પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.20

શ્રીમહાદેવૌવાચ-
હરિદ્વારં મહાપુણ્યં શૃણુ દેવર્ષિસત્તમ ।
યત્ર ગંગા વહત્યેવ તત્રોક્તં તીર્થમુત્તમમ્

યત્ર દેવા વસંતીહ ઋષયો મનવસ્તથા ।
યત્ર દેવઃ સ્વયં સાક્ષાત્કેશવો નિત્યમાશ્રિતઃ

પુરા પૂર્વં તુ ભો વત્સ તીર્થં જાતં મહત્તદા ।
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ દૂરતો યાતિ પાતકમ્

યત્ર ગંગા મહારમ્યા જાતા પુણ્ય વિશેષતઃ ।
વિષ્ણુપાદોદકી જાતા તચ્ચરણસ્પર્શનાત્તતઃ

ભગીરથેન ભો વિદ્વન્નાનીતા તત્ર માર્ગતઃ ।
ઉદ્ધારઃ પૂર્વજાનાં તુ કૃતસ્તેન મહાત્મના

નારદૌવાચ-
કોઽયં દેવ સમાખ્યાતો ભગીરથ મહાતપાઃ ।
યેન તીર્થં સમાનીતં લોકાનાં હિતકારણાત્

ગંગાતીર્થં મહત્પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।
લોકાઃ સર્વે વદંત્યેવમેતત્તીર્થોત્તમોત્તમમ્

ગંગાગંગેતિ યો બ્રૂયાદ્યોજનાનાં શતૈરપિ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

કથં તેન સમાનીતા કિં કાર્યં વદ સુવ્રત ।
મહાદેવ ઉવાચ-
યેન ગંગા યથાનીતા ગંગાદ્વારેઽતિશોભને

તત્સર્વં સંપ્રવક્ષ્યામિ ક્રમાનુક્રમયોગતઃ ।
પૂર્વમાસીદ્ધરિશ્ચંદ્રસ્ત્રૈલોક્યે સત્યપાલકઃ

રોહિતસ્તસ્યપુત્રોઽભૂદેકો વિષ્ણુપરાયણઃ ।
તસ્યાપિ ચ વૃકઃ પુત્રો ધર્મિષ્ઠઃ સત્પથિસ્થિતઃ

તસ્ય પુત્રઃ સુબાહુશ્ચ જાતોસ્મિન્વૈ કુલે તદા ।
તસ્ય પુત્રો ગરો નામ નાત્યંતં ધાર્મિકોઽભવત્

કદાચિત્કાલયોગેન દુઃખી જાતોઽત્ર કારણાત્ ।
રાજા તુ તત્ર દેશેન તર્જિતો ધર્મકારણાત્

સ્વકુટુંબં ગૃહીત્વા તુ ગતોઽસૌ ભાર્ગવાશ્રમે ।
રક્ષિતો ભાર્ગવેણાથ કૃપયા તત્ર વૈ તદા

તત્ર પુત્રો હ્યભૂત્તસ્ય સગરો નામ વૈ દ્વિજ ।
વવૃધે ચાશ્રમે પુણ્યે ભાર્ગવેણાભિરક્ષિતઃ

ઉપવીતાદિકં સર્વં ક્ષત્રિયસ્ય તદા કૃતમ્ ।
શસ્ત્રાણાં ચ તથાભ્યાસો વેદાનાં તુ તથૈવ ચ

આગ્નેયાસ્ત્રં તતો લબ્ધ્વા ભાર્ગવાત્સગરો નૃપઃ ।
જઘાન પૃથિવીં ગત્વા તાલજંઘાન્સહૈહયાન્

સશકાન્ પારદાંશ્ચૈવ જઘાન સ મહાતપાઃ ।
નારદ ઉવાચ-
માહાત્મ્યં સગરસ્યાથ વદ શંકર વિસ્તરાત્

મહાદેવ ઉવાચ-
સૂર્યવંશી મહારાજો વિખ્યાતઃ સ મહાબલી ।
ગરસ્ય વ્યસને તાત હૃતં રાજ્યમભૂત્કિલ

હૈહયૈસ્તાલજંઘાદ્યૈઃ શકૈઃ સાર્દ્ધં ચ નારદ ।
યવનાઃ પારદાશ્ચૈવ કાંબોજાઃ પહ્લવાસ્તથા

એતે પંચગણા બ્રહ્મન્હૈહયાર્થે પરાક્રમાન્ ।
હૃતરાજ્યસ્તતો રાજા સગરોઽથ વનં યયૌ

પત્ન્યાચાનુગતો દુઃખી સ વૈ પ્રાણાનવાસૃજત્ ।
તસ્ય પત્ની તુ કલ્યાણી સગર્ભા ચ વ્રતાન્વિતા

