પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 4.19

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં નિપતેદ્યુગપદ્યદિ ।
કૃત્વાનૈમિત્તિકં નિત્યમાચાર્ય સ્તદનન્તરમ્

ગૃહાર્ચાસ્નપને પ્રાપ્તે વિસ્તારે સતિ વેશ્મનિ ।
તત્રૈવ સ્નપનં કાર્યં સઙ્કટે તુ બહિર્ભવેત્

પર્વતાદૌ શુચૌ દેશે પ્રપાનિર્માણપૂર્વકમ્ ।
સ્નપનં દેવદેવસ્ય કાર્યં ભાગવતેન તત્

આલયે સ્થાપિતં બિમ્બં ન કદાચિચ્ચતુર્મુખ ।
નિર્ગમય્ય બહિસ્સ્નાપ્ય મન્તરેણ તુ સર્વદા

તીર્થાવધૃથવેળાયાં સદ્યાદીનાં તટે ભવેત્ ।
અન્યથા ચેચ્છાન્તિહોમં કુર્યાત્સર્વસમૃદ્ધિદમ્

અઙ્કુરાર્પણહીને ચ સ્નપને કૌતુકેઽન્વિતે ।
અધિવાસવિહીને ચ કલશૈસ્સ્નપને સતિ

શાન્તિહોમો વિધાતવ્ય સ્સર્વદોષાપનુત્તયે ।
સઙ્કલ્પિતસ્નાનહાનૌ દ્વિગુણં સ્નપનં ભવેત્

અકૃતે રાજરાષ્ટ્રસ્ય ભવેદ્વિભવસઙ્ક્ષયઃ ।
યજમાનસ્ય ધામ્નશ્ચ પ્રજાનાં ચ ધનક્ષયઃ

અકાલે તુ કૃતે સ્નાને વિષુવાદૌ યથોદિતે ।
શાન્તિઃ કાર્યયને ચૈવ દક્ષિણે પ્રાગુપક્રમઃ

ઉત્તરે ચૈવ પાશ્ચાત્યે ઉત્તમં નૈવ દૂષણમ્ ।
ચૈત્રે ચ વિષુવે તદ્વત્ક્રમાદાશ્વયુજેઽપિ ચ

સ્થાપિતાનાં ચ કુમ્ભાનાં ભેદને પતને તથા ।
કાલાદિદોષદુષ્ટે ચ ક્રિમિકેશાદિદૂષિતે

લઙ્ઘિતેઽશુચિસંસ્પૃષ્ટે વાયસાદ્યૈશ્છ દૂષિતે ।
ગર્હિતે શ્વાપદાદ્યૈશ્ચ સ્પૃષ્ટે ચાશુચિભિસ્તથા

પાષણ્ડૈઃ પ્રતિલોમૈશ્ચ તથોદક્યાદિદૂષિતે ।
કલશં તં તમુદ્ધૃત્ય સ્થાપયિત્વા પરાન્ પુનઃ

તદ્દૈવત્યાન્ જપેન્મન્ત્રા નષ્ટોત્તરશતાવરમ્ ।
સ્નપનં યદિ તૈઃકુર્યાચ્છાન્તિહોમં સમાચરેત્

અક્રમેણ સમુદ્ધૃત્ય સ્નપને વિહિતે સતિ ।
જપઃપઞ્ચોપનિષદાં કર્તવ્યસ્તત્સમાચરેત્

દેવતામન્ત્રભૂભાગદ્રવ્યાણાં વ્યત્યયે સતિ ।
પૂર્વવન્મન્ત્રજાપસ્સ્યાત્પ્રતિદ્રવ્યમનર્ચિતે

અર્ઘ્યાદિભિર્જપસ્તદ્વન્મહિષાજોષ્ટ્રસમ્ભવૈઃ ।
ક્ષીરાદિભિસ્તથા દ્રવ્યૈ સ્સ્નપને સ્નાપયેત્પુનઃ

સમદ્ભિર્મૂલમન્ત્રેણ જુહુયાત્કમલાસન ।
અદ્ભિઃપર્યુષિતાભિશ્ચેત્સ્નપનં સ્નાપયેત્પુનઃ

શાન્તિહોમો મૂલવિદ્યા જપશ્ચાષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
આરાધનાઙ્ગવૈકલ્યે નૃત્તવાદ્યાદિભિ સ્સહ

શાન્તિહોમો ભવેદ્વેદ્યાં સ્નપને ચલને સતિ ।
પ્રતિમાપતને તદ્વત્પ્રાયશ્ચિત્તં ચતુર્મુખ

સ્નપને વર્તમાને તુ ચરને પતનેઽપિ વા ।
યથાપૂર્વમવસ્થાપ્ય સ્નાપયિત્વા યથીવિધિ

શાન્તિહોમશ્ચ કર્તવ્યઃ પીઠાદીનાં ચ ભઞ્ઙને ।
સહજાનાં તથા હસ્તપાદાદીનાં ચતુર્મુખ

ભઙ્ગેતુ તેષામાવાહ્ય કૂર્ચાદૌ તદ્ગતં હરિમ્ ।
ક્રિયાં સમાપયેદ્ભ ગ્નાં પ્રભાપીઠાદિકં પુનઃ

