પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.7

નારદ ઉવાચ-
તતો જાલંધરઃ ક્રુદ્ધઃ પ્રાહ તં દૈત્યસૂદનમ્ ।
કપટેન બલં હત્વા ક્વ યાસ્યસિ બલાધમ

ઇત્યુક્ત્વા તં શતમખં સિંધુસૂનુઃ પ્રતાપવાન્ ।
સસૂતાશ્વધ્વજરથં છાદયામાસ માર્ગણૈઃ

પપાત મૂર્ચ્છિતઃ શક્રો રથોપરિ શરૈઃ ક્ષતઃ ।
દૃષ્ટ્વા તં પતિતં શક્રં જગર્જાર્ણવનંદનઃ

મૂર્ચ્છાં ત્યક્ત્વા મુમોચેંદ્રો વજ્રં જાલંધરં પ્રતિ ।
તદાદ્રિદલનં હસ્તે ગૃહીત્વા સિંધુસંભવઃ

વજ્રં કક્ષાપુટે ધૃત્વા રથાદુત્તીર્ય સત્વરમ્ ।
અભ્યધાવત દૈત્યેંદ્રો દેવેંદ્રં ધર્તુમાહવે

તતો દુદ્રાવ મઘવા રથં ત્યક્ત્વા હરિં સ્મરન્ ।
રથમિંદ્રસ્ય મદવાનારુહ્યાર્ણવનંદનઃ

યંતારં માતલિં કૃત્વા યયૌ પ્રાપ્તમનોરથઃ ।
રથમિંદ્રસ્ય તરસા યત્ર યત્ર યયૌ બલે

જાલંધરો મહાબાહુઃ સ્વયં ચાંબુધરો યથા ।
તતઃ સ કોપાત્પુરુષોત્તમઃ સ્વયં ખડ્ગં સમુદ્યમ્ય ચ નંદકં રણે

સંપ્રેરયિત્વા ગરુડં મનોજવં જઘાન કોપેન ચ દૈત્યવાહિનીમ્ ।
રથાન્હયાન્કુંજરપત્તિસંઘાન્સ પાતયામાસ બલાત્સહસ્રશઃ

જનાર્દનઃ કશ્યપસૂનુસંવૃતશ્ચકાર સંખ્યે ચરિતં ભયાવહમ્ ।
કેશાસ્થિમજ્જારુધિરૌઘવાહિનીં પિશાચવેતાલવિહંગસેવિતામ્

કરોરુજંઘાયુધશસ્ત્રપૂરિતાં સુદુસ્તરાં વ્યાઘ્રગજેંદ્ર સેવિતામ્ ।
રક્તાંત્રહારાંગદભૂષિતાંતાં વિઘૂર્ણનેત્રોત્સવકાંતિવાસસમ્

વિષ્ણુના નિહતં સૈન્યં દૃષ્ટ્વા દાનવપુંગવાઃ ।
જાલંધરાજ્ઞયા સર્વે રુરુધુઃ પરિતો હરિમ્

દૈત્યાસ્તે તત્ર બાણૌઘાન્વર્ષમાણા યથાંબુદાઃ ।
યથાદ્વિરેફાઃ કમલં પર્વતં જલદા ઇવ

ચૂતં યથા પક્ષિગણા ગગનં ધૂપસંચયઃ ।
ન દૃશ્યોઽભૂત્તદા વિષ્ણુર્ન તાર્ક્ષ્યો રણસંકટે

સર્વે તે રથમારૂઢા સર્વશસ્ત્રૈર્મહાસુરાઃ ।
વૈકુંઠાધિપતિં જઘ્નુર્ગર્જંતો ભીમનિસ્વનૈઃ

