પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.28

મહાદેવ ઉવાચ-
અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પુરાણં પરમં પુણ્યં સર્વપાપહરં શુભમ્

કુમારેણ ચ લોકાનાં નમસ્કૃત્ય પિતામહમ્ ।
પ્રોક્તં ચેદં મમાખ્યાનં દેવર્ષે બ્રહ્મસૂનુના

સનત્કુમાર ઉવાચ-
ગતોઽહં ધર્મરાજાનં દ્રષ્ટું સંપૂજિતો મુદા ।
શ્રુતિભિઃ પરયા ભક્ત્યા તેનોક્તોઽસ્મિ સુખાસને

મયા તત્રોપવિષ્ટેન દૃષ્ટં કિંચિન્મહાદ્ભુતમ્ ।
કાંચનેન વિમાનેન વૈડૂર્યકૃતવેદિના

મણિમુક્તવિચિત્રેણ કિંકિણીજાલશોભિના ।
આગતં પુરુષં તત્ર આસનાદ્દેવસત્તમ

સસંભ્રમં સમુત્થાય દૃષ્ટ્વા ધર્મઃ સ્વયં વિભુઃ ।
ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ પૂજિતોઽર્ઘેણ વૈ તતઃ

શિરસ્યાઘ્રાય દેવેશઃ પુરઃ સ્થાપ્ય તતઃ પરમ્ ।
પૂજયિત્વા તુ તં ધર્મ ઇદં વાક્યમુવાચ હ

સુસ્વાગતં ધર્મદર્શિન્પ્રીતોઽસ્મિ દર્શનાત્તવ ।
સમીપે મમ તિષ્ઠસ્વ કિંચિજ્જ્ઞાનં વદસ્વ મે

પુનર્યાસ્યસિ તત્સ્થાનં યત્ર બ્રહ્મા વ્યવસ્થિતઃ ।
ઇત્યુક્તે ચ તતશ્ચાન્યો વિમાનવરમાસ્થિતઃ

આગતઃ પુરુષો દેવો યત્ર તિષ્ઠતિ ધર્મરાટ્ ।
સ પૂજિતો વિમાનસ્થઃ પ્રશ્રયાવનતેન ચ

સામપૂર્વં તથોક્ત્વા તુ યથાપૂર્વં નરઃ સ્વયમ્ ।
કિમનેન કૃતં કર્મ યસ્ય તુષ્ટો ભવાન્ભૃશમ્

અત્ર મે કૌતુકં જાતં કૃતા હિ સ્વયમેવ તુ ।
યદસ્ય ભવતા પૂજા સવિસ્મયમનંતરમ્

તથૈવાસ્ય કૃતા પૂજા દ્વિતીયસ્ય નરસ્ય તુ ।
મેનેઽહં શુભકર્માણૌ વિમાનં વરસત્તમૌ

યસ્ત્વમાભ્યાં સ્વયં પૂજાં કુરુષે ધર્મકારણાત્ ।
બ્રહ્માવિષ્ણુશિવાદ્યૈસ્તુ પૂજ્યસે ત્વં સદાનિશમ્

યસ્યેદૃક્પરમં પુણ્યં કિમેતૌ કર્મ ચક્રતુઃ ।
કથ્યતાં મમ સર્વજ્ઞ ફલં દિવ્યમવાપતુઃ

તચ્છ્રુત્વા સ તુ માં પ્રાહ શૃણુ કર્માનયોઃ કૃતમ્ ।
યત્કૃત્વાર્હમિહાયાતૌ તચ્છૃણુષ્વ મહામતે

ધર્મ ઉવાચ-
વૈદિશં નામ નગરં પૃથિવ્યામસ્તિ વિશ્રુતમ્ ।
તત્રાભૂત્પૃથિવીપાલો ધરાપાલ ઇતિ શ્રુતઃ

કસ્મિન્કાલે પુરા દેવી શશાપ સ્વગણં ક્રુધા ।
મદૃતેન પરા નારી ભર્ત્તુર્યન્મે નિવેશિતા

તસ્માદ્દ્વાદશવર્ષાણિ જંબુકસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
ઇત્યુક્તઃ સ ચ બભ્રામ જંબુકો મેદિનીતલમ્

વેતસી વેત્રવત્યોસ્તુ સંગમે લોકવિશ્રુતે ।
શાપાંતો ભવિતા પુત્ર ઇત્યુક્તં ગિરિકન્યયા

તત્ર ચાનશનં કૃત્વા ક્ષેત્રે પ્રાણાંસ્તતોઽત્યજત્ ।
દિવ્યરૂપવપુર્ભૂત્વા જગામ વિષ્ણુસન્નિધૌ

તત્રાશ્ચર્યં મહદ્દૃષ્ટ્વા ધરાપાલો મહીપતિઃ ।
વિષ્ણોરાયતનં કૃત્વા ક્ષેત્રે પ્રાણંસ્તતોઽત્યજત્