સમાધાય યથાપૂર્વં સંપ્રોક્ષણવિધિર્ભવેત્ ।
વસ્તુષુ સ્નપનાઙ્ગેષુ આધિક્યં હાનિરેવ વા

યદિ સ્યાન્મૂલમન્ત્રાસ્ય જપશ્ચાષ્ટોત્તરાવરઃ ।
મોક્ષમાણસ્સદા કુર્યાત્સ્નપનં નિશિ વાઽહનિ

રિપુક્ષયાર્થીદિવસે ધર્માર્થી દિનમધ્યમે ।
દિનાન્તે સર્વભોગાર્થી પ્રાય શ્ચિત્તાય સર્વદા

બદ્ધપ્રતિસરે બિમ્બે સ્નપનાર્થં તુ મન્ત્રિણા ।
સ્નપનાન્તરસં પ્રાપ્તૌ ન ચ પ્રતિસરાન્તરમ્

મણ્ડૂકમૂષિકાસર્પચુચુન્દર્યાદિજન્તુભિઃ ।
સ્પૃષ્ટે વિલઙ્ઘિતે નષ્ટે સ્થાપિતે કલશે તથા

ત્યક્ત્વાન્યં તુ તથા કૃત્વા મૂલમન્ત્રં જપેદ્ગુરુઃ ।
સ્થાપિતં કલશં તદ્વત્પાષણ્ડૈઃ પ્રતિલોમજૈઃ

આશૌચવદ્ભિરપરૈઃકલશ સ્પર્શને સતિ ।
સદ્રવ્યં કલશં ત્યક્ત્વા તથાન્યં તત્ર નિક્ષિપેત્

વાચયિત્વાથ પુણ્યાહં શાન્તિહોમં સમાચરેત્ ।
કર્મણિસ્નપનાદૌ તુ પ્રવૃત્તે દેશિકોત્તમઃ

સૂતકં મરણાશૌચં શૃણુયાન્નાશુચિર્ભવેત્ ।
ઉત્સવે તુ યથાશાત્રચોદિતે સ્ખલને સતિ

શાન્તિસ્તથોચ્યતે બ્રહ્મન્નિદાનીમવધાર્યતામ્ ।
વિમાનસ્થાપનાહીને ન કુર્યદુત્સવં હરેઃ

કુર્યાદ્વા ધ્વજમુદ્ધૃત્ય ઉત્સવં ચ ક્રમેણ વા ।
વાયવીયે ધામકોણે વિધિના શાન્તિમાચરેત્

સંવત્સરાન્તં તત્રૈવ ધ્વજયષ્ટેઃ સ્થિતિર્ભવેત્ ।
હીનનિત્યોત્સવે ધામ્નિ ધ્વજારોહણપૂર્વકમ્

નોત્સવં કારયે ત્કામ્યં કારિતે શાન્તિમાચરેત્ ।
પ્રમાણહીને પક્ષીન્દ્રે ધ્વજે સ્તમ્ભાદિકેઽપિ વા

શાન્તિઃકાર્ય તથા હીને મૂષિકાદ્યૈશ્ચ દૂષિતે ।
અશુચિદ્રવ્યસંસ્પર્શે ત્યક્ત્વા કોપ્યધ્વજાન્તરમ્

શાન્તિહોમશ્ચ કર્તવ્યો બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનમ્ ।
ધ્વજારોહણ કર્માઙ્ગં ધ્વજં વા સ્તમ્ભમેવ વા

સકૃન્નિયુક્તં ત્યક્તવ્યં ધ્વજયુષ્ટિં તુ ન ત્યજેત્ ।
સકૃન્નિયુક્તેસ્તમ્ભાદૌ ભૂયોઽપિ વિનિયોજિતે

પ્રાયશ્ચિત્તં તુ તત્ર સ્યાત્સ્નપનં ચોત્તમોત્તમમ્ ।
શાન્તિહોમશ્ચ કર્તવ્યો બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનમ્

સ્થાપિતે વિહગેશાનધ્વજે વાતાતપાદિભિઃ ।
વર્ણહાનૌ ન દોષસ્યા ત્સમારાધનમિષ્યતે

પતિતે વાતવેગેન હેતુના યેન કેન ચિત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય બધ્વા ભૂયોપિ સ્નપનં મધ્યમોત્તમમ્

વર્ણહાનૌ તથા ભિન્ને ધ્વજે ચ્છિન્નેઽપિ વા ક્વચિત્ ।
ધ્વજાન્તરં સમુત્પાદ્યત્યક્ત્વા નિપતિતં ધ્વજમ્

