેફસ્ય લકારસ્ય દિવસ્પતિઃ ।
પકારો વરુણેશાન શ્શકારો માધિદૈવતઃ

ક્રોધાકારઃ ષકારસ્ય સકારશ્ચન્દ્રદૈવતઃ ।
સહસ્રાંશુર્હકારસ્ય ળકારો ભર્ગદૈવતઃ

નરસિંહઃ ક્ષકારસ્ય કથિતાઃ કાદિદેવતાઃ ।
વર્ણાનાં ચક્રનિષ્ઠાનાં નામાન્યપિ ચ દેવતાઃ

યો વેત્તિ તસ્ય ફલદા મન્ત્રિણ શ્ચતુરાનન ।
યાવતો યસ્ય વર્ણસ્ય યન્નક્ષત્રં વિદુર્બુધાઃ

સ ચ તાવાં સ્તત્ર વર્ણઃ ક્રમાદિહ નિગદ્યતે ।
આદ્યં વિના સ્વરં વર્ણાવાદ્યાવાશ્વયુજૌ સ્મૃતૌ

ઇકારસ્યાપિ ભરણી કૃત્તિકાત્રયમુત્તરમ્ ।
ચતુષ્ટયમૃકારાદિ રોહિણ્યે કમથેડકા

રૌદ્રમપ્યેક મેવસ્યાત્પુનર્વસ્વોર્દ્વયં મતમ્ ।
દ્વયમેવ તથા પૌષ્ણમાદ્યન્તં વા મતા ન્તરે

કાદિષુ પ્રથમં પુષ્યં દ્વયં સાર્પં દ્વયં મઘા ।
એકમર્યમણં યુગ્મં ભર્ગદૈવતમુચ્યતે

યુગ્મમેવ તુ સાવિત્રં દ્વયમિન્દ્રાધિદૈવતમ્ ।
એકં નિષ્ટ્યા વિશાખે દ્વે ત્રયં મૈત્રમનન્તરમ્

ઐન્દ્રમેકં ત્રયં મૂલં પૂર્વમાષાઢમેકકમ્ ।
આષાઢમુત્તરં ચૈરમેકમેવાભિજિન્મતમ્

દ્વયં વૈષ્ણવમેકં તુ શ્રવિષ્ઠા શતતારકમ્ ।
એકમેવ ત્રયં શાદિ વર્ણસ્સ્યાદજ એકપાત્

અહિ ર્બુધ્ન્યસ્ત્રયો વર્ણા ઇતિ વર્ણેષુ તારકાઃ ।
આદૌ ચતુષ્ટયં મેષો વર્ણાનામૃષભસ્ત્રિકમ્

તથૈવ મિથુનં યુગ્મં કુલીરં મૃગરાટ્ તથા ।
શિષ્ટદ્વયં શાદયસ્તુ કન્યા કુઃ પ્રથમં તુલા

ચવર્ગો વૃશ્ચિકશ્ચાપઃ ટવર્ગસ્સદ્ભિરુચ્યતે ।
તવર્ગો મકરઃ કુમ્ભઃ પવર્ગોઽ ન્ત્યસ્ય યાદયઃ

નક્ષત્રં યત્સાધકસ્ય મન્ત્રસ્યાદ્યક્ષરસ્ય યત્ ।
નરનાર્યોરિવતયોર્યોગાયોગૌ પરીક્ષયેત્

ચતુષ્પદં લિખિત્વોર્વાં તત્રાકારાદિ નિક્ષિપેત્ ।
યર્સ્મિપદે સાધકસ્ય નામાદ્યર્ણલિપિ સ્તથા

તત્રૈવ ચેદ્ભવેસ્મન્ત્ર સ્યાધ્યં વર્ણમવસ્થિતમ્ ।
તત્સિદ્ધં સ્યાદ્દ્વિતીયે તુ સાધ્યં વિદ્યાદનન્તરે

પદે સિદ્ધં તુરીયે તુ વૈપરીત્યાય કલ્પતે ।
સિદ્ધે સિદ્ધં જાપાદ્યૈસ્તુ સાધ્યે સાધ્યં સુસિદ્ધકે