તાન્સર્વાન્ભીમરૂપેણ દૈત્યારિઃ કુપિતસ્તદા ।
રણે નિપાતયામાસ વાયુઃ પર્ણચયં યથા

શૈલરોમા તતો વિષ્ણું દૈત્યઃ કોપાદધાવત ।
હરેરપિ શરાસ્તસ્ય શરીરે શીર્ણતાં ગતાઃ

શૈલરોમા ચ દૈત્યારિ શરીરં ચાહનચ્છરૈઃ ।
હરિઃ ખડ્ગં વિનિર્ધૂય શિરસ્તસ્ય જહાર હ

છિન્ને શિરસિ દૈત્યસ્ય કબંધો વિક્રમન્રણે ।
શૈલરોમા ભુજાભ્યાં ચ તાર્ક્ષ્યં જગ્રાહ પક્ષયોઃ

શિરશ્ચોત્પત્ય તરસા વિલગ્નં સ્કંધયોર્દૃઢમ્ ।
તતસ્તત્રાસ્યયુદ્ધેન હૃષીકેશોઽપિ વિસ્મિતઃ

શિરઃ સંલગ્નમાલોક્ય ગરુડો ન્યપતદ્ભુવિ ।
પુનશ્ચોત્પત્ય વેગેન શિરઃસ્થાનં સમાશ્રયત્

શૈલરોમા તતો વિષ્ણું જહાર ગરુડાદ્બલી ।
હરિર્જઘ્ને તલેનાશુ ગતાયુશ્ચાપતદ્ભુવિ

તતો જાલંધરઃ સૂતં ખડ્ગરોમાણમબ્રવીત્ ।
સંપ્રેષય રથં તત્ર યત્ર દેવો જનાર્દનઃ

જાલંધરસ્ય વચનાત્ખઙ્ગરોમાનયદ્રથમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તં પુરતો વિષ્ણુમુવાચાર્ણવનંદનઃ

નિઃશંકં જહિ માં વિષ્ણો નાહં ત્વા હન્મિ માધવ ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધસંરક્તલોચનઃ

નારાયણઃ પ્રાણહરૈઃ શરૈરેનમપૂરયત્ ।
વિષ્ણુના ચ વિભિન્નાંગોઽર્ણવસૂનુઃ પ્રતાપવાન્

હરિં સંપૂરયામાસ માર્ગણૌઘૈર્નિરંતરમ્ ।
નારાયણઃ પ્રાણહરૈઃ શરૈરેનમપૂરયત્

ગરુડં પતિતં દૃષ્ટ્વાસિંધુસૂનોઃ શરૈર્ભુવિ ।
રથં સંસ્મારયામાસ વૈકુંઠસ્થં જનાર્દનઃ

સરથસ્તસ્ય સંપ્રાપ્તઃ સૂતહીનો હયૈર્વૃતઃ ।
અશ્વૈર્યુતં રથં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ભગવાન્રણે

સંબોધયિત્વા ગરુડં સારથ્યે સમયોજયત્ ।
સ ધૃત્વા મુકુટં મૂર્ધ્નિ કૌસ્તુભં હૃદયે મણિમ્

પુરુષાર્થાન્હયાન્કૃત્વા યયૌ જાલંધરં હરિઃ ।
મેદિનીં રથચક્રેણ દારયંશ્ચ સુરૈઃ સહ

જઘાન તરસા બાણૈર્દાનવાનાં ચ વાહિનીમ્ ।
દેવરાજેન સંદિષ્ટો વીતિહોત્રો રણાંગણે

દદાહ દાનવાનીકં સમીરણસમન્વિતમ્ ।
તદાહ તં ભગવતા દૈત્યસૈન્યં સુરૈઃ સહ

જાલંધરઃ સ્વલ્પશેષં દધ્યૌ દૃષ્ટ્વા બલં સ્વકમ્ ।
અથાહ ભાર્ગવં રાજા મત્સૈન્યં નિહતં સુરૈઃ

ત્વયિ તિષ્ઠતિ મંત્રજ્ઞે વિખ્યાતો વિદ્યયા ભવાન્ ।
કિં તયા વિદ્યયા બ્રહ્મન્ક્ષત્રેણાથ બલેન ચ

યા ન રક્ષતિ રોગાર્તાન્યદ્બલં શરણાગતાન્ ।
જાલંધરવચઃ શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્તમભાષત

