પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.177

શ્રીભગવાનુવાચ।
જનસ્થાને જડો નામ દ્વિજન્મા કૌશિકાન્વયી ।
હિત્વા જાત્યુચિતં ધર્મં વણિગ્વૃત્ત્યાં મનો દધે

વ્યસની પરદારેષુ દીવ્યન્નક્ષૈઃ પિબન્મધુ ।
મૃગયા નિરતો નિત્યં કાલમેવં નિનાય સઃ

ક્ષીણે વિત્તે તતો રાત્રૌ ચૌર્યામારબ્ધવાંસ્તતઃ ।
પ્રતિપેદે ધનં તેન યજ્વનાં યષ્ટુમર્થિનામ્

સ દૂરમગમત્તેન વાણિજ્યાયોત્તરાં દિશમ્ ।
કસ્તૂરિમગુરું કૃષ્ણં ચામરાંશ્ચંદ્રિકોજ્જ્વલાન્

ગૃહીત્વા વૃત્ય ચાનિન્યે પંચષાદધ્વયોજનાત્ ।
અથાપરસ્મિન્નહનિ પ્રિયાદર્શનદોહનિ

દૂરમધ્વાનમુલ્લંઘ્ય રવાવસ્તમિતે સતિ ।
ધ્વાંતે પ્રસર્પતિ સ્વૈરં દિશો દશ તરોસ્તલે

ગતો વશં સદસ્યૂનાં નિજઘ્ને તૈશ્ચ સત્વરમ્ ।
ધર્મલોપાદસૌ જજ્ઞે ઘોરશ્ચોગ્રતરો ગ્રહઃ

પિપાસિતો બુભુક્ષાર્તો લેલિહાનશ્ચ સૃક્કિણી ।
ઉર્ધ્વકેશોઽતિજંઘાલુઃ પૃષ્ટલગ્નોદરો મહત્

અસ્થિમાત્રશરીરોઽભૂદ્દુર્વૃત્તનયનો ભૃશમ્ ।
અત્રાંતરે સુતસ્તસ્ય ધર્માત્મા વેદકોવિદઃ

પર્યપાલયદત્યર્થં દિદૃક્ષુસ્તં તદાગમત્ ।
નિત્યમન્વેષયન્વાર્ત્તાં પાંથેભ્યો નોપલબ્ધવાન્

તતઃ કદાચિદાયાતે સહાયિનિ ચ માનવે ।
તસ્માદ્વિદિતવૃત્તાંતઃ શુશોચ પિતરં બહુ

તતો વિમૃશ્ય મેધાવી ચિકીર્ષુઃ પારલૌકિકમ્ ।
વારાણસીં સસંભારઃ સ ગંતુમુપચક્રમે

માર્ગે નિવાસાન્સપ્તાષ્ટૌ નીત્વા તસ્ય તરોસ્તલે ।
સંધ્યાં પ્રચક્રમે કર્તું યત્રાસ્ય નિહતઃ પિતા

તત્રાધ્યાયં સ ગીતાનાં તૃતીયં સંજજાપ હ ।
તતો ઘોરસ્વરસ્તત્ર વ્યોમમધ્યે પરામૃશત્

દદર્શ ઘોરમાકાશાત્પતંતં પિતરં તતઃ ।
વિસ્મયેન ભયેનાપિ વિકલીકૃતચેતનઃ

તેજસા ભૂયસા વ્યાપ્તમાલુલોકે પુરોઽમ્બરે ।
કિંકિણીકોટિસંકીર્ણં તેજસા વ્યાપ્તદિઙ્મુખમ્

વિમાનમગ્રતોઽપશ્યદ્દિવ્યમધ્યગ્રચેતનઃ ।
તત્રાપશ્યત્સમારૂઢં દિવ્યાભિઃ સ્ત્રીભિરાવૃતમ્

સંસ્તૂયમાનં મુનિભિઃ પિતરં પીતવાસસમ્ ।
પ્રણતસ્તં સમાલોક્ય યુયુજે તેન ચાશિષા

તતોઽપૃચ્છદિદં વૃત્તં સ ચ તસ્મૈ ન્યવેદયત્ ।
દુસ્ત્યજાત્કર્મણો વત્સ વપુષો પુણ્યકારણાત્

