પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 4.24

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રસ્ય શૃણુ કલ્પં ચતુર્મુખ ।
માતૃકાચક્રમભ્યર્ચ્ય દ્વાદશાર્ણં સમુદ્ધરેત્

પ્રણવં પરમાત્માનં ભદ્રપાણિમનન્તરમ્ ।
વિષ્ણું દક્ષં ચોતદેહં સુભદ્રં ગદિનં સુધામ્

વિષ્ણુશીર્ષં ત્રયં પશ્ચાદ્દ્વિજયં સંપ્રસારણમ્ ।
વરુણં ચાદિદેવાન્તં શુક્લં ભુવનશીર્ષકમ્

અત્રિં માધવ નામાનં પીયૂષં મધુસૂદનમ્ ।
વાયું તથાઽપ્રમેયાન્તમેવ મુદ્ધારણક્રમઃ

બીજમસ્ય દ્વાદશાત્મા દણ્ડશીર્ષ ઉદાહૃતઃ ।
ક્રુદ્ધો મહાંશ્ચ વીરશ્છ દ્યુસ્સહસ્રં ચ તેજસા

ઉલ્કાન્તાષ્ષડિમે શબ્દાશ્ચતુર્થ્યન્તાઃ સ્વધાન્તકાઃ ।
અઙ્ગાનિ હૃદયાદૌ સ્યુઃ સ્થાને બીજાક્ષરાણિ વા

પરસ્ય વાસુદેવસ્ય બીજાઙ્ગં સમુદાહૃતમ્ ।
દીપ્તિમાનૂર્ધ્વલોકાન્તો બીજં દણ્ડશ્શિરઃ સ્મૃતમ્

દીપ્તિમાન્ કુમ્ભસંયોગો મધુસૂદનમસ્તકઃ ।
સ એવ વામનશિરા હૃષીકેશશિરાસ્તથા

વીરસેનશિરાશ્ચાપિ કલ્ક્યન્તોયમનન્તરઃ ।
ષષ્ઠમૌર્વશિરઃ પ્રોક્તમઙ્ગાનિ ક્રમશઃ પુનઃ

સત્યન્તદણ્ડશિરસસ્સર્વે વિભવપૂર્વકે ।
વાસુદેવે પ્રયોક્તવ્યા હૃદયા દિષુ ષટ્સ્વપિ

વ્યૂહપૂર્વે તુ બિમ્બસ્યાદ્વિષ્ણુઃ કુણ્ડાદિ પૂર્વવત્ ।
અઙ્ગં યદ્વા દ્વાદશાર્ણઃ પૂર્વે ષટ્ હૃદયાદયઃ

ષણ્ણામર્ણાષ્ષડપરે તુન્દ ગુહ્યભુજોરવઃ ।
જઙ્ઘાપાદમિતિ સ્થાનેષ્વેતે યોજ્યાઃ ક્રમાદ્બુધૈઃ

ઋષિશ્ચ દેવતા ચોભે વાસુદેવઃ સ્મૃતસ્ત્રિષુ ।
છન્ધશ્ચ દેવી ગાયત્રી વર્ણશ્શ્વેતશ્ચતુર્મુખ

તત્વં બુદ્ધિઃ પરં વ્યોમ ક્ષેત્રં મન્ત્રસ્ય શબ્દિતમ્ ।
પ્રત્યક્ષરમૃષિશ્છન્દો દેવતા વર્ણવિસ્તરઃ

તત્વં ક્ષેત્રં ક્રમાત્સર્વમુચ્યતે દ્વાદશસ્વપિ ।
પરમેષ્ઠી સનન્દશ્ચ સનકશ્ચ પ્રજાપતિઃ

ભૃગુસ્સનત્કુમારશ્ચ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
મરીચિરત્ર્યઙ્ગિરસૌ કથિતા ઋષયઃ ક્રમાત્

છન્દાંસિ દેવી ગાયત્રી બસ્તઃ ક્ષેત્રં પ્રજાપતિઃ ।
ત્રિષ્ટુપ્પઙ્ત્કિશ્ચ બૃહતી વિરાટ્ બસ્તસ્ત્રિવૃત્સકઃ

ઉષ્ણિક્ચ શ્રીરિતિ બ્રહ્મન્ વર્ણેષુ દ્વાદશસ્વપિ ।
વિષ્ણ્વાદ્યા માસપા દેવાસ્તત્વાનિ કથયામિતે

ચિજ્જીવઃ પ્રકૃતિર્બુદ્ધિર્મન સ્સત્વાદયો ગુણાઃ ।
વ્યોમાગ્નિર્મરુતશ્ચાપિ વર્ણાનાં તત્વમીરિતમ્

ક્ષેત્રાણિ પરમવ્યોમ વાયુરગ્નિર્જલં તથા ।
સત્યં તપો જનશ્ચૈવ મહ સ્સ્વર્ગં ભુવ સ્તથા

