પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 4.18

નૈમિત્તિકાનાં નિત્યાનાં કર્મણાં ભગવન્ હરે ।
આરાધનાનાં વૈકલ્યં લોપો વા પ્રાયસંજ્ઞિતમ્

તસ્ય ચિત્તં સમાધાનમિતિ નિર્વચનક્રિયા ।
કસ્ય કિં વા સમાધાનં કઃ પ્રકારોઽસ્ય કથ્યતામ્

અસ્નાતોનુ પવીતો વા અધૃત્વાતિલકં તથા ।
અર્ચયેદ્દેવદેવેશં પ્રયશ્ચિત્તીયતે નરઃ

સમાધાનં મૂલમન્ત્રશતં જપ્ત્વા તદર્ચનમ્ ।
અકૃત્વા પાદયોશ્શૌચમનાચમ્યાપિ વાર્ચને

પઞ્ચોપનિષદાં જાપઃ પ્રયશ્ચિત્તં તદર્ચનમ્ ।
નગ્નો વા મુક્તકેશો વાસ્વિન્નાઙ્ગો વા હસન્ શ્વસન્

કુપ્યન્વા પ્રલપન્વાપિ પૂજાયાં તુ શતં જપેત્ ।
શતકૃતોઽસ્ત્રમન્તસ્ય સમારાધનમન્વતઃ

કેશાસ્થિલોમલોષ્ટાદિસ્પર્શને નૈવ નિષ્ક્રિયા ।
વસાનો નીલમલિનક્લિષ્ટવાસોઽપવિત્રકઃ

અર્ચયેન્મૂલમન્ત્રસ્ય જપસ્તસ્ય પ્રતિક્રિયા ।
ગત્વાસ્ત્રિયમાનાપ્લુત્ય પૂજને સ્નાપયેદ્ધરિમ્

પઞ્ચગવ્યૈસ્તતઃપઞ્ચમહોપનિષદાં જપઃ ।
વિણ્મૂત્રરેતોરુધિરબાલાદિસ્પર્શને સતિ

અસ્નાનપૂજને દેવં સ્નાપયેત્કુશવારિભિઃ ।
મૂલમન્ત્રજપશ્ચોક્તોનિષ્ક્રિયા તસ્ય કર્મણઃ

વસ્ત્રં રજસ્વલાયાશ્ચ સ્પૃષ્ટ્વા દેવાર્ચને કૃતે ।
પઞ્ચગર્વૈસ્સ્નાપયિત્વા પઞ્ચોપનિષદાં જપઃ

શ્વાનં રજસ્વલાં યૂપં ચણ્ડાલં વેદવિક્રયમ્ ।
ચિતિં ચ ચૈત્યભૂમિષ્ઠં વૃક્ષં સ્પૃષ્ટ્વા તદર્ચને

પઞ્ચવારુણમન્ત્રૈશ્ચ સ્નાપયેત્કુશવારિણા ।
કાકપાષણ્ડપતિતપ્રતિલોમખરાદિકાન્

અસ્પૃશ્યમન્યદપ્યેવં સ્પૃષ્ટ્વા પ્રાગ્વત્પ્રતિક્રિયા ।
કેશાદિદોષદુષ્ટેન પુષ્પેણારાધને કૃતે

ક્ષીરેણ સ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમઃ પ્રતિક્રિયા ।
પુરીષાદિકમાક્રમ્ય યદ્યનાપ્લોત્ય પૂજયેત્

સ્નપનં કુશપાથોભિર્જવઃ પ્રાગ્વત્પ્રતિક્રિયા ।
સ્ત્રિયો વા નુપનીતો વા સ્પૃશેદ્બિમ્બં પ્રતિક્રિયા

ઉક્ષણં કુશતોયેન મન્ત્રેણ પરિમેષ્ઠિના ।
આરાધને સંપ્રવૃત્તે નિષ્ઠીવાદિકમન્તરા

યદ્યાપતેદાચમનં સ્પૃશેદ્વા દક્ષિણં શ્રવઃ ।
પ્રલયાદિક્રમાદ્દેહમસંશોધ્ય સમાધિના

મન્ત્રન્યાસમકૃત્વા ચ પૂજને પૂર્વવજ્જપઃ ।
અર્ચનં ચ પુનસ્સર્વં કૃત્વાદેવસ્ય નિષ્કૃતિઃ