યષ્ટિં વાકલ્પ્યમેવાસ્યં ન તુ કાલપ્રતીક્ષણમ્ ।
વિપરીતં ધ્વજપટં પ્રમાદાદ્યદિબન્ધયેત્

તન્મોચયિત્વા યદ્વાન્યં બધ્વાસ્નપનમાચરેત્ ।
ધ્વજસ્તમ્ભે તથા ભિન્ને ભગ્ને વા સુષિરેઽપિ વા

સ્તમ્ભાન્ત રમપસ્થાપ્ય શાન્તિસ્સ્નપનપૂર્વિકા ।
પતને ભ્રમણે વાપિ પતિતે વા યદૃચ્છયા

શાન્તિહોમો ભવેત્પ્રાગ્વન્મૂલમન્ત્રજપસ્તથા ।
પક્ષીશાધિષ્ઠિતે કુમ્ભે ભિન્ને નષ્ટેઽથ વા તથા

અસ્પૃશ્યૈઃ પ્રાણિભિઃ સ્પૃષ્ટે સ્થાપ્ય કુમ્ભાન્તરં પુનઃ ।
આવાહ્ય તત્ર વિહગં કર્મશેષં સમાપયેત્

ધ્વજસ્તમ્ભે ચ સંસ્પૃષ્ટે ચણ્ડાલાદ્યૈર્વિગર્હિતૈઃ ।
સ્તમ્ભાન્તરમવસ્થાપ્ય શાન્તિહોમં સમાચરેત્

સૂતકૈઃ પ્રેતકૈશ્ચૈવ પ્રતિલોમૈ સથાવિધૈઃ ।
સ્પૃષ્ટે પ્રોક્ષ્ય ધ્વજસ્તમ્ભં પુણ્યાહોક્તિપુરસ્સરમ્

સકૃન્નિયોજિતં ત્યક્ત્વામૃણ્મયં પાલિકાદિકમ્ ।
અઙ્કુરાનર્પયેન્નૂચેત્ શાન્તિહોમાદિકં ચરેત્

અઙ્કુરેષ્વપિ રક્તેષુ શ્યામવર્ણયુતેષુ વા ।
અપ્રરૂઢેષુ સર્વેષુ તથા તિર્યગ્ગતેષુ ચ

અસ્પૃશ્યસ્પર્શને તેષાં ભિન્નચ્છિન્નેષુ વા પુનઃ ।
પાલિકાદિષુ નષ્ટેષુ પતિતેષુ યથાતથા

વલ્મીકાદિપ્રરોહે ચ મૂષિકાદ્યૈશ્ચ ભક્ષિતે ।
શાન્તિહોમશ્ચ કર્તવ્યો બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનમ્

પ્રારબ્ધકર્મમધ્યે ચેત્કર્મનૈમિત્તિકં પુનઃ ।
આપતેદર્પયેદ્ભૂય સ્તતર્થાં શ્ચઙ્કુર્રા ગુરુઃ

અર્પિતેષ્વઙ્કુરેષુ સ્યાદ્દૈવાદ્વા યદિ માનુષાત્ ।
કર્મલોપસ્તદા ત્યક્ત્વા કલ્પિતાનઙ્કુરાનપિ

શાન્ત્યર્થં જુહુયાદગ્નૌ મૂલમન્ત્રજપસ્તથા ।
બદ્ધપ્રતિસરે બિમ્બે કર્માર્થમપરં યતિ

અન્તરા કર્મ નિપતેદ્બધ્નીયાત્કૌતુકં પુનઃ ।
અન્તરા પતિતે સ્નાને સમાપ્તે સ્નપનં પુનઃ

પૂર્વારબ્ધમનુષ્ઠેયં યથાશાન્ત્રં ચતુર્મુખ ।
ગ્રામાદિષુ સ્યાચ્છૂન્યેષુ ન બલિર્વીધિકોત્સવઃ

ધામન્યેવ ભવેત્કામં યદિ સ્યાદ્વીધિકોત્સવઃ ।
સહસ્રકલશૈસ્સ્નાનં પ્રયશ્ચિત્તં તદિષ્યતે

ઉત્સવે વર્ત માને સ્યાન્મહાવાતાદિના યતિ ।
ગ્રામાદૌ શિથિલે કૃત્વા પ્રયશ્ચિત્તં પુનર્મહઃ

કાર્યોન લોપ્યો લોપે તુ કુમ્ભૈરષ્ટોત્તરૈ ર્હરેઃ ।
સ્નપનં કારયેદ્ધોમો જપશ્ચાર્થૈર્દ્વિજાર્ચનમ્

મુહૂર્તાતિક્રમે શાન્તિસ્સર્વેષાં કર્મણામપિ ।
કાર્યાહોમાદિભિઃ પશ્ચાત્કર્મારમ્ભો યથોદિતઃ

