પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 4.14

માસિ માસિ પ્રશસ્તાનિ નક્ષત્રાણિ જનાર્દન ।
ભગવન્ કાનિ યેષુ સ્યાદર્ચનં પરમં સ્મૃતમ્

કાનિ ચાંશાવતારાણાં જન્મર્ક્ષાણિ યુગે યુગે ।
ઉચ્યતાં તાનિ દેવેશ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્વતઃ

ચૈત્રે માસિ પુનર્વસ્વોર્જન્મ રામસ્ય મઙ્ગલમ્ ।
તિથૌ નવમ્યાં લગ્ને ચ કુલીરે કમલાસન

રાઘવસ્યાપ્રમેયસ્ય નક્ષત્રે તત્ર રાઘવમ્ ।
દેવ્યાચ સીતયા સર્ધમર્ચયિત્વા યથાવિધિ

ઉત્સવશ્ચ ભવેત્તસ્મિન્ સર્વમઙ્ગલસંયુતઃ ।
પુષ્યે ચ મીનલગ્ને ચ ભરતસ્સમજાયત

તત્ર સ્યાદર્ચનં દેવ્યા માણ્ડવ્યા સહ પૂર્વવત્ ।
ઉત્સવશ્ચ તથા સર્પે નક્ષત્રે લક્ષ્મણોઽપિ ચ

શત્રુઘ્નશ્ચ કુલીરે ચ લગ્ને જાતસ્તદર્ચનમ્ ।
ઉભયોસ્તત્ર દિવસે દેવ્યા ચોર્મિલયા સહ

લક્ષ્મણસ્યેતરસ્યાપિ શ્રુતકીર્ત્યા મહોત્સવઃ ।
રામસ્ય જન્મનક્ષત્રે સર્વે વા ભરતાદયઃ

અર્ચનીયા હનુમતા સર્ધં સર્વૈર્મહોત્સવઃ ।
તત્રૈવ શ્રવણે ચૈવ સાયાહ્ને નરકેસરી

અર્ચનીયસ્સ હિ તદા હિરણ્યમવધીદ્રિપુમ્ ।
તસ્મિન્નેવ સિતે પક્ષે ત્રયોદશ્યાં સમર્ચયેત્

વિષ્ણું યદ્વા પુનર્વસ્વોઃ પૌર્ણમાસ્યામથાપિ વા ।
વસન્તકાલતૃપ્ત્યર્થં તત્સમૃદ્ધિભિરાહૃતૈઃ

પુષ્પૈર્નાનાવિધૈર્દેવમર્ચયેદ્દક્ષિણામુખમ્ ।
આસીનં મણ્ડપે ક્લૃપ્તે વેદીમધ્યે મનોરમે

ઉદ્યાને મન્દિરે વાપિ કૃત્રિમોદ્યાનશોભિતે ।
નદ્યાદૌ વા યથાયોગં ફલપુષ્પોદકાન્વિતે

પૌર્ણમાસ્યાં તથૌ તસ્મિન્ માસે દમનિકાદલૈઃ ।
પુષ્પાન્વિતૈઃપ્રપાં કૃત્વા મણ્ડપે પૂજયેદ્ધરિમ્

પુષ્પોર્દમનિકાભિશ્ચ સર્વાલઙ્કારમાચરેત્ ।
ઉત્સવશ્ચ ભવેત્તસ્મિન્ હોમો દમનિકાદલૈઃ

વૈશાખે માસિ વા કુર્યાદ્વસન્તોત્સવમબ્જજ ।
દમનીદલકલ્યાણમપિ વા પૂર્વમીરિતમ્

વૈશાખે માસિ વા ચૈત્રે સિતપક્ષે શુભે દિને ।
દમનીદલવત્કુર્યાત્કલ્હારકુસુમોત્સવમ્

સ્થાનેષુ પૂજયેદ્દેવં કુમ્ભાદિષુ ચતુર્ષ્વપિ ।
મહાહવિર્નિવેદ્યાથ હોમં કૃત્વા સમાપયેત્

ફલાન્યપિ સમાહૃત્ય વન્યજાનપદાન્યપિ ।
જ્યેષ્ઠે વા શ્રાવણે વાપિ દેવાય વિનિવેદયેત્

સર્વાલઙ્કારસંયુક્તં વિદધ્યાચ્ચ મહોત્સવમ્ ।
એવં યઃ કારયેત્પૂજાં શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા

સર્વાન્ કામાનિહાવાસ્ય વિષ્ણોલોકં સ ગચ્છતિ ।
શ્રાવણે જન્મ પૂર્વહ્ણે વામનસ્ય ત્રિવિક્રમમ્

મધ્યં દિને ચ તત્કાલદ્વયે પૂજા મધુદ્વિષઃ ।
પૌર્ણમાસ્યાં ચ વૈશાખ્યાં હરે રર્ચનમિષ્યતે