અધિતમાત્રે મહતે ફલાય ભવતિ ધ્રુવમ્ ।
પદે તુ વૈરિણસ્સ્યાચ્છેલ્લિપિરધ્યેતૃનાશનમ્

આનુગુણ્યં પરીક્ષ્યેત નિમિત્તાનિ પરીક્ષ્ય ચ ।
સાધકસ્સાધયેન્મન્ત્રં દેવસ્ય કુટિલા ગતિઃ

ચતુર્ષુમૂલમન્ત્રેષુ નાનુગુણ્યં પરીક્ષયેત્ ।
તારમષ્ટાક્ષરં ચૈવ દ્વાદશાક્ષરમેવ ચ

વિષ્ણુગાયત્ર્યપિ તથા ચત્વારઃ પ્રથમે મતાઃ ।
દ્વાત્રિંશદક્ષરાધિક્યે માલામન્ત્રાદશાદિખે

બીજમન્ત્રા
સ્સમસ્તેષુ પૂર્વે વાર્ધિક્યશોભનાઃ ।
ઇતરે યૌવ્વને તદ્વત્સર્વે બાલ્યેપિ શોભનાઃ

સ્ત્રીવુન્ન પુમિતિ ત્રૈધં ભજન્તેમન્ત્રજાતયઃ ।
સંસ્ત્યાનમન્ત્રાસ્સ્વાહાન્તા મનોન્તાસ્તુ નપુંસકાઃ

શેષાઃ પુરુષમન્ત્રાસ્સ્યુરિતિ ત્રિવિધમીરિતમ્ ।
ઉચ્ચાટને ચ વશ્યે ચ વિદ્વેષે ક્ષુદ્રકર્મસુ

સ્ત્રિયઃ પ્રશસ્તા નબ્લિઙ્ગાઃ કર્મસ્વન્યત્ર પૂજિતાઃ ।
પુલ્લિઙ્ગેષુ તુ મન્ત્રેષુ દિઙ્મીત્રં કિઞ્ચિદુચ્યતે

ફડન્તા મરણાદ્યર્થે શસ્તા ભૂતાદ્યુપદ્રવે ।
હુઙ્કારાન્તાઃ પ્રશસ્યન્તે વૌષડન્તાસ્તુ તે પુનઃ

આપ્યાયને નિયુજ્યન્તે ધર્મકામાર્થમૂર્તિષુ ।
ચતુર્થ્યન્તાઃ પ્રશસ્યન્તે ઓમન્તાસ્સર્વસિદ્ધિદાઃ

સર્વમન્ત્રાસ્સર્વફલા ગુરુવક્ત્રદ્યદિ શ્રુતાઃ ।
યદૃચ્છયા શ્રુતો મન્ત્રશ્છ ન્નેનાથચ્છલેન વા

પત્રેક્ષિતો વા વ્યર્થસ્સ્યાત્પ્રત્યુતાનર્થદઃ સ્મૃતઃ ।
એકસ્સુસાધિતો મન્ત્રોજપહોમાદિતર્પણૈઃ

સ સાધકસ્ય સર્વાર્થં પ્રસૂતે નાત્ર સંશયઃ ।
સમ્યક્સિદ્ધૈકમન્ત્રસ્ય નાસાધ્યમિહા કિઞ્ચન

કિંપુનર્બહપો યસ્ય કા કથા હરિરેવ સઃ ।
કુશેષુ કૃષ્ણત્વચિ વા બ્રુસ્યામેકાન્તભૂમિષુ

પ્રાગાદિદિઙ્મુખો ભૂત્વા ન તુ યામ્યમુખઃ ક્વચિત્ ।
ઉપવિષ્ટો જપેન્મન્ત્રં સપવિત્રકરશ્શુચિઃ

ધૃતોર્ધ્વપુણ્ડ્રરચનો નાન્યાં વા ચમુદીરયન્ ।
ગુરું પ્રણમ્ય પ્રથમં પ્રણવપ્રમુખં જપેત્

