પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.176

શ્રીભગવાનુવાચ ।
આદિમસ્યૈવમાખ્યાનમુદીરિતમનુત્તમમ્ ।
શૃણુ માહાત્મ્યમન્યેષામધ્યાયાનામપીંદિરે

દક્ષિણસ્યાં દિશિ શ્રીમાનાસીદામ્નાયવાદિનામ્ ।
પુરે પુરંદરાહ્વાને દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ

અર્ચિતાતિથિરામ્નાતો વેદશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
આહર્તા ક્રતુસંઘાનાં તાપસાનાં પ્રિયઃ સદા

દેવાન્સંતર્પયામાસ હવ્યૈર્હુતવહં ચિરમ્ ।
ન ચોપલેભે ધર્માત્મા શાંતિમેકાંતિકીં તતઃ

નિઃશ્રેયસં સ જિજ્ઞાસુસ્તાપસાનનુવાસરમ્ ।
સિષેવે સત્યસંકલ્પાનનલ્પૈરેવ કલ્પકૈઃ

એવમાચરતસ્તસ્ય કાલે મહતિ ગચ્છતિ ।
મુક્તકર્મા તતઃ કશ્ચિત્પ્રાદુરાસીત્પુરા ભુવિ

અનુભૂતનિરાકાંક્ષી નાસાગ્રન્યસ્તલોચનઃ ।
શાંતચેતાઃ પરં બ્રહ્મ ધ્યાયન્નાનંદનિર્ભરઃ

પાદૌ તસ્યોપસંગૃહ્ય પ્રણતેનાંતરાત્મના ।
ચકાર વિધિવત્તસ્મૈ વિદ્વાનતિથિસત્ક્રિયામ્

તં ચ શુદ્ધેન ભાવેન પરિતુષ્ટં તપસ્વિનમ્ ।
પ્રણતઃ પરિપપ્રચ્છ નિર્વાણસ્થિતિમાત્મનઃ

સ તસ્મૈ કથયામાસ પુરેઽસૌ પુરનામનિ ।
મિત્રવંતમજાપાલમુપદેષ્ટારમાત્મવિત્

સ ચાભિવંદ્ય તત્પાદાવેત્યસૌ પુરમૂર્જિતમ્ ।
તસ્યોત્તરદિશોભાગે દદર્શ વિપુલં વનમ્

મારુતાંદોલિતાનેક કુસુમામોદસુંદરમ્ ।
ઉન્મત્તભ્રમરોદ્ગીત નાદાપૂરિતદિઙ્મુખમ્

તસ્મિન્વને સરિત્તીરે નિષીદંતં શિલાતલે ।
મિત્રવંતં દદર્શાથ સાનંદસ્તિમિતેક્ષણમ્

અપિ સ્વાભાવિકં વૈરં હિત્વાન્યોન્યં વિરોધિભિઃ ।
સત્વૈરાવૃતમુદ્યાને મંદસ્યંદનભાસ્વતિ

શાંતેષુ મૃગયૂથેષુ દશાનંદમનોજ્ઞયા ।
કૃપાનુવિદ્ધયા ભૂમિં નિષિંચંતમિવામૃતમ્

ઉપેત્ય વિનયેનામુમુન્મનાઃ પ્રીતમાનસઃ ।
કિંચિદાનમ્રશિરસા તેનાપિ સ તુ સત્કૃતઃ

ઉપતસ્થે તતો વિદ્વાન્મિત્રવંતમનન્યધીઃ ।
સમાપ્તધ્યાનકાલં સ પર્યપૃચ્છત્સમાહિતઃ

દેવશર્મોવાચ।
આત્માનં વેત્તુમિચ્છામિ તદમુષ્મિન્મનોરથે ।
લબ્ધસિદ્ધિમુપાયં મામુપદેષ્ટું ત્વમર્હસિ

શ્રીભગવાનુવાચ।
પરામૃશ્ય ક્ષણં સોઽપિ મિત્રવાનિદમબ્રવીત્ ।
મિત્રવાનુવાચ।
વિદ્વન્વિદ્ધિ પુરાવૃત્તમુચ્યમાનમિદં મયા

અસ્તિ ગોદાવરીતીરે પ્રતિષ્ઠાનાભિધં પુરમ્ ।
તત્ર દુર્દમનામાસીદન્વયે ચ મનીષિણામ્

તત્રાસ્તિ વિક્રમો નામ સેવ્યમાનો મહીપતિઃ ।
દાનાનિ પ્રત્યહં ગૃહ્ણન્વર્ત્તતે ઉદરંભરઃ

