પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.213

નારદ ઉવાચ-
એતન્મધુવનં તાત શિવે પરમપાવનમ્ ।
દેવરાજાય તુષ્ટેન સ્થાપિતા વિષ્ણુના પુરી

અત્ર વિશ્રાંતિનામેદં તીર્થં ત્રિભુવનોત્તમમ્ ।
વિવિદાં મુક્તિદં પુંસાં પવનં સાધુસેવિતમ્

નિત્યં વસતિ વિશ્વાત્મા વિષ્ણુઃ શ્રીકોલરૂપધૃક્ ।
અત્ર તીર્થોત્તમે પુણ્યે નૃપવિશ્રાંતિસંજ્ઞકે

બહુભિર્જન્મભિર્યેન વિષ્ણુરારાધિતઃ સદા ।
મરણં તસ્ય તીર્થેઽસ્મિન્જાયતે કિલ ભૂપતે

કાલિંદ્યા એવ કૂલે તુ દ્વિતીયં હરિણા કૃતમ્ ।
તીર્થે વિશ્રાંતિસંજ્ઞં તુ યત્ર કંસો નિપાતિતઃ

એતદ્દ્વયં સમં રાજન્ગુણૈર્વૈકુંઠદાતૃભિઃ ।
ભાગ્યોદયેન કેનાપિ લભ્યતે સકલાર્થદમ્

અથ તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં કથયામિ તવાગ્રતઃ ।
યચ્છ્રુત્વા સર્વતીર્થેષુ મજ્જનાલ્લપ્સ્યસે ફલમ્

હિમાચલોપત્યકાયાં કિરાતનગરે શુભે ।
બ્રાહ્મણો નામ કુશલો રાજન્નાસીદ્દરિદ્રતઃ

તસ્ય પત્ની દુરાચારા દુરાચારનરે રતા ।
કર્મણા મોહયામાસ પતિં સા બંધકી વરા

પતિસ્તયા મોહિતસ્તુ ન નિવારયિતું ક્ષમઃ ।
તદાજ્ઞા તત્પરો દીનઃ ક્રયક્રીતૈવાભવત્

લોકા ઉપહરંતિ સ્મ તં દ્વિજં કુલટાપતિમ્ ।
ઉપહાસભયાત્સોઽપિ નિર્યયૌ ન ગૃહાત્ કુધીઃ

મહાર્હાણિ દુકૂલાનિ ભૂષણાનિ ચ સા દધૌ ।
જારૈર્દત્તાનિ દુષ્ટાત્મા હસિતાપિ ન લજ્જતે

વસ્ત્રં પુરાતનં દાસ્યાદુત્તીર્ણં યચ્છરીરતઃ ।
અવજ્ઞાપૂર્વકં દુષ્ટા સ્વભર્ત્રે સંપ્રયચ્છતિ

એવં તયા કુલટયા સોઽવજ્ઞાતં સ્વકઃ પતિઃ ।
નિતાંતં દુઃખમાપન્નો વિષમત્ત્વામૃતો નિશિ

સા ભીતા રાજતઃ પાપા હ્યનયાત્સ્વૈરિણી તદા ।
અનુયાસ્યામિ ભર્ત્તારમિત્યુવાચ મૃષા વચઃ

તયૈવં શિક્ષિતા સખ્યઃ સ્વકીયસ્તાં સમીપગાઃ ।
નિવારયામાસુરિતિ કથયિત્વા મહીપતેઃ

સખ્ય ઊચુઃ -
ભો મૃગાક્ષિ કિમર્થં તે ક્રિયતેઽનર્થ ઈદૃશ ।
યત્સુવર્ણનિભં કાયં ત્વં નાશયિતુમુદ્યતા

ભવત્યા કિં સુખં દૃષ્ટમમુષ્યા વ્યવસાયિનઃ ।
દરિદ્રસ્યાસમર્થસ્ય સખિ સ્વોદરપૂરિણઃ

પાલયૈનં સુતં બાલં ત્વદૃતે કોઽસ્ય પાલકઃ ।
મરિષ્યામો વયં સર્વા મૃતાયાં ત્વયિ સુંદરિ

ગૃહમેતદવેક્ષસ્વ સમુત્તિષ્ઠવરાનને ।
જીયાદયં તવ સુતોયસ્ત્રીભાવિસુખપ્રદઃ

વાંછંતિ બાંધવાઃ સર્વે ત્વદીયાસ્તવ જીવિતમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ નિજબંધૂનાં કુરુ ચિત્તં સમીહિતમ્