ભૂમિઃ પાતાલમેતાનિ ક્રમેણ કથિતાનિ તે ।
આમ્નાદિધામાશ્રેયાંશં ? ગોપનાન્તં સદણ્ડકમ્

સત્યન્તં પાપહનનં વિષ્ણ્વન્તં ભાનુમાન્ પરમ્ ।
શઙ્ખમાદ્યક્ષર પરં કમલં મધુસૂદનમ્

પુલહં ચાપરં વિઘ્નુનાયકં પીતસૂદનૌ ।
એકનેત્રં મન્દરં ચ વિષ્ણ્વન્તં ભત્રહસ્તકમ્

સંપ્રસારણમૂર્ધાનમુદ્ધરેન્મન્ત્રવિત્તમઃ ।
અગ્નિપ્રકારમન્ત્રોયં કથિતઃ કમલાસન

દુર્ગા ગણપતિસ્તાર્ક્ષ્ય ક્ષેત્રપાલપદાનિ તુ ।
ચતુર્થ્યન્તાનિ નત્યન્ત પ્રણવાદીનિ મિન્ત્રિણા

કોણદિક્ષુ પ્રયુજ્યેરન્નારભ્યાગ્નેર્દિશં ક્રમાત્ ।
ભાષ્યં ચ દ્વાદશાર્ણસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યથાતથમ્

ઓમિત્યુક્તં પરં બ્રહ્મ સુખરૂપં ધ્રુવં સ્થિરમ્ ।
વ્યાપિત્વાત્તસ્ય વાચ્યસ્ય વાચકં સર્વગં સ્મૃતમ્

પુરુષાર્થં પરૈસ્સર્વૈસ્સુરાસુરમહિર્ષિભિઃ ।
નમ્યન્તે દેવ દેવૈકસ્સ એવૈકઃ પરાયણમ્

આદૌ સૃજતિ ભૂતાનિ ભૂતાનુગ્રહકામ્યયા ।
પરિપાલનમપ્યેષ કરોતિ બહુમૂર્તિભિઃ

વિશ્રમાર્થં ચ ભૂતાનાં સંહરત્યખિલં જગત્ ।
ગતિર્ગતિમતામન્યા વાસુદેવાન્ન વિદ્યતે

સંહરત્યાત્મભૂતાનિ પુનસ્સૃજતિ માયાયા ।
દેવે જાગ્રતિ જાગર્તિ સુપ્તે સ્વપિતિ ચાખિલમ્

ચરાચરમિદં કૃત્સ્નં ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્ ।
દ્વાદશાક્ષરવાચ્યો સૌ
તસ્ય માહાત્મ્યમાશ્રિતઃ

બ્રહ્મભૂયં ગતો બ્રહ્મા દેવભૂયં ચ દેવતાઃ ।
ઋષયશ્ચ મરીચ્યાદ્યા મુનયસ્સનકાદયઃ

મન્ત્રમાહત્મ્યમાશ્રિત્ય જગ્મુઃ પદમનુત્તમમ્ ।
ગત્વા ગત્વા નિવર્તન્તે ચન્દ્રસૂર્યાદયો ગ્રહાઃ

ન કદાપિ નિવર્તન્તે દ્વાદશાક્ષરચિન્તકાઃ ।
કિં તસ્ય યજ્ઞૈઃ કિંતીર્થૈઃ કિં વિશ્રાણનકર્મભિઃ

કિં વ્રતૈર્યસ્ય મન્ત્રોઽસૌ દ્વાદશાક્ષરલક્ષણઃ ।
સર્વ યત્નેન પુરુષસ્તન્મન્ત્ર નિરતો ભવેત્

સંસાર ભયભીરૂણાં મોક્ષૈકફલકામિનામ્ ।
મુક્તયે પરમોપાયો મન્ત્રોઽયં દ્વાદશાક્ષરઃ

દેવદાનવગન્ધર્વ યક્ષવિદ્યાધરાદયઃ ।
પ્રણમન્તિ મહાત્માનં દ્વાદશાક્ષરચિન્તકમ્

યસ્ય રાષ્ટ્રે મહીપસ્યમન્ત્રી વસતિનિર્ભયઃ ।
તદ્રાષ્ટ્રે ધનધાન્યાદિ સમૃદ્ધં વર્ધતેઽધિકમ્

ભૂતાનિ ચ પલાયન્તે ગ્રહશ્ચૈવ ભયઙ્કારાઃ ।
રાષ્ટ્રાદ્રાજપુરાદ્રાજ્ઞસ્સકાશાચ્ચ નિપીડિતાઃ

ન ફલં શક્યતે વક્તું કાર્ત્સ્ન્યે કમલાસન ।
ચતુર્મુખમુખૈસ્સર્વેર્દિર્વૈર્વર્ષશતૈરપિ

