Padma Purana · Chapter 6.7
nārada uvāca-
tato jālaṃdharaḥ kruddhaḥ prāha taṃ daityasūdanam /
kapaṭena balaṃ hatvā kva yāsyasi balādhama
ityuktvā taṃ śatamakhaṃ siṃdhusūnuḥ pratāpavān /
sasūtāśvadhvajarathaṃ chādayāmāsa mārgaṇaiḥ
papāta mūrcchitaḥ śakro rathopari śaraiḥ kṣataḥ /
dṛṣṭvā taṃ patitaṃ śakraṃ jagarjārṇavanaṃdanaḥ
mūrcchāṃ tyaktvā mumoceṃdro vajraṃ jālaṃdharaṃ prati /
tadādridalanaṃ haste gṛhītvā siṃdhusaṃbhavaḥ
vajraṃ kakṣāpuṭe dhṛtvā rathāduttīrya satvaram /
abhyadhāvata daityeṃdro deveṃdraṃ dhartumāhave
tato dudrāva maghavā rathaṃ tyaktvā hariṃ smaran /
rathamiṃdrasya madavānāruhyārṇavanaṃdanaḥ
yaṃtāraṃ mātaliṃ kṛtvā yayau prāptamanorathaḥ /
rathamiṃdrasya tarasā yatra yatra yayau bale
jālaṃdharo mahābāhuḥ svayaṃ cāṃbudharo yathā /
tataḥ sa kopātpuruṣottamaḥ svayaṃ khaḍgaṃ samudyamya ca naṃdakaṃ raṇe
saṃprerayitvā garuḍaṃ manojavaṃ jaghāna kopena ca daityavāhinīm /
rathānhayānkuṃjarapattisaṃghānsa pātayāmāsa balātsahasraśaḥ
janārdanaḥ kaśyapasūnusaṃvṛtaścakāra saṃkhye caritaṃ bhayāvaham /
keśāsthimajjārudhiraughavāhinīṃ piśācavetālavihaṃgasevitām
karorujaṃghāyudhaśastrapūritāṃ sudustarāṃ vyāghragajeṃdra sevitām /
raktāṃtrahārāṃgadabhūṣitāṃtāṃ vighūrṇanetrotsavakāṃtivāsasam
viṣṇunā nihataṃ sainyaṃ dṛṣṭvā dānavapuṃgavāḥ /
jālaṃdharājñayā sarve rurudhuḥ parito harim
daityāste tatra bāṇaughānvarṣamāṇā yathāṃbudāḥ /
yathādvirephāḥ kamalaṃ parvataṃ jaladā iva
cūtaṃ yathā pakṣigaṇā gaganaṃ dhūpasaṃcayaḥ /
na dṛśyo'bhūttadā viṣṇurna tārkṣyo raṇasaṃkaṭe
sarve te rathamārūḍhā sarvaśastrairmahāsurāḥ /
vaikuṃṭhādhipatiṃ jaghnurgarjaṃto bhīmanisvanaiḥ
tānsarvānbhīmarūpeṇa daityāriḥ kupitastadā /
raṇe nipātayāmāsa vāyuḥ parṇacayaṃ yathā
śailaromā tato viṣṇuṃ daityaḥ kopādadhāvata /
harerapi śarāstasya śarīre śīrṇatāṃ gatāḥ
śailaromā ca daityāri śarīraṃ cāhanaccharaiḥ /
hariḥ khaḍgaṃ vinirdhūya śirastasya jahāra ha
chinne śirasi daityasya kabaṃdho vikramanraṇe /
śailaromā bhujābhyāṃ ca tārkṣyaṃ jagrāha pakṣayoḥ
śiraścotpatya tarasā vilagnaṃ skaṃdhayordṛḍham /
tatastatrāsyayuddhena hṛṣīkeśo'pi vismitaḥ
śiraḥ saṃlagnamālokya garuḍo nyapatadbhuvi /
punaścotpatya vegena śiraḥsthānaṃ samāśrayat