પશ્ય રાજન્મમ બલં બ્રાહ્મણસ્ય રણાંગણે ।
ઇત્યુક્ત્વા વારિણા સ્પૃષ્ટા હુંકારેણ પ્રબોધિતાઃ

ઉત્થાપિતાસ્તે કવિના શરૌઘૈઃ પ્રાણહારકૈઃ ।
દેવાહતા રણે પેતુઃ સમંતાત્સિંધુસૂનુના

બાણૈર્જર્જરદેહાસ્તે ધૃતપ્રાણા નરાધિપ ।
ન મૃતાસ્ત્વમરત્વાચ્ચ બાણૈર્ભિન્નાશ્ચ સત્તમ

તતો નારાયણો દેવો બૃહસ્પતિમભાષત ।
ધિગ્બલં દૈવતગુરો યો ન જીવયસે સુરાન્

ધિષણસ્તુ જગન્નાથમુવાચ ત્વરિતં તદા ।
ઓષધીભિરહં સ્વામિન્જીવયિષ્યામિ નિર્જરાન્

ઇત્યુક્ત્વા ધિષણઃ સોઽપિ યયૌ ક્ષીરાર્ણવસ્થિતમ્ ।
દ્રોણમદ્રિં તદા ગત્વા સુખં ગૃહ્યૌષધીઃ સ્વયમ્

ગુરુસ્તાસાં ચ યોગેન જીવયામાસ નિર્જરાન્ ।
ઉત્થિતાસ્તે તતો દેવા જઘ્નુર્દાનવવાહિનીમ્

દેવાન્સમુત્થિતાન્દૃષ્ટ્વા બભાષે સિંધુજઃ કવિમ્ ।
વિના ત્વદ્વિદ્યયા કાવ્ય કથમેતે સમુત્થિતાઃ

ઇતિ દૈત્યોક્તમાકર્ણ્ય શુક્રઃ પ્રાહાર્ણવાત્મજમ્ ।
ક્ષીરસાગરમધ્યસ્થો દ્રોણોનામ મહાગિરિઃ

ઔષધ્યસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ જીવયંતિ ચ યા મૃતાન્ ।
તત્ર ગત્વા સુરાચાર્યો ગૃહીત્વોષધિસંચયમ્

રણે વિનિહતાન્દેવાનુત્થાપયતિ મંત્રતઃ ।
ભાર્ગવોક્તમથાકર્ણ્ય સૈન્યભારં મહાબલઃ

શુંભે નિક્ષિપ્ય તરસા યયૌ જાલંધરોઽર્ણવમ્ ।
અથ પ્રવિષ્ટઃ ક્ષીરાબ્ધૌ વેશ્મદિવ્યં મહાપ્રભમ્

પ્રવિશ્ય તત્ર ક્ષીરાબ્ધેઃ ક્રીડાસ્થાનં દદર્શ સઃ ।
નોષ્ણો ન શીતલો વાયુર્ન તમો યત્ર દૃશ્યતે

યત્ર ગાયંતિ નૃત્યંતિ ક્રીડંતિ ચ વરસ્ત્રિયઃ ।
સુપીનસ્તનભારાઢ્યાઃ કૃશોદર્યઃ સુદંતિકાઃ

નેત્રવિભ્રમવિક્ષેપૈર્નિતંબપરિવર્ત્તનૈઃ ।
અંગૈઃ સંમોહનૈ રમ્યૈર્બાહુવલ્લીવિચાલનૈઃ

પાદવિન્યાસરણિ તૈર્મધુરૈર્વચનસ્તવૈઃ ।
સૌગંધ્યસૌખ્યદૈર્વાસૈર્નેત્રભ્રમરહુંકૃતૈઃ

ચામરાંદોલલીલાભિઃ સ્રગ્ભિઃ સ્મિતવિલોકિતૈઃ।
સેવાં ચક્રુર્વિલાસિન્યસ્તત્ર સુતઃ॥૫૩॥।
ક્રીડંતં તત્ર દુગ્ધાબ્ધિં સંવીક્ષ્ય સમરોત્સુકઃ।
અથાહ પ્રણિપત્યાસૌ ક્ષીરાબ્ધિં તાત હંસિ મામ્।
દ્રોણાચલૌષધીર્વ્યાજાદંબુભિઃ પ્લાવયસ્વતઃ