અનુરાધે હનુમતો જન્મ
તસ્મિન્ સભાજયેત્ ।
તં રાઘવેણ સહિતં સીતયા લક્ષ્મણેન ચ

આઞ્જનેયં તદત્યન્તપ્રીણનં રાઘવાત્મનઃ ।
અનૂરાધે પૌર્ણમાસ્યાં કલશૈસ્સ્નપનં હરેઃ

આષાઢે શુક્લપક્ષે ચ દ્વાદશ્યાં કમલાસન ।
ચક્રાબ્જમણ્ડલે દેવમર્ચયિત્વા યથાવિધિ

કલ્પિતે શયનાગારે મન્ધિરે વા યથાવસુ ।
પર્યઙ્કે કલ્પિતે તત્ર શાયયિત્વાથ કૌતુકમ્

દેવીભ્યાં સહ કૂર્ચં વા ત્રિતયં તદભાવતઃ ।
તત્ર નિત્યાર્ચનં માસાંશ્ચતુરો મઙ્ગલાન્વિતમ્

નયેચ્ચશયને નૈવ શાયયોદન્યકૌતુકમ્ ।
પ્રતોપવાસનિયમાન્ કલ્પયિત્વા તદાદિકાન્

તદનુષ્ઠાયિનસ્તત્ર ચાતુરાશ્રમ્ય માશ્રિતાઃ ।
આસીરંસ્તત્ર નિયતા સ્તરેયુર્નતરઙ્ગિણીમ્

દેવસ્ય યાવદુત્થાનાં ભોગિપર્યઙ્કશાયિનઃ ।
શ્રાવણે માસિ કૃષ્ણે ચ પક્ષેઽષ્ટમ્યાં તથૌ હરેઃ

રોહિણ્યાં જન્મ કૃષ્ણસ્ય લોકાનાં મઙ્ગલાવહમ્ ।
જયન્તી નામ સા પ્રોક્તા જયત્યશુભમિત્યસૌ

મધ્યરાત્રે તતસ્તસ્મિન્ કલ્યાણં સર્વમાચરેત્ ।
તિથ્યયોગેઽપિ નક્ષત્રે કેવલેઽર્ચનમિષ્યતે

દેવસ્ય દેવકીસૂનોરપરેદ્યુર્મહોત્સવઃ ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં કર્મયચ્છ્રુતિચોદિતમ્

તત્કુર્વતામાશ્રમેષુ સ્થિતાનામાનુપૂર્વશઃ ।
વર્ણાનાં મન્ત્રલોપાદિશાન્ત્યર્થં પ્રત્યહં હરેઃ

આરાધં ભગવતઃ પૂર્ણહુત્યા સ્વયં મતમ્ ।
તસ્ય ન્યૂનાતિરેકાભ્યાં દુષ્કૃતં સકલં ભવેત્

કર્મજાતં તતઃપૂર્ણમારાધનમભીપ્સિતમ્ ।
પ્રતિસંવત્સરં માસિ શ્રાવણે તન્તુનિર્મિતમ્

પવિત્રભૂષણં વિષ્ણોરારોપ્યં બહુમાલ્યવત્ ।
આરાધ્ય વિધિવદ્ભાદ્રપદે વાશ્વયુજેઽપિ વા

મન્ત્રલોપાદિના કર્મ પતિતં વિહિતં પુનઃ ।
પ્રાયશ્છિતૈન યત્સર્મ કર્તારં ત્રાયતે પુનઃ

તત્પવિત્રં ફલૈર્ભૂયો રોહત્યેવ સમાહિતઃ ।
ઇતિ નિર્વચનાત્તત્ જ્ઞેઃપવિત્રારોહણં મતમ્

પૂર્વોદિતેષુ માસેષુ દ્વાદશ્યાં પ્રતિપદ્યપિ ।
દશમ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વા પઙ્ચ મ્યામધવા તિથૌ

એકાદશ્યાં ત્રયોદશ્યાં દ્વિતીયાયામથાપિ વા ।
સિતપક્ષે શુભે વારે લગ્ને શુભ તરેઽથ વા

શ્રવણે પુષ્યરોહિણ્યાં રેવત્યાં ભરણીષુ ચ ।
સ્વાતૌ હસ્તપુનર્વસ્વોરશ્વિન્યાં મિત્રદૈવતે

ઋક્ષેષ્વન્યતમ્ કાર્યં પવિત્રારોપણં હરે ।
તન્તૂન્ બ્રાહ્મણકન્યાભિર્નિર્મિતાન્ દોષવર્જિતાન્

કાર્પાસાન્વાથ કૌ શેયાન્ ક્રીતાન્વા શૌદ્ધવારિભિઃ ।
ક્ષાલિતાન્મિ શ્રિતાંશ્ચૂર્ણૈ ર્મૌદ્ગિકૈશ્શોષયેદ્ભહિઃ

આતપેષુ તતશ્શુથ્ધાન્ શોષિતાં સ્ત્રિગુણીકૃતાન્ ।
પુનસ્તાં સ્ત્રિગુણીકૃત્ય તાવન્તોપિ ચતુર્ગુણાન્

યદ્વા ત્રિગુણતાં નીત્વા ચતુર્ગુણ્યં ચતુર્મુખ ।
ત્રિગુણાંસ્ત્રિગુણીકૃત્ય યદ્વા તાનેકતાં નયેત્

ગોમિયાલેપિતે ભૂમિતલે માનાનુસારતઃ ।
શઙ્ક્વોસ્થ્સાપિતયોર્યજ્ઞદ્રુમસમ્ભૂતયો સ્તતઃ

આરોપ્ય ભગવદ્ભક્તાઃ પ્રાઙ્મુખા વાપ્યુ દઙ્મુખાઃ ।
આસીના ગુરુરન્યો વા તત્પ્રયુક્તાસ્સમાહિતાઃ