દિવ્યરૂપવપુર્ભૂત્વા સ્થાપયામાસ તં પ્રભુમ્ ।
તસ્મિન્પુરે નરાન્સર્વા સન્નિયોજ્યાસ્ય વીક્ષણે

શુભમાયતનં વિષ્ણોસ્તસ્મિન્ગ્રામે સદા જનૈઃ ।
પૂર્ણં તુ બ્રાહ્મણાદીનાં પૂજયિત્વા કદંબકમ્

ઇતિહાસપુરાણજ્ઞં વાચકં તુ વિશેષતઃ ।
પૂજયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠં વિદ્યાશ્રેષ્ઠં મહામતિઃ

પુસ્તકં ચાપિ સંપૂજ્ય ગંધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
તતસ્તમાહ રાજાસૌ વાચકં વિનયાન્વિતઃ

એતદાયતનં વિષ્ણોઃ કારિતં ચ તવાગ્રતઃ ।
ચાતુર્વર્ણ્યમિદં ચાપિ શ્રોતુકામં કદંબકમ્

તિષ્ઠતીહ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કુરુ પુસ્તકવાચનમ્ ।
યાવત્સંવત્સરં વિપ્ર ગૃહ્ય વૃત્તિં ત્વનુત્તમામ્

સ્વર્ણનિષ્કશતં ચાત્ર તતો દાસ્યે તથાપરમ્ ।
પૂર્ણે વર્ષે દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રેયોઽથ મહમાત્મનઃ

એવં પ્રવર્તિતં તત્ર પુણ્યં પુસ્તકવાચનમ્ ।
વર્ષસંગતમાત્રે તુ તથા ચ મુનિસત્તમ

અથાયુષઃ ક્ષયાચ્ચાયં કાલધર્મમુપેયિવાન્ ।
મયા ચાસ્ય વિમાનં હિ વિષ્ણુના પ્રેરિતં દિવઃ

ઇત્યેષા કર્મણાં વ્યુષ્ટિઃ પુણ્યમાખ્યાનસંજ્ઞકમ્ ।
શ્રુતં પાદ્મં મહત્પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્

ગંધપુષ્પોપહારૈસ્તુ ન તુષ્ટિર્જાયતે તથા ।
દેવાનામિહ સર્વેષાં પુરાણશ્રવણાદ્યથા

સ્વર્ણરત્નાદિવસ્તૂનાં વસ્ત્રાણાં ચાપિ કૃત્સ્નશઃ ।
ગ્રામાણાં નગરાણાં ચ દાનાત્તુષ્ટિર્ભવેન્નહિ

યથા સ્યાદ્ધર્મશ્રવણાત્પ્રીતિઃ સર્વદિવૌકસામ્ ।
ઇતિહાસપુરાણાનાં શ્રવણે મુનિસત્તમ

તથા સ્યાન્મે મહાપ્રીતિઃ સાધ્યે સર્વાર્થકામિકે ।
કન્યાદાને મહાપ્રીતિર્મમ સ્યાન્મુનિસત્તમ

ન તથા રોચતે સા ચ યથા પુસ્તકવાચનાત્ ।
અથ કિં બહુનોક્તેન નાન્યત્પ્રીતિકરં મમ

પુણ્યાખ્યાનમૃતે વિપ્ર ગુહ્યમેતત્પ્રકીર્તિતમ્ ।
યશ્ચાયમપરો વિપ્ર ઇહાયાતો નરોત્તમઃ

સંગત્યાનુગતશ્ચાયં ધર્મશ્રવણમુત્તમમ્ ।
શ્રુત્વા ભક્તિરભૂદસ્ય શ્રદ્ધયા પરમાત્મનઃ

કૃત્વા પ્રદક્ષિણં તસ્ય વાચકસ્ય મહાત્મનઃ ।
એષ વિપ્રો મુનિશ્રેષ્ઠ દદૌ સ્વર્ણસ્ય માષકમ્

નાન્યદ્દાનં કદા ચક્રે લોભાવિષ્ટેન ચેતસા ।
પાત્રદાનાત્ફલપ્રાપ્તિસ્ત્વસ્ય જાતા ન સંશયઃ

ઇત્યેતત્કથિતં કર્મ આભ્યાં ચૈવ મહામુને

મહાદેવ ઉવાચ-
એતત્પુણ્યસ્ય માહાત્મ્યં યે શૃણ્વંતિ મનીષિણઃ ।
ન તેષાં દુર્ગતિઃ કચ્ચિજ્જન્મજન્મનિ જાયતે

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ઉત્તરખણ્ડે ઉમાપતિનારદસંવાદે શાસ્ત્રવ્યાખ્યામહિમાનામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