દેવતાયતને નદ્યા શૈલે સાગરરોધસિ ।
વને વા તીર્થદેશે વાન્યગ્રોધાશ્વત્થયોરધઃ

અન્યત્ર વા શુચૌ દેશે કુટિં કૃત્વારભેત સઃ ।
અનશ્નન્ વાયુભક્ષો વા યદ્વાબ્ભક્ષો જલાપ્લુતઃ

જીર્ણપર્ણાશનશ્શાકભોજનો વા ફલાનિ વા ।
વક્વાનિ મૂલાન્યથવા ભુઞ્જાનો લવણં વિના

યપોષ્ટિ કાલાજદુગ્ધ ભિક્ષાહોરો જિતેન્દ્રિયઃ ।
પૂર્વં પૂર્વં પ્રશસ્તં સ્યાદશનીયં વિશોધનમ્

મન્ત્રસ્ય દેવતા તારતિથિવારેષુ સાધકૈઃ ।
દ્વાદશ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વા ગ્રહણે કર્મ શસ્યતે

વિશેષયજનં કુર્વન્ ચક્રાબ્જે જપમાચરેત્ ।
શિખી વા જટિલો વાપિ વલ્કલાજિનકર્પટઃ

ત્રિસન્ધ્યં સ્નાનનિયતસ્તૈલાભ્યઙ્ગવિવર્જિતઃ ।
યાવદુક્તં કૃતયુગે મન્ત્રાભ્યસનમિષ્યતે

ત્રેતાદિષુ ત્રિષુ પ્રોક્તં દ્વિગુણં ત્રિગુણં ક્રમાત્ ।
ચતુર્ગુણં પરં વાપિ તતો મન્ત્રફલેચ્છયા

સર્વસિદ્ધિકરોમન્ત્રસ્સિદ્ધસ્સિદ્ધ્યેત્ક્રિયાવશાત્ ।
ક્રિયાધિગમ્યતે શાસ્ત્રાચ્છાસ્ત્રં દેશિકપૂરુષાત્

મનનં સર્વસત્વાનાં ત્રાણં સંસારસાગરાત્ ।
મનનત્રાણસંયોગાન્મન્ત્ર ઇત્યુચ્યતે બુધૈઃ

અથવા ગોપનીયત્વા દ્ધાતોર્મન્ત્રયતે રયં ।
રપ્રત્યયાન્તઃ પુલ્લિઙ્ગસ્તથાયં લોકવેદયોઃ

મન્ત્રેણ સ્થાપ્યતે દેવો મન્ત્રેણૈવ વિસૃજ્યતે ।
જ્ઞાનાનાં તત્પરં જ્ઞાનં મન્ત્રજ્ઞાનં વિદુર્બુધાઃ

ઐહિકામુષ્મિકં સર્વં મન્ત્રેણૈવ પ્રસિધ્યતિ ।
છન્દો મન્ત્રાક્ષરે યત્તદ્દર્શનાદૃષિરુચ્યતે

દર્શનં ચ ફલસ્યાહુર્નપુનર્મન્ત્રદર્શનાત્ ।
દેવતા મન્ત્ર ફલદા મન્ત્રેણ પ્રતિપાદિતા

બ્રુવન્તિ નિલયં ક્ષેત્રં તત્વં તત્વમિદં વિદુઃ ।
મન્ત્રાક્ષરાણાં શુક્લાદિ મન્ત્રભેદઃ પ્રકીર્તિતઃ

મૂલમન્ત્રાદિમન્ત્રાણાં સાધનં શુણુ સાંપ્રતમ્ ।
વિધાય યાગયોગ્યાનિ પુષ્પામૂલફલાનિ ચ

શાકાદીનિ તુ વર્જ્યાનિ વર્જયેદિતરાણિ તુ ।
ગૃહ્ણાયા દ્યાનિ વર્જ્યાનિ તાનિ વક્ષ્યામિ પદ્મજ

ઉગ્રગન્ધાન્યગન્ધાનિ દુર્ગન્ધાનિ પરિત્યજેત્ ।
વસ્ત્રાર્કપર્ણસ્પૃષ્ટાનિ પુષ્પાણ્યારધને હરેઃ