કર્મણ્યધિકૃતે પૂર્વં દેશિકો મૂર્તિપેષુ વા ।
દૈવાદ્વા માનુષાદ્વાપિ વિઘ્નિતેષ્વધિકારિષુ

પ્રારબ્ધં કર્મ કર્તવ્યં તાદૃગ્ભિરપરૈર્દ્વિજૈઃ ।
ઉત્સવે વિઘ્નિતે દૈવાન્માનુષાદ્વા યથોદિતે

બલિમેવ ક્ષિપેદ્ધામ્નિ ગ્રામાદૌ વિધિકાસ્વપિ ।
બલિપ્રદાને પ્યકૃતે કસ્મિંશ્ચિદ્દિવસે પુનઃ

કુર્વન્ બલિમતિક્રાન્તં કૃત્વૈવં બલિમાચરેત્ ।
ઉત્સવાઙ્ગેષુ હીનેષુ કલિતેષુ યથાપુરમ્

ઉદ્યાનયાનમૃગયા જલદ્રોણ્યાદિ કર્મસુ ।
શાન્તિઃકાર્યા ભોજનં ચ બ્રાહ્મણાનાં જપસ્તથા

હીનાયાં તીર્થયાત્રાયાં પુનરુત્સવમાચરેત્ ।
ઉત્તમોત્તમમાર્ગેણ કૃત્વા સ્નપનમાદિતઃ

માસે યથોક્તેઽતિક્રાન્તે નક્ષત્રાદૌ યથોદિતે ।
ઉત્સવોઽનન્તરે માસિ યદ્યર્વાગ્વત્સરાદ્ભવેત્

ઊર્ધ્વં સંવત્સરા ત્કુર્વન્ શાન્તિં કૃત્વાસમાચરેત્ ।
સહસ્રકલશૈસ્સ્નાનં શાન્તિહોમં જપાદિકમ્

લુપ્તે પર્પોત્સવે શાન્તિ સ્સ્નપનં શક્ત્યપેક્ષયા ।
અન્યેષુ વિષ્ણોર્લુપ્તેષુ શ્રવણાદ્યુત્સવેષુ ચ

ઉત્તમોત્તમમાર્ગેણ સ્નપનં તસ્ય નિષ્કૃતિઃ ।
વ્યત્યાસે બલિવસ્તૂનાં જુહુયાત્સર્વિષા શતમ્

વાતાદ્યુત્પાત સંસ્પૃષ્ટે બિમ્ભે સ્નપનમુત્તમમ્ ।
આચરેદ્યાગશાલાયાં પ્રપાદિષુ મહોત્સવે

અગ્નિદગ્ધેષુ તત્સર્વં સમાધાય યથાપુરમ્ ।
શાન્તિહોમો દ્વિજેન્દ્રાણાં ભોજનં દાનમેવ ચ

કુર્યાત્સુદર્શનપ્લોષે કુમ્ભૈર્નવભિરુપ્લવઃ ।
કાર્યો બિમ્બાદિદાહેઽપિ તથા સ્નપનમાચરેત્

શ્વસૃગાલાદિભિર્યાગમણ્ટપાદિ પ્રવેશને ।
સંસ્પર્શે પુર્વક્લપ્તાનિ ત્યક્ત્વાન્યાનિ નિધાય ચ

શાન્તિહોમોદ્વિજેન્ધ્રાણાં ભોજનાદિ યથાપુરમ્ ।
ચણ્ડાલાદિપ્રવેશાદૌ ત્યક્ત્વા તદ્વસ્તુ દૂષિતમ્

ઉત્સવાર્થાનિ વસ્તૂનિ શાન્તિ હોમં સમાચરેત્ ।
ઉત્સવાગ્નૌ સ્વયં શાન્તે શાન્તિં કુર્યાદ્યથાક્રમમ્

વિષુવે ચાયને ચૈવ તીર્થયાત્રા ન દોષકૃત્ ।
--તતોઽન્યત્ર કર્તવ્યા હ્ન્યેવ સા ભવેત્

પ્રમાદાદ્યદિ યાત્રાસ્યાત્સ્નપનં ચોત્તમોત્તમમ્ ।
ઉત્સવે હોમવિચ્છેદે દ્વિગુણં હોમમાચરેત્

બિમ્બે ચોરાદિભિર્નષ્ટે વર્તમાને મહોત્સવે ।
કર્માર્ચાદિષુ બિમ્બેષુ બિમ્બં ચોત્પાદ્ય પૂર્વવત્

આરાધયેન્નિપતિતે બિમ્બે યાનાન્મહોત્સવે ।
આરોપ્ય પૂર્વવદ્યાનં રથ્યાસુ પતિતં નયેત્

એકાધિકાશીતિકુમ્ભૈસ્સ્નાપયેચ્છાન્તયે પુનઃ ।
અઙ્ગહાનૌ કૌતુકસ્ય બિમ્બ મન્યં નયેત્તદા