ચણ્ડાલાદ્યૈરસંસ્પૃશ્યૈર્હવિસ્સ્પૃષ્ટં નિવેદયેત્ ।
યદિ પ્રમાદાત્સ્નપનં કોઘૃતેન પ્રતિક્રિયા

શાન્તિ હોમશ્ચ કર્તવ્ય સ્તદન્તે કમલાસન ।
દૃષ્ટં ચ સ્પૃષ્ટવત્તદ્વત્સૃગાલાદ્યૈશ્ચ દૂષિતમ્

આચારરહિતૈરન્યૈસ્તથૈ વાશુચિવસ્તુભિઃ ।
અયાજ્ઞિયૈઃકોદ્રવાદ્યૈર્હવિર્ભિશ્ચ નિવેદને

પૂર્વવચ્ચ સમાધાનં મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્ ।
શાકમૂલફલૈર્લેહ્યપેયાદ્યૈશ્ચ વિવર્જિતૈઃ

સ્નપનં શાન્તિહોમશ્ચ મૂલવિદ્યજપ સ્તથા ।
અત્યુષ્ણસ્યાતિશીતસ્ય હવિષશ્ચ નિવેદને

નિવૃત્તિમન્ત્રજાપશ્ચ વિશ્વમન્ત્રજપઃ ક્રમાત્ ।
શવાદિદૂષિતે ગેહે પક્વસ્ય હવિષસ્તથા

નિવેદનં ચેત્સ્નપનં શાન્તિ હોમસ્તથૈવ ચ ।
ક્રિમિકેશાદિદુષ્ટસ્ય હવિષશ્ચ નિવેદને

પૌરુષેણૈવ સૂક્તેન કુર્યાચ્છુદ્ધાભિષેચનમ્ ।
મુખવાયુહતાઘ્રાતં રજસ્તુષકણાન્વિતમ્

મૃત્પાષાણશકૃત્પ્રાય દૂષિતસ્ય નિદેદને ।
મૂલમન્ત્રાયુતજપસ્તદ્વત્પર્યુષિતં યદિ

નિવેદિતસ્ય હવિષો ભૂયો યદિ નિવેદનમ્ ।
સ્નાનપૂર્વર્ચસં મૂલમન્ત્રસ્ય જપ ઇષ્યતે

નિવેદયેચ્ચ નિર્માલ્યમુચ્છિષ્ટં વા પ્રતિક્રિયા ।
કુમ્ભૈર્દ્વાદશભિસ્સ્નાનં શાન્તિહોયોજન સ્તથા

ગુર્વાદીન્મનસા વાચા કર્મણા સમતઃકરે ।
સ્થિતાનિ હવિરાદીનિ પુષ્પાદીનિ ચતુર્મુખ

પૂજાવસ્તૂન્યયોગ્યાનિ સમારાધનકર્મણિ ।
તૈરર્ચને પઞ્ચકુમ્ભૈસ્સ્નપનં પૂર્વવજ્જપઃ

વાસુદેવં પ્રણમતઃ પૂજાવસ્તૂનિ હસ્તયોઃ ।
સ્થિતાનિ નાર્ચનાર્હણિ સેનાન્યે તાનિ નિક્ષિપેત્

તૈરર્ચનં ચેત્સ્નપનં કલશૈસ્સપ્તભિર્ભવેત્ ।
શાન્તિહોમશ્ચ કર્તવ્યો મૂલમન્ત્રજપસ્તથા

મણ્ડૂકમૂષિકાસર્પબિડાલાદ્યૈશ્ચ જન્તુભિઃ ।
ક્રિમિકીટપતંગાદ્યૈઃપક્ષિભિર્વાયસાદિભિઃ

સ્પૃષ્ટં દષ્ટં હવિર્નૈપ દેવાર્હં તન્નિ વેદને ।
સ્નપનં કલશૈરેવ ત્રિભિર્હોમાન્તમર્ચયેત્

મક્ષિકાદ્યૈશ્ચ સંસ્પૃષ્ટં પ્રોક્ષ્ય દેવાય કલ્પયેત્ ।
ભુક્તશેષૈઃપ્રમાદાદ્વાલોભાદ્વા દેવમર્ચયેત્

મૂલમન્ત્રાયુતજપશ્શાન્તયે તસ્ય કલ્પતે ।
દત્તશેષપ્રદાનેન તદ્વદેવ ચ નિષ્કૃતિઃ

સ્નાને પર્યુષિતામ્બોભિઃ પુનરેપમથામ્બુભિઃ ।
અબ્લિઙ્ગૈઃ પાવનૈ ર્મન્ત્રૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તં તદુચ્યતે