ઉન્મત્ત શાલ્મલી બીજપૂર ધુત્તૂરિકાજપાઃ ।
બન્ધૂકીસિતકોરણ્ડદ્રોણકન્યાપરાજિતાઃ

હૃહત્યગસ્ત્યકૂશ્માણ્ડપટોલ્યારગ્વથૈસ્સમાઃ ।
મિર્ગુણ્ડી દમયન્તી ચ રિંશુકં પારિભદ્રકમ્

કોશાતકી પ્રાયાલુશ્ચ તપસ્વી ગિરિમલ્લિકા ।
નિમ્બવ્યાઘ્રી કરઞ્જશ્વી ષણ્ડ પાષણ્ડપટ્ટિકા

વિભીતકિઙ્કિણ્યઙ્કોલલાઙ્ગલીશઙ્ખપુષ્પિણી ।
નારઙ્ગનન્દિકાવર્ત વલ્લિ કાક્ષીરિકાદિષુ

પુષ્પાણિ વર્જનીયાનિ શાકાન્યપિ તથા શૃણુ ।
શૃઙ્ગાષ્ટં ગ્રઞ્જનં શિગ્રૂ નાલિકા સુનિષણ્ણકમ્

સૌભાઞ્જનં રક્તભાષ્પં ગ્રામભાષ્પં ત્રિકણ્ટકમ્ ।
દ્રોણપત્રં લિલિઙ્ગા ચ તણ્ડુલીયં તપસ્વિની

કોશાતકી ચ વર્જ્યાનિ મૂલેષુ ત્યાજ્યમુચ્યતે ।
છત્રાકં લશુનં તાલફલમૂલે પટોલિકા

બિમ્બકુમ્ભાણ્ડનારઙ્ગફલાનિ પરિવર્જિયેત્ ।
બિલ્વોદુમ્બર ભોધ્યર્ક વટપત્રેષુ ભોજનમ્

વર્જયેત્સાધકો યત્નાદાલસ્યં દીર્ઘચિન્તનમ્ ।
વિવાદનિદ્રા નિર્વેદનિગ્રહાનુગ્રહંસ્ત્યજેત્

પદ્માક્ષમાલાં ગ્રીવાયાં લમ્બયેત્સાધકશ્શુચિઃ ।
ધારયેદ્રૈમયં ચક્રં સર્વવિઘ્નોપશાન્તયે

જપકાલેઽથવા ચક્રં શઙ્ખાકૃતિ યથાતથા ।
શાર્ઙ્ગખડ્ગદાકારં લાઞ્છનં લાઞ્છયેત્સુધીઃ

શરીરાવયવે બાહ્વોર્વક્ષોભુવિ ચતુર્મુખ ।
ચક્રાદિપઞ્ચાભિજ્ઞાન લક્ષિતાઙ્ગપરિષ્કૃતમ્

પુરુષં દૂરતો દૃષ્ટ્વા ભૂતાદ્યા ભયવિહ્વલાઃ ।
વિદ્રવન્તિ તથા ઘોરાઃ પાપિષ્ઠાઃ ક્ષણમાત્રતઃ

વિનશ્યન્તિ તથા પુણ્યપુઞ્જાનિ પ્રવિશન્તિચ ।
પ્રણમન્તિ તથા દેવા દેવર્ષિપ્રવરાસ્તથા

અકૃત્યમપિ કુર્વાણો ભુજ્જાનો વા યત સ્તતઃ ।
પાપૈર્નલિપ્યતે દેહી ચક્રાદ્યાયુધલાઞ્ચિતઃ

હવ્યં કવ્યં ચ દાતવ્યં તસ્મૈ તદ્દાનમક્ષયમ્ ।
અવિધાય શિખાબન્ધમકૃત્વા તિલકં મૃદા

અધારયંસ્તતો દર્ભાન્ સૂત્રૈ રનુપવીતયન્ ।
કુર્વન્ કર્માણિ ન ફલં પ્રાપ્નુયાત્પુરુષાધમઃ

