પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.94

નારદ ઉવાચ-
કાર્તિકવ્રતિનાં પુંસાં નિયમા યે પ્રકીર્તિતાઃ ।
તાઞ્છૃણુષ્વ મયા રાજન્કથ્યમાનાન્સમંતતઃ

સર્વામિષાણિ માંસાનિ ક્ષૌદ્રં સૌવીરકં તથા ।
રાજમાષાદિકં ચાપિ નૈવાદ્યાત્કાર્તિકવ્રતી

દ્વિદલં તિલતૈલં ચ તથાન્નમશ્રુદૂષિતમ્ ।
ભાવદુષ્ટં શબ્દદુષ્ટં વર્જયેત્કાર્તિકવ્રતી

પરાન્નં ચ પરદ્રોહં પરદારાગમં તથા ।
તીર્થે પ્રતિગૃહં નાપિ ગૃહ્ણીયાત્કાર્તિકવ્રતી

દેવદેવદ્વિજાનાં ચ ગુરોશ્ચ વ્રતિનસ્તથા ।
સ્ત્રીરાજમહતાં નિંદાં વર્જયેત્કાર્તિકે વ્રતી

પ્રાણ્યંગમામિષં ચૂર્ણં ફલે જંબીરમામિષમ્ ।
ધાન્યે મસૂરિકા પ્રોક્તા ચાન્નં પર્યુષિતં તથા

અજાગોમહિષીક્ષીરાદન્યદુગ્ધાદિ ચામિષમ્ ।
દ્વિજક્રીતા રસાઃ સર્વે લવણં ભૂમિજં તથા

તામ્રપાત્રસ્થિતં ગવ્યં જલં પલ્વલસંસ્થિતમ્ ।
આત્માર્થં પાચિતં ચાન્નમામિષં તત્સ્મૃતં બુધૈઃ

બ્રહ્મચર્યમધઃ સુપ્તિઃ પત્રાવલ્યાં ચ ભોજનમ્ ।
ચતુર્થકાલે ભુંજીત કુર્યાદેવં સદા વ્રતી

નરકસ્ય ચતુર્દશ્યાં તૈલાભ્યંગં ચ કારયેત્ ।
અન્યત્ર કાર્તિકસ્નાયિ તૈલાભ્યંગં ન કારયેત્

પલાંડું લશુનં શિગ્રુ છત્રાકં ગૃંજનં તથા ।
નાલિકાં મૂલકં હિંગું વર્જયેત્કાર્તિકવ્રતી

અલાબું ચાપિ વૃંતાકં કૂષ્માંડં બૃહતીફલમ્ ।
શ્લેષ્માતકં કપિત્થં ચ વર્જયેદ્વૈષ્ણવવ્રતી

રજસ્વલાંત્યજ મ્લેચ્છ પતિતવ્રાત્યકૈઃ સહ ।
દ્વિજાતિવેદબાહ્યૈશ્ચ ન વદેત્કાર્તિકવ્રતી

શ્વભિર્દૃષ્ટં ચ કાકૈશ્ચ સૂતકાન્નં ચ વર્જયેત્ ।
દ્વિઃપાચિતં ચ દગ્ધાન્નં વર્જયેત્કાર્તિકવ્રતી

તિલાભ્યંગં તથા શય્યાં પરાન્નં કાંસ્યભોજનમ્ ।
કાર્તિકે વર્જયેદ્યસ્તુ પરિપૂર્ણવ્રતી ભવેત્ ।
એતાનિ વર્જયેન્નિત્યં વ્રતી સર્વવ્રતેષ્વપિ ।
કૃચ્છ્રાદ્યં ચાપિ કુર્વીત સ્વશક્ત્યા વિષ્ણુતુષ્ટયે

ક્રમાત્કૂષ્માંડ વૃંતાકં બૃહતી મૂલકં તથા ।
શ્રીફલં ચ કલિંગં ચ ફલં ધાત્રીભવં તથા

નારિકેરં મહાલાબું પટોલં બદરીફલમ્ ।
ચર્મ વૈકતકં ચાપિ બિસં વૈ કટ્ફલં તથા

શાકાન્યેતાનિ વર્જ્યાનિ ક્રમાત્પ્રતિપદાદિષુ ।
ધાત્રીફલં રવૌ તદ્વદ્વર્જયેત્સર્વદા ગૃહી

એભ્યોઽપિ વર્જયેત્કિંચિદ્યદ્વિષ્ણુપ્રીતયે નરઃ ।
તત્પુનર્બ્રાહ્મણે દત્ત્વા ભક્ષયેત્સર્વદૈવ હિ

એવમેવ હિ માઘેઽપિ કુર્યાદ્વૈ નિયમાન્વ્રતી ।
હરિજાગરણં તત્ર વિધિપ્રોક્તં ચ કારયેત્

યથોક્તકારિણં દૃષ્ટ્વા કાર્તિકવ્રતિનં નરમ્ ।
યમદૂતાઃ પલાયંતે ગજાઃ સિંહાર્દિતા યથા

વરં વિષ્ણુવ્રતં હ્યેતદથ યજ્ઞશતાધિકમ્ ।
યજ્ઞકૃત્પ્રાપ્નુયાત્સ્વર્ગં વૈકુંઠં કાર્તિકવ્રતી

ભુક્તિમુક્તિપ્રદાનીહ યાનિ ક્ષેત્રાણિ ભૂતલે ।
વસંતિ તાનિ તદ્ગેહે કાર્તિક્રવ્રતકારિણઃ

દુઃસ્વપ્ન્નં દુષ્કૃતં કિંચિન્મનોવાક્કાયકર્મજમ્ ।
કાર્ત્તિકવ્રતિનં દૃષ્ટ્વા વિલયં યાંતિ તત્ક્ષણાત્

કાર્ત્તિકવ્રતિનઃ પુંસો વિષ્ણુવાક્યપ્રણોદિતાઃ ।
રક્ષાં કુર્વંતિ શક્રાદ્યા રાજ્ઞો વૈ કિંકરા યથા

વિષ્ણુવ્રતકરા નિત્યં યત્ર તિષ્ઠંતિ પૂજિતાઃ ।
ગ્રહભૂતપિશાચાદ્યા નૈવ તિષ્ઠંતિ તત્ર વૈ

કાર્ત્તિકવ્રતિનઃ પુણ્યં યથોક્તવ્રતકારિણઃ ।
ન સમર્થો ભવેદ્વક્તું બ્રહ્માપીહ ચતુર્મુખઃ

વિષ્ણુપ્રિયં સકલકલ્મષનાશનં ચ સર્વત્ર પુત્રધનધાન્યસમૃદ્ધિકારિ ।
ઊર્જે વ્રતં સનિયમં કુરુતે મનુષ્યઃ કિં તસ્ય તીર્થપરિશીલન સેવયા ચ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્ત્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે નિયમવર્ણનોનામ ચતુર્નવતિતમોઽધ્યાયઃ