મોચિતોઽસ્મિ ત્વયા દૈવાદધ્યાયં જપતાંતિકે ।
તન્નિવર્ત્તસ્વ જપતઃ સાંપ્રતં ત્વામુપસ્થિતમ્

વારાણસીં યદર્થં યત્તદનુષ્ઠિતમાત્મનઃ ।
શ્રીભગવાનુવાચ।
એવમુક્તઃ સ ચ પ્રાહ પિતરં દીપ્તતેજસમ્

સુત ઉવાચ।
હિતં મમાનુશાધિ ત્વં કાર્યમન્યન્મયાનુ કિમ્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ।
તતઃ પ્રાહ પિતા પુત્રં કાર્યમેતત્ત્વયાનઘ

યન્મયાચરિતં કર્મ ભ્રાત્રા મમ તુ તત્કૃતમ્ ।
સ યાતો નરકં ઘોરં તં મોચયિતુમર્હસિ

અન્યે મદન્વયે યે વૈ નિરયં પ્રતિપેદિરે ।
તે ચ મોચયિતવ્યાસ્તે ઇતિ મેઽસ્તિ મનોરથઃ

ઇત્યેવમુક્તઃ પુત્રસ્તં પુનઃ પ્રાહ કૃતાંજલિ ।
કર્મણા કેન તાન્સર્વાન્મોચયામિ તદાદિશ

એવં નિવેદિતો વાક્યં પિતા સુતમુવાચ હ ।
પિતોવાચ।
યેનાહં મોચિતો વત્સ તદનુષ્ઠાતુમર્હસિ

અનુષ્ઠાય તદુત્પન્નં તેભ્યઃ પુણ્યં સમુત્સૃજ ।
તતોઽહમિવ તે સર્વે પૂર્વે સંત્યજ્ય યાતનામ્

ગમિષ્યંત્યચિરેણૈવ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।
સ સંદિષ્ટોવદત્પુત્રો યદ્યેવં તાત નારકાન્

સર્વાનપિ વિમોક્ષ્યામિ યદિ તે રોચતે વચઃ ।
એવમસ્તુ શિવં ભૂયાદુપપન્નં મહત્પ્રિયમ્

ઇત્યાદિશ્ય પિતા પુત્રં યયૌ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્ ।
સોઽપિ તસ્માત્પરાવૃત્ત્ય જનસ્થાનં પ્રપદ્ય ચ

સુંદરસ્ય પુરઃ શૌરેશ્ચાલયે કાલમભ્યગાત્ ।
સ કુર્વાણોઃસમાદીનિ પિત્રા ચ યદુદીરિતમ્

ઉત્સસર્જ કૃતં પુણ્યં મોચયિષ્યન્સ નારકાન્ ।
અત્રાંતરે પદે વિષ્ણોર્યાતનાપદમીયુષઃ

નારકાન્મોચયિષ્યંતઃ કિંકરા યમમભ્યયુઃ ।
તેન તે પૂજિતાઃ સર્વે સત્ક્રિયાભિરનેકધા

કુશલં પરિપૃષ્ટાસ્તે સર્વતઃ સુખમૂચિરે ।
એમં સત્કૃત્ય મેધાવી પિતૃલોક મહેશ્વરઃ

હેતુમાગમને પૃચ્છત્તે ચ તસ્મૈ ન્યવેદયન્ ।
વિદ્ધિ કીનાશનાથ ત્વં શેષપર્યંકશાયિના

શૌરિણા પ્રહિતાનસ્માન્સમાદેષ્ટું ત્વદંતિકે ।
અસ્મન્મુખેન દેવસ્ત્વાં કુશલં પરિપૃચ્છતિ

નારકાન્પ્રાણિનઃ સર્વાન્વિમોક્તું ચ નિયચ્છતિ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય સમાદિષ્ટં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ

ન તેન મૂર્ધ્ના સંભાવ્ય દધ્યૌ કિંચન ચેતસા ।
વિમુક્તાન્નિરયાત્સર્વાંસ્તાન્વિલોક્ય મદોત્કટાન્

સ તૈરનુગતઃ સર્વૈર્વિષ્ણોરાયતનં તતઃ ।
યયૌ સ વરયાનેન યત્રાસ્તે દુગ્ધવારિધિઃ

તદંત ઉદિતાનેકસૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ ।
ઇંદીવરદલશ્યામમાલુલોક જગદ્ગુરુમ્