હીનાઙ્ગં ચેત્સમાધાય સદ્યસ્સં પ્રોક્ષણં ચરેત્ ।
સ્નપનં શાન્તયે કુર્યાદ્બ્રાહ્મણાનાં ચ તોષણમ્

યાનભઙ્ગે નયેદ્દેવં યાનેનાઽન્યેન વીધિકામ્ ।
શાન્તિશ્ચ કાર્યા પતનભ્રમણાદૌ ચ સારથેઃ

પુણ્યાહવાચનાદીનિ કાર્યાણિ કમલાસન ।
અસ્પૃશ્યા યદિ યાનાનિ વહેયુર્ભિમ્બમેવ વા

ક્ષાલયિત્વા તુ યાનાનિ બિમ્બં ચ સ્નાપયેદ્ઘટૈઃ ।
પુષ્પયાગો નિશિ ભવેચ્છાન્તયે ભુક્તયે પિ વા

અભાવે પુષ્પયાગસ્ય સ્નપનં ચોત્તમોત્તમમ્ ।
આરભ્ય તીર્થદિવસાદૂર્ધ્વં પઞ્ચદિનાવધિ

ધ્વજાવરોહણં કાર્યં પશ્ચાચ્ચેદવરોહણમ્ ।
દોષસ્સ્યાદ્દોષશમનં સ્નપનં મધ્યમોત્તમમ્

અપરોપ્ય ધ્વજપટં સ્નપનાન ન્તરં પુનઃ ।
ઉદ્વાસ્ય દેવતાસ્સર્વાશ્શકટાદ્બલિકર્મણા

મહોત્સવાન્તઃ પતિતં કર્મ વૈશેષિ કાહ્વયમ્ ।
કાર્યમેવ ન લોપ્યં તલ્લોપે સ્નપનમાચરેત્

પવિત્રારોપણે પ્રાયશ્ચિત્તમન્યત્પ્ર દર્શ્યતે ।
હીનમાને પવિત્રે વા કુણ્ડે વા મણ્ડલેઽપિ વા

અસ્ત્રમન્ત્રં શતં જપ્ત્વા પૂજયે દસ્ત્રવર્ધિનીમ્ ।
ત્યક્ત્વા પવિત્રં કેશાદિદૂષિતં પુનરેવ તત્

કૃત્વા પૂર્વવદારોપ્ય તતશ્શાન્તિં સમાચરેત્ ।
અસ્પૃશ્યસ્પર્શને કુમ્ભે ભિન્ને નષ્ટેઽપિ વા પુનઃ

કુંભાન્તરે સમાવાહ્ય મૂલમન્ત્રં જપેત્પુનઃ ।
અસ્થાને સ્થાપિતં શૂલ મન્યત્ર પ્રતિમાદિકમ્

સ્થાપયિત્વા યથાસ્થાનં સ્નપનાદિ સમાચરેત્ ।
માને ન્યૂનાધિકે વાપિ વેદ્યાદીનાં પ્રકલ્પિતે

શાન્તિરાજ્યાહુતિઃ કાર્યા પંચોપનિષદા શતમ્ ।
તેષામભાવે ચ તથા શાન્તિર્નયનમોક્ષણમ્

અકૃત્વાસ્થાપને શાન્તિં કૃત્વા નયનમોક્ષણમ્ ।
તોયાધિવાસાકરણે પ્રતિષ્ઠાયાં મધુદ્વિષઃ

સ્નપનં શાન્તિહોમશ્ચ તદ્વદેવાઙ્ગહાનિષુ ।
અનાચાર્યપ્રતિષ્ઠાયાં પુનસ્થ્સાપનમાચરેત્

આચાર્યપદમારૂઢો વૈધુર્યાદ્યલ્પદોષવાન્ ।
અધિકાર્યેવ વિજ્ઞાનપારં યાતો યદિ સ્વયમ્

જ્ઞાનાધિકેન દેવેશે સ્થાપિતે જ્ઞાન રૂપિણિ ।
ન દોષો જ્ઞાનદહનસ્સર્વદોષાન્ દહેત્ખલુ

યાવત્કાલં સ્થિતિર્ભાલમન્દિરે પ્રાર્થિતા પુરા ।
તાવત્યતીતે સમયે સ્નપનં મધુવિદ્વિષઃ

કાર્યં પુનશ્ચતત્રૈવ સ્થિતિકાલં પરીક્ષયેત્ ।
અન્યત્ર વા બાલગેહે યદ્વા મૂલાલયે ભવેત્

કર્માર્થપીઠિકાયાં તત્ સ્થાપયિત્વા સમર્ચયેત્ ।
ગોપુરે વાલયે યદ્વા પ્રાકારે મણ્ટપેઽથવા