શરીરશુદ્ધયે પૂર્વં પુરશ્ચરણમાચરેત્ ।
શરીરં મન્ત્રસંસ્કારપુરશ્ચરણમિષ્યતે

બ્રાહ્મણાં સ્તન્મયાન્ પૂર્વમાહુય દ્વાદશાવરાન્ ।
ભોજયિત્વા તતશ્ચક્રમણ્ડલે દેવમર્ચયેત્

વિજ્ઞાપ્ય દેશિકઃ પૂર્વમનુજ્ઞાતસ્સહાયવાન્ ।
આશ્રમે યત્ર મુનિભિઃ પૂર્વમાચરિતં તપઃ

સિદ્ધમન્ત્રફલે તત્ર વાસુદેવનિકેતને ।
પશ્ચિમદ્વારિ વાન્યત્ર પૂર્વોક્તસ્થાનભૂમિષુ

સ્થાનેઽભિરુચિતે પુષ્પસમિત્કુશફલોદકૈઃ ।
સમુપેતે યથોક્તાનાં સમ્પન્નાભિમતાશનઃ

ભિક્ષાન્નભોક્તા ભક્તાનાં તન્મયાનાં ગૃહેષુ વા ।
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો વા સાધયેદ્દ્વાદશાક્ષરમ્

વૈખાનસો વા નિયતસ્તપસ્યભિરતશ્સુચિઃ ।
ભિક્ષાન્નભુગ્ભ્રહ્મચારી શાકકન્દફલાશનઃ

ગૃહસ્થશ્ચેત્સ્વયં પાકં પુત્રૈર્વા ભાર્યયાઽપિ વા ।
શિષ્યેણ વા પાચિતાન્નં નિવેદ્ય હરયેઽગ્રતઃ

વૈશ્વદેવાદિકર્માન્તે ભોજયિત્વાઽતિથીનપિ ।
શિષ્યં ભાર્યાં તથા પુત્રં તોષયિત્વા યથાતથમ્

સ્વયં ભુઞ્જીત વિધિવત્પશ્ચાદન્નમકુત્સયન્ ।
પુત્રદારસમાયુક્તોજપેદ્વૈખાનસશ્શુચિઃ

વિયુક્તઃ પુત્રદારાદ્યૈરથવા નિયતસ્થ્સિતઃ ।
અઞ્જસૈવ સ્વયં પક્વમન્નમદ્યાન્મિ તાશનઃ

સર્વેષાં કાયશુધ્યર્થમાદૌ ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
પાદોદકં પઞ્ચગવ્યં બ્રહ્મકૂર્ચજલં તથા

પીત્વા કાયવિશુધ્યર્થં પુરશ્ચરણ માચરેત્ ।
આરમ્ભઃ કર્મણાં માસિ માર્ગ શીર્ષેઽથ શોભને

ચૈત્રે માસિ સિતે પક્ષે બ્રહ્મન્ને કાદશીતિથૌ ।
ઉપોષ્ય પૂર્વં ચક્રાબ્જે પ્રતિમાયામથાપિ વા

કૂર્ચે વા સ્થણ્ડિલે વાપિ યથાભિરુચિતે પદે ।
દ્વાદશ્યાં હોમપર્યન્તમર્ચયિત્વા જનાર્દનમ્

પુષ્પૈઃ પત્રૈર્બ્રહ્મચર્યનિરતો દેશકાલવિત્ ।
સઙ્કલ્પ્ય કાલનિયમં વ્રતાદિનિમયં તથા

નિત્યં ત્રિષવણસ્નાનમધશ્શયનમેવ ચ ।
શયનં વા કુશે પર્ણે મૃગચર્મણિ વાબ્જજ

સઙ્કલ્પ્ય માષં તૈલં ચ ક્ષારં લવણમેવ ચ ।
કાલાલં ભોજનં કાંસ્યે દિવા સ્વાપાદિ વર્જયેત્

દેહશુદ્ધિં પુરા કૃત્વા મન્ત્રજાપોઽક્ષમાલયા ।
આદ્યન્તયોર્બીજયુતં તથૈવ પ્રણવાન્વિતમ્

જપકાલે જપેન્મન્ત્રં ન દ્રુતં ન વિલમ્બિતમ્ ।
લક્ષીકૃત્યાચ્યુતં ધ્યાયે ત્તદધીનમનોગતિઃ

ધ્યાનં વક્ષ્યામિ સર્વાઘનાશનં કમાલાસન ।
ચતુર્ભુજમુદારાઙ્ગં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્