સ્નાતા નિર્માણનિપુણા મનુષ્યા ભગવન્મયાઃ ।
કુર્યાઃપવિત્ર કલ્યાણં યથા સ્યાદ્ભૂષણોત્તમમ્

પવિત્રમધિવાસાર્થમાદ્યં નાભ્યવધિસ્મૃતમ્ ।
અષ્ટોત્તરશતૈસ્સૂત્રૈર્દ્વાત્રિંશદ્ગ્રન્થિભિર્યુતમ્

મૂલબેરાદિબેરાણાં પવિત્રમિદમિષ્યતે ।
પવિત્રં મણ્ટલે પદ્મતુલ્યમાનં ઘટેઽપિ ચ

કુણ્ડે ચ મેખલામાનં પુર્વેદ્યુર્માનમીરિતમ્ ।
અપરેદ્યુઃપવિત્રેષુ માનં સંપ્રતિ કથ્યતે

પદ્મનાભ્યરનેમીનાં ચક્રાબ્જે મણ્ડલે સતામ્ ।
તન્માનાનિ પવિત્રાણિ બાહ્યમાનં બહિસ્સમમ્

ગ્રન્થયસ્તન્તવશ્ચૈષાં કથ્યનૈચ યથાક્રમમ્ ।
ચતુશ્સતાનિ સૂત્રાણિ ગ્રન્થયસ્સપ્તવિંશતિઃ

શતત્રયં તન્તુસઙ્ખ્યા ગ્રન્ધયો દ્વિગુણા મતાઃ ।
દ્વેશ તે દ્વિગુણા ગ્રન્થિશતમેક મનન્તરમ્

ચતુર્ગુણા ગ્રન્થિસઙ્ખ્યા બાહ્યસૂત્રં ચતુશ્શતમ્ ।
ગ્રન્થયઃપઞ્ચ ગુણિતાઃ કુમ્ભે ચાષ્ટોત્તરં શતમ્

તન્તવો ગ્રન્થિસઙ્ખ્યા ચ સપ્તવિંશતિરિષ્યતે ।
એકાધિકાશીતિસઙ્ખ્યાસ્ત ન્તવઃ કરકે મતાઃ

સપ્તવિંશતિ સઙ્ખ્યાશ્છ ગ્રન્થયઃપરિકીર્તિતાઃ ।
પવિત્રસઙ્ખ્યા ભેરાણાં દશ તાનિ પદામિતે

પ્રામાણ્યં ગન્ધસંજ્ઞં ચાપ્યલઙ્કારાહ્વયં તથા ।
ઉત્તમાધમમધ્યાખ્યં કિરીટાહ્વમનન્તરમ્

શ્રીવત્સકૌસ્તુભાહ્વાનં વનમાલાહ્વયં તથા ।
માનાનિ તેષાં સૂત્રાણિ ગ્રન્થયશ્ચ યથાક્રમમ્

કર્થ્યનૈનાભિમર્યાદા સૂત્રાણ્યષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
દ્વાત્રિંશદ્ગ્રન્થયસ્તસ્ય હૃદયાન્તમન ન્તરમ્

સૂત્રાણ્યશીતિ તસ્યોક્તા ક્રન્થયઃ પઙ્ચ વિંશતિઃ ।
જઙ્ઘામધ્યાન્તમાયામં નિર્મિતં શતતન્તુભિઃ

અષ્ટોત્તરૈર્ગ્રન્થિભિશ્ચ દ્વાત્રિંશદ્ગુણતૈર્યુતમ્ ।
ઉત્તમાખ્યસ્ય સૂત્રાણાં ભવેત્સઙ્ખ્યા ચતુશ્શતમ્

શતમષ્ટૌત્તરં સઙ્ખ્યા ગ્રન્થીનાં જાનુસીમ તત્ ।
શતાનિ ત્રીણિ તન્તૂનાં ગ્રન્થયોઽશીતિરિષ્યતે

આયતં ચોરુમધ્યાન્તં દ્વેશતે તન્તવઃ પુનઃ ।
નાભ્યન્તં ગ્રન્થયષ્ષષ્ટિ તન્તવોઽથ ચતુશ્શતમ્

કિરીટમાનં દ્વાત્રિંશદ્ગ્રન્થય સ્તદન ન્તરમ્ ।
શતાનિ ત્રીણિ તન્તૂનાં હારાકારપ્રકલ્પિતમ્

ગ્રન્થિભિસ્સપ્તવિંશત્યા દ્વે શતે ત ન્તવઃ પુનઃ ।
દ્વાત્રિંશત્ ન્તસમર્યાદં સહસ્રં ચાષ્ટભિર્યુતમ્

તન્તવશ્ચરણા () યામમનેકગ્રન્થિભિર્યુતમ્ ।
વિષ્ટરસ્ય સહોત્થસ્ય પવિત્રં તત્સમં મદમ્

તન્તવોઽષ્ટોત્તરશતં ગ્રન્થયઃપઞ્ચવિંશતિઃ ।
પ્રભાવિત્રં તત્તુલ્યં ગ્રન્થયો બહનઃસ્મૃતાઃ