શિથિલી સરઘાતુમ્બાવલ્મીકાદિસમુદ્ભવે ।
ઉદ્ધૃત્યતત્તત્સંશોધ્ય દેશં કૃત્વા યથાપુરમ્

સ્નપનં દેવદેવસ્ય કુર્યાદુત્તમમધ્યમમ્ ।
શાન્તિહોમો દ્વિજેન્દ્રાણાં ભોજનં દાનમેવ ચ

સિદ્ધાન્તસઙ્કરે જાતે પ્રમાદાત્તત્ર સઙ્કરે ।
કૃત્વા સંપ્રોક્ષણં પૂર્વં સહસ્રકલ શાપ્લવઃ

સિદ્થાન્તં નામ કિં કો વા ભેદસ્તસ્ય જનાર્દન ।
શ્રોતુમિચ્છામિ તત્સર્વં ન રહસ્યમિદં યદિ

મહોપનિષદં નામ સિદ્ધાન્તપદશબ્દિતમ્ ।
મીમાંસાદિષુ શાત્રેષુ યે સિદ્ધાર્થા મનીષિણઃ

તેષામન્તેઽધિકારોસ્મિન્નિતિસિદ્ધાન્ત શબ્દિતમ્ ।
તચ્ચતુર્ધાસ્થિતં શાસ્ત્રમૃગાદિવદનેકધા

એકૈકં ભિદ્યતે તન્ત્રં શાખાભેદેન ભૂયસા ।
પ્રથમંમન્ત્રસિદ્ધાસ્તં દ્વિતીયં ચાગમાહ્વયમ્

તૃતીયં તન્ત્રસિદ્ધાન્તં તુર્યં તન્ત્રાન્તરં ભવેત્ ।
એકૈવ મૂર્તિરારાધ્યા પ્રાધાન્યેનેતરાઃ પુનઃ

દેવ્યશ્શ્રિય્રાદયશ્ચાપિ સંપૂજ્યાઃ પરિવારવત્ ।
આયુધૈશ્શઙ્ખચક્રાદ્યૈશ્શ્રીવત્સાદ્યૈશ્ચભૂષણૈઃ

મૂર્તિમદ્ભિઃ પરિવૃતા કેવલા વામ્બુજાસન ।
કથ્યતે યત્ર તત્પ્રોક્તં મન્ત્રસિદ્ધાન્તમગ્રિમમ્

વાસુદેવાદયો વ્યૂહાશ્ચત્વારસ્સાધકૈરપિ ।
ક્રમાગતૈસ્તુલ્યકક્ષ્યાઃ પૂજ્યાસ્તત્પ્રભવાપ્યયે

કર્મણામપિ સન્યાસઃ કથ્યતે યત્ર ચાગમે ।
તન્ત્રમાગમસિદ્ધાન્તં તદુક્તં કમલાસન

નવાનામપિ મૂર્તીનાં પ્રાધાન્યં યત્ર કથ્યતે ।
મૂર્તયો દ્વાદશાઙ્ગાનિ તેષામેવ તથાપરે

પ્રાદુર્ભાવ ગુણાશ્ચાન્યે મૂર્ત્યન્તરગુણા અપિ ।
પ્રાદુર્ભાવાન્તરયુતાસ્સ દિગ્દેવૈસ્સહાયુધૈઃ

મૂર્તિમદ્ભિશ્છ દેવીભિર્લક્ષ્મ્યાદિભિરપિ સ્ફુટમ્ ।
તત્તન્ત્રસિદ્ધાન્તાહ્વાનં---
ચતુર્થં પરમં પુનઃ

સૌમ્યસિંહાદિભૂયિષ્ઠં વક્ત્રેભૈદૈશ્ચતુર્મુખ ।
દ્વિત્રાદિમુખભેદા વા મૂર્તિરેકૈવ પૂજ્યતે

પરિવારૈન્સંવૃતા વા વિના વા સર્વકામદા ।
યત્ર તન્ત્રાન્તરં તત્સ્યાચ્ચતુર્થં કમલાસન

યેન સિદ્ધાન્તમાર્ગેણ કર્ષણાદિક્રિયા કૃતા ।
આદૌ તેનૈવ સકલં નાન્યસિદ્ધાન્તવર્ત્મના

તન્ત્રેણાપિ તથા યેન કર્ષણાદિક્રિયા કૃતા ।
તેનૈવ સકલં કાર્યં ન તન્ત્રાન્તરવર્ત્મના

તન્ત્રાન્તરેઽપિ કથિતમનુક્તં ગ્રાહ્યમેવ હિ ।
સિદ્ધાન્ત સઙ્કરસ્તસ્માત્તન્ત્રસઙ્કર એવ ચ

દોષાય કલ્પતે રાજરાષ્ટ્ર ધામક્ષયાત્મને ।
સિદ્ધાન્તસઙ્કરે જાતે પ્રમાદાત્તસ્ય શાન્તયે

કૃત્વા સંપ્રોક્ષણં પૂર્વં સહસ્રકલશાપ્લવઃ ।
કર્તવ્યસ્સ્નપનં કુર્યા ત્તન્ત્રસઙ્કરસમ્ભવે