રુદંતિ તવ રાગેણ વયસ્યાઃ સકલાઃ સતિ।
નિજવાક્યપ્રદાનેન વારયૈતાઃ સુદુઃખિતાઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તાસાં દુષ્ટા સા ધર્મવિશ્રુતમ્ ।
ઉન્નમય્ય મુખં પ્રાહ શ્રાવયંતી સ્વબાંધવાન્

સખ્યુવાચ-
યુષ્માભિર્યદ્વચો ધર્મં પ્રોક્તં જાને ઋતં નનુ ।
તથાપિ સ્વપતિઃ સ્ત્રીભિર્માન્યો લોકદ્વયપ્રદઃ

યદુચ્યતે મયા વાક્યં ધર્મશાસ્ત્રસમન્વિતમ્ ।
તદ્વચઃ શ્રૂયતાં સખ્યો યુક્તં ચેદનુમોદત

યા સ્ત્રી નિધનમાપન્નં પતિમન્વેતિ તત્પરા ।
પાપાપિ સહ તેનૈવ સ્વર્ગે વસતિ સા ચિરમ્

સ્ત્રીભિઃ પતિર્ન હાતવ્યો નિર્ધનો રોગવાનપિ ।
જીવન્મૃતોઽનુગંતવ્યઃ શ્રુતિરેષા સનાતની

વિચિંત્યેતિ સ્વમનસિ સખ્યોન્વેમિ સ્વકં પતિમ્ ।
વર્તિષ્યતે સ્વભાગ્યેન કરિષ્યેઽહં કિમસ્ય વૈ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તાસ્તાસ્તયા સખ્યો દુષ્ટા દુષ્ટમતિપ્રદાઃ ।
ઊચુસ્તાં ધર્મવાક્યેન સમસ્તજનમોહિનીમ્

સખ્ય ઊચુઃ -
જહિ પૂર્વં હિ નઃ સુભ્રુ પશ્ચાદન્વેહિ વલ્લભે ।
સમસ્તાસ્ત્વદ્વિયોગં ન વયં સોઢું ક્ષમામહે

અસ્માંસ્તવ વિનિઘ્નંત્યા અનુયાંત્યાઃ સ્વકં પતિમ્ ।
ધર્મોઽલ્પપાપબાહુલ્યં સ્વર્ગપ્રાપ્તિસ્તુ કીદૃશી

જીવન્નયં પતિઃ સ્વીયઃ સાધ્વયં પ્રતિપાલિતઃ ।
યદુક્તં પતિપત્નીભ્યાં તત્ત્વયા વિહિતં સખી

યાવત્સ્વજીવનોપાયં વિધાતુમયમક્ષમઃ ।
તાવત્ત્વદીયભાગ્યેન જીવિષ્યતિ સુતસ્તવ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તા સા નિવવૃતે સ્વભર્ત્તુરનુયાનતઃ ।
સુતેન કારયામાસ તદા તદ્વિરતિક્રિયામ્

અથ કાલેન કિયતા સુતોપનયને મતિમ્ ।
કારયામાસ સા વિપ્રૈર્દત્ત્વા જારાર્પિતં ધનમ્

કૃતોપનયનઃ કુંડઃ સ તત્ત્વજ્ઞાનવાન્શિશુઃ ।
ગૃહાન્નિર્ગમ્ય સપદિ નારાયણપરોઽભવત્

સતાં સંગતિમાસાદ્ય ત્યક્ત્વા સ્વં પ્રાકૃતં વપુઃ ।
આરુરોહ નિજં લોકમપ્રાપ્યં યોગિભિશ્ચ તત્

અથ સા નિર્ગતે પુત્રે મનો દુઃખં ચકાર વૈ ।
તસ્મિન્નેવ દિને રાજન્ભૂયો જારૈઃ સહારમત્

ઇતિ તૈ રમમાણાયાં તસ્યાં જારૈઃ સમં નૃપ ।
સમાગતા જરા કાલે લાવણ્યમદનાશિની

ત્યક્તોપપતિભિર્દૃષ્ટા સા જરાગ્રસ્તવિગ્રહા ।
બભૂવ દૂતિકાન્યાસં કુલશીલવિનાશિની

તદા હ્યેકસ્ય વિપ્રસ્ય સવત્સાં ગામપાહરત્ ।
વિક્રીતા કિયતા રાજન્દ્રવ્યેણ નનુ સા તયા