નગ્નો મુક્તશિખાબન્ધો વાસસા વાવકુણ્ઠિતઃ ।
ગચ્છન્ શયાનઃ પ્રલપન્ ન જપાત્ફલમશ્નુતે

જપેન્મૌનં સમાસ્થાય સહસંભાષણાદિકમ્ ।
પ્રતિલોમાદિભિર્નીચૈર્નકુર્યાન્મન્ત્રવિત્તમઃ

વ્યાહરેદપિ કાર્યાર્થં નિત્યં તદ્ગતમાનસઃ ।
દ્વાદશાક્ષર મન્યં વા જપેદક્ષરલક્ષકમ્

તદર્ધં જુહુયા દગ્નૌ હોમશાલાં પ્રકલ્પયેત્ ।
ધૂમનિર્ગમનોપેતાં ચતુરશ્રાં મનોરમામ્

તન્મધ્યે કલ્પયેત્કુણ્ડમાહુત્યસુગુણં શુભમ્ ।
વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વા મેખલાત્રયસંયુતમ્

યો નિમન્મૃત્સ્નયા બ્રહ્મન્ માનં કુણ્ડન્ય કથ્યતે ।
અયુતાહુતિપર્યન્તે હોમે હસ્તપ્રમાણકમ્

દ્વિહસ્તં નિયુતે કુણ્ડં ત્રિહસ્તં પ્રયુતે તથા ।
શઙ્કુહોમે ચતુર્હસ્તં મહાશઙ્કા તુ ષટ્કરમ્

નૃન્દાહુતૌ સપ્તહસ્તં મહાબૃન્દેઽષ્ટહસ્તકમ્ ।
અર્બુદે નવહસ્તં સ્યાન્નિર્બુદે દશહસ્તકમ્

એકાદશકરં ખર્વે પરાર્ધે દ્વાદશાયતમ્ ।
ત્રયોદશકરં મધ્યે અન્તકેતુ ચતુર્દશ

પદ્મે કરાઃ પઞ્ચદશ મહાપદ્મે તુ ષોડશ ।
સમુદ્રે વિંશતિકર મોઘે દ્વાવિંશતિઃ સ્મૃતમ્

ઇતોઽધિકાહુતિવિધૌ ચતુર્વિંશતિહસ્તકમ્ ।
પ્રસઙ્ગાદુચ્યતે સઙ્ખ્યા તાં ક્રમેણાવધારય

એકં દશ શતં સઙ્ખ્યા સહસ્રમયુતં તથા ।
નિયુતં પ્રયુતં શઙ્કુર્મહાશઙ્કુસ્તતઃ પરમ્

નૃન્દં તથા મહાબૃન્દમર્બુદં ન્યર્બુદં તથા ।
ખર્વં પરાર્ધં મધ્યાન્તે પદ્મં તન્મહદાદિકમ્

પદ્મોત્તરં સમુદ્રં સ્યાન્મહૌઘં ચોત્તમં ભવેત્ ।
એકમારભ્ય ગણયેત્પ્રયુતાન્તં યથાક્રમમ્

સ્થાનાત્ સ્થાનં દશગુણં વર્ધયેત્પ્રયુતાવધિ ।
લક્ષસ્ય નિયુતં સઙ્ખ્યા કોટિઃ પ્રયુતમિષ્યતે

શઙ્કુમારભ્યગણયેન્મહૌઘાન્તં ક્રમાદ્યથા ।
શતં કોટિસહસ્રાણાં શઙ્કુસઙ્ખ્યા નિગદ્યતે

તથૈવ સ્યાન્મહાશઙ્કુરેવં બૃન્દં પ્રકીર્તિતમ્ ।
તદ્વદેવ મહાનૃન્દ મેવમેવાર્બુદં સ્મૃતમ્

ઇત્થં નિર્બુદમાખ્યાતમેવં ખર્વમુદાહૃતમ્ ।
એવમેવ પરાર્ધં સ્યાન્મધ્યમિત્થં ચતુર્મુખ

એવમન્તં તથા પદ્મં મહાપદ્મં તથૈવ ચ ।
સાગરપ્રલયાવેવં સઙ્ખ્યા નાસ્તિ તતઃ પરમ્

યત્ર કાષ્ઠં તુ તચ્છ્રોત્રં યત્ર ધૂમસ્તુ નાસિકા ।
યત્રાલ્પજ્વલનં નેત્રં યત્ર ભસ્મતુ તચ્છિરઃ