શુદ્ધસ્ફટિક વર્ણાભયયુતેન્દુસમપ્રભમ્ ।
ચારુહાસં સુતામ્રોષ્ઠં કર્ણાન્તાયતલોચનમ્

નિર્ધૂત પદ્મરાગાભં દન્તચ્છવિસુશોભિતમ્ ।
મહોરસ્કં મહાબાહું પ્રસન્નેન્દુનિભાનનમ્

સુભ્રૂલલાટં સુમુખં ઘનકુઞ્ચિતમૂર્ધજમ્ ।
તટિચ્છતસહસ્રાભં પીતનિર્મલવાસસમ્

પાણિપાદતલામ્ભોજં પુણ્ડરીકાયતેક્ષણમ્ ।
શ્રીવત્સાઙ્કં કિરીટાદિસર્વાભરણભૂષિતમ્

પદ્મ ચક્ર ગદાશઙ્ખધારિણં કૌસ્તુભોરસમ્ ।
દિવ્યગન્ધવિલિપ્તાઙ્ગં દિવ્યમાલાવિભૂષિતમ્

શેષાહિભોગે વિપુલે સુખાસીનં ચતુર્મુખ ।
શ્રીભૂમિસહિતં દેવં લલાટે શ્વેતમૃત્સ્નયા

ધૃતોર્ધ્વપુણ્ડ્રતિલકં મણ્ડિતં ચણ્ડભાનુભિઃ ।
નિયુતૈરયુતૈશ્ચન્દ્રૈર્વિદ્યુત્કાલાગ્નિકોટિભિઃ

સમવેતૈરિવૈકત્ર તેજઃ પુઞ્જૈર્વિસર્પિભિઃ ।
ભ્રાજમાનં દુરાલોકં દેહમણ્ડલનિર્ગતૈઃ

ભાસયસ્તં જગત્સર્વં ધ્યાયેત્પ્રક્ષીણકલ્મષઃ ।
આરાધ્ય દેવં સન્થ્યાયામપરસ્યાં યથાવિધિ

વિસૃજ્ય પુનરુત્થાયધૌતપાદકરશ્શુચિઃ ।
આચમ્ય વાગ્યતો મન્ત્રં જપેત્સમ્યક્સમાહિતઃ

યાવદ્બ્રાહ્મમુહૂર્તસ્ય પ્રાદુર્ભાવસ્તતઃ પરમ્ ।
સ્નાત્વા યથોક્તં સન્ધ્યાયામનુષ્ઠાય યથાવિધિ

આરાધ્ય દેવમાર્ઘ્યાદ્યૈરુપચારૈ ર્યથોદિતૈઃ ।
જપેન્મન્ત્રં શરીરસ્ય સ્થિતિમુક્તૈઃ ફલાર્થિભિઃ

દ્વાદશાર્ણં જપેદેવં વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના ।
લક્ષં દ્વાદશ તન્યાર્ધં તર્પણં વારિભિઃ સ્મૃતમ્

તદર્થં જુહુયાદગ્નૌ સાધકસ્સમિદાદિભિઃ ।
ચતુર્વિંશતિલક્ષેણ મન્ત્રજાપેન કિઙ્કરાઃ

સિદ્ધવિદ્યાધરાસ્સર્વે પાતાલે દિવિ વા ભુવિ ।
યથાભિરુચિતે દેશે દુષ્પ્રાપે સાધકં દ્વિજમ્

નયન્તસ્તત્ર નિયતં દેવન્તે પરિચારિણઃ ।
ષટ્ત્રિંશલ્લક્ષજાપેન દેવભૂયં સમશ્નુતે

અતિલક્ષજાપેન હોમૈસ્તાવન્મિતૈર્વસેત્ ।
મહર્લોકે સુખં શશ્વત્તત્રત્યૈરભિપૂજિતઃ

કોટિલક્ષેણ જાપેન પ્રાપ્નુ યાદણિમાદિકાન્ ।
ગુણાન્ જનાહ્વયે લોકે વસેત્તત્ સ્થૈસ્સુપૂજિતઃ

મહાબૃન્દશતેનૈવ જપહોમૈસ્તથા વસેત્ ।
તપોલોકે મહાપદ્મજપહોમેન તાવતા

સત્યે વસતિ દેવેશં શ્રીભૂમિસહિતં હરિમ્ ।
દૃષ્ટ્વા નિરામયસ્તત્ર વસેત્તલ્લોરવાસિભિઃ

મહોઘૈશ્શતજાપેન તાવદાહુતિસઙ્ખ્યાયા ।
સાક્ષાત્કુર્વન્ વુસુદેવં તન્મયો ભવતિ ધ્રુવમ્

કિમેભિર્બહુભિઃ પ્રોક્તૈઃ પદં યદ્યદભીપ્સિતમ્ ।
તત્તદાપ્નોતિ પુરુષસ્સમારાધનકર્મભિઃ

વશ્યાકર્ષણમુખ્યાનિ જપહોમાદિકર્મભિઃ ।
ફલાનિ ચિત્રરૂપાણિ દર્શયેત્સાધકસ્સ્વયમ્

પાતાલે દિવિ વા ભૂમૌ યે ભોગા ભુવિ દુર્લભાઃ ।
તાનવાપ્નોતિ પુરુષઃ પુરુષોત્તમપૂજયા

કામોપભોગવૈમુખ્યં મન્ત્રિણઃ કાર્યમુચ્યતે ।
મોક્ષૈકફલદં ધામ દક્ષિણદ્વારમુત્તમમ્

સિદ્ધાયતનમાસાદ્ય તત્ર દેવં ચતુર્વિધમ્ ।
મનુષ્યનિર્મિતં ચાર્ષં દૈવં રૂપં મધુદ્વિષઃ