ક્ષીરસાગર ઉવાચ-।
તં પ્રાપ્તં શરણં પુત્ર પ્લાવયામ્યૂર્મિભિઃ કથમ્ ।
મુનીંદ્રાસ્તં ન શંસંતિ યસ્ત્યજેચ્છરણાગતમ્

પિતૃવ્યવચનં શ્રુત્વા સંક્રોધાત્સંતતં ગિરિમ્ ।
તલપ્રહરણેનૈવ તાડયામાસ દૈત્યરાટ્

તતો દ્રોણગિરી રાજન્ભીતો જાલંધરાદ્ભૃશમ્ ।
અથાજગામ રૂપેણ પ્રાહ જાલંધરં પ્રતિ

તવાહમભવં દાસો રક્ષ માં શરણાગતમ્ ।
રસાતલં મહાબાહો યાસ્યામિ તવ શાસનાત્

યાવત્ત્વં કુરુષે રાજ્યં તાવત્સ્થાસ્યામ્યહં પ્રભો ।
ઓષધીનાં વિરાવેણ સિદ્ધાનાં રોદનેન ચ

રસાતલં જગામાદ્રિઃ સિંધુસૂનોઃ પ્રપશ્યતઃ ।
તતો જાલંધરો વીર આજગામ મહારણમ્

પૂર્વકલ્પિતમારુહ્ય રથસ્થં કેશવં યયૌ ।
રથસ્થં માધવં દૃષ્ટ્વા જહાસોચ્ચૈર્નદીસુતઃ

તાવત્ત્વં તિષ્ઠ શકટે યાવદ્ધન્યામરીનહમ્ ।
એવમુક્ત્વા જઘાનાશુ શરૈસ્તાં દેવવાહિનીમ્

બાણૈર્વિદારિતા દેવાસ્ત્રાહીત્યૂચુર્બૃહસ્પતિમ્ ।
તતો બૃહસ્પતિઃ શીઘ્રમગમત્ક્ષીરસાગરમ્

અદૃષ્ટ્વા તં તતો દ્રોણમભૂચ્ચિન્તાપરો નૃપ ।
અથાગત્ય રણં તૂર્ણમમરાન્પ્રાહ ગીષ્પતિઃ

પલાયધ્વં સુરાઃ સર્વે દ્રોણાદ્રિઃ ક્ષયમાગતઃ ।
એવમુક્તવતસ્તસ્ય ગુરોશ્ચિચ્છેદ સિંધુજઃ

યજ્ઞોપવીતં કેશાંશ્ચ બાણૈસ્તીક્ષ્ણૈર્હસન્સુરાન્ ।
તતો દુદ્રાવ વેગેન ગુરુઃ પ્રાણભયાર્દિતઃ

દેવાઃ સર્વે રણં હિત્વા પલાયાંચક્રિરે નૃપ ।
એવં વિદ્રાવ્ય દેવાન્વૈ જનાર્દ્દનમધાવત

હૃષીકેશોઽપિ દૈત્યેશમન્વધાવદ્રણોત્સુકઃ ।
તતો યુદ્ધમભૂદ્ધોરં વિષ્ણોર્જાલંધરસ્ય ચ

દુર્દ્ધર્ષણો બાણજાલૈઃ પ્લાવયામાસ કેશવમ્ ।
તાન્બાણાન્ખંડશઃ કૃત્વા પૂરયિત્વા શરૈર્મહાન્

વાસુદેવોસુરં બાણૈર્જાલંધરમપીડયત્ ।
જાલંધરો રથં ત્યક્ત્વા શરપીડિતવિગ્રહઃ

વિષ્ણું વિજેતું દુદ્રાવ સંયતિસ્થમથ દ્રુતમ્ ।
તમાયાંતં રણે દૃષ્ટ્વા હરિર્વિવ્યાધ સાયકૈઃ