śailaromā tato viṣṇuṃ jahāra garuḍādbalī /
harirjaghne talenāśu gatāyuścāpatadbhuvi
tato jālaṃdharaḥ sūtaṃ khaḍgaromāṇamabravīt /
saṃpreṣaya rathaṃ tatra yatra devo janārdanaḥ
jālaṃdharasya vacanātkhaṅgaromānayadratham /
dṛṣṭvā taṃ purato viṣṇumuvācārṇavanaṃdanaḥ
niḥśaṃkaṃ jahi māṃ viṣṇo nāhaṃ tvā hanmi mādhava /
tasya tadvacanaṃ śrutvā krodhasaṃraktalocanaḥ
nārāyaṇaḥ prāṇaharaiḥ śarairenamapūrayat /
viṣṇunā ca vibhinnāṃgo'rṇavasūnuḥ pratāpavān
hariṃ saṃpūrayāmāsa mārgaṇaughairniraṃtaram /
nārāyaṇaḥ prāṇaharaiḥ śarairenamapūrayat
garuḍaṃ patitaṃ dṛṣṭvāsiṃdhusūnoḥ śarairbhuvi /
rathaṃ saṃsmārayāmāsa vaikuṃṭhasthaṃ janārdanaḥ
sarathastasya saṃprāptaḥ sūtahīno hayairvṛtaḥ /
aśvairyutaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vismito bhagavānraṇe
saṃbodhayitvā garuḍaṃ sārathye samayojayat /
sa dhṛtvā mukuṭaṃ mūrdhni kaustubhaṃ hṛdaye maṇim
puruṣārthānhayānkṛtvā yayau jālaṃdharaṃ hariḥ /
medinīṃ rathacakreṇa dārayaṃśca suraiḥ saha
jaghāna tarasā bāṇairdānavānāṃ ca vāhinīm /
devarājena saṃdiṣṭo vītihotro raṇāṃgaṇe
dadāha dānavānīkaṃ samīraṇasamanvitam /
tadāha taṃ bhagavatā daityasainyaṃ suraiḥ saha
jālaṃdharaḥ svalpaśeṣaṃ dadhyau dṛṣṭvā balaṃ svakam /
athāha bhārgavaṃ rājā matsainyaṃ nihataṃ suraiḥ
tvayi tiṣṭhati maṃtrajñe vikhyāto vidyayā bhavān /
kiṃ tayā vidyayā brahmankṣatreṇātha balena ca
yā na rakṣati rogārtānyadbalaṃ śaraṇāgatān /
jālaṃdharavacaḥ śrutvā bhārgavastamabhāṣata
paśya rājanmama balaṃ brāhmaṇasya raṇāṃgaṇe /
ityuktvā vāriṇā spṛṣṭā huṃkāreṇa prabodhitāḥ
utthāpitāste kavinā śaraughaiḥ prāṇahārakaiḥ /
devāhatā raṇe petuḥ samaṃtātsiṃdhusūnunā
bāṇairjarjaradehāste dhṛtaprāṇā narādhipa /
na mṛtāstvamaratvācca bāṇairbhinnāśca sattama
tato nārāyaṇo devo bṛhaspatimabhāṣata /
dhigbalaṃ daivataguro yo na jīvayase surān
dhiṣaṇastu jagannāthamuvāca tvaritaṃ tadā /
oṣadhībhirahaṃ svāminjīvayiṣyāmi nirjarān
ityuktvā dhiṣaṇaḥ so'pi yayau kṣīrārṇavasthitam /
droṇamadriṃ tadā gatvā sukhaṃ gṛhyauṣadhīḥ svayam
gurustāsāṃ ca yogena jīvayāmāsa nirjarān /
utthitāste tato devā jaghnurdānavavāhinīm
devānsamutthitāndṛṣṭvā babhāṣe siṃdhujaḥ kavim /
vinā tvadvidyayā kāvya kathamete samutthitāḥ
