પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.5

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
કઃ પિતૃવ્યઃ સિંધુસૂનોઃ કિં વૃત્તં તસ્ય વિગ્રહે ।
યુયુધે સ કથં દૈત્યસ્તન્મે કથય નારદ

નારદ ઉવાચ-।
શૃણુ ત્વં નૃપશાર્દૂલ પિતૃવ્યઃ ક્ષીરસાગરઃ ।
જાલંધરસ્ય તં દેવૈઃ પ્રમથ્ય ધનમાહૃતમ્

શ્રીચંદ્રામૃતનાગાશ્વપૂર્વં તસ્ય સુરાસુરૈઃ ।
તચ્છ્રુત્વા વિગ્રહં ચક્રે દેવૈર્જાલંધરોઽસુરઃ

કદાચિત્પ્રેષયામાસ દૂતં દુર્વારણં બલી ।
શિક્ષયિત્વા તુ વક્તવ્યં દેવેંદ્રભવનં પ્રતિ

અથ સ્યંદનમારુહ્ય યયૌ દુર્વારણો દિવિ ।
પ્રવેષ્ટુકામો ભવનં દ્વારસ્થૈર્દ્વારિ નિવારિતઃ

દૂત ઉવાચ-।
જાલંધરસ્ય દૂતોઽહં આગતઃ શક્રસંનિધૌ ।
ગત્વા તત્ર ભવંતો માં વિજ્ઞાપયિતુમર્હથ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તદૈવ તુ શચીપતિમ્ ।
ગત્વા ચ પ્રણિપત્યાહ દૂતો દેવાગતો ભુવઃ

દૌવારિકો મહેંદ્રેણ પ્રત્યુક્તો દૂતમાનય ।
હસ્તે ગૃહીત્વા તં દૂતં વાસવાંતિકમાનયત્

દુર્વારણો દેવસભાં પ્રવિષ્ટઃ પ્રવ્યલોકયત્ ।
હરિં દેવૈસ્તુ યસ્ત્રિંશત્કોટિભિઃ પરિવેષ્ટિતમ્

સ્વર્ણસિંહાસનં દિવ્યં ચામરાનિલસેવિતમ્ ।
શચીપ્રેમરસોત્ફુલ્લનયનાબ્જસહસ્રકમ્

દુર્વારણોઽથ દેવેશં વિલોક્ય ગુરુણા સહ ।
પ્રણનામાત્મગર્વેણ પ્રહસન્નયનશ્રિયમ્

નિર્દિષ્ટમાસનં ભેજે દૂતો જાલંધરસ્ય સઃ ।
કસ્ય ત્વં કેન કાર્યેણ પ્રાપ્તઃ પ્રાહેતિ તં હરિઃ

દૂતો જાલંધરસ્યાહં સ જગાદ પુરંદરમ્ ।
સ રાજા સર્વલોકાનાં તસ્યાજ્ઞાં શૃણુ મન્મુખાત્

પિતૃવ્યો મમ દુગ્ધાબ્ધિસ્ત્વયા કસ્માદ્વિલોડિતઃ ।
મંદરાદ્રિવિધાનેન હૃતં કોશં મહાધનમ્

શ્રીચંદ્રામૃતનાગાશ્વં તન્મણિં વિદ્રુમાદિકમ્ ।
દેહિ સર્વં તથા સ્વર્ગં શીઘ્રં ત્યજ પુરંદર

સ ત્વં મદ્વચનાત્તૂર્ણં કુરુ સર્વં યથોચિતમ્ ।
તં ક્ષમાપય ભૂપાલ યદિ જીવિતુમિચ્છસિ

અથ પ્રહસ્ય મઘવા પ્રાહ દુર્વારણં પ્રતિ ।
શૃણુ દૂત સમાસેન સિંધોર્મથનકારણમ્

પુરા હિમવતઃ સૂનુર્મૈનાકો નામ મે રિપુઃ ।
સ કુક્ષૌ વિધૃતસ્તેન સાગરેણ જડેન ચ

દગ્ધં ચરાચરં યેન વહ્નિના હયરૂપિણા ।
સ ચાપિ વિધૃતસ્તેન સાગરેણ દુરાત્મના

ધર્મદ્વિષાં દાનવાનામસૌ વૈ આશ્રયઃ પ્રભુઃ ।
નિત્યં દધિ ઘૃતં ક્ષીરં દાનવેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ

અતએવાયમસ્માભિઃ દુર્વારણ વિલોડિતઃ ।
દંડિતશ્ચ ગતશ્રીકો દેવૈરથ પુરાતનૈઃ

શૃણુ દૂત સબંધેન મમ વિપ્રેણ શોષિતઃ ।
કુંભોદ્ભવેન કિંચૈષ દુઃસંગે નૈવ બાધ્યતે

સોઽપિ યુદ્ધાર્થમસ્માભિઃ સર્વસૈન્યેન સંવૃતઃ ।
આગમિષ્યતિ વૈ નાશં ગમિષ્યતિ તદૈવ હિ

ઇતીરયિત્વા વિરરામ વૃત્રહા સરિત્પતેરાત્મજદૂતમુચ્ચકૈઃ ।
શશંસ ચાગત્ય સમુદ્રસૂનોર્દેવેશ્વરેણોક્તમશેષમાદિતઃ

નારદ ઉવાચ-।
મહેંદ્ર વચનં શ્રુત્વા નિજદૂતમુખેન ચ ।
સમુદ્રસૂનુઃ સંક્રુદ્ધઃ સર્વં સૈન્યં સમાહ્વયત્

રસાતલસ્થિતા દૈત્યાઃ યે ચ ભૂતલવાસિનઃ ।
આયયુઃ સબલાસ્તત્ર જાલંધરમથાજ્ઞયા

પ્રયાણપ્રક્રમે સિંધુસૂનોઃ સૈન્યસ્ય ગર્જિતૈઃ ।
સ્ફુટંતિ નભસો રાજન્પાતાલમખિલા દિશઃ

હયનાગોષ્ટ્રવદના બિડાલમુખભીષણાઃ ।
વ્યાઘ્રસિંહાખુવદના વિદ્યુત્સદૃશલોચનાઃ

સર્પકેશા મહાદેહાઃ કેચિત્ખઙ્ગતનૂરુહાઃ ।
અન્યે ચ પરિધાવંતિ ગર્જંતિ જલદસ્વનૈઃ

રથગજહયપત્તિસંકુલં સમરવિનોદકદંબ ભાસુરમ્ ।
અબ્જશતસહસ્રકોટિનાયકં બલમખિલં ચ તદા રરાજ રાજન્

શતયોજનવિસ્તીર્ણં વિમાનં હંસકોટિભિઃ ।
યુક્તં ભૂતિસહસ્રૌઘં સર્વવસ્તુપ્રપૂરિતમ્

તદ્વિમાનં સમારુહ્ય સદ્યો જાલંધરો યયૌ ।
મધ્યાહ્ને મંદરં પ્રાપ્તઃ પ્રથમેઽહ્નિ બલૈઃ સહ

ખંડિતં શિબિકાવાહૈર્દલિતં ભૂરિકુંજરૈઃ ।
દ્વિતીયે દિવસે મેરું સંપ્રાપ્તો બલસંયુતઃ

ઇલાવૃત્તે તુ શિખરે તસ્થૌ તત્કટકં મહત્ ।
અથ દૈત્યાધિપૈર્ભગ્નં ખાંડવં નંદનં વનમ્

શિખરાણિ વિશીર્ણાનિ મેરોર્દાનવપુંગવૈઃ ।
સંતાનકેષુ વૃક્ષેષુ બદ્ધા હિંદોલમંચકાન્

સિદ્ધાંગનાભિઃ સહિતા રેમિરે દૈત્યપુંગવાઃ ।
કુચકુંકુમતાંબૂલ ચંદનાગરુભૂષણૈઃ

કેશપાશચ્યુતૈઃ પુષ્પૈઃ મેરોઃ સંપૂરિતા નદી ।
સુમેરોઃ પૂર્વદિગ્ભાગો ગજૈસ્તસ્ય વિઘટ્ટિતઃ