સર્વેષાં ચ સ્વતન્ત્રાણાં બિમ્બાનામિદમીરિતમ્ ।
પરતન્ત્રેષુ બિમ્બેષુ ત્રિતયં તૂ ત્તમાદિકમ્

દેવીનાં ચ શ્રિયાદીનાં પવિત્રં તદ્વદિષ્યતે ।
અષ્ટોત્તરશતૈસ્સૂત્રૈર્ગ્રન્થિભિર્બહુભિર્યુતમ્

અગ્નિકુણ્ડે મેખલાસુ પવિત્રં પ્રતિમેખલમ્ ।
તન્તુભિસ્સપ્તવિંશત્યા તાવદ્ભિર્ગ્રન્થિભિર્યુતમ્

અગ્નેઃપવિત્રં હસ્તેન સમાયામં પ્રકીર્તિતમ્ ।
મધ્યમં પઞ્ચવિંશત્યા દ્વાવિંશત્યાધમે મતમ્

સૂત્રાણાં પઞ્ચવિંશત્યા પવિત્રં સ્રુક્સ્રુવાદિષુ ।
તદાયામસમાયામં ગ્રન્થિભિર્બહુભિર્યુતમ્

અર્ઘ્યપાત્રે તથા ધૂપદીપપાત્રે ચતુર્મુખ ।
ઘણ્ટાયામક્ષમાલાયાં સર્વત્રાષ્ટોત્તરૈશ્શતૈઃ

સૂત્રૈર્યથેપ્સિતાગ્રન્થિર્દ્વાદશાઙ્ગુલમાયતમ્ ।
વિષ્વક્સેનસ્ય તાર્ક્ષ્યસ્ય તથા દુશ્ચ્યવનાદિષુ

દિગ્દેવતાસુ દ્રુહિણે દુર્ગાયાં વિઘ્નુનાયકે ।
રુદ્રે ચ પરિવારેષુ પવિત્રં તસ્તુભિઃકૃતમ્

શતેનાષ્ટોત્તરેણ સ્યાદ્દ્વાત્રિંશદ્ગ્રન્થિભિર્યુતમ્ ।
હસ્તમાનાયતં કાર્યં ચણ્ડાદિષુ ચ સર્વતઃ

સપ્તવિંશતિસૂત્રેણ ગ્રન્થિભિન્નેન નિર્મિતમ્ ।
હસ્તમાનં ભવેત્કુમ્ભતોરણાદિષુ તાદૃશમ્

બલિપીઠપવિત્રં તુ કર્ણિકાયા મસંમિતમ્ ।
આચાર્યાણાં યતીનાં ચ પવિત્રં તન્તુભિઃકૃતમ્

અષ્ટોત્તરશતૈ સ્સૂત્રૈર્ગ્રન્થિભિઃપર્વભિર્યુતમ્ ।
ઋત્વિજાં પૂજકાનાં ચ બ્રાહ્મણાનાં તથૈવ ચ

એકાશીત્યા કૃતં સૂત્રૈર્નાભ્યન્તપરિલમ્બિતમ્ ।
રાજ્ઞઃપવિત્રં સૂત્રેણ શતેનાષ્ટોત્તરેણ તુ

યથેષ્ટગ્રન્થિનિચયૈસ્તૂલગર્ભૈશ્ચનિર્મિતમ્ ।
નાભ્યન્તમાનમેતત્સ્યાત્તથા તદનુજીવિનામ્

એતાશીત્યા કૃતં સૂત્રૈર્વૈશ્યાદીનાં ચ તન્તુભિઃ ।
ચતુર્વિંશતિભિસ્તેષાં પવિત્રમુપવીતવત્

પવિત્રેષુ સમસ્તેષુ વિસ્તારો વિભવે સતિ ।
પાદોનમર્ધં પાદો વા સઙ્ખ્યા સ્યાદ્વિભવક્ષયે

ગ્રન્થીંસ્તતઃપવિત્રાણાં દ્રવ્યૈઃ કસ્તૂરિ કાદિભિઃ ।
મણિમુક્તાપ્રવાલાદ્યૈ રત્નૈશ્ચાપિ યથાવસુ

લોહૈશ્ચ કલધૌતાદ્યૈસ્તૂલૈર્વા તદસન્નિધૌ ।
પૂરયિત્વા દૃઢં બધ્વા ગ્રન્થીંસ્તાં સ્તન્તુરજ્જુભિઃ

ગ્રન્થયશ્શઙ્ખસંસ્થાનસમાનાકૃતયોઽથ વા ।
ધાત્રીફલ સમાકારા યદ્વા મુક્તાદિ સન્નિભાઃ

કુઙ્કુમૈરોચનાભિશ્ચ તથા મલયજૈરપિ ।
લોહિતૈરપ્યવશ્યાયૈસ્સંપિષ્ટૈઃકર્દમીકૃતૈઃ

ગ્રન્થીનામન્તરાલાનિ લિમ્પેચ્છોભા યથા ભવેત્ ।
ગ્રન્થીનાં પૂરણં યદ્વા મલ્લિકાદ્યૈસ્સુગન્ધિભિઃ