યત્ર સમ્યકે સ્થિતા દર્ભાસ્તત્ર કેશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
યત્ર પ્રજ્વિલિતો વહ્નિર્જિહ્વાતત્રૈવ કીર્તિતા

અગ્નિકર્ણે હુતી રોગો નાસિકાયાં મનોવ્યથા ।
ચક્ષુષોર્નિધનં કુર્યાત્કેશે દારિદ્ર્યં ભવેત્

હુતં શિરસિ પાપં સ્યાત્તસ્માજ્જિહ્વાસુ હોમયેત્ ।
સમિદ્ભિર્યાજ્ઞિયૈર્બીજૈર્ઘૃતૈર્ગવ્યૈસ્તથા દલૈઃ

સુમનોભિસ્સમિદ્ધેગ્નૌ જુહુયાદગ્નિમાહરેત્ ।
આરણ્યં મણિજં લૌહં કુણ્ડમધ્યે પરિષ્કૃતે

યોગાસનં ચાગ્નિ મધ્યે કલ્પયિત્વા હરિં પુનઃ ।
આવાહયેત્તત્ર દેવં હોમાન્તં તત્ર સન્નિધિમ્

પ્રાર્થયેત સમારાધ્ય હોમં કુર્યાદ્દિને દિસે ।
આહોમકાલમર્યાદં રક્ષેદગ્નિમતન્દ્રિતઃ

ન દહેત્પરિધીન્ દર્ભાનુપસ્તીર્ણાનુપક્રમે ।
એવમુક્તેન માર્ગેણ જપતો મન્ત્રમુત્તમમ્

સાધકસ્ય પુનસ્સ્વાપ્નાસ્સમ્ભવન્ત્યવિચારિતાઃ ।
મન્ત્રસિદ્દિમસિદ્દિં ચ સૂચ યન્તશ્શુભાશુભમ્

આચાર્યં પ્રતિમાં દેવીં પૂજોપકરણાનિ ચ ।
વિપ્રં ભાગવતં ભૂપં છત્રચામરદન્તિનઃ

સિંહાસનમપાં કુમ્ભં પુર્ણં કન્યાં મધૂજનમ્ ।
દીપં શઙ્ખં તથા યાનાં શ્રીવત્સં પાદુકાં તથા

શ્વેતં વસ્ત્રં ચ માલ્યં ચ ચન્દનં ભૂષણાનિ ચ ।
રત્નાનિ કાહલાદીનિ પાયસં દધિ પાલિકાઃ

તાંબૂલં પુસ્તકં ઘણ્ટાં તણ્ડુલાનવગાહનમ્ ।
સમુદ્રતરણં શૈલારોહણં દ્રુમરોહણમ્

ભૂમિલાભં મૃદાં લાભં તટકુપાદિદર્શનમ્ ।
પ્રાઙ્કુખોદુઙ્ગુખો વાપિ યાત્રાં કુર્વન્ સ્વયં યદિ

વિમાનદર્શનં વિષ્ણોર્દીપ્તૌ ચ શશિભાસ્કરૌ ।
નક્ષત્રાણિ ગૃહાદીનિ જ્યોત્સાં ચ ધ્રુવમણ્ડલમ્

દીપ્તમગ્નિં વેદઘોષં સિદ્ધવિદ્યાધરાદિકમ્ ।
દેવતા સમિતિં ચૈવ પશ્યન્ મૂલફલાનિ ચ

અપૂપાદીનિ ભક્ષ્યાણિ કુશયષ્ટિં કમણ્ડલમ્ ।
યજ્ઞોપવીતં પાત્રાણિ સ્રુક્સ્રુવાદીનિ લોકયન્

અક્ષમાલામેવ માદ્યૈશ્શુભૈસ્સ્વપ્નૈર્વિનિર્દિશેત્ ।
મન્ત્રસિદ્ધિં બહુ મુખાં
દુસ્સ્વપ્નાશ્ચાપ્યશોભનાઃ