iti daityoktamākarṇya śukraḥ prāhārṇavātmajam /
kṣīrasāgaramadhyastho droṇonāma mahāgiriḥ
auṣadhyastatra tiṣṭhaṃti jīvayaṃti ca yā mṛtān /
tatra gatvā surācāryo gṛhītvoṣadhisaṃcayam
raṇe vinihatāndevānutthāpayati maṃtrataḥ /
bhārgavoktamathākarṇya sainyabhāraṃ mahābalaḥ
śuṃbhe nikṣipya tarasā yayau jālaṃdharo'rṇavam /
atha praviṣṭaḥ kṣīrābdhau veśmadivyaṃ mahāprabham
praviśya tatra kṣīrābdheḥ krīḍāsthānaṃ dadarśa saḥ /
noṣṇo na śītalo vāyurna tamo yatra dṛśyate
yatra gāyaṃti nṛtyaṃti krīḍaṃti ca varastriyaḥ /
supīnastanabhārāḍhyāḥ kṛśodaryaḥ sudaṃtikāḥ
netravibhramavikṣepairnitaṃbaparivarttanaiḥ /
aṃgaiḥ saṃmohanai ramyairbāhuvallīvicālanaiḥ
pādavinyāsaraṇi tairmadhurairvacanastavaiḥ /
saugaṃdhyasaukhyadairvāsairnetrabhramarahuṃkṛtaiḥ
cāmarāṃdolalīlābhiḥ sragbhiḥ smitavilokitaiḥ/
sevāṃ cakrurvilāsinyastatra sutaḥ//५३///
krīḍaṃtaṃ tatra dugdhābdhiṃ saṃvīkṣya samarotsukaḥ/
athāha praṇipatyāsau kṣīrābdhiṃ tāta haṃsi mām/
droṇācalauṣadhīrvyājādaṃbubhiḥ plāvayasvataḥ
kṣīrasāgara uvāca-/
taṃ prāptaṃ śaraṇaṃ putra plāvayāmyūrmibhiḥ katham /
munīṃdrāstaṃ na śaṃsaṃti yastyajeccharaṇāgatam
pitṛvyavacanaṃ śrutvā saṃkrodhātsaṃtataṃ girim /
talapraharaṇenaiva tāḍayāmāsa daityarāṭ
tato droṇagirī rājanbhīto jālaṃdharādbhṛśam /
athājagāma rūpeṇa prāha jālaṃdharaṃ prati
tavāhamabhavaṃ dāso rakṣa māṃ śaraṇāgatam /
rasātalaṃ mahābāho yāsyāmi tava śāsanāt
yāvattvaṃ kuruṣe rājyaṃ tāvatsthāsyāmyahaṃ prabho /
oṣadhīnāṃ virāveṇa siddhānāṃ rodanena ca
rasātalaṃ jagāmādriḥ siṃdhusūnoḥ prapaśyataḥ /
tato jālaṃdharo vīra ājagāma mahāraṇam
pūrvakalpitamāruhya rathasthaṃ keśavaṃ yayau /
rathasthaṃ mādhavaṃ dṛṣṭvā jahāsoccairnadīsutaḥ
tāvattvaṃ tiṣṭha śakaṭe yāvaddhanyāmarīnaham /
evamuktvā jaghānāśu śaraistāṃ devavāhinīm
bāṇairvidāritā devāstrāhītyūcurbṛhaspatim /
tato bṛhaspatiḥ śīghramagamatkṣīrasāgaram
adṛṣṭvā taṃ tato droṇamabhūccintāparo nṛpa /
athāgatya raṇaṃ tūrṇamamarānprāha gīṣpatiḥ
palāyadhvaṃ surāḥ sarve droṇādriḥ kṣayamāgataḥ /
evamuktavatastasya gurościccheda siṃdhujaḥ
yajñopavītaṃ keśāṃśca bāṇaistīkṣṇairhasansurān /
tato dudrāva vegena guruḥ prāṇabhayārditaḥ
devāḥ sarve raṇaṃ hitvā palāyāṃcakrire nṛpa /