પુષ્પૌસ્તદન્તરાલાનિ નિશાચર્ચાભિરેવ વા ।
રઞ્જયેત્તન્તવશ્ચાપિ ગ્રન્થયશ્ચ યથેચ્છયા

યથાવિભવવિસ્તારં કલ્પનિયાશ્ચતુર્મુખ ।
વિભવે સતિ સઙ્કોચો નૈવ કાર્યસ્તથાઽસતિ

વિસ્તારો નૈવ કાર્યસ્યાત્તદેવ પ્રીણનં હરેઃ ।
સદ્યોઽધિ વાસ્ય વા તસ્મિન્નુપોષ્યારાધયેદ્ધરિમ્

ગૃહાર્ચને કૌતુકે વા મણ્ડલે વા ઘટેઽપિ વા ।
અર્ચનં શ્રદ્ધયા કાર્યં શ્રદ્ધાપૂતમિદં જગત્

વિહિતેષુ પવિત્રેષુ યથોક્તેનૈવ વર્ત્મના ।
આરભેતાર્ચનં વિષ્ણોર્દશમ્યાં ચ નિવેદનમ્

નિશામુખે ગુરુસ્સાર્ધં મૂર્તિપૈસ્સુ સમાહિતઃ ।
યજમાનેન સહિતઃપ્રવિશેદ્વિષ્ણુમન્દિરમ્

પ્રવિશ્ય પૂજયિત્વાતં ગુરુસ્તૈસ્સહિતસ્સ્વયમ્ ।
વિજ્ઞાપયેદિમાં ગધા મીરયન્ પ્રાઞ્જલિસ્થિતઃ

ન્યૂવાતિરેકશાન્ત્યર્થં પવિત્રારોહણં પરમ્ ।
અર્ચનં ભગવન્ સર્વદુરુતોત્સારણક્ષમમ્

સંપદાં ચાપિ સર્વાસામુત્પાદનમનુ તમમ્ ।
ક્રિયતે તદવિઘ્નેન યથા સ્યાત્કર્મ ચોદિતમ્

તથાનુજ્ઞાપયામિ ત્વા મનુજાનીહિ કર્મતત્ ।
ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય નિર્ગત્ય મન્દિરાત્
મણ્ડપે પુનઃ

સંસ્તીર્ય દર્ભાન્ પ્રાગગ્રાન્ તેષુ પ્રાગાનનો ગુરુઃ ।
ઉપવિશ્યોપવાસં ચ કલ્પયિત્વા સમાહિતઃ

નયેત્તત્રેવ તાં રાત્રિં જપધ્યાનપરસ્સદા ।
અપરેદ્યુ ર્નિશીધિન્યામધિપાસનકર્મતત્

આરભેત્તેકભેરેષુ બધ્વા તત્રેવ કૌતુકમ્ ।
બહુબેરુષુ કલ્યાણમિમ્બે કૌતુકમઙ્ગલમ્

તતો નિર્ગત્ય વિપુલે મણ્ટપે તોરણાદિકમ્ ।
અર્ચયિત્વા યથાપૂર્વં દિક્ષુ ચૈવ વિદિક્ષુ ચ

ચતુર્વેદવિતો વિપ્રાનેકાયનવિદસ્તથા ।
અધીયાનાન્ સ્થાપયિત્વા તુર્યાઘોષેષુ સત્સુ ચ

મઙ્ગુલેષ્વપિ ચાન્યેષુ કલ્પિતેષુ યથાતથમ્ ।
પવિત્રપાત્રાણ્યાદાય પ્રાગુદગ્ભુવિ મણ્ડપે

ધાન્યરાશિષુ સંસ્થાપ્ય પુણ્યાહં વાચયેત્તતઃ ।
દહનાપ્યાયનધ્યાનૈઃ પાત્રસ્થાનિ વિશોધયેત્

ધૂપયેદ્ગન્ધવદ્દ્રવ્યૈર્લિમ્પેત્કસ્તૂરિ કાદિભિઃ ।
પુષ્પાણિ વિકિરેત્તેષુ ગન્ધવન્તિ બહુનિ ચ

તાનિ ભૂષણપાત્રાણિ વેષ્ટયેન્નવવાસસા ।
દર્શયેચ્ચક્રમુદ્રાં ચ પૂજયેદસ્ત્રવિદ્યયા

ઐશાનીં દિશમારભ્ય સૂત્રેસ્સંવેષ્ટ્ય મણ્ટપમ્ ।
મણ્ટપસ્યોપરિ ધ્યાત્વા ચક્રં ભૂમિતલે પુનઃ

પદ્મં ગદાં ચ દ્વારેષુ શઙ્ખમષ્ટનુ દિક્ષુ ચ ।
પ્રત્યૂહકારિણાં તસ્ય છિદ્રમન્વિષ્ય ધાવતામ્

ભૂતાનાં રાક્ષસાદીનાં માષાન્નેન બલિં ક્ષિપેત્ ।
બહુબેરેષુ કલ્યાણબિમ્બં સ્નાનાસને બહિઃ

સ્થાપયિત્વોપવીતા ન્તમુપચર્ય યથાતથમ્ ।
ચક્રાબ્જમણ્ડલે ભૂયસ્સમાનીય ચતુર્મુખ

હવિર્નિવેદનાન્તેતુ સમારાધન કર્મણિ ।
નિષ્ઠિતે કરકે કુમ્ભે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્