દક્ષિણં ચ રથૈશ્ચેરુરુત્તરં પશ્ચિમં ભટૈઃ ।
અથ પ્રસ્થાપયામાસ દૈત્યાઞ્જાલધરોઽસુરઃ

મહેંદ્રશિખરં ચાન્યે યયુર્દુંદુભિનિઃસ્વનૈઃ ।
રાજરાજપુરીં ભંક્ત્વા યમસ્ય વરુણસ્ય ચ

અન્યેષાં લોકપાલાનામાયયુસ્તેઽમરાવતીમ્ ।
અથોત્પાતાભવન્નાકે દિવ્યભૌમાંતરિક્ષગાઃ

રજઃ પપાત બહુલં તમસ્તોમો વિજૃંભતે ।
તદા પપાત કુલિશં કરાદિંદ્રસ્ય નિષ્પ્રભમ્

દૃષ્ટ્વા નિમિત્તાનિ ભયાવહાનિ નાકે મહેંદ્રો ગુરુમિત્યુવાચ ।
કિં કુર્મહે કં શરણં ચ યામસ્તં પશ્ય યુદ્ધં સમુપસ્થિતં ચ

તતો વાચસ્પતિર્વાક્યમુવાચ ત્રિદશાધિપમ્ ।
ચરણૌ પાહિ શરણં વિષ્ણોર્વૈકુંઠવાસિનઃ

ઇત્યુક્તો ગુરુણા દેવૈઃ સાકં વૈકુંઠમંદિરમ્ ।
જગામાખંડલઃ શીઘ્રં શરણં કૈટભદ્વિષઃ

શશંસ વાસુદેવાય વિજયો દ્વારપાલકઃ ।
જાલંધરભયત્રસ્તાઃ સર્વે દેવાઃ સમાગતાઃ

શ્રીરુવાચ-।
ન વધ્યોઽસૌ મમ ભ્રાતા દેવાર્થે યુધ્યતા ત્વયા ।
શાપિતો દેવ મત્પ્રીત્યા વધાર્હો ન ભવિષ્યતિ

ઇતિ શ્રીવચનં શ્રુત્વા વિષ્ણુસ્ત્રૈલોક્યપાલકઃ ।
અથારુરોહ ગરુડં પક્ષક્ષેપાવૃતાંબરમ્

વૈકુંઠભવનાત્તૂર્ણં નિર્ગતસ્ત્રિદશાન્હરિઃ ।
જાલંધરભયત્રસ્તાન્ગતકાંતીનથૈક્ષત

દદૃશુસ્તે સુરાઃ સર્વે હરિં સાંદ્રઘનોપમમ્ ।
શાર્ઙ્ગશંખગદાપદ્મવિભૂષિતચતુર્ભુજમ્

સ્તોત્રં પઠિત્વા પુરતઃ પ્રાહેંદ્રઃ સરિતાંપતેઃ ।
જાલંધરેણાત્મજેન ભગ્નં દેવ ત્રિવિષ્ટપમ્

તદિંદ્રવચનં શ્રુત્વાઽભયં દત્વા દિવૌકસામ્ ।
વિજેતુમસુરં દેવૈઃ સહ રેજે સુરાંતકૃત્

અથાનીતં માતલિના રથમારુહ્ય વાસવઃ ।
વાસુદેવસ્ય પુરતઃ પ્રયયૌ વિધૃતાશનિઃ

વામતસ્ત્રિદશાઃ સર્વે સવ્યતશ્ચ સમાયયૌ ।
સ્વાહાપ્રિયો દક્ષિણતઃ સ ચ મેષં સમાસ્થિતઃ

આરુહ્યૈરાવતં નાગં જયંતઃ શક્રનંદનઃ ।
ઉચ્ચૈઃશ્રવસમિંદ્રશ્ચ ઉભૌ ભગવતઃ પુરઃ

ધાતાર્યમા ચ મિત્રશ્ચ વરુણોંશો ભગસ્તથા ।
ઇંદ્રો વિવસ્વાન્પૂષા ચ પર્જન્યો દશમઃ સ્મૃતઃ

તતસ્ત્વષ્ટા તતો વિષ્ણૂ રેજે ધન્યો જઘન્યજઃ ।
ઇત્યેતે દ્વાદશાદિત્યા ઇંદ્રસ્ય પુરતઃ સ્થિતાઃ