પુણ્યતીર્થસરિત્તોયે ન પર્યુષિતદૂષણમ્ ।
સમુદ્રતોયં દશમાત્પરં પર્યુષિતં દિનાત્

તિર્યગ્યોનિભિરસ્પૃશ્યૈર્મનુષ્યૈરપિ લઙ્ઘિતમ્ ।
સ્પૃષ્ટં ચ વારિ ન સ્નાનયોગ્યં સ્નાને ચ વારુણૈઃ

સ્નાનં પુનર્વિધાતવ્યં શાન્ત્યર્થં તસ્ય કર્મણઃ ।
અજાશ્વ મુખસંસ્ચર્શોન દોષાય કદાચન

ગોમુખેનૈવ સંસ્પૃષ્ટં વર્જનીયં સમર્ચને ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પુનસ્સ્નાનં મૂલમન્ત્રજપસ્તથા

વિણ્મૂત્રરુધિરાપેયયુક્તૈસ્તોયાદિવસ્તુભિઃ ।
નાર્ચયેદર્ચને સ્નાનં કલશૈ રધમાધમૌઃ

શિવનિર્માલ્યદુષ્ટેન તોયપ્રભૃતિવસ્તુના ।
પૂજને કલશૈસ્સ્નાનમધમૈર્મધ્યમૈર્ભવેત્

શિવાદિદૂષિતે કૂપે જલમુદ્ધૃત્ય પૂર્વકમ્ ।
સર્વં તદન્તે પુણ્યાહં વાચયેજ્જ્ઞલશુદ્ધયે

પશ્વાદિમરણે કૂપે ચણ્ડાલસ્નાનપાનયોઃ ।
તથા રજસ્વલાદ્યૈશ્ચ પ્રતિલોમૈર્વિગર્હિતે

કૂપસ્થં તજ્જલં સર્વમુદ્ધરેત્કમલાસન ।
ચુચુન્દર્યાદિમરણે જલસ્યાર્ધં સમુદ્ધરેત્

દિવા સમુદ્ધરેત્તોયં રાત્રૌ ચેદગ્નિ સન્નિદૌ ।
ઉદ્ધરેદન્યથા તોયૈરુપયોગેઽથ વારુણૈઃ

પઞ્ચભિર્જુહુયાદગ્નૌ બ્રાહ્મણાનપિ ભોજયેત્ ।
પૂજાકાલે તુ દીપસ્ય નિર્વાણેદ્વિગુણાર્ચનમ્

દીપમુદ્દીપ્ય જપ્તપ્યો વિશ્વમન્ત્રશ્શતાવરઃ ।
અકસ્માદેવ નિર્વાણે શાન્તિર્નૈવ ત્વહેતુકે

અનિર્વાણસ્ય નિર્વાણે દીપસ્ય સ્નપનં હરેઃ ।
ક્ષીરેણ મૂલમન્ત્રસ્ય જપશ્ચાષ્ટોત્તરં શતમ્

સર્પિષા તિલતૈલેન દીપારોપણમાચરેત્ ।
નાન્યૈરેરણ્ડતૈલાદ્યૈર્નાજાવિમહિષાદિજૈઃ

સ્નેહૈરારોપણં કાર્યં ન ચ પ્રાણ્યઙ્ગમમ્ભવૈઃ ।
પ્રમાદાત્ફલજૈસ્તૈલૈસ્સ્ન પને દીપને હવિઃ

નિવેદને ચ હોમે ચ સ્નેહૌરન્યૈશ્ચ નિન્દિતૈઃ ।
અનુષ્ઠાને કૃતે કુમ્ભૈ સ્સ્નાપયેન્મધ્યમોત્તમૈઃ

શાન્તિહોમસ્તથા દાનં દ્વિજેભ્યો ભોજનં તથા ।
અજપ્રભૃતિદધ્યાદ્યૈસ્સ્નાનાદૌ વિહિતે સતિ

પ્રાયશ્ચિત્તં યથાપૂર્વમાચરેત્કસુલાસન ।
પૂર્વોપચારક્લૃપ્તૌ તુ ન્યૂનાયાં ક્લૃપ્તવસ્તુભિઃ

વસ્તુભિર્દ્વિગુણૈર્ભૂયસ્પમારાધ્ય મધુદ્વિષમ્ ।
સર્પિષાષ્ટોત્તરશતં જુહુયાન્મૂલવિદ્યયા