હવિર્નિવેદયિત્વાન્તે હુત્વાચાગ્નિં યથાપુરમ્ ।
એકબેરે ચુ કલ્યાણ કૌતુકારાધનં વિના

અન્યત્સર્વમનુષ્ઠેયં યથા પૂર્વોદિત ક્રમાત્ ।
સમ્ભવે કૌતુકે તસ્મિન્ પવિત્રં ભૂષણં પુનઃ

નિક્ષિપેત્કુમ્ભકરકે દહને તદનન્તરમ્ ।
ચક્રાબ્જમણ્ડલે મન્ત્રમિદં વિષ્ણુરિતિ બ્રુવન્

પ્રવિશ્ય મન્દિરં સર્વૈર્મઙ્ગુલૈસ્સહ દેશિકઃ ।
મૂલબેરં સમાસાદ્ય પવિત્રન્યસનં તતઃ

પૂર્વોદિતેન મન્ત્રેણ સર્વાર્ચાસુ યથાક્રમમ્ ।
પવિત્રભૂષણન્યાસઃ પઞ્ચ રાગૈશ્ચ તન્તુભિઃ

પ્રાસાદં વેષ્ટયેદ્રાત્રૌ સર્વમામ્નાયઘોષણૈઃ ।
પાદ્યૈર્ગેયૈશ્ચ નૃત્તૈશ્ચ સ્તોત્રૈર્જાગરિતા જનાઃ

નયેયુરપરેદ્યુશ્ચ કૌતુકં મણ્ડલેસ્થિતમ્ ।
સ્નાનવેદ્યાં સમાનીય સ્નાપયિત્વા યથાવિધિ

અલઙ્કૃત્ય ચ દેવેશં મણ્ડલે માર્જનાદિભિઃ ।
શોધિતે વર્તયિત્વા ચ ચક્રાબ્જં પઞ્ચવર્ણકૈઃ

દ્વારાદિયજનં પ્રાગ્વત્કૃત્વાવસ્થાપ્ય મણ્ડલે ।
દેવમારાધ્ય દીપાન્તં કુમ્ભાદીનપિ પૂજયેત્

અન્નં ચતુર્વિધં ચાપિ કુમ્ભે દેવે નિવેદ્ય ચ ।
અગ્નૌ ચ જુહુયાદન્નં પાયસાદિ ચતુર્વિધમ્

પૌરુષેણૈ વ સૂક્તેન યવૈશ્ચ વ્રીહિ વેણુભિઃ ।
તિલૈર્લાજૈસ્તથા પુષ્પૈસ્તથા ચાગરુબિર્ઘૃતૈઃ

સમિદ્ભિર્મૂલમન્ત્રેણ પૃથગષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
મુહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે દૈવજ્ઞપરિશોધિતે

પવિત્રાણિ સમાદાય ચક્રાબ્જં ભૂષયેત્પુનઃ ।
પદ્માદીનિ તદઙ્ગાનિ યથા સ્વમિદમિત્યૃચા

તતઃકુમ્ભે ચકરકે દેવે ચ તદનન્તરમ્ ।
સ એવ મન્ત્રઃકુણ્ડેઽપિ હવ્યવાહેઽપિ તોરણે

દ્વારકુમ્ભેષુ તત્ સ્થેષુ પવિત્રાણિ યથા તથા ।
તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય મણ્ડલસ્થં જગદ્ગુરુમ્

પ્રવિશ્ય મન્દિરં સર્વૈર્મઙ્ગુલૈસ્સહ દેશિકઃ ।
સ્નપનાદિ વિધાયાદૌ સમારાધન મચ્યુતે

હવિર્નિવેદનાન્તં તત્કૃત્વા તત્રત્યદેવતાઃ ।
મૂલબેરં સમારભ્ય પવિત્રૈ ર્ભૂષયેત્સ્વકૈઃ

પરપન્ત્રાસ્સ્વતન્ત્રાશ્ચ સર્વાઃપૂર્વોક્ત વિદ્યયા ।
અભ્યર્ચ્યગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃપવિત્રાણિ પૃથક્પૃથક્

દેયાનિ
દાનવેલાયાં વાદ્યવાદનકોવિદાઃ ।
નર્તકા ગાયકાશ્ચૈવ તથા સ્વાધ્યાયકોવિદાઃ

સર્વે યથાસ્વનૃત્તાદિ દર્શયેયુસ્તદન્તિકે ।
ચણ્ડાદિપરાનારાણામન્યેષાં પ્રાઙ્કણાસિનામ્

પવિત્રાણિ પ્રદેયાનિ બલિપીઠાવસાનકમ્ ।
બ્રહ્માદિ દેવતાનાં ચ તાર્ક્ષ્યસેનેશયોરપિ

સર્વેષામપ્યનુક્તાનાં પવિત્રાણિ યથાયથમ્ ।
મન્ત્રશ્ચ વિષ્ણુગાયત્રી યદ્વેદં વિષ્ણુરિત્યયમ્

યદ્વાચાષ્ટાક્ષરેણૈવ મન્ત્રેણ દ્વાદશાત્મના ।
દેશિકો મૂર્તિપૈસ્સાર્ધં યજમાનેન સંયુતઃ

પ્રવિશ્ય મન્દિરં વિષ્ણો રત્નપૂર્ણાઞ્જલિસ્સ્વયમ્ ।
હેમપુષ્પાઞ્જલિર્વાપિ યદ્વા પુષ્પભૃતાઞ્જલિઃ