કાલેન કાલપાશેન બદ્ધાનીતો યમાલયમ્ ।
નિરયેષુ સમગ્રેષુ યાતના અનુભૂય ચ

કસ્મિંશ્ચિત્સ કુલે જાતો દુર્વૃત્તાનાં દ્વિજન્મનામ્ ।
ભવાંતરાનુવર્તિન્યા વિદ્યયા સ પુરસ્કૃતઃ

ઉપયેમે દુરાધર્ષાં કન્યકામધમે કુલે ।
કાલેન સા વયો હિત્વા શૈશવં યૌવનં યયૌ

પીનસ્તની ચ સુશ્રોણી મદવિહ્વલલોચના ।
પતિં ન સેહે દુર્વૃત્તં ચકમે સ્વપતીન્પરાન્

વૃત્તિમાહર્તુકામસ્મિન્નિર્ગતા સા પુરાદ્બહિઃ ।
સંગતા કામુકેનાસૌ ચિરં ચાંડાલજન્મના

દધે ગર્ભમસૌ તસ્માત્સા ચ કન્યોપપદ્યતે ।
સૈવ ભાર્યાપિ તસ્યાસીત્પૂર્વપાપપ્રસંગતઃ

સૈવ વૃદ્ધા તતઃ કાલે ડાકિની સમજાયત ।
કુસંગાત્કુમતિર્જાતા દુષ્ટનારીપ્રસંગતઃ

ચખાદ વ્યાધિતં વ્યાધમસૃગાસ્વાદલાલસા ।
ભ્રમંતી વિપિને ઘોરે જનૈર્દૃષ્ટ્વા બહિષ્કૃતા

પરેતલોકમાસાદ્ય વ્યાધૌ વ્યાઘ્રોઽભ્યવર્ત્તત ।
નરકાન્દારુણાન્ભુક્ત્વા જીવહિંસા પ્રભાવતઃ

સાપિ કાલેન દુષ્ટાત્મા મૃત્યુવેગમુપાગતા ।
નિરયાનેત્ય દુર્દ્ધર્ષાનજાજાયત મદ્ગૃહે

તામન્યા અપ્યહં વિદ્વન્પાલયન્કાનનાંતરે ।
અપશ્યન્દ્વીપિનં ઘોરં જિઘાંસંતમિવાખિલમ્

સમાલોક્ય તમાયાંતં ભયેન પ્રપલાયિતમ્ ।
અજાયૂથં પરિત્યજ્ય મયા મરણભીરુણા

ઉપદુદ્રાવ સ દ્વીપી પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્ ।
અજા તુ તત્સમીપેઽગાત્સત્વરં સરિદંતિકે

તત્ર સા ભયમુત્સૃજ્ય હિત્વા વૈરમનર્ગલા ।
અવતસ્થે સ ચ દ્વીપી તૂષ્ણીમાસીદમત્સરઃ

તં તથાવિધમાલોક્ય સા વક્તુમુપચક્રમે ।
દ્વીપિન્નભીપ્સિતં ભુંક્ષ્વ માંસમુદ્ધૃત્ય સાદરઃ

નેયં ભવતિ તે બુદ્ધિઃ કથં વૈરમતિં ત્યજઃ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય તદા વાક્યં પ્રાહ દ્વીપી વિમત્સરઃ

સ્થાનેઽસ્મિન્મે ગતો દ્વેષઃ ક્ષુત્પિપાસા ચ નિર્યયૌ ।
ન પ્રાર્થયામિ તેન ત્વાં સમીપે સમુપસ્થિતામ્

સૈવમુક્તા પુનઃ પ્રાહ જાતાહં નિર્ભયા કથમ્ ।
કિમત્ર કારણં વેત્સિ યદિ મે વક્તુમર્હસિ

એવમુક્તઃ પુનર્દ્વીપી તામાહાજાં ન વેદ્મ્યહમ્ ।
પુરોગતમિમં પ્રષ્ટું મહાંતમિતિ નિર્ગતૌ

તાભ્યામુભાભ્યામાગત્ય પૃષ્ટોઽહં બહુવિસ્મયઃ ।
અહં ચ સહિતસ્તાભ્યામપૃચ્છં વાનરેશ્વરમ્