મન્ત્રહાનૌ ક્રિયાહાનૌ મુદ્રાહાનૌ તથૈવ ચ ।
જપહાનૌ ધ્યાનહાનૌ હીનેષ્વન્યેષુ કેષુ ચિત્

મૂલમસ્ત્રજપસ્તસ્ય યથાશક્તિ પ્રતિક્રિયા ।
ગેયવાદિત્રનૃત્તેષુ પૂર્વક્લૃપ્તેષુ પૂજને

હીનેકસ્મિંશ્ચિદારાધ્યો હરિસ્સ્નપનવર્ત્મના ।
વાદ્યહાનૌ તુ પયસા નૃત્તહાનૌ ઘૃતેન તુ

ગેયહાનૌ તુ મધુના જુહુયાત્પૂર્વસઙ્ખ્યયા ।
પૂર્વક્લૃપ્તોપદં શાદિહાનૌ દ્વિગુણવસ્તુભિઃ

નિવેદયેત્સ્નાનપૂર્વં કાલાતિ ક્રમણેપિ ચ ।
ભોગદ્રવ્યૈર્દ્વિગુણિતૈ રારાધ્ય ક્ષમ્યતામિતિ

ઉચ્ચારયેત્તથા સન્થ્યાતિક્રાન્તૌ દ્વાદ શેષ્વપિ ।
કાલેષુ ક્લૃપ્તઙ્ખ્યેષુ હાનૌ કાલસ્ય કસ્ય ચિત્

દ્વિગુણૈર્વસ્તુભિઃ પૂજ્યઃ કાલેષુ ચ યથોત્તરમ્ ।
કાલં પ્રથમમારભ્ય દ્વિગુણૈસ્ત્રિગુણૈ સ્તથા

ચતુર્ગુણૈઃ પઞ્ચગુણૈરેવમાદ્યૈસ્તુ વસ્તુભિઃ ।
પૂજયેજ્જપ હોમાદ્યૈસ્તદ્વદેવ યથાયથમ્

અતિક્રાન્તે દિનવિદૌ વિધિરેષપ્રકીર્તિતઃ ।
દ્વિદિનાદૌ તુ પક્ષાન્તે પૂજાહિને ઘટૈસ્તથા

અધમોત્તમમાર્ગેણ સ્નાપયેત્તસ્ય શાન્તયે ।
માસે ચ પૂજાવિકલે મધ્યમોત્તમવર્ત્મના

તિલાજ્યચરુભિશ્ચૈવ જુહુયાન્મૂલવિદ્યયા ।
સંવત્સરત્રયાદર્વાઙ્માસાદૂર્ધ્વમનર્ચિતે

સંપ્રોક્ષણં ભવેદૂર્ધ્વં પ્રતિષ્ઠાવિધિરુચ્યતે ।
ભૂગુપ્તામપિ ચૈકાહમુદ્ધૃત્ય પ્રતિમાં પુનઃ

સંપ્રોક્ષયેદ્ગૃહાર્ચાયામારાધનવિરોપને ।
સ્નપનં પંચગવ્યેન સૂક્તેન પુરુષાત્મના

શાન્તયે જુહુયાદગ્નૌ બ્રાહ્મણાનપિ તર્પયેત્ ।
માસાદૂર્ધ્વં તુ ષણ્માસં પૂજાહીને ચતુર્મુખ

કુમ્ભૈષ્ષોડશભિસ્સ્નાનં સૂક્તેન પુરુષાત્મના ।
ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાનગ્નૌ જુહુયાચ્છાન્તયે પુનઃ

ઊર્ધ્વં સંપ્રક્ષણં કાર્યં યાવત્સંવત્સરાવધિ ।
પ્રતિષ્ઠાવિધિરૂર્ધ્વં તુ વત્સરાદુક્તવર્ત્મના

ત્રિદશાદિપ્રતિષ્ઠાયાં પૂજાલોપે ન દૂષણમ્ ।
પ્રયશ્ચિત્તં તુ મર્ત્યાનાં પ્રતિષ્ઠાયામુદીરિતમ્

સાલિગ્રાવશિલાદીનાં પૂજાલોપો ન દૂષણમ્ ।
તથૈપાશુછિસંસ્પર્શે ક્ષાલયિત્વાર્ચયેત્પુનઃ

સર્વધા લોપને શાન્તિર્નોક્તકાલાશ્રયો ? ભવેત્ ।
અજ્ઞાનાદધવા જ્ઞાનાદ્વહ્નિતર્પણ વર્જિતે