અન્તેમહોત્સવં કુર્યાત્ ધ્વજારોહણપૂર્વકમ્ ।
સ્થાપિતે પઞ્ચરાત્રેણ દેવે ષડ્ભિરથાધ્વભિઃ

પત્રિષ્ઠાને કૃતે મોહાદ્દોષસ્સર્વક્ષયાત્મકઃ ।
શાન્તિશ્ચ તસ્ય ભૂયોઽપિ પઞ્ચ રાત્રોક્તવર્ત્મના

પ્રતિષ્ઠાપ્ય સહસ્રેણ કલશૈસ્સ્નપનં હરેઃ ।
મહોત્સવશ્ચ કર્તવ્યો ધ્વજારોહણપૂર્વકઃ

એકત્ર દીક્ષિતસ્તન્તે વા દ્વિજોત્તમઃ ।
ક્રિયાં ન કુર્યાદન્યત્ર કર્ષણાદિ ચતુર્મુખ

આચાર્યત્વમથાર્ત્વિજ્યં પૂજાયાં મધુવિદ્વિષઃ ।
તન્ત્રભેધે ચ સિદ્ધાન્તભેદે ચાપિ ન યુજ્યતે

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં નિષ્કૃતિસ્મ્સૃતિચોદિતા ।
મૃતાનાં વિષશસ્ત્રાગ્નિ પ્રાયૈરુગ્રૈશ્ચ કર્મભિઃ

નારાયણબલિર્નામ સમારાધનમુત્તમમ્ ।
ગતિહેતુર્વિના તેન ગતિરન્યાન વિદ્યતે

પુનર્દહનમારભ્ય કર્મ સ્માર્તમશેષતઃ ।
કૃત્વા સપિણ્ડીકરણપર્યન્તં તદનન્તરમ્

દેવદેવં સમારાધ્ય વક્ષ્યમાણેન વર્ત્મના ।
વિષ્ણ્વાલયે નદીતીરે પર્વતે વા વનેઽપિ વા

આન્યત્ર વા પુણ્યદેશે કર્તુર્વા ભવને શુભે ।
યષ્ટવ્યં કૃષ્ણપક્ષસ્ય દ્વાદશ્યામયનદ્વયે

ઉપોષિતસ્સન્ પૂર્વેદ્યુઃકર્તાનિયતમાનસઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ભગવદ્ભક્તાન્વ્રતસ્વાધ્યાયશાલિનઃ

આમન્ત્ર્યમન્ત્રવિદ્બધ્વા કેશવાદિ યથાસ્વયમ્ ।
શોધિતે ગોમયામ્ભોભિર્ભૂતલે કુશવિષ્ટરે

ઉપવેશ્ય વૃતાનેવ પ્રાઙ્મુખાન્ કમલાસન ।
અર્ઘ્યાદિભિસ્સમભ્યર્ચ્ય સામભિઃ કેશવદિભિઃ

નમોન્ત્રૈર્નાગવલ્લ્યાદિ દત્વા ચાભ્યઞ્જયેદ્દ્વિજાન્ ।
સ્નાતાનાં સન્નિદૌ તેષાં હોમં ચૌપાસનેઽનલે

કૃત્વાગ્નિ મુખમગ્નેશ્ચ પ્રાગ્ભાગે ચક્રપઙ્કજે ।
સ્થણ્ડલે કુશકૂર્ચે વા દેવમાવાહયેદિતિ

પુષ્પાઞ્જલિસ્સમુત્થાય નૃસૂક્તાદ્યા ઋચો જપન્ ।
ઓં પૂર્વાભિર્વ્યાહૃતિભિરાવાહ્ય પુરુષોત્તમમ્

મૂર્તિભેદાન્ કેશવાદીન્નામભિસ્તૈરનન્તરમ્ ।
આવાહ્યાર્ઘ્યાદિભિષ્ટદ્ભિરુપચર્ય પૃથક્પૃથક્

તર્પયિત્વા તિલામ્ભોભિઃ કેશવાદીન્ સ્વનામભિઃ ।
ઉપચર્ય ચ દીપાન્તં પુરુષં પુરુષાત્મના

સૂક્તેન કેશવાદીંસ્તુ નામભિસ્તૈર્યથાક્રમમ્ ।
અગ્નૌ પદ્માસનાસીનં ધ્યાત્વા પરમપૂરુષમ્

અનૂચ્ય પાયસં વિષ્ણોર્નુકમિત્યૃચમબ્જજ ।
પશ્ચાત્પરોમાત્રયેતિ યાજ્યયા જુહુયાદ્ધવિઃ

કેશવાદ્યૈર્નામધેયૈસ્સર્પિષા જુહુયાત્તતઃ ।
ચતુર્થ્યન્તૈર્દ્વાદશભિ ર્નામભિર્ધ્યાનમાસ્થિતઃ