કથ્યન્તે મુણ્ડિતૈસ્સાર્ધં સમ્ભાષા સહવર્તનમ્ ।
સ્વયં મુણ્ડશ્છભિભ્રાણો જીર્ણં નીલં તથામ્બરમ્

કન્થાં કર્તાં તથા નીલાં પુષ્પમાલાં ચ મૂર્ધનિ ।
ગર્દભારોહણં ભગ્નયાનાધિષ્ઠાનમબ્જજ

છિન્નચ્છત્રધરો વાપિ મહિષારોહણં તથા ।
દક્ષિણાભિમુખો ગચ્છન્નુષ્ટ્રવાહાદિરોહણમ્

દષ્ટશ્ચ કપિભિર્દેહે સૃગાલૈર્વા વૃકૈ સ્તથા ।
કર્ણપાદશિરશ્છેદો દન્તાનાં પદનં તથા

નવવસ્ત્રધરઃ પીડા ભડૈઃ પાશેન બન્ધનમ્ ।
વિધવાલિઙ્ગનં નીચૈઃ પાષણ્ડૈઃ પ્રતિલોમજૈઃ

વર્તનં ગોપુરાદીનાં પતનં શાખિનામપિ ।
તુરગારોહણં ભુક્તિર્બૌદ્ધાદ્યાલયસેવનમ્

મદિરાપાયિભિઃ પાપરોગિભિઃકિતવૈસ્સહ ।
વર્તનં દીપનિર્વાપં દેવાનામુત્સવં તથા

ગ્રામાદિદાહો ભક્ષ્યાણાં ફલાદીનાં ચ ભક્ષણમ્ ।
મધૂચ્છિષ્ટં પ્રતિચ્છાયા યાત્રા યુદ્ધોદ્યમં ભટૈઃ

અભ્યઙ્ગં તૈલલાભં ચ મરીચં લવણં તથા ।
લોકયન્નેવમાદીનિ સ્વપ્ને શાન્તિં સમાચરેત્

જપહોમાદિભિર્વિદ્વાન્ જાગ્રતઃ પ્રત્યયાં સ્તથા ।
વક્ષ્યામિ સાધકસ્યાગ્રે જાતાનબ્યુદયાવહાન્

પ્યૂમ્નિ દેવગાણાન્નેમિ ઘોષં દુન્દુભિનિસ્વનમ્ ।
સ્દ્દૈસ્સંભાષણં ચાપિ વિમાનાનાં ચ દર્શનમ્

ભૂતપ્રેતપિશાચાદિદશર્નં ભૂતલે તથા ।
હોમકાલે ચ સપ્તાર્ચિસ્ત્રિશિખઃ પરિદૃશ્યતે

શુદ્ધસ્ફટેકસઙ્કાશો દક્ષિણાવર્ત શોભિતઃ ।
દિવ્યગન્ધોપલમ્ભશ્ચ છત્રબિમ્બધ્વજાદિકમ્

શઙ્ખદુન્દુભિવીણાદિવેદઘોષશ્રુતિં પુનઃ ।
પૂર્ણાહુતિવિધૌ સિદ્ધિલિઙ્ગાન્યેતાનિ લોકયેત્

સાધકસ્તાનિ લિઙ્ગાનિ કથયેન્ન ગુરું વિના ।
હોમાન્તે ભોજયેદ્વિદ્વાન્ વૈષ્ણવાન્ દ્વાદશાવરાન્

યાવચ્ચ મન્ત્રસિદ્ધિસ્સ્યાત્તાવદારાધયેદ્ધરિમ્ ।
કામનાનુગુણાકારં દાર્વાદ્યૈઃ પરિકલ્પિતમ્

દિને દિને જપેન્મન્ત્રં જુહ્વાન્નગ્નૌયથાપુરમ્ ।
પ્રણવસ્ય શૃણુ બ્રહ્મન્ પુરશ્ચરણમુત્તમમ્