પંચોપનિષદૈર્મન્ત્રેસ્સર્પિષા જુહુયાચ્છતમ્ ।
એકાદિકાલાતિક્રાન્તૌ દ્વિગુણાદિ યથાપુરમ્

બહુભિઃકલશૈર્દેવં સ્નાપયેદ્દિવસાત્પરમ્ ।
માસાવધિ તદૂર્ધ્વં તુ કલશૈર્વત્સરાવધિ

અષ્ટોત્તરશતૈઃકુર્યાત્સ્નપનં જુહુયાત્પુનઃ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રેણ તિલાજ્યચરુભિઃ ક્રમાત્

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ શાન્તિહોમસ્તદા ભવેત્ ।
વત્સરાદુપરિષ્ટાત્તુ સ્નપનં મધ્યમોત્તમમ્

કુણ્ડે ચાગ્નિં સ્થાપયિત્વાતિલવ્રીહિયવૈરપિ ।
લાજૈશ્ચ કાલપુષ્પૈશ્ચ સમિચ્ચરુઘૃતૈરપિ

અષ્ટોત્તરસહસ્રેણ જુહુયાન્મૂલવિદ્યયા ।
શાન્તિહોમસ્તથા દાનં વિપ્રાણાં ચાપિ ભોજનમ્

સત્યગ્નાવપ્યહોમે તુ પ્રાયશ્ચિત્તમિતીરિતમ્ ।
અગ્નૌશાન્તેમથિત્વાગ્નિં શાન્તિહોમં સમાચરેત્

પંચોપનિષદૈર્મન્ત્રેર્વ્યાહૃતિપ્રમુખૈ રપિ ।
ગુપરિસ્તીર્ય ચ કુશૈર્હોમઃપ્રણવવિદ્યયા

અષ્ટોત્તરશતેનાજ્યૈર્મૂલમન્ત્રજપસ્તથા ।
અયથોક્તક્રમે તદ્વત્પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

કામ્યે પરિધમો નેષા નિત્યે કર્મણિ વાન વા ।
અલાભે સમિધામજ્યૈશ્ચરુભિર્વાહુતિર્ભવેત્

તયોરલાભે બીજૈર્વા સમિદ્ભિર્વા યથોદિતૈઃ ।
અગ્નૌ કેશાદિભિ સ્સ્પૃષ્ટે અસ્પૃશ્યસ્પર્શને તથા

હોમો વ્યાહૃતિભિઃ કાર્યો વારાનષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
આયુતં પુષ્પવત્યાદિસ્પર્શે મથનજેઽનલે

પાકસ્થાને ચુલ્લિસ્પર્શે નરૈઃ પુર્વોદિતૈસ્તથા ।
શ્વાદિભિસ્સ્થાનમાલિપ્ય ગોમયેન મહાનસમ્

આનીયાગ્ન્યન્તરં ચુલ્યાં પુણ્યાહં વાચયેદ્ધ્વિજૈઃ ।
વિણ્મૂત્રાદ્યૈસ્તથાસ્પર્શે પૂર્વવચ્છુદ્ધિરિષ્યતે

પક્વેન ચુલ્યાં દુષ્ટાયાં હવિષાં ચ નિવેદને ।
સ્નાપયેન્નવભિઃકુમ્ભૈર્દેવં વાથ ઘટૈસ્ત્રિભિઃ

પરિવારાર્ચને ચ્છિન્ને તત્તન્નામાન્યુદીરયન્ ।
સર્પિષા જુહુયાદગ્નૌ પ્રત્યેકં ત્વષ્ટસઙ્ખ્યયા

દ્વિગુણાદ્યૈર્દ્વિકાલાદૌ બલ્યર્થં ચ હવિર્યદિ ।
દૂષિતં કેશકીટાદ્યૈરસ્પૃશ્યૈર્મનુજૈસ્તથા

કાકાદિભિશ્ચ તત્ત્યક્ત્વાહવિષાન્યેન કર્મતત્ ।
યદિ દુષ્ટેન હવિષા બલિં દદ્યાત્પ્રમાદતઃ

શાન્તિહોમસ્તદા કાર્યશ્શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વર્તના ।
તણ્ડુલે ચોદને પુષ્પે બલ્યર્થે પાત્રસંભૃતે