ક્ષીરાજ્યગુડમિશ્રાન્નં તેભ્ય એવ નિવેદયેત્ ।
દેવસ્ય ત્વા સવિતુરિતિ મહાવિષ્ણોર્નવેદનમ્

સપ્તવ્યાહૃતિભિર્ભૂયો જુહુયાત્સર્પિષાનલે ।
દર્ભાસનેષુ ભૂદેવાનાહુતાનુપવેશિતાન્

વસ્ત્રાઙ્ગુલીયકચ્છત્રકુણ્ડલોપાનહાદિભિઃ ।
યથાશક્તિ સમભ્યર્ચ્ય મન્ત્રેણાષ્ટાક્ષરેણ તાન્

તિલાજ્યમિશ્રહસ્તેન તદનુજ્ઞાનપૂર્વકમ્ ।
જુહુયાદનલે હવ્યં વિદ્યયા વક્ષ્યમાણયા

પિતૃભ્યસ્તત્પિતૃભ્યશ્ચ તત્પિતૃભ્યઃ પુનસ્તથા ।
માતૃભ્યઃ પિતૃમાતૃભ્ય સ્તત્પિતૃભ્યઃપુનસ્તથા

માતામહેભ્ય સ્તેષાં યે પિતરસ્તેભ્ય એવ ચ ।
મતામહીભ્યો માતુશ્ચ પિતૃમાતૃભ્ય એવ ચ

પિતુઃ પિતામહીભ્યશ્ચ તથાચાર્યેભ્ય એવ ચ ।
તત્પત્નીભ્યો ગુરુભ્યશ્ચ ગુરુપત્નીભ્ય એવ ચ

સખિભ્યસ્તત્પુરન્ધ્રીભ્યોજ્ઞાતિભ્યા યાશ્ચતત્ સ્ત્રિયઃ ।
તાભ્યશ્છામાત્યતત્ સ્ત્રીભ્યસ્સર્વાભ્યસ્તત્ સ્ત્રિયશ્ચયાઃ

તાભ્યશ્ચેતિ સમુચ્ચાર્ય સ્વધા નમ ઇતિ બ્રુવન્ ।
નારાયણાય સ્વાહેતિ પ્રત્યેકં પૃથગાહુતિઃ

અગ્નિબદ્દં ચતુર્થ્યન્તં કવ્યવાહનમિત્યથ ।
તદન્તેસ્વિષ્ટકૃચ્છબ્ધમનુષઙ્ગશ્ચ પૂર્વવત્

હુત્વૈવં સર્પિષા પશ્ચાદ્દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા ।
પ્રત્યેકં શતમષ્ટા ચ દ્વાદશાક્ષર વિદ્યયા

વિષ્ણુગાયત્રિયા તદ્વદ્બ્રાહ્મણાન્ ષડ્રસાન્વિતમ્ ।
ભોજયેદ્દક્ષણાં તદ્યાત્તાન્ પ્રણમ્ય પ્રદક્ષિણમ્

તાનનુજ્ઞાપ્ય શિષ્ટાન્નં યથેષ્ટં ક્રિયાતામિતિ ।
દક્ષિણેનાનલં દર્ભાન્ પ્રાગગ્રાન્ શોધિતે સ્થલે

સંસ્તીર્ય તેષુ દર્ભેષુ બલિં દદ્યાત્સમાહિતઃ ।
વિશ્વેભ્યશ્ચૈવ દેવેભ્યસ્સાધ્યેભ્યસ્તદનન્તરમ્

સર્વેભ્યશ્ચૈવ દેવેભ્યો વિષ્ણુર્નારાયણ સ્તથા ।
સહસ્રશિરસે ચૈવ યજ્ઞાત્મપદમેવ ચ

પુરુષં યજ્ઞપૂર્વં ચ સર્વેશ્વરપદં તથા ।
ચતુર્થ્યન્તં સમુચ્છાર્ય નમસ્સ્વા હેત્યનસ્તરમ્

સર્વત્રૈવાનુષઙ્ગં ચ સ્વિષ્ટકૃદ્યજનાદિકમ્ ।
આધેનુવરદાનાન્તં કૃત્વા પ્રેતં નિવેદયેત્

મૂર્તિષુ દ્વાદશસ્વેનં યજ્ઞશર્માણમાખ્યયા ।
નિવેદયામિ દેવાય કેશવાયેત્યનુક્રમાત્

દ્વાદશભ્યોનિવેદ્યૈવં પરમાન્નં નિવેદયેત્ ।
નારાયણબલિર્હ્યેષ દ્વિજાનાં સમુદીરિતઃ

એવં યસ્ય કૃતે દત્તો બલિર્દે વાર્ચના ત્મકઃ ।
સ યાતિ નિખિલં પાપં નિર્ધૂય બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

પાપાનામિતરેષાં ચ બલિઃ પુણ્યકૃતામપિ ।
પરમાત્મપદપ્રાપ્ત્યૈકલ્પતે નાત્ર સંશયઃ