પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.21

નારદ ઉવાચ-
સગરસ્યાત્મજા વીરાઃ કથં જાતા મહાબલાઃ ।
વિક્રાંતાઃ ષષ્ટિસાહસ્રા વિજ્ઞાનેશ્વર તદ્વદ

શ્રીપાર્વતીપતિરુવાચ-
દ્વે પત્ન્યૌ સગરસ્યાસ્તાં તપસા દગ્ધકિલ્બિષે ।
ઔર્વસ્તાભ્યાં વરં પ્રાદાત્તોષિતો મુનિસત્તમઃ

ષષ્ટિંપુત્રસહસ્રાણિ એકા વવ્રે તરસ્વિનામ્ ।
એકા વંશધરં ત્વેકં યથેષ્ટં વરશાલિની

તત્રૈકા સુષુવે તુંબ્યાં પુત્રાન્શૂરાન્બહૂનથ ।
તે તુ સર્વેઽપિ ધાત્રીભિર્વર્દ્ધિતાસ્તુ યથાક્રમમ્

કપિલાનાં તુ દુગ્ધાનાં તેષાં તત્ર મહાત્મનામ્

તેનૈવ દુગ્ધયોગેન વવૃધુસ્તે મહાત્મનઃ ।
એકઃ પંચજનો નામ પુત્રો રાજા બભૂવ હ

તતઃ પંચજનસ્યાસીદંશુમાન્નામ વીર્યવાન્ ।
દિલીપસ્તનયસ્તસ્ય પુત્રો યસ્ય ભગીરથઃ

યસ્તુ ગંગાસરિચ્છ્રેષ્ઠામાનયામાસ સુવ્રતઃ ।
સમુદ્ર માનયિત્વૈનાં દુહિતૃત્વમકલ્પયત્

નારદ ઉવાચ-
કથં ગંગા સમાનીતા કિં તપસ્તેન વૈ કૃતમ્ ।
તત્સર્વં મે સમાચક્ષ્વ સુવ્રતોઽસિ દયાનિધે

મહાદેવ ઉવાચ-
પૂર્વજાનાં હિતાર્થાય ગતોઽસૌ હૈમકે ગિરૌ ।
તત્ર ગત્વા તપસ્તપ્તં વર્ષાણામયુતં તદા

આદિદેવઃ પ્રસન્નોઽભૂદ્યોઽસૌ દેવો નિરંજનઃ ।
તેન દત્તા ઇયં ગંગા આકાશાત્સમુપસ્થિતા

તત્ર વિશ્વેશ્વરો દેવો યત્ર તિષ્ઠતિ નિત્યશઃ ।
ગંગાં દૃષ્ટ્વાઽગતાં તેન ગૃહીતા જાહ્નવી તદા

જટાજૂટે ચ સંધાર્ય વર્ષાણામયુતં સ્થિતમ્ ।
ન નિઃસૃતા તદા ગંગા ઈશસ્યૈવ પ્રભાવતઃ

વિચારિતં તદા તેન ક્વ ગતા મમ માતૃકા ।
સ ધ્યાનેન વિચાર્યૈવં ગૃહીતા ચેશ્વરેણ તુ

તતઃ કૈલાસમગમત્સ તુ ભગીરથો નૃપઃ ।
તત્ર ગત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ હ્યકરોદુલ્બણં તપઃ

આરાધિતસ્તદા તેન દત્તવાનહમાપગામ્ ।
એકં કેશં પરિત્યજ્ય દત્તા ત્રિપથગા તદા

સ ગૃહીત્વા ગતો ગંગાં પાતાલે યત્ર પૂર્વજાઃ ।
અલકનંદા તદા નામ ગંગાયાઃ પ્રથમં સ્મૃતમ્

હરિદ્વારે યદાયાતા વિષ્ણુપાદોદકી તદા ।
તદેવ તીર્થં પ્રવરં દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્

તત્તીર્થે ચ નરઃ સ્નાત્વા હરિં દૃષ્ટ્વા વિશેષતઃ ।
પ્રદક્ષિણં યે કુર્વંતિ ન ચૈતે દુઃખભાગિનઃ

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનાં રાશયઃ સંત્યનેકશઃ ।
વિલયં યાંતિ તે સર્વે હરેર્દર્શનતઃ સદા

એકદા કેશવસ્થાને હરિદ્વારે હ્યહં ગતઃ ।
તસ્માત્તીર્થપ્રભાવાચ્ચ જાતોઽહં વિષ્ણુરૂપવાન્

યે ગચ્છંતિ નરશ્રેષ્ઠાસ્તે વૈ યાંતિ હ્યનામયમ્ ।
ચતુર્ભુજાસ્તુ તે લોકાઃ નરા નાર્યશ્ચ સર્વશઃ

વૈકુંઠં યાંતિ તે સર્વે હરેર્દર્શનમાત્રતઃ ।
મમાપ્યધિક તીર્થં તુ હરિદ્વારં સુશોભનમ્

તીર્થાનાં પ્રવરં તીર્થં ચતુર્વર્ગપ્રદાયકમ્ ।
કલૌ ધર્મકરં પુંસાં મોક્ષદં ચાર્થદં તથા

યત્ર ગંગા મહારમ્યા નિત્યં વહતિ નિર્મલા ।
એતત્કથાનકં પુણ્યં હરિદ્વારાખ્યમુત્તમમ્

ઉક્તં ચ શૃણ્વતાં પુંસાં ફલં ભવતિ શાશ્વતમ્ ।
અશ્વમેધે કૃતે યાગે ગોસહસ્રે તથૈવ ચ

તત્પુણ્યં લભતે વિદ્વાન્હરેર્દર્શનમાત્રતઃ ।
ગોહંતા બ્રહ્મહા ચૈવ યે ચાન્યે પિતૃઘાતકાઃ

એવંવિધાનિ પાપાનિ બહૂન્યપિ ચ વૈ દ્વિજ ।
વિલયં યાંતિ સર્વાણિ હરેર્દર્શનમાત્રતઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશતસહસ્રસંહિતાયાં ઉત્તરખણ્ડે ઉમાપતિ નારદ સંવાદેહરિદ્વાર માહાત્મ્યે ગંગોત્પત્તિપૂર્વકં હરિદ્વારમાહાત્મ્યં નામ એકવિંશોઽધ્યાયઃ