દેવે ચાવાહિતે તસ્મિન્ પૂર્વવદ્દૂષણં યદિ ।
પતિતે વા બલિદ્રવ્યે મૂલભેરેઽથવાત્મનિ

ઉદ્વાસ્ય દેવમાનીય દ્રવ્યાન્તરમદૂષિતમ્ ।
તસ્મિન્નાવાહ્ય દેવેશં યથાપૂર્વં પુનર્નયેત્

તદ્દોષશાન્તયે પશ્ચાદ્દધ્ના ક્ષીરેણ વા હરિમ્ ।
સ્નાપયેજ્જુહુયાચ્છાન્તિં મૂલમન્ત્રજપસ્તથા

બલિ બેરે નિપતિતે યનાદાવુત્સવે બહિઃ ।
સ્થાપયિત્વા યથાપૂર્વં બલિશેષં નયેત્પુનઃ

શાસ્તયે નવભિઃ કુમ્ભૈસ્સ્નાપયેત્પતિતે ભુવિ ।
અધમાધમમાર્ગેણ શાન્તિહોમો જપસ્તથા

નૃત્તગેયરતા નાર્યો ગણિકાશ્ચાથવેતરાઃ ।
દેવદાસ્યો દૂષયેયૂ રજોભિઃ પૃથિવીતલમ્

રજસ્વલારજોદુષ્ટં ભૂતલં જાનુમાત્રકમ્ ।
ખાત્વા ચ મૃદ્ભિરન્યાભિઃ પૂરયિત્વા મહીતલમ્

આલિપ્ય ગોમયાંબોભિઃ પુણ્યાહં વાચયેત્તતઃ ।
પ્રોક્ષણં પંચભિર્ગવ્યૈસ્સન્નિકૃષ્ટં ચ કૌતુકમ્

અધમોત્તમમાર્ગેણ કલશૈસ્સ્નાપયેદ્ગુરુઃ ।
તિલાજ્યચરુભિર્હોમઃ પ્રત્યેકં મૂલવિદ્યયા

સહન્રકૃત્વસ્તદનુ શાન્તિહોમો જપસ્તથા ।
કવાટાદિકમપ્યન્યત્સ્પૃષ્ટં પ્રક્ષાલ્યમમ્ભસા

તાસાં ચ માર્ગાસ્સંશોધ્યા ગોમયામ્ભોબિરુક્ષણૈઃ ।
ચોરભૂતૈર્બ્રાહ્મણાદ્યૈઃ સ્પષ્ટે બેરેઽપ્યચોદિતૈઃ

ચોરસ્પર્શનિમિત્તં તુ સ્નપનં કલશૈર્હરેઃ ।
વર્ણાનામાનુપૂર્વ્યેણ ત્વથમાધમપદ્ધતિમ્

આરભ્ય ગણિતૈઃ કુર્યાત્સઙ્કરૈરપિ તદ્ભવેત્ ।
બીજપ્રયુક્તકલશૈસ્સ્નપનં શાન્તયે ભવેત્

શાન્તિહોમો બ્રાહ્મણાનાં ભોજનં દાનમેવ ચ ।
અજ્ઞાતજાતિસંસ્પર્શે સ્નાપયેદુત્તમોત્તમૈઃ

શાન્તિહોમો દ્વિજેન્દ્રાણાં ભોજનં દાનમેવ ચ ।
ત્રિવસ્તુકં મૃણ્મયં ચ લેપબિમ્બં ચ ભિત્તિજમ્

ચિત્રં નીચૈર્યદિ સ્પૃષ્ટં ચણ્ડાલાદ્યૈ ર્વિગર્હિતૈઃ ।
નવીકરણમાસ્થેયં સંપ્રોક્ષણવિધિ સ્તથા

પ્રતિષ્ઠા વા યથાવિત્તં દોષભૂયસ્તયાથ વા ।
પટસ્પર્શે ક્ષાલયિત્વા યથાપૂર્વં પુસસ્સૃજેત્

દીક્ષિતૈરન્યશાસ્ત્રેષુ સ્પૃષ્ટે સ્નપનમાચરેત્ ।
દીક્ષિતૈરિતરૈશ્ચાપિ શૂદ્રૈસ્તદ્વત્સમાચરેત્