વીરભદ્રશ્ચ શંભુશ્ચ ગિરિશશ્ચ મહાયશાઃ ।
અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યઃ પિનાકી ચાપરાજિતઃ

ભુવનાધીશ્વરશ્ચૈવ કપાલી ચ વિશાંપતે ।
સ્થાણુર્ભગશ્ચ ભગવાન્રુદ્રા એકાદશ સ્મૃતાઃ

શ્વસનઃ સ્પર્શનો વાયુરનિલો મારુતસ્તથા ।
પ્રાણાપાનૌ સજીવૌ ચ મરુતોઽષ્ટૌ તદગ્રતઃ

વિવસ્વાનપિ તન્મધ્યે યયૌ દ્વાદશમૂર્તિભિઃ ।
ધનદઃ શિબિકારૂઢઃ કિંનરેશો યયૌ તદા

રુદ્રાશ્ચ વૃષભારૂઢા મારુતો મૃગવાહનઃ ।
યયુઃ સૈન્યસ્ય પુરતઃ ત્રિશૂલપરિઘાયુધાઃ

ગંધર્વાશ્ચારણા યક્ષાઃ પિશાચોરગ ગુહ્યકાઃ ।
સર્વસૈન્યસ્ય પુરતઃ સર્વશસ્ત્રભૃતો યયુઃ

પૂર્વાપરૌ તોયરાશી સમાક્રાંતૌ ચ સૈનિકૈઃ ।
તસ્મિન્સસાર ભૂમિરાટ્વરાહવપુષા હરિઃ

સ્વર્ગાદાગત્ય વેગેન દૈત્યસૈન્યજિઘાંસયા ।
સુમેરોરુત્તરો ભાગઃ સુરસૈન્યેન સંવૃતઃ

સેનાભારોદ્ભુતકરસ્તસ્થૌ જાલંધરસ્ય ચ ।
આશ્રિત્ય દક્ષિણં ભાગં તૂર્ણં કનકશૃંગતઃ

અહોરાત્રેણ વિહિતા વર્ષે તસ્મિન્નિલાવૃતે ।
મેરુમંદરયોર્મધ્યે યુદ્ધભૂમિઃ પ્રતિષ્ઠિતા

તત્રાત્મજયદાં ભૂમિં કવિપ્રોક્તાં મુદાયુતાઃ ।
જગ્મુસ્તે દાનવાસ્તૂર્ણં ગુરુપ્રોક્તાં યયુઃ સુરાઃ

રથપ્રવીરૈઃ પરિતશ્ચ સંપ્લવૈર્ગજૈર્ઘનાકારમદપ્રવાહિભિઃ ।
અશ્વૈરનંતૈર્ગરુડાગ્રગામિભિઃ પદાતિભિઃ સારણભૂર્ભૃતા બભૌ

તતો વાદિત્રનિર્ઘોષઃ સેનયોરુભયોરભૂત્ ।
કોલાહલશ્ચ વીરાણામન્યોન્યમભિગર્જતામ્

અથ દાનવદેવાનાં સંગ્રામોઽભૂદ્ભયાવહઃ ।
સર્વસૈન્યસ્ય સંમર્દો યથા ત્રિભુવનક્ષયઃ

ભયક્રાંતા મહાશ્રાંતા શ્રુતિર્વિલપતી મુહુઃ ।
સ્વરથાકારરહિતં શરૈઃ સંપૂરિતં તદા

રોમાંચિતા બભૌ દ્યૌશ્ચ રજોવસ્ત્રં વિધુન્વતી ।
રૌદ્રૈર્વિહંગમારાવૈસ્ત્રાસાદાક્રંદતીવ હિ

દેવેંદ્રેણ તદાજ્ઞપ્તા મેઘાઃ સંવર્તકાદયઃ ।
ગજાનુચ્ચૈઃ સમારુહ્ય તેઽસુરાન્યુયુધુર્મૃધે