સ્વયં વ્યક્તં સમારાધ્ય મોક્ષકામસ્સમાહિતઃ ।
સાલોક્યાદિચતુર્ભેદાં મુક્તિમાપ્નોત્યસંશયમ્

સાલોક્યં માનુષાદાર્ષાત્સામીપ્યં દેવનિર્મિતાત્ ।
સારૂપ્યં તુલ્યમાપ્નોતિ સ્વયં વ્યક્તાદનુક્રમાત્

પ્રાસાદ દ્વારિ ચાધ્માતે શઙ્ખે તસ્ય મહાધ્વનિઃ ।
શૂયતે યત્ર તં દેશં વૈષ્ણવં
માનુષાલયે

તતો દ્વિગુણમાર્ષેતુ ત્રિગુણં દેવનિર્મિતે ।
ચતુર્ગુણં સ્વયં વ્યક્તે દેશે વૃદ્ધિમનુક્રમાત્

બ્રહ્મચર્યપરો ભૂત્વા કુશશાયી જિતેન્દ્રિયઃ ।
મુમુક્ષમાણસ્તન્મન્ત્રં લક્ષજાપેન સિધ્યતિ

યુઞ્જીત યોગવિધિના હૃદયામ્ભોરુહાસને ।
કર્ણિકાયાં સુખાસીનં શુદ્ધસ્ફટિકવર્ચસમ્

ચતુર્ભુજમુદારાઙ્ગં જ્યોતિર્મણ્ડલમધ્યગમ્ ।
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં ધ્યાત્વા ભોગૈર્યથાક્રમમ્

અભ્યર્ચયેન્નિર્મલેન મનસા સુસમાહિતઃ ।
યોગાભ્યાસબલેનૈવ ગુણોત્કર્ષઃ પ્રજાયતે

ચન્દ્રાર્કાગ્નિમયં બીજં કવિમણ્ટલસન્નિભમ્ ।
તતસ્સૂક્ષ્મતરં બિમ્બં રાજમુદ્ગકમપ્રભમ્

તં સર્વમન્ત્રાનાક્રમ્ય સ્થિતં વિદ્યાદ્વિચક્ષણઃ ।
તતસ્તુ રાજકાભીજપ્રમાણં ચિન્તયેત્ક્રમાત્

અત્પાદકમથાન્યાભિર્યસ્યાન્તે નાદ આશ્રિતઃ ।
તં વિલીય સમુત્પન્નમશ્વવાલપ્રમાણકમ્

યસ્ય ગચ્છતિ તે પ્યોમ્નિ પ્યોમ ચાગચ્છતે હૃદિ ।
તતો વિચિન્તયેત્સૂક્ષ્મા માશ્વવાલપ્રમાણકામ્

બ્રહ્મનાડીમનેનાશુ પશ્યતિ ધ્યાનનેવનાત્ ।
તતોઽઙ્ગરોમમાત્રં તુ બીજવાલં સમન્તતઃ

ધ્યાયેન્નિ યમમાસ્થાય બ્રહ્મનાડીપ્રકાશકમ્ ।
એવં ધ્યાયન્નિમં પિણ્ડં પરિપક્વં પરિત્યજેત્

પરિજ્ઞાય પુરા પિણ્ડં પાકલક્ષણમુત્તમમ્ ।
નિરુદ્ધસન્ધિમાત્રં ચ કૃત્વા દેહ સમીરણમ્

મુક્ત્વા તદ્બ્રહ્મરન્ધ્રેણ ઉત્ક્રાન્તિકરણેન ચ ।
ધ્યાત્વા પરિત્યજે દ્ધેહં નિત્યાભ્યાસરતો યદિ

સ બ્રહ્મ પરમાપ્નોતિ વાસુદેવાખ્યમવ્યયમ્ ।
તૈલે તૈલં ઘૃતે સર્પિઃ ક્ષીરે ક્ષીરં જલે જલમ્

તદ્વન્ન ભેદો ગૃહ્યેત જીવાત્મ પરમાત્મનોઃ ।
તપ્તલોહો યથા તોયં લીનં નૈવ પ્રજાયતે

અગ્નિદગ્ધાનિ બીજાનિ નારોહન્તિ યથા પુનઃ ।
તદ્વન્નજાયતે ભૂયોજીવાત્મા કમલાસન

સારૂપ્યં ભગવદ્રૂપપ્રાપ્તિસ્સદ્ભિ રુદાહૃતા ।
સામીપ્યં સન્નિદૌ સેવા દેવસ્ય પરિચર્યયા

સાલોક્યં ચ તદાખ્યાતં લોકે વૈકુણ્ઠસંજ્ઞિતે ।
તદીયે નિત્ય વાસોઽયં પુનરાવૃત્તિવર્જિતે

શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્ દેહપાતસ્ય લક્ષણમ્ ।
સઙ્ક્ષેપતસ્તુ ભગવન્ વયોર્ગતિનિરોધનમ્

યુક્તાહારવિહારસ્ય ક્રિયાસક્તસ્ય પદ્મજ ।
યુક્તસ્સ્વાપ્નાવભોધસ્ય યોગયુક્તસ્ય સર્વદા

વિવર્તતે સદા શબ્દો હૃદ્ગતો દુન્ધુભિસ્વનઃ ।
સ્પર્શં ન શીતં નાપ્યુષ્ણં વિજાનાતિ ત્વગિન્દ્રિયમ્

ભ્રુવોર્મધ્યે યદા જ્યોતિર્દ્વાદશાન્તે વ્યવસ્થિતમ્ ।
પ્રત્યસ્તમેતિ વૈ શીઘ્રં ન ચોદયતિ વૈપુનઃ

ન જાનાતિ સમાધિસ્થો હાર્દમબ્જં યદાન્તરે ।
પરિશુષ્યતિ ગાત્રસ્થં શોણિતં શ્લેષ્મલક્ષણમ્

ન વેત્તિ પાર્થિવં ગન્ધં ન બાહ્યાભ્યન્તરે યદા ।
પિણ્ડસ્તદા પ્રબોદ્ધવ્યઃ કાલે નૈવ ચિરેણ તુ

પૃથિવ્યાં સંસ્થિતં ચૈવ ધારણાયાં સમાહિતઃ ।
ન વેત્તિ શબ્દં પ્રાગુક્તં પઞ્ચમાત્પઞ્ચમે ક્ષણે

સ્થિતસ્સમેધા ભાહ્યેતુ શીતોષ્ણે ન ચ વિન્દતિ ।
પ તેદ્દિનચતુષ્કેણ પિણ્ડસ્તત્કલિતે ક્ષણે

રૂપધ્યાનં સમાસાદ્ય પૂર્વોક્તવિધિના યદિ ।
ન ભાતિ હૃદયાકાશે બહિર્વા જ્યોતિષાં પતિઃ

પિણ્ડપાતો હ્યવશ્યં સ્યાત્ જ્ઞાત્વારિષ્ટૈઃ પુરોદિતૈઃ ।
તૃતીયેઽહ્નિ ચતુર્વક્તસર્વમેતત્તદા ક્ષણે

સમાદૌ યદિ વાયવ્યે યોગી સમ્યક્પ્રવર્તતે ।
ન વેત્તિ પરમહ્લાદં તૃષિતઃ પરિકમ્પતે

દિનદ્વયેન પિણ્ડસ્ય પાતોસ્ય દ્વિતયક્ષણે ।
સ્થિતો ગગનભાગે તુ પ્રાગુક્તવિધિના યદિ

ન વેત્તિ વિધિના ગન્ધં તદ્બાહ્યે તુ શુભાશુભમ્ ।
તત્રૈવૈકદિને વાથ લક્ષણે પ્રથમે ક્ષણે

ધ્યાત્વૈવ વિધિના સમ્યગ્યોગી ધ્યાનૈકમાનસઃ ।
મયિ સન્નાર્પિતમના વ્યાહરન્ દ્વાદશાક્ષરમ્

સ્વયમુત્ક્રમતે પિણ્ડાદ્યાયાદ્યાગનિકેતનમ્ ।
શેષાસને સુખાસીનં વૈ કુણ્ઠે મણિમણ્ડપે

અષ્ટબાહું વિશાલાક્ષમષ્ટાયુધધરં હરિમ્ ।
શ્રીભૂમિસહિતં દેવં સર્વાભરણભૂષિતમ્

ચતુર્ભુજં વા વુમેન હન્તેનાલિઙ્ગ્ય પઙ્કજામ્ ।
અષ્ટૌ વારસ્ત્રિયસ્તસ્ય વાલવ્યજનપાણયઃ

તિષ્ઠન્તિ પરિતઃ પશ્ચાચ્છઙ્ખાદ્યાયુધધારિણઃ ।
સેવન્તે પુરુષાસ્તસ્માદ્બહિ સ્તિષ્ઠન્તિ મૂર્તયઃ

ચતુર્વિંશતિ સઙ્ખ્યાકાસ્તતો મિત્રાદિમૂર્તયઃ ।
પક્ષીન્દ્રવિષ્વક્સેનાભ્યાં કુમુદાદિગણૈસ્તથા

મહાભાગવતાસ્તત્ર દ્વાદશાક્ષરચિન્તકાઃ ।
સેવન્તે મણ્ડપે નિત્યં પુનરાવૃત્તિ વર્જિતાઃ

ઇહ યત્કર્મ કુર્વાણા વિષ્ણોરારાધનાત્મકમ્ ।
મુચ્યન્તે યોગમાસ્થાય પુરુષાઃ પરમં પદમ્

પ્રાપ્યપિ તત્તત્કુર્વાણા સેવન્તે પુરુષોત્તમમ્ ।
અથવાપિણ્ડપતનં વિજ્ઞાય પ્રાગુદીરિતૈઃ