મહાપાતકિસંસ્પર્શે સ્નપનં ચોત્તમોત્તમમ્ ।
ઉપપાદકિ સંસ્પૃષ્ટે સ્નપનં ચાધમોત્તમમ્

પરસ્ત્રીગમનાસક્તૈસ્તથાઽનિયતવૃત્તિભિઃ ।
સ્પર્શે ચ નવભિઃકુમ્ભૈસ્સ્નપનં કૌતુકે ભવેત્

અસ્પૃશ્યૈરિતરૈર્વાપિ કુણ્ડાદિસ્સર્શને સતિ ।
સ્નપનં પૂર્વવત્કાર્યં સ્ત્રીભિર્દુષ્ટાભિરેવ ચ

અનુલોમાસ્ત્રિયશ્શૂદ્રા વ્રજેયુર્ગર્ભમન્દિરમ્ ।
ભૂતલં પઞ્ચગવ્યેન સિઞ્ચેદ્વા ગોમયામ્બભિઃ

ચણ્ડાલૈઃપુલ્કસૈર્વાપિ તપિતૈર્મદ્યપૈ સ્તથા ।
શ્વપચૈર્મન્દિરાભ્યન્તઃ પ્રવેશે મૃણ્મયાંસ્ત્યજેત્

તત્રસ્થાન્ ક્ષાલયિત્વાન્તઃ કવાટાદિમહીતલમ્ ।
આલિપ્ય ગોમયોમ્ભોભિઃ પુણ્યાહમપિ વાચયેત્

પ્રતિમાશ્ચાપિ તત્રસ્થા સ્સ્નાપયેત્કલશૈર્ગુરુઃ ।
શાન્તિહોમો જપશ્ચૈવ દ્વિજાનાં દાનભોજને

અશૌચવત્પ્રવેશે ચ પૂર્વવદ્વિધિરિષ્યતે ।
ચણ્ડાલશ્શ્વપચો વાપિ તાદૃશાઃપુલ્કસાદયઃ

અજ્ઞાનાદ્ગર્ભગેહેતુ કર્મસ્વધિકૃતા યદિ ।
વસેયુશ્ચૈવ તૈસ્સાર્ધં ભોજ્યં વા વસ્તુ તાદૃશમ્

સ્પૃષ્ટમારાધનાઙ્ગં ચેત્સ્પૃષ્ટં વા કૌતુકં યદિ ।
ક્રિયાસમભિહારેણ પ્રાયશ્ચિત્તમિહોચ્યતે

શોધયેન્મન્દિરં પૂર્વં ગોમયાલેપનાદિભિઃ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વાથ બ્રાહ્મણાંસ્તત્ર ભોજયેત્

સ્વાધ્યાયં પરિકુર્વીરન્ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
ઇતિહાસપુરાણાનિ પઠેયુશ્ચ દિવાનિશમ્

કપિલાશ્ચ પ્રદેશેષુ તત્ર તત્રાધિપાસયેત્ ।
એવં માસાદિકાલેષુ દોષગૌરવરાઘવમ્

અવેક્ષ્ય શોધિતે ધામ્નિ બ્રાહ્મણાંસ્તોષયેદ્ધનૈઃ ।
પ્રતિમાનાં યથાયોગમુદ્ધારો વા નવીકૃતે

કુર્યાત્તતો યથાપૂર્વં નિમિત્તે વા નવીકૃતે ।
પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાશાસ્ત્રં સ્નાપયેત્કલશૈરધિ

સહસ્રેણ પૂરાવૃત્તદોષાણામપનુત્તયે ।
અન્તેમહોત્સવઃકાર્યોન ચેદ્રાષ્ટ્રાનૃપક્ષયઃ

બિમ્બં ન ચાલયેચ્છૈલં ન નવીકરણં તથા ।
તથૈવ દિવ્યમાર્ષં ચ સ્વયં વ્યક્તં ચ કૌતુકમ્

તથાન્યૈર્માગધાદ્યૈશ્ચ પ્રતિલોમૈશ્ચ ગર્હિતૈઃ ।
સહસ્રકલશૈર્દેવં સ્નાપયેત્તસ્ય શાન્તયે

શ્વાપદૈશ્ચ સૃગાલાદ્યૈશ્છણ્ડાલાદ્યૈશ્ચ ગર્હિતૈઃ ।
પ્રથમાદિ પ્રવિષ્ટં ચેદ્ધામાવરણભૂતલમ્

પ્રોક્ષયેત્પઞ્ચ ગવ્યેન પુણ્યાહમપિ વા ચયેત્ ।
ધામસ્પર્શે તથાન્યસ્ય બલિપીઠાદિ કસ્ય ચ