બીજં સાઙ્ગં સમુદ્ધારં યથાવદવધારય ।
અપ્રમેયાદિમુદયં મધ્યે મન્દરપશ્ચિમમ્

સમાહૃત્ય ત્ર્યવયવં ત્રીન્ વર્ણાન્ વાચકં હરેઃ ।
પ્લુતોદાત્તસ્વરં બ્રહ્મન્ ચક્રમધ્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્

ઉદ્ધરેદ્બીજમસ્યાદ્યં પ્રતીકં દણ્ડ શેખરમ્ ।
વૈષ્ણવં દણ્ડયેદ્વૈષા શક્તિસ્સર્વત્ર કીર્તિતા

બીજશક્ત્યઙ્ગહીના યે મન્ત્ર્યાસુસૈ નિરર્થકાઃ ।
તસ્માત્સાઙ્ગં બીજયુક્તં શક્તિયુક્તં ફલપ્રદમ્

બીજં શક્તિશ્ચ કથિતા શ્રૂયતામઙ્ગજાતયઃ ।
ઋષિર્બ્રહ્મસ્ય છન્દસ્તુ દેવી ગાયત્ર મુચ્યતે

પ્રતિપાદ્યઃ પરોદેવઃ પરમાત્મા સ દેવતા ।
બુદ્ધિસ્તત્વં પરં પ્યૂમ ક્ષેત્રં વર્ણસ્સિતચ્છવિઃ

જ્ઞાનં બલં તથાવીર્યમૈશ્વર્યં તેજસા સહ ।
શક્તિરેતે ચતુર્થ્યન્તા નમસ્સ્વાહા વષટ્ તથા

હું ફટ્ વૌષટ્ ક્રમાદેત દવસાનાશ્શુભાવહાઃ ।
અઙ્ગાનિ હૃદયાદ્યેષુ ષટ્સુ સ્થાનેષુ મન્ત્રિણા

પ્રયોજ્યાનિ પ્રયુક્તેષુ મન્ત્રસ્સાઙ્ગઃ કૃતો ભવેત્ ।
દેહે કરતલે ચૈવ સ્થાનેષુ દ્વાદશસ્વપિ

દ્વાદશાક્ષરવન્ન્યાસઃ પ્રણવસ્સ્ફટિક પ્રભઃ ।
ન્યાને નમોન્તસ્સ્વાહ્ન્તૂ જપપૂજાહુતિષ્વપિ

વશ્યે ચાકર્ષણવિદૌ ઉચ્છાટે હુઙ્કૃતિર્ભવેત્ ।
મારણે ફટ્કૃતિર્જ્ઞેયા સ્તમ્ભ વિદ્વેષમોહને

સતિં વિનાઙ્ગમન્યસ્સ્યાદ્ધર્માદૌ નતિરેવ સા ।
શાકયાવકભૈક્ષાશી જપેલ્લક્ષત્રયં શુચિઃ

તદર્ધં તર્પણે સઙ્ખ્યા તદર્ધં હોમકર્મણિ ।
હોમાન્તે સિદ્ધયસ્તસ્ય જાયન્તે યાવદીપ્સિતાઃ

ઐહિકામુષ્મિકં સર્વં પ્રણવાલ્લભ્યતેઽ ખિલમ્ ।
પ્રણવાન્ન પરોમન્ત્રઃ કશ્ચિદસ્તિ ચતુર્મુખ

શાન્તિપુષ્ટ્યભિચારેષુ કિમન્યૈસ્સિદ્ધિવર્ણનૈઃ ।
અન્ત્યકાલે ચ માં ધ્યાત્વા વ્યાહરન્ પ્રણવાક્ષરમ્

યોગાભ્યા સોક્ત વિધિના જીવમારોહયેદ્ધૃદિ ।
ભ્રુવો ર્મધ્યે તતોજીવં તતો બ્રહ્મ બિલં તતઃ

ઉચ્ચરન્ પ્રણવં ભિત્વા ભિલં બ્રહ્મણિ લીયતે ।
યાવત્પ્રાણવિનિર્મોકમભ્યસ્યેત્પ્રણવાક્ષરમ્

સર્વપાપવિનિરિમુક્તો યાતિ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।
પ્રોક્તઃ પ્રણવકલ્પસ્તે સમાસેન ચતુર્મુખ