નિમિત્તૈરૈહિકૈર્ભોગૈસ્સૃજન્તઃ પૃથિવીક્ષિતઃ ।
પિણ્ડાન્તરમુપાયેન વિશન્તિ કમલાસન

યેન તં કથયામ્યદ્ય શ્રૂયતાં સાદરં વચઃ ।
વરપિણ્ડં નવં શુદ્ધં મધ્યમે વયસિ સ્થિતમ્

સર્વલક્ષણસંપન્નં પાપરોગબહિષ્કૃતમ્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય શરીરં વા બાહુજસ્યાથવા તનુમ્

ઊર્ધ્વવક્ત્રં દીર્ઘપાદમેકાન્તે શાયયેચ્છવમ્ ।
તત્પાદપાર્શ્વે શાયીત બધ્વા યોગાસનં તતઃ

અભ્યસ્યેદ્યોગમેકાગ્રો યથાપૂર્વં ચતુર્મુખ ।
સ જીવં નાભિચક્રસ્થં ભ્રમન્તં ભાસ્કરપ્રભમ્

હંસાકારં વલર્ક્ષાભમિડયા પિઙ્ગલેન વા ।
હંસરૂપં સમાસ્થાય નિર્ગતં નાસિકાપુટાત્

ખગવદ્યાતિ ગગનં સાર્ધં પ્રાણસમીરણૈઃ ।
તાલં હસ્તાવધિં દણ્ડં કોશં યોજનમેવ ચ

ગત્વા ગત્વા નિવર્તન્તે યોજનાનિ ચતુર્મુખ ।
નાસિકાપુટરન્ધ્રેણ નાભિચક્રં પ્રવેશયેત્

અભ્યસ્ય નિત્યમનિશં યોગી યોગમતન્દ્રિતઃ ।
નિર્ગમય્ય સ્વકાદ્દેહાન્નાસિકારન્ધ્રવર્ત્મના

આત્માનં પરકીયેન નાસિકાબિલવર્ત્મના ।
પરપિણ્ડં સ્વદેહસ્ય વિનિપાતે પ્રવેશયેત્

નાભિચક્રં પ્રવિશ્યાથ નાડીષુ વિચરેત્સુખમ્ ।
સર્વત્ર યોગી તત્રસ્થો યુઞ્ઞાનઃ પૂર્વવત્સદા

દ્રઢિમ્ને તત્ર વપુષસ્તત્ર સ્થિત્વા ચિરં સુખમ્ ।
તસ્યાપિ પાતમાલોચ્ય પિણ્ડેઽન્યત્ર નિવેશયેત્

ઇત્યેતત્કધિકં બ્રહ્મન્ પરપિણ્ડપ્રવેશનમ્ ।
સિદ્ધયો મૂલમન્ત્રસ્ય સમાસાત્કથિતાસ્તવ

મૂલમન્ત્ર ઇતિ પ્રોક્તસ્સાક્ષાદ્દેવસ્ય વાચકઃ ।
પ્રસૂયતે મન્ત્રલતાં પ્રસૂતિમણિમાદિકામ્

કિં પુનર્ધર્મ કામાર્થી સિદ્ધિં કમલસમ્ભવ ।
નાસાધ્યમસ્તિ મન્ત્રેણ દ્વાદશાક્ષરરૂપિણા

સર્વલોકેષુ સર્વત્ર સત્યમેતદ્બ્રવીમિતે ।
નાસ્માત્પરતરો મન્ત્રો વિદ્યતે સર્વકામદઃ

રહસ્ય મેતત્કથિતં મન્ત્રમાહાત્મ્યમક્ષયમ્ ।
અયમેવાષ્ટમૂર્તિનામધિકશ્ચતુરક્ષરૈઃ

અમુના ષોડશાર્ણેન ચતુર્વિંશતિમૂર્તયઃ ।
આરાધનીયા ભોગશ્ચેલ્લભ્યતે દુર્લભો મહાન્

મન્ત્રતન્ત્રં યથાપૂર્વમુદ્દૃત્ય દ્વાદશાક્ષરમ્ ।
અક્ષરાણિ ચ ચત્વારિ વર્ણચક્રાત્સમુદ્ધરેત્

ગુહાલયે પરિક્રાન્તં ભાસ્કરં દણ્ડશેખમ્ ।
દ્વિપટ્કાક્ષરવચ્ચાઙ્ગમસ્યાપિ ચતુરાસન

મૂર્તિષ્વષ્ટાસુ યો ધ્યાતા ઋષિર્મન્ત્રસ્ય નિશ્ચિતઃ ।
છન્દશ્ચ દેવી ગાયત્રં વાસુદેવોઽધિદૈવતમ્