શય્યાફણિફણારત્નમરીચ્યામિશ્રતેજસમ્ ।
વિલોક્યમાનમાનંદનિર્ભરં પ્રીતમાનસમ્

ભાવાનુગૈર્દૃગાલીકૈઃ શ્રિયા પ્રેમ્ણેક્ષિતં મુહુઃ ।
યોગિભિઃ પરિતો જુષ્ટં ધ્યાનનિષ્પંદતારકૈઃ

સ્તૂયમાનં મહેંદ્રેણ પરાજેતું વિરોધિનઃ।
આમ્નાયવચસામંતે બ્રહ્મણો નિઃસૃતૈર્મુખાત્

મૂર્તિમદ્ભિર્વચોભિશ્ચ ગીયમાનં ગુણોત્કરમ્ ।
સંપ્રીતં ચાપ્યુદાસીનમપિ સર્વાસુ યોનિષુ

યોગસંચિતપુણ્યાનાં યૌગપદ્યેન જંતુષુ ।
વિલોકમાનમાત્માનમખિલં સચરાચરમ્

આમોદ્યન્નમાલોકૈરાત્માનં દીપ્તિપૂરિતૈઃ ।
આબિભ્રાણં વપુર્વ્યાપિ દ્યોતિતં ભોગિનસ્વિષા

ઇંદીવરદલશ્યામં જ્યોત્સ્નયેવ નભસ્તલમ્ ।
વિલોક્ય તં સ તુષ્ટાવ ધિયા બહુલયાનતઃ

યમ ઉવાચ।
નમઃ સમસ્તનિર્માણનિર્મલીભૂતચેતસે ।
વદ નોદ્ગીર્ણવેદાય વિશ્વરૂપાય વેધસે

બલવેગસુદુર્દ્ધર્ષ દાનવેંદ્ર મદદ્રુહે ।
નમઃ સ્થિતૌ ચ સત્વાય વિશ્વાધારાય વિષ્ણવે

નમઃ પાતકસંઘાત જિષ્ણવેઽખિલદેહિનામ્ ।
ઈષદુન્મીલલ્લાલાટનેત્રાગ્નિપ્રભવાર્ચિષે

ત્વં હિ સર્વસ્ય લોકસ્ય ગુરુરાત્મા મહેશ્વરઃ ।
વિસૃજ્ય વૈષ્ણવાન્સર્વાનતસ્ત્વમનુકંપસે

વ્યાપયન્નખિલં લોકં માયયા પરિબૃંહિતમ્ ।
ન તયા પરિભૂતોઽસિ ન ચ તત્પ્રભવૈર્ગુણૈઃ

અંતરાવર્તમાનોઽપિ ન તાભ્યામભિભૂયસે ।
દૃશા વિષયવર્તિન્યા નિગ્રહીતમના અપિ

તયા ફલાભિગામિન્યા આત્મન્યેવાભિલીયસે ।
ન તવાસ્તિ મહિમ્નોંતો યથા નિરવધિઃ સ્વયમ્

મૌનમેવાત્રયુક્તં મે વિષયોઽસિ કથં ગિરામ્ ।
ઇતિ સ્તુત્વા તતો વાક્યમિદમાહ કૃતાંજલિ

વિનિયોગાદમી યુક્તા દેહિનો નિર્ગુણા મયા ।
સમાદિશ યદન્યન્મે કાર્યમસ્તિ જગદ્ગુરો

ઇતિ વિજ્ઞાપિતસ્તેન તમાહ મધુસૂદનઃ ।
મેઘગંભીરયા વાચા સિંચન્નિવ સુધારસૈઃ

પાપાદુદ્ધાર્ય તે લોકો મયા સમયવર્તિના ।
ત્વયિ વિન્યસ્તભારોઽહં નાનુશોચામિ દેહિનઃ

તદાચર નિજં કર્મ પ્રયાહિ સ્વં નિકેતનમ્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ।
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે દેવઃ સોઽપિ સ્વપુરમાયયૌ

સોઽપિ સ્વજાતિજાન્સર્વાન્નિરયસ્થાનનેકશઃ ।
ઉદ્ધૃત્ય વરયાનેન વિષ્ણુલોકં યયૌ સ્વયમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતામાહાત્મ્યે સપ્તસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