સ્તોત્રેસ્તુવાનો બહુભિર્વિકિરેત્તાનિ પાદયોઃ ।
કત્નાનિ હેમપુષ્પાણિ પુષ્પાણિ સુરભીણ્યપિ

કલ્પિતાનિ મનુષ્યાણાં પવિત્રાણિ યથાયથમ્ ।
ન્યસ્ય દેવેશપદયોઃ પુષ્પવત્સુસમાહિતઃ

ક્ષૌમા દીનિ પવિત્રાણિ દેવં વિજ્ઞાપ્ય દેશિકઃ ।
સ્વયં ગૃહીત્વા ક્ષૌમાદિપવિત્રં ચાત્મનઃ કૃતમ્

દદ્યાત્પૂજકમુખ્યાનામૃત્વિજાં સહકારિણામ્ ।
એકાયનીયનિષ્ઠાનામન્યેષાં વિદુષામપિ

યથાધિકારં ક્રમશો દેવસ્યાલોક્ય ચાનનમ્ ।
સ્પૃષ્ટ્વા દેવપદાન્ભોજ માચાર્યોથ જનાન્તિકે

ન્યૂનાતિરેકશાન્ત્યર્થં ગાધામેનામુદીરયેત્ ।
ભગવન્ દેવદેવેશ શઙ્ખચક્રગદાધર

સંવત્સરોપચારાણાં પૂરણાર્થં કૃતં મયા ।
આરાધનં ગૃહાણત્વં ભક્તાનાં હિતકામ્યયા

નાહં સ્વતન્ત્રઃકિઞ્ચિચ્ચ કરોમિ વિહિતં હિતમ્ ।
કિન્તુ ત્વત્ત્પ્રેરિતસ્સર્વં કરોમિ તવ યત્સ્વયમ્

તત્ક્ષન્તવ્યમશેષેણ ક્રિયાલોપાદ્યનુષ્ઠિતમ્ ।
સમયે યજમાનસ્તુ ગાં ભુવં કાઞ્ચનં તથા

વસ્ત્રાદિકં તથા ધાન્યં ભોજયિત્વા મહીસુરાન્ ।
દત્વા યથેપ્તિ તાનર્થાનાચાર્યાય ચ દક્ષિણામ્

શતનિષ્કાવરાં ગોભૂવસ્ત્રધાન્યાદિ કાવ્યપિ ।
મૂર્તિપેભ્યસ્તથાન્યેભ્યસ્તત્તત્ક ર્માનુસારતઃ

યથાતુષ્ટિકરં દેયં યાગે તત્રોપકુર્વતામ્ ।
અપરાહ્ણે બહિર્ગ્રામે કુર્યાદેવં મહોત્સવમ્

પ્રોક્ષ્ય પ્રત્યહમેતાનિ પૂજાકાલેષુ પૂજકૈઃ ।
સ્યસનીયાનિ દિવસાં શ્ચતુર્દશ ચતુર્મુખ

યદ્વૈકવિંશતિં સપ્ત યદિ વા દિવસાનપિ ।
ત્રિરાત્રમેકરાત્રં વા પશ્ચાત્તાન્યપરોહયેત્

ઉચ્ચરન્ પૌરુષં સૂક્તં સામ યદ્વા રથન્તરમ્ ।
ત્રિસુવર્ણં તથા મન્ત્રં મૂલમસ્ત્રમથાપિ વા

અવરોપ્ય પવિત્રાણિ દેયાનિ ગુરવે તતઃ ।
કુરવે તાનિ દત્તાનિ પ્રીણનાય મધુદ્વિપઃ

અન્યથા કર્મનૈષ્ફલ્યં ક્ષયસ્સ્યાદ્ધ્રાજરાષ્ટ્રયોઃ ।
મણ્ડલસ્ધં ચ કુમ્ભસ્થમગ્નિસ્થં ચ વિસર્જયેત્

પવિત્રારોહણદિને કાલોત્કર્ષોન યુજ્યતે ।
કૃત્વા વરોહણં તેષાં સ્નપનં તદન ન્તરમ્

કાર્યં યથોક્તવિધિના પ્રવિશેન્મન્દિરં તતઃ ।
ઇત્યેષ કથિતો બ્રહ્મન્ પવિત્રારોહણેવિધિઃ

અનેન વિધિના વિષ્ણોઃપવિત્રારોહણં હરેઃ ।
કુર્વન્ ફલાન્યનન્તાનિ પ્રાપ્નુ યાન્નૈવ સંશયઃ

સુખં જીવતિ નિર્વ્યાધિ ર્યાવદાયુસ્સમૃદ્ધિમાન્ ।
આયુશ્ચ વિન્દતિ પ્રાપ્તં ધર્માથાન્ ધર્મમાપ્નુયાત્

કામાનવાપ્નુયાત્કામી અર્થાર્થીચાર્થમાપ્નુયાત્ ।
મોક્ષાર્થી મોક્ષમાપ્નોતિ પ્રજાર્થી લભતે પ્રજાઃ

બાન્ધવૈર્લભતેચાપિ પ્રવાસિભિસ્સમાગમમ્ ।
કીર્તિંચાપ્નોતિ પરમાં કીર્તિકામો ન સંશયઃ

જ્ઞાનાર્થી જ્ઞાનમાપ્નોતિ શાન્ત્યર્થી શાન્તિમાપ્નુયાત્ ।
શત્રવસ્તુ પ્રણશ્યન્તિ ગ્રહભૂતાદ્યુપદ્રવાઃ