અધિકાર્ણસમષ્ટેસ્સ્યા દ્વર્ણસ્સ્ફટિકસન્નિભઃ ।
ક્ષેત્રં ચ પરમપ્યૂમ તત્વં ધીઃ પૂર્વ મીરિતા

શિષ્ટાર્ણકાનાં દ્યુમણિર્વાસુદેવો નૃકેસરી ।
મનોભવશ્ચતુર્ણાં સ્યાદધિદૈવતકલ્પના

જપેન્નમોઽન્તં પૂજાયામુભયોર્હોમકર્મણિ ।
સ્વાહાયાં વિરમેદ્વૌષડન્તમાપ્યાયને તથા

મારણે તુ ફડન્તસ્સ્યાદેવમન્યત્ર યોજયેત્ ।
ન્યાસો મૂર્ધ્નિલલાટે ચ દૃશોશ્શ્રવસિ ચ ક્રમાત્

નાસિકાપુટયો ર્વક્ત્રે ગલકૂપે તથા હૃદિ ।
નાભિદેશે રહસ્યે ચ તથોર્પૂર્જઙ્ઘ યોરપિ

કાર્યાનુરૂપં સપૃષ્ટ્યાદિવ્યસનં સર્વકર્મનુ ।
આરાધનં સર્વસિદ્ધિકારણં તચ્ચ કથ્યતે

તેજસાં નિધિમષ્ટારં સુદર્શનમનુત્તમમ્ ।
ચિન્તયિત્વા ચતુર્વવક્ત્રપૂર્વસ્યાં દિશિ વેધસમ્

સઙ્કર્ષણં દક્ષિણસ્યાં પ્રદ્યુમ્નં દિશિ ચાપ્પતેઃ ।
અનિરુદ્ધમુદીચીને કોણદિક્ષુ શ્રિયાદયઃ

દેવ્યશ્ચતસ્રો મધ્યે ચ વાસુદેવં જગદ્ગુરુમ્ ।
અર્ઘ્યાદિભિસ્સમારાધ્ય મન્ત્રં ષોડશલક્ષકમ્

જપન્ હુત્વાગ્નિમુદકૈસ્તર્પયિત્વા યથાવિધિ ।
એવં પ્રસાધિતો મન્ત્રઃ પુરુષાર્થાંશ્ચતુર્વિધાન્

સાધયેત્પુરુષાર્થેષુ યો યેનાવાપ્તુમિષ્યતે ।
સ સર્પૂઽવાપ્યતે બ્રહ્મન્ કિમન્યૈરતિવિ સ્તરૈઃ

યદિ બ્રહ્મપદે બ્રહ્મન્નભિલાષા પ્રવર્તતે ।
બ્રાહ્મીં મૂર્તિં યજેત્તાસુ ધ્યાત્વાઽનન્યમનૂગતિઃ

ગ્રીષ્મે માસિ સ્થિતો ભૂમ્યાં પાદઙ્ગુષ્ઠેન પદ્મજ ।
પાદમસ્યં સમુદ્ધૃત્ય બાહૂ ચોત્ક્ષિપ્ય નિશ્ચલઃ

વર્ષાસુ પર્ણશાલાયાં બહિશ્શરદિ શૈશિરે ।
હેમન્ત્રે ત્રિષુ ચૈતેષુ વસન્તેઽગ્નિષુ પઞ્ચસુ

મધ્યસ્થો મન્ત્રજાપસ્સ્યાદિત્થં સ્યાત્પ્રતિહાયનમ્ ।
ઉપાંશુ પ્રવરો વ્યક્તાન્મનસઃ પ્રવરસ્તતઃ

વિઘ્નન્તિ દેવતાસ્તસ્ય તપઃ કર્મ સુદશ્ચરમ્ ।
પદહાનિં સમાશઙ્ક્ય ગન્ધર્વપ્રમુખૈ સ્તદા

અપ્સરોભિર્વિલોભ્યૈનં નૃત્તવાદિત્રગીતિભિઃ ।
તસ્માત્ સ્થિરમતિર્ભૂત્વા જપન્ સિદ્ધિમપાપ્નુયાત્

પ્રત્યક્ષં યાતિ ભગવાન્ ત્રિવિષ્ટપપતિસ્સ્વયમ્ ।
બ્રહ્મત્વં વા તદન્યદ્વા પ્રયચ્છતિ ફલં મહત્

મૂર્તીનામિતરાસાં ચ પદં યદ્યભિલષ્યતે ।
મૂર્તિં તાં તામભિધ્યાયન્ જપેન્મન્ત્રં ચ પૂર્વવત્

લભતે તત્પ્રસાદેવ સ્વં સ્વં પદમનુત્તમમ્ ।
મન્ત્રેણાનેન મુખ્યેન સાધકસ્સાધયેત્ફલમ્

ઐહિકામુષ્મિકં તત્તાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વાપિ વૈશ્યો વા જપમાચરેત્