મયા પૃષ્ટઃ સ વિપ્રેદમબ્રવીત્સાદરં કપિઃ ।
શૃણુ વક્ષ્યામ્યજાપાલ વૃત્તમત્ર પુરાતનમ્

ઇદમાયતનં પશ્ય પુરોવનગતં મહત્ ।
અત્ર ત્ર્યંબકલિંગં હિ દ્રુહિણેન પ્રતિષ્ઠિતમ્

સુકર્માનામ મેધાવી પર્યુપાસ્તે તપશ્ચરન્ ।
વનપુષ્પાણ્યપાહૃત્ય સુરપૂજ્યં પુરોભવમ્

સંસ્નાપ્ય સરિદંભોભિઃ કેવલં કર્મણા વસન્ ।
કાલે મહતિ તસ્યાગાદતિથિઃ કશ્ચિદંતિકમ્

ઉપાહૃત્ય ફલાહારં સ તસ્મૈ પર્યકલ્પયત્ ।
તેનાતિથ્યેન સંપ્રીતઃ સુકર્માણમભાષત

કિમિદં કર્મણો મૂલં ફલં ભુક્ત્વા તુ તિષ્ઠસિ ।
ગતાનુગતયા વૃત્ત્યા કિં વા કેવલમીહસે

સ એવમુક્તઃ પ્રાયેણ પ્રીતેનાત્મવિદા તદા ।
પ્રત્યુવાચ વચઃ સ્પષ્ટમાત્મનો હિતમુત્તમમ્

વિદ્વન્ન વેદ્મિ તત્વેન ફલમેતસ્ય કર્મણઃ ।
બુભુત્સયા પરઃ શંભુઃ સેવ્યતે કેવલં યયા

ફલમેતસ્ય સેવાયાઃ પરિપાકં કપર્દિનઃ ।
યન્માંસમનુગૃહ્ણાસિ સંસ્પૃશ્યાત્મમનોરથમ્

તસ્યૈવં સૂનૃતં વાક્યં શ્રુત્વા પ્રીતસ્તપોધનઃ ।
દ્વિતીયમાલિલેખાઽસૌ ગીતાધ્યાયં શિલાતલે

આદિદેશાશુ તં વિપ્રં પઠનાભ્યસનાય ચ ।
ફલિષ્યત્યાત્મનઃ સ્વૈરં પરિતસ્તે મનોરથઃ

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે ધીમાન્પુરતસ્તસ્ય પશ્યતઃ ।
વિસ્મિતસ્તસ્ય ચાદેશાત્સોઽન્વતિષ્ઠદનારતમ્

તતઃ કાલેન મહતા ભાવિતાત્મા પ્રસન્નધીઃ ।
યત્રયત્ર ચચારાસૌ શાંતં તત્તત્તપોવનમ્

ન દ્વંદ્વબાધા નૈવ ક્ષુત્પિપાસા ન ચ વા ભયમ્ ।
તપસા તસ્ય જાનીહિ દ્વિતીયાધ્યાયજાપિનઃ

મિત્રવાનુવાચ।
એવમુક્તશ્ચ તેનાઽહં ખ્યાપયિત્વા પરાં કથામ્ ।
અનુજ્ઞાતપ્રસંનેન ચ્છાગીવ્યાઘ્રયુતોગમમ્

ગત્વા શિલાતલે પશ્યમધ્યાયં લિખિતં પઠેત્ ।
તસ્યૈવાવર્ત્તનાદાપ્તં તપસઃ પારમુત્તમમ્

તેન ત્વમપિ કલ્યાણ નિત્યમાહર્તુમર્હસિ ।
અધ્યાયં તેન તે મુક્તિરદૂરસ્થા ભવિષ્યતિ

દેવશર્મા સમાદિષ્ટસ્તેન મિત્રવતા સ્વયમ્ ।
અભ્યર્ચ્ય પ્રણતો ભૂત્વા પુરંદરપુરં યયૌ

તત્રાત્મવિદમાસાદ્ય દેવતાયતને ક્વચિત્ ।
વૃત્તમેતન્નિવેદ્યાદાવધ્યાયમપઠત્તતઃ

શિક્ષિતસ્તેન પૂતાત્મા પઠન્નધ્યાયમાદરાત્ ।
દ્વિતીયમાસસાદોચ્ચૈર્નિરવદ્યં પરં પદમ્

દ્વિતીયસ્યેદમાખ્યાનં કથિતં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
તૃતીયસ્યાથ વક્ષ્યામિ માહાત્મ્યમપિ ચેંદિરે

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ગીતા।
માહાત્મ્યે સતીશ્વરસંવાદે ષટ્સપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