દેવાનામશ્વારોહાશ્ચ જાતા ગંધર્વકિન્નરાઃ ।
રથિનઃ સાધ્યસિદ્ધાશ્ચ ગજિનો યક્ષચારણાઃ

પદાતિનઃ કિંપુરુષાઃ પન્નગાઃ પવનાશનાઃ ।
રોગાણામધિપો રાજન્યક્ષ્મા ચ યમનાયકઃ

તત્ર દાનવરોગાણાં સંગ્રામોઽભૂત્સુદારુણઃ ।
પતિતા લુલુઠુર્ભૂમૌ દૈત્યાઃ શૂલજ્વરામયૈઃ

દાનવૈર્નિહતા રોગાઃ પેતુઃ સમરમૂર્દ્ધનિ ।
પલાયાંચક્રિરે કેચિત્વ્યાધયો ભૂધરાન્પ્રતિ

ઔષધ્યસ્તત્ર સહજા વૈશલ્યકરણીમુખાઃ ।
તાભિર્વિશલ્યાઃ સૈન્યેષુ યુયુધુર્યમકિંકરાઃ

દાનવૈર્નિહતાઃ સર્વે શરમુદ્ગરપટ્ટિશૈઃ ।
પદાતયઃ પત્તિગણૈઃ ખઙ્ગૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરશ્વધૈઃ

કોટિશો જઘ્નુરન્યોન્યં રુધિરારુણવિગ્રહાઃ ।
અશ્વચારા હયૈસ્તૂર્ણૈશ્ચિક્ષિપુર્ગગને તદા

સંશ્લિષ્ય જઘ્નુરન્યોન્યં રુધિરારુણવિગ્રહાઃ ।
સમૂહો રથિનાં ભીમો રથૌઘૈશ્છાદ્ય મેદિનીમ્

વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બાણૈર્ધનુર્મુક્તૈર્મહારથાન્ ।
મદક્ષીણકપોલાંગાઃ કરૈર્બદ્ધા કરાન્દૃઢમ્

ગજાન્પ્રતિગજાઃ ક્રુદ્ધાઃ પાતયંતિ મહીતલે ।
કોપિ દૈત્યો રથં દોર્ભ્યામુત્ક્ષિપ્યોત્થાય ખં યયૌ

અશ્વચારાન્હયાન્નાગાન્પાતયામાસ ભૂતલે ।
સ્કંધે ગૃહીત્વા તરસા યયૌ જાલંધરં પ્રતિ

કક્ષયોર્વૈ ગજૌ ગૃહ્ય તૃતીયં જઠરોપરિ ।
ચતુર્થં મસ્તકે ગૃહ્ય રણે ધાવતિ કશ્ચન

ઉત્પાટ્ય કોશતઃ ખઙ્ગં વિધૂય વિમલાંબરમ્ ।
યયૌ સહસ્રશો દેવાન્પાતયિત્વા રણેઽસુરઃ

કાચિત્પીનસ્તની તન્વી ખેચરીરતિ લંપટા ।
આગત્ય ગગનાત્તૂર્ણં નિન્યે દૈત્યં રણાંગણાત્

ચુચુંબ સા તદ્વદનં તીક્ષ્ણનારાચકીલિતમ્ ।
દેવસૈન્યં તતો બદ્ધ્વા કાલનેમિર્નનર્ત્ત હ

તતો જનાર્દનઃ ક્રુદ્ધો નિર્યયૌ કાલનેમિનમ્ ।
યમો દુર્વારણં વીરં સ્વર્ભાનુશ્ચંદ્રભાસ્કરૌ

કેતું વૈશ્વાનરો દેવો યયૌ શુક્રં બૃહસ્પતિઃ ।
આશ્વિનૌ સંયતૌ તત્ર દૈત્યમંગારપર્ણકમ્

સંહ્રાદં શક્રપુત્રશ્ચ નિર્હ્રાદં ધનદો યયૌ ।
નિશુંભશ્ચાવૃતો રુદ્રૈઃ શુંભો વસુભિરાહવે

મેઘાકારં સ્થિતં જંભં વિશ્વેદેવાઃ સમાયયૌ ।
વાયવો વજ્રરોમાણમથ મૃત્યુર્મયં યયૌ

નમુચિં વાસવો વ્યગ્રં શક્તિહસ્તોઽભ્યધાવત ।
અન્યૈરપિ સુરૈર્દૈત્યાઃ સ્વસ્વવીર્યસમૈર્વૃતાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે યુધિષ્ઠિરનારદસંવાદે દેવદાનવયુદ્ધંનામ પંચમોધ્યાયઃ