સ્પર્શેકૃત્વા યથાપૂર્વં શાન્તિહોમં સમાચરેત્ ।
આગન્તુકૈઃ કુક્કુટાદ્યૈસ્સ્પૃષ્ટં ચેદ્ધામ સર્વતઃ

પ્રોક્ષયેન્મ્રપૂતેન વારિણા શાન્તિમાચરેત્ ।
દેવાન્ સંસ્નાપયે ચ્ચૈવ પ્રથમાવરણાદિગાન્

સર્પિશ્ચરુતિલૈર્હોમો મૂલેનાષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
ખદ્યોતસ્પર્શને દેવં સ્નાપયેન્નવભિર્ઘટૈઃ

પૂજાકાલે કવાટસ્ય બન્ધનં ચેદસઙ્કુલે ।
અષ્ટોત્તરશતં મૂલમન્ત્રસ્ય જપ ઇષ્યતે

સઙ્કુલે બન્ધનં નૈવ દોષાય ભવતિ ક્વચિત્ ।
પ્રભાપીઠાસ્ત્રસંસ્પર્શે બિમ્બસ્પર્શવદિષ્યતે

આચાર્યાઃપૂજકાશ્ચાન્યે તથૈવ પરિચારકાઃ ।
આસનેષ્વાસિકાં ભુક્તિં શયનં ચ યથાતથમ્

કુર્યુઃ કર્મણ્યધિકૃતા દોષા નૈવ તદા ભવેત્ ।
અન્યે ચેત્કુર્યુરવનિં પ્રોક્ષયેદ્ગોમયામ્બુભિઃ

પ્રાકારે મણ્ટપે ધામ્નિ ગોપુરે પાકવેશ્મનિ ।
દગ્ધેઽગ્નિના સમાધાય પૂર્વવન્મણ્ટપાદિકમ્

પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાપૂર્વં તતઃ શાન્તિં સમાચરેત્ ।
અધમોત્તમમાર્ગેણ સ્નપનં શાન્તિદં ભવેત્

શાન્તિહોમસ્તુ કર્તવ્યોદ્વિજાનાં દાનભોજને ।
પ્રતિમાદહને ચાપિ સમાધાય યથાપુરમ્

સ્નાસં સહસ્રકલશૈઃ પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાવિધિ ।
વસ્ત્રાદિદહને તસ્યાઃ પ્રભાદિદહને તથા

નવભિઃકલશૈસ્સ્નાનં હોમાદિ તદનન્તરમ્ ।
સુદર્શનેઽગ્નિના દગ્ધે સ્નાનં નવઘટૈર્ભવેત્

ધ્વજે વિતાને છત્રે ચ દગ્ધેચાસ્તરણાદિકે ।
પુનરુત્પાદ્ય તત્સર્વં શાન્તિહોમાદિકં ભવેત્

પ્રાસાદાદ્યવકાશાનાં વૃદ્ધિશ્ચેત્સર્વતો ભવેત્ ।
યદ્વા પ્રાચ્યામુદીચ્યાં વા વૃદ્ધિર્નાન્યત્ર શોભના

દક્ષિણાપરવૃદ્ધિશ્ચેત્સ્નપનં ચોત્તમોત્તમમ્ ।
શાન્તિહોમો દ્વિજેન્દ્રાણાં તર્પણં ભોજનાદિભિઃ

શોભના સર્વતો વૃદ્ધિ રુપપીઠસ્ય ચેષ્યતે ।
પ્રથમાવરણં યાવત્ દોષસ્સ્યાદ્દેવનિર્મિતે

વર્ધિતં યદિ પૂર્વોક્તંસ્નપનં શાન્તિદં ભવેત્ ।
નહ્રાસયેત્પુરાક્લૃપ્તં ધામાદિ ન ચ ચાલયેત્

પૌરાણિકં શિરઃ પીઠં ધામચિહ્નં ચ વૈષ્ણવમ્ ।
નોદ્ધૃત્ય પૂરયિત્વાવા ન વૃદ્ધિર્ગોપુરાદિષુ

અલ્પીયઃ પ્રાગ્વિમાનાદિ દિવ્યવર્ગં ધનૈઃ પુનઃ ।
વર્ધયેચ્છ્રદ્ધયા મુખ્યૈર્દ્રવ્યૈરર્ચાંનયેદ્ગુરુઃ