evaṃ vidrāvya devānvai janārddanamadhāvata
hṛṣīkeśo'pi daityeśamanvadhāvadraṇotsukaḥ /
tato yuddhamabhūddhoraṃ viṣṇorjālaṃdharasya ca
durddharṣaṇo bāṇajālaiḥ plāvayāmāsa keśavam /
tānbāṇānkhaṃḍaśaḥ kṛtvā pūrayitvā śarairmahān
vāsudevosuraṃ bāṇairjālaṃdharamapīḍayat /
jālaṃdharo rathaṃ tyaktvā śarapīḍitavigrahaḥ
viṣṇuṃ vijetuṃ dudrāva saṃyatisthamatha drutam /
tamāyāṃtaṃ raṇe dṛṣṭvā harirvivyādha sāyakaiḥ
bāṇānaṃgesahadviṣṇoḥ prāpto'sau rathasaṃnidhau /
hastenaikena garuḍaṃ dvitīyena rathaṃ hareḥ
bhrāmayitvāṃbare śaśvatśvetadvīpe nyapātayat /
jālaṃdharakarakṣipto garuḍo'pi papāta ha
krauṃcadvīpe sa tatraiva viśrāmamakarocciram /
acyutaḥ pracyutastasmādbhramato rathamaṃḍalāt
raṇamāgatya daityeśaṃ tiṣṭhatiṣṭhetyabhāṣata /
dṛṣṭvā tamāgataṃ bhūyaḥ keśavaṃ samarapriyaḥ
pūrayanmārgaṇairbhūmiṃ jagarjārṇavanaṃdanaḥ
vivyādha daityaṃ harirāśu śaktyā hṛdi sphuraṃtyā sa tataḥ papāta /
sūto na yattaṃ samarānnivāsaṃ taṃ prāha re kena kṛtosmyalajjaḥ
daityāri jālaṃdharayormahattadā babhūva yuddhaṃ dharaṇītalasthayoḥ /
premṇā śriyastaṃ na jaghāna dānavaṃ svayaṃ haristasya śaraiḥ papāta
tato nirīkṣya goviṃdaṃ patitaṃ dharaṇītale /
pragṛhyārṇavajo daitya āruroha nijaṃ ratham /
tatastamiṃdirā prāptā rudaṃtī viṣṇuvallabhā
saṃsthitā kamalā tatra patiṃ kamalalocanam /
patitaṃ tu patiṃ vīkṣya lakṣmīḥ prāhārṇavātmajam
śṛṇuṣva vacanaṃ bhrātarjito viṣṇurdhṛtastvayā /
bhaginyā na ca vaidhavyaṃ dātuṃ yuktaṃ mahābala
śrutvā tu vacanaṃ tasyā mumoca jagataḥ patim /
jālaṃdharo mahābāhuḥ svasre bhaktyā nanāma ca
vavaṃde caraṇau viṣṇoḥ svasuḥ snehāttadāṃjasā /
viṣṇurjālaṃdharaṃ prāha tuṣṭo'smi tava karmaṇā /
varaṃ varaya daityeśa kiṃ prayacchāmi te varam
jālaṃdhara uvāca-/
yadi tvaṃ mama tuṣṭo'si śauryeṇānena keśava /
sthātavyaṃ matpituḥ sthāne tvayā kamalayā saha
tathetyuktvā ca saṃsmṛtya garuḍaṃ dharaṇīdharaḥ /
āruhya ca jagannāthaḥ kṣīrābdhiṃ priyayā saha
tadāprabhṛti kṛṣṇasya vāsaḥ śvaśuramaṃdire /
abdhau vasati deveśo lakṣmyāḥ priyacikīrṣayā
iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitā-/
yāmuttarakhaṃḍe yudhiṣṭhiranāradasaṃvāde saptamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0