આરોગ્યકામી ચારોગ્યં શ્રીકામશ્સ્રિયામાપ્નુયાત્ ।
બહુનાત્ર કિમુક્તેન ફલં યદ્યદભીપ્સિતમ્

તત્સર્વં તસ્યહસ્તથં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ભુક્ત્વા ભોંગાંશ્ચ વિપુલાન્ ધ્યાત્વા ચાન્તે મધુદ્વિષમ્

તલ્લોકં સમવાપ્નોતિ ન ચેહોજાયતે પુનઃ ।
ધારયન્તિ પવિત્રાણિ યેભક્તાશ્શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ

તેપિ નિર્ધૂય પાપાનિ મોદન્તેદિવ દેવવત્ ।
આચાર્યો મૂર્તિપાસ્સર્વે યે ચાન્યે પરિચારકાઃ

યે શ્યણ્વન્તિ ચ પશ્યન્તિ કીર્તયન્તિ ચ કર્મ તત્ ॥
તે સર્વેપિ સમૃદ્ધાર્થાલભન્તે સર્વસંપદઃ

આગ્રયણં શ્રાવણે માસિ માસિ પ્રોષ્ઠપદેઽપિ વા ।
માસે ચાશ્વયુજે બ્રહ્મન્ કાર્તિકે માસિવા ભવેત્

વર્ષાસ્વેવં તતોન્યત્ર તૈષે માઘેઽપિ વા ભવેત્ ।
ફાલ્ગુને માસિ ચૈત્રે વા વૈશાખે વા તદાચરેત્

હસ્તે ચ શ્રવણે પૌષ્ણે નૈરૃતે ચ પ્રજાપતેઃ ।
નક્ષત્રે વારુણે પુષ્યે વાયવ્યેદિતિદૈવતે

મખાસુ મૈત્રે ચિત્રાયાં શ્રવિષ્ઠાયામથાપિ વા ।
સૌમ્યે ત્રિષૂત્તરાખ્યેષુ સમ્ભવાનુગુણં ભવેત્

અયુગ્માસ્તિથયસ્સર્વા નવમીપરિર્જિતાઃ ।
યુગ્માસ્તુ તિથયો નેષ્ટા દ્વિતીયાં દશમીં વિના

સોમો બૃહસ્પતિસ્સૌમ્યો બૃગુશ્ચેતિ ગ્રહાશ્શુભાઃ ।
મેષવૃશ્ચિકમિને તુ કન્યાઝષકુલીરકે

પૂર્વપક્ષે ચ કર્તવ્યસ્તત્રાયં કર્મણઃક્રમઃ ।
આદૌ દધ્યાદનં ક્ષેત્રે ક્ષેત્રપાલાય કલ્પયેત્

મુહૂર્તે લવનસ્યોક્તે વિધાય લવનં તતઃ ।
ધાન્યં કણિશભારેણ ગૃહ્ણીયાદ્ભૂમિકર્ષકૈઃ

કદલીપનસાદીનિ તથાદધિઘૃતાદિકમ્ ।
ધાન્યભારાસપિ તથા કન્દલ્યાદિદલાનિ ચ

નયેયુર્નૃત્તવાદિત્રગીતાલઙ્કારસંયુતમ્ ।
પુરતઃ પૃષ્ઠતશ્ચૈવ સેનેશવિહગધિપૌ

અલઙ્કૃતૌ કુઞ્જરાદિયાનારૂઢૌ યથાવસુ ।
છત્ર ચામરસૌશેયધ્વજાતિપરિબર્હકૌ

નીત્વા પ્રદક્ષિણં ગ્રામમાલયં ચ મધુદ્વિષઃ ।
ગોષ્ઠાગારં પ્રવિશ્યાન્તર્ધાન્યં કણિશગોચરમ્

શ્રીસૂક્તેન સમભ્યર્ચ્ય ભાણ્ડેષ્વભિનવેષુ તત્ ।
નિક્ષિપ્ય સઙ્ગ્રહં તસ્ય કુર્યાત્તત્રાલ યેષુ ચ

કર્મિણાં દેવદેવસ્ય તથા દેવં સમર્ચતામ્ ।
યથાધિકારં ધાન્યાનિ દદ્યાચ્ચ સમયે શુભે

તણ્ડુલાન્નૂતના નામાન્ ક્ષાલિતાંસ્ત્રિફલીકૃતાન્ ।
મરિચૈર્જીરકૈ ર્યુક્તાન્ ગુળપાકેનુભાવિતાન્

નાલિકેરફલોપેતાનિક્ષુખણ્ડસમન્વિતાન્ ।
મૂલબેરાદિબેરાણાં મુહૂર્તે શોભને ગુરુઃ

નિવેદયે
ત્તતો મૂલવિદ્યયાષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
તણ્ડુલૈ ર્જુહુયાદગ્નૌ
બ્રાહ્મણાનાં યથાપુરમ્

તસ્મિન્ દિને પરેદ્યુર્વા નવાન્નાનિ નિવેદયેત્ ।
પ્રભૂતસ્સ્કૃતા નેકનિષ્ઠાનિ કદલીદલે