તયેતિ ગમિતઃ કાલો દૂતિત્વેન કિયાન્નૃપ ।
પશ્ચાચ્છુષ્કરશરીરોઽસ્યા વિગુણઃ સમજાયત

તસ્યાઃ કુષ્ઠે સમુત્પન્ને ગલિતં હ્યંગપંચકમ્ ।
હસ્તૌ પાદૌ ચ નૃપતે પંચમા નાસિકા તદા

એવંભૂતા યદાહારં ન લભેત કુતશ્ચન ।
તદા તુ તત્રોદિતયા દાસ્યા સા નીયતા પણમ્

તત્ર સા પતિતા પાપા લોકાન્સંપ્રાર્થ્ય દીનયા ।
ગિરા ધિગિતિ કુર્વાણા ચક્રે સ્વોદરપૂરણમ્

તદિહાભ્યાસવર્ત્ત્યે કો દ્વિજઃ સર્વાગમાર્થવિત્ ।
તાં વિલોક્ય મહાવાગ્મી પ્રોવાચેદં વચો નૃપ

જનાનાં દુઃખદં પાપમિહલોકે પરત્ર ચ ।
તસ્માત્પાપં ન કર્ત્તવ્યં માનવૈર્દુઃખભીરુભિઃ

પાપં કૃત્વા જનો યસ્તુ પ્રાયશ્ચિત્તં કરોતિ વૈ ।
ન તદાચરિતે ભૂયો ન તત્ફલમવાપ્નુયાત્

યઃ કૃત્વા મુહુરેનાંસિ પ્રાયશ્ચિત્તં કરોતિ ન ।
તસ્યાસ્યા ઇવ પાપાયા ગતિરત્ર પરત્ર ચ

અનયા પાપસંઘાતો લોકેઽત્ર સમુપાર્જિતઃ ।
ઇહૈવ તત્ફલં ભુંક્તે ભોક્ષ્યતે નરકેઽપ્યસૌ

સર્વશાસ્ત્રેષુ દૃષ્ટં વૈ સર્વેષાં પાપકર્મણામ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ન ચ સ્ત્રીણાં વિન્મુખાનાં તુ કર્મણઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા સ દ્વિજશ્રેષ્ઠો નમસ્કૃત્ય રવિં યયૌ ।
વિષ્ણું સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય ભીતસ્તદવલોકનાત્

એવં સા દુઃખમાપન્ના ભુંજાના કર્મણઃ ફલમ્ ।
અર્જિતસ્ય સ્વયં રાજન્મૃતા કતિપયૈર્દિનૈઃ

ન તસ્યા અગ્નિસંસ્કારઃ સંજાતઃ પાપકર્મણઃ ।
આકૃષ્ય કેશે સા નીતા શ્વપચૈર્નગરાદ્બહિઃ

મરણાવસરે તસ્યા યમભૃત્યાઃ સમાગતાઃ ।
પ્રાપપ્ય યાતનાદેહં તાં નિન્યુર્ભાસ્કરેઃ પુરીમ્

સૌમ્યઃ સધર્મિણાં દેવઃ સાક્ષાદ્ગુહ્યસ્તુ પાપિનામ્ ।
તસ્યા વિલોકનાદ્ભૂયઃ સોપ્યભૂદ્વૈ પરાઙ્મુખઃ

ભૃત્યાનાજ્ઞાપયામાસ યમ એવ પરાઙ્મુખઃ ।
રૌરવે નરકે ઘોરે પાત્યતાં સા મયેરિતા

ઇત્યુક્તાસ્તે તદા ભૃત્યા નીત્વા તાં ઘોરરૌરવે ।
ન્યપાતયન્નધોવવક્ત્રાં સ્મરંતીં કર્મ યત્કૃતમ્

એકમન્વંતરં યાવત્સા સ્થિત્વા તત્ર રૌરવે ।
પશ્ચાદ્ગોધા સમુત્પન્ના શ્મશાને મૃતમાંસભુક્

તત્રાપિ સા વર્ષશતં લેભે દુઃખં સ્વકર્મણઃ ।
ફલં મૃતકમાંસે કુર્વત્યાહારમુત્કટમ્

એકદા સ મુનેઃ પુત્રો યોઽસ્યા કુક્ષૌ વ્યજાયત ।
વિપ્રયોનૌ સમાયાતઃ શ્મશાને તત્ર પર્યટન્

મુનિપુત્રસ્તુ તાં વીક્ષ્ય મૃતાનાં ક્રવ્યમશ્નતીમ્ ।
ધ્યાત્વા ક્ષણં સ્વમનસિ બુબુધે તાં સ્વમાતરમ્