સપત્ન્યા ભાર્ગવસ્તસ્ય વૃતઃ પૂર્વં સુતેપ્સયા ।
સા તુ ભર્તૃચિતાં કૃત્વા વને તં પ્રરુરોદ હ

ઔર્વસ્તાં વારયિત્વા ચ ગરપત્નીં તુ નારદ ।
ન્યવેદયત તત્પુત્રં ધર્મિષ્ઠં સાત્વિકં પ્રિયમ્

નિવેદિતે તતો બાલે મરણાત્સા ન્યવર્ત્તત ।
તતો માસદ્વયે જાતે વવર્દ્ધૌર્વસ્ય ચાશ્રમે

જાતકર્માદિયોગશ્ચ ઔર્વેણ ચ તથા કૃતઃ ।
ઉપવીતાદિકં સર્વં જાતં તત્ર મહામુનેઃ

તત્ર વેદાદિકં સર્વં પઠિતં ચૌર્વયોગતઃ ।
અધ્યાપ્ય વેદશાસ્ત્રાણિ તતોઽસ્ત્રં પ્રત્યપાદયત્

આગ્નેયં તં મહાભાગ અમરૈરપિ દુઃસહમ્ ।
સ તેનાસુબલેનાજૌ બલેન ચ સમન્વિતઃ

હૈહયાન્વૈ જઘાનાશુ સંક્રુદ્ધઃ સ્વબલેન ચ ।
આજહાર ચ લોકેષુ સ ચ કીર્તિમવાપ સઃ

તતઃ શકાઃ સયવનાઃ કાંબોજાઃ પલ્લવાસ્તથા ।
હન્યમાનાસ્તદા તે તુ વસિષ્ઠં શરણં યયુઃ

વસિષ્ઠોઽપિ ચ તાન્કૃત્વા સમયેન મહાદ્યુતિઃ ।
સગરં વારયામાસ તેષાં દત્ત્વાઽભયં નૃપઃ

સગરઃ સ્વાં પ્રતિજ્ઞાંતુ ગુરોર્વાક્યં નિશમ્ય ચ ।
ધર્મૈર્જઘાન તાંશ્ચૈષાં વિકૃતત્વં ચકાર હ

અર્દ્ધંશકનાંશિરસો મુંડં કૃત્વા વિસર્જયત્ ।
યવનાનાં શિરઃ સર્વં કાંબોજાનાં તથૈવ ચ

પારદા મુંડકેશાશ્ચ પલ્લ્વાઃ શ્મશ્રુરક્ષકાઃ ।
એવં વિજિત્ય સર્વાન્વૈ કૃતવાન્ધર્મસંગ્રહમ્

સર્વધર્મજયી રાજા વિજિત્યેમાં વસુંધરામ્ ।
આશુ સંસ્કારયામાસ વાજિમેધાય પાર્થિવઃ

તસ્ય ચારયતઃસોઽશ્વઃ સમુદ્રે પૂર્વદક્ષિણે ।
વેલા સમીપેઽપહૃતો ભૂમિં ચૈવ પ્રવેશિતઃ

સ તં દેશં તદા પુત્રૈઃ ખાનયામાસ સર્વતઃ ।
નાશ્વં પ્રાપુસ્તદાતેવૈ ખન્યમાને મહાર્ણવે

તત્રૈકમાદિપુરુષં દદૃશુસ્તે ત્વરાન્વિતાઃ ।
તમાદિપુરુષં દેવં કપિલં જગતાં પ્રભુમ્

તસ્ય ચક્ષુઃ સમુત્પન્ન વહ્નિના પ્રતિબુધ્યતઃ ।
દગ્ધાઃ ષષ્ટિ સહસ્રાણિ ચત્વારસ્તેઽવશેષિતાઃ

હૃષીકેતુઃ સુકેતુશ્ચ તથા ધર્મરથોપરઃ ।
શૂરઃ પંચજનશ્ચૈવ તસ્ય વંશકરા દ્વિજ

પ્રાદાચ્ચ તસ્મૈ ભગવાન્હરિઃ પંચવરાન્સ્વયમ્ ।
વંશં મોક્ષં સુકીર્તિઞ્ચ સમુદ્રં તનયં વિભુઃ

સાગરત્વં ચ લેભેથ કર્મણા તેન તસ્ય વૈ ।
તમાશ્વમેધિકં સોઽશ્વં સમુદ્રાદુપલબ્ધવાન્ ।
આજહારાશ્વમેધાનાં શતં સ ચ મહાયશાઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ઉત્તરખણ્ડે વિંશોઽધ્યાયઃ