બાણાનંગેસહદ્વિષ્ણોઃ પ્રાપ્તોઽસૌ રથસંનિધૌ ।
હસ્તેનૈકેન ગરુડં દ્વિતીયેન રથં હરેઃ

ભ્રામયિત્વાંબરે શશ્વત્શ્વેતદ્વીપે ન્યપાતયત્ ।
જાલંધરકરક્ષિપ્તો ગરુડોઽપિ પપાત હ

ક્રૌંચદ્વીપે સ તત્રૈવ વિશ્રામમકરોચ્ચિરમ્ ।
અચ્યુતઃ પ્રચ્યુતસ્તસ્માદ્ભ્રમતો રથમંડલાત્

રણમાગત્ય દૈત્યેશં તિષ્ઠતિષ્ઠેત્યભાષત ।
દૃષ્ટ્વા તમાગતં ભૂયઃ કેશવં સમરપ્રિયઃ

પૂરયન્માર્ગણૈર્ભૂમિં જગર્જાર્ણવનંદનઃ

વિવ્યાધ દૈત્યં હરિરાશુ શક્ત્યા હૃદિ સ્ફુરંત્યા સ તતઃ પપાત ।
સૂતો ન યત્તં સમરાન્નિવાસં તં પ્રાહ રે કેન કૃતોસ્મ્યલજ્જઃ

દૈત્યારિ જાલંધરયોર્મહત્તદા બભૂવ યુદ્ધં ધરણીતલસ્થયોઃ ।
પ્રેમ્ણા શ્રિયસ્તં ન જઘાન દાનવં સ્વયં હરિસ્તસ્ય શરૈઃ પપાત

તતો નિરીક્ષ્ય ગોવિંદં પતિતં ધરણીતલે ।
પ્રગૃહ્યાર્ણવજો દૈત્ય આરુરોહ નિજં રથમ્ ।
તતસ્તમિંદિરા પ્રાપ્તા રુદંતી વિષ્ણુવલ્લભા

સંસ્થિતા કમલા તત્ર પતિં કમલલોચનમ્ ।
પતિતં તુ પતિં વીક્ષ્ય લક્ષ્મીઃ પ્રાહાર્ણવાત્મજમ્

શૃણુષ્વ વચનં ભ્રાતર્જિતો વિષ્ણુર્ધૃતસ્ત્વયા ।
ભગિન્યા ન ચ વૈધવ્યં દાતું યુક્તં મહાબલ

શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્યા મુમોચ જગતઃ પતિમ્ ।
જાલંધરો મહાબાહુઃ સ્વસ્રે ભક્ત્યા નનામ ચ

વવંદે ચરણૌ વિષ્ણોઃ સ્વસુઃ સ્નેહાત્તદાંજસા ।
વિષ્ણુર્જાલંધરં પ્રાહ તુષ્ટોઽસ્મિ તવ કર્મણા ।
વરં વરય દૈત્યેશ કિં પ્રયચ્છામિ તે વરમ્

જાલંધર ઉવાચ-।
યદિ ત્વં મમ તુષ્ટોઽસિ શૌર્યેણાનેન કેશવ ।
સ્થાતવ્યં મત્પિતુઃ સ્થાને ત્વયા કમલયા સહ

તથેત્યુક્ત્વા ચ સંસ્મૃત્ય ગરુડં ધરણીધરઃ ।
આરુહ્ય ચ જગન્નાથઃ ક્ષીરાબ્ધિં પ્રિયયા સહ

તદાપ્રભૃતિ કૃષ્ણસ્ય વાસઃ શ્વશુરમંદિરે ।
અબ્ધૌ વસતિ દેવેશો લક્ષ્મ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતા-।
યામુત્તરખંડે યુધિષ્ઠિરનારદસંવાદે સપ્તમોઽધ્યાયઃ