સ ઉવાચાત્મનાત્માનં બુદ્ધ્વા તાં નિજમાતરમ્ ।
મુનિપુત્ર ઉવાચ-
એતાં તુ તારયામ્યદ્ય દુસ્તરાદ્દુઃખવારિધેઃ

અહો ન મુચ્યતે જંતુર્જાતપાપેન કર્મણા ।
આત્મનોપાર્જિતેનૈવ ભોગકાલાવધિં વિના

અસ્યાઃ કાલો વ્યતીયાય નિરયે માનવાભિધઃ ।
સાંપ્રતં ચ જનૈસ્ત્વત્ર વત્સરાણાં શતં ગતમ્

કિયદગ્રે ચ ભોક્તવ્યમેતયા પાપમુલ્બણમ્ ।
નારદ ઉવાચ।
ઇત્યાલોચ્ય પુનર્દધ્યૌ જ્ઞાનેનામીલ્ય ચક્ષુષી

દૃષ્ટ્વા તસ્યા ગતિં ઘોરાં પાપાયા દિવ્યચક્ષુષા ।
પુનરાત્માનમાદેહં સ દ્વિજપ્રવરો નૃપ

મુનિપુત્ર ઉવાચ-
અહો કલ્પશતેનાપિ નિસ્તારોઽસ્યા ન દૃશ્યતે ।
વિના સત્તીર્થમરણં શરણં વા રમાપતેઃ

અથવા પિંડદાનેન ગયાયાં મત્કૃતેન ચ ।
વિનાસ્યાઃ સદ્ગતિં નૈવ કલ્પકોટિશતૈરપિ

ન ઘટેત દ્વયં ચાસ્યા અસ્યાં યોનૌ કદાચન ।
તત્તીર્થવિષયે મૃત્યુઃ સેવાયાં શ્રીપતે રતિઃ

અસ્યા ઉદ્ધારહેતુર્વૈ મગ્નાયાઃ પાપસાગરે ।
ભવિતા મત્કૃતં શ્રાદ્ધં ગયાયા ચ હિત્રકમ્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાલોચ્ય સ ધર્માત્મા યયૌ સ્વપિતુરાશ્રમમ્ ।
આચખ્યૌ પિતરં સર્વં સ્વમાતુર્દુઃખકારણમ્

નિશમ્ય પુત્રવચનં માતૃદુઃખનિવેદકમ્ ।
ઉવાચ સ મુનિશ્રેષ્ઠઃ પુત્રં પ્રણતકંધરમ્

મુનિરુવાચ-
હે તાત માતરં સ્વીયાં શીઘ્રમુદ્ધર દુર્ગતેઃ ।
નયવિદ્ભૂપતિઃ શત્રોર્જયલક્ષ્મીમિવાહવે

ન તારયતિ યઃ પુત્રો માતરં પિતરં સ્વકમ્ ।
દુઃખાત્સ યાતિ નરકં યદિ તારયિતું ક્ષમઃ

સ્વપુત્રાત્પ્રાપ્ય પાનીયં પિંડાશ્ચ વરતીર્થકે ।
પિતરો નરકાત્સ્વર્ગં સ્વર્ગાદ્યાંતિ હરેઃ પદમ્

તસ્માદાશુ સમુત્તિષ્ઠ ગચ્છ ખાંડવકાનને ।
તત્રાસ્તિ યમુના પુણ્યા મુનિવર્યનિષેવિતા

તત્તીરેઽસ્તિ હરિપ્રસ્થં સર્વતીર્થમયં તતઃ ।
પુણ્યં મધુવનં તત્ર વિષ્ણુના સ્થાપિતં સ્વયમ્

તત્ર સ્નાત્વા તુ વિધિવત્કૃત્વા નિત્યક્રિયાં નિજામ્ ।
તામુદ્દિશ્ય કુરુ શ્રાદ્ધં સ્વપ્રસૂં ચ કુરુ ક્રિયામ્

ત્વયા તત્ર કૃતે શ્રાદ્ધે તસ્યાઃ સદ્ગતિમિચ્છતા ।
સા પ્રાપ્સ્યતિ હરેર્લોકં હિત્વા ગોધાંગમુલ્બણમ્

ગયાયાં પિંડદાનેન યત્ફલં તાત જાયતે ।
તતઃ શતગુણં પુણ્યં સદ્ભિર્મધુવને સ્મૃતમ્

ઇદાનીં વર્તતે તાત કન્યારાશિગતો રવિઃ ।
પુત્ર ગત્વા કુરુ શ્રાદ્ધં પૂર્વાનુદ્દિશ્ય બાંધવાન્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે ત્રયોદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