પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.154

સાભ્રમત્યાસ્તટે ગુપ્તં તીર્થં પરમપાવનમ્ ।
ખઙ્ગધારમિતિ ખ્યાતં કલૌ ગુપ્તં ભવિષ્યતિ

યત્ર પ્રસંગતઃ સ્નાત્વા પીત્વા વાપો યદૃચ્છયા ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો રુદ્રલોકે મહીયતે

યત્ર સાભ્રમતી પુણ્યા કશ્યપાનુગતા સતી ।
રુદ્રેણ હિ જટાજૂટે ધૃતા પાતાલગામિનઃ

ખઙ્ગધારેતિ વૈ નામ્ના રુદ્રસ્તત્રૈવ સંસ્થિતઃ ।
યત્ર સ્નાત્વા દિવં યાતાઃ પાપિનોઽપિ સુરેશ્વરિ

અત્રૈવોદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
કિરાતેન કૃતં યચ્ચ વ્રતં પરમદુષ્કરમ્

પાર્વત્યુવાચ।
કિં નામ વૈ કિરાતોઽભૂત્કિં તેન વ્રતમાહિતમ્ ।
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ યથાતથ્યેન કથ્યતામ્

નહ્યન્યો વિદ્યતે લોકે ત્વાં વિના વદતાં વરઃ ।
તસ્માત્કથય ભો દેવ સર્વં શુશ્રૂષણે હિતમ્

મહાદેવ ઉવાચ।
આસીત્પુરા મહારૌદ્રશ્ચંડો નામ દુરાત્મવાન્ ।
ક્રૂરઃ શઠો નૈષ્કૃતિકો ભૂતાનાં ચ ભયાવહઃ

જાલેન મત્સ્યાન્દુષ્ટાત્મા ઘાતયત્યનિશં તતઃ ।
ભલ્લૈર્મૃગાન્શ્વાપદાંશ્ચ કૃષ્ણસારાન્સશલ્લકાન્

ખગાન્નાનાવિધાંશ્ચૈવ વિધ્વા કાંશ્ચિત્પ્રપાતયેત્ ।
પક્ષિણો ઘાતયન્ક્રુદ્ધો બર્હિણશ્ચ વિશેષતઃ

લુબ્ધકો હિ મહાપાપો દુષ્ટો દુષ્ટજનપ્રિયઃ ।
ભાર્યા તથાવિધા તસ્ય પુંશ્ચલી ચ મહામયા

એવં વિહરતસ્તસ્ય બહુકાલો વ્યવર્ત્તત ।
એકદા નિશિ પાપીયાન્શ્રીવૃક્ષોપરિ સંસ્થિતઃ

કોલં હંતું ધનુઃપાણિઃ શરં સંયોજ્ય કાર્મુકે ।
એવં નિશા ગતા તસ્ય જાગ્રતો નિમિષસ્ય હિ ।
માઘમાસે સિતાયાં વૈ ચતુર્દશ્યાં નગાત્મજે

શ્રીવૃક્ષપત્રાણિ બહૂનિ તત્ર સંચ્છેદયામાસ રુષાન્વિતોઽપિ ।
શ્રીવૃક્ષમૂલે પરિવર્ત્તમાનં લિગં ચ તસ્યોપરિતાનિ પેતુઃ

શ્રીવૃક્ષપર્ણાનિ ચ દૈવયોગાત્જાતં ચ સર્વં શિવપૂજનં તત્

ગંડૂષકારિણા તેન સ્નપનં ચ મહત્કૃતમ્ ।
અજ્ઞાનિના ચ તેનૈવ પુષ્કસેન દુરાત્મના

માઘમાસે સિતે પક્ષે ચતુર્દશ્યાં વિધૂદયે ।
પુષ્કસો હિ દુરાચારો નિષ્પન્નો ગતકલ્મષઃ

તસ્ય ભાર્યા પ્રચંડા ચ આગતા તસ્ય સન્નિધૌ ।
નિરાશા ચ નિરાહારા યત્રાસૌ પુષ્કસઃ સ્થિતઃ

ન પ્રાપ્તઃ શૂકરસ્તેન મૃગોઽપિ મહિષોઽપિ વા ।
અશનાર્થં ચ તસ્યૈવ અન્નમાદાય ભામિની

તેન દૃષ્ટા પ્રચંડા સા આયાંતી ક્રૂરલોચના ।
સા તસ્ય ભાર્યા નદ્યાં વૈ જલમધ્યે પપાત હ

તાવત્તયોક્તશ્ચંડાત્મા એહિ શીઘ્રં ચ ભક્ષય ।
સમાનીતં ત્વદર્થં ચ મત્સ્યમાંસં મયાધુના

કૃતં કિં મૂઢ પૂર્વેદ્યુર્માંસં પાર્શ્વે ન દૃશ્યતે ।
નાશિતં ચ ત્વયા મૂઢ કુટુંબં લંઘતે તવ

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ચંડાયાશ્ચંડરૂપવાન્ ।
શિવરાત્ર્યુપવાસેન રાત્રૌ જાગરણેન ચ

શુદ્ધાંતઃકરણો જાતઃ સ્નાતું નદ્યાં શુચિવ્રતઃ ।
યાવત્સ્નાતિ સ દુષ્ટાત્મા તાવત્શ્વા તત્ર ચાગતઃ

શુના તદા ભક્ષિતં ચ સર્વં માંસં સુરેશ્વરિ ।
ચંડા પ્રકુપિતા તં ચ શ્વાનં હંતુમુપસ્થિતા

નિવારિતા હિ ચંડેન ચંડા પ્રકુપિતા તદા ।
ન હંતવ્યસ્ત્વયા ચૈષ કિમનેનાશુભં કૃતમ્

તયોક્તં ભક્ષિતં ચાન્નં અનેનૈવ દુરાત્મના ।
કિં ત્વં ભક્ષયિતા મૂઢ ભવિતાદ્ય બુભુક્ષિતઃ

પુષ્કસ ઉવાચ।
યચ્છુના ભક્ષિતં ચાન્નં તેનાહં પરિતોષિતઃ ।
કિમનેન શરીરેણ નશ્વરેણ ગતાયુષા

યે પુષ્યંતિ શરીરં વૈ સર્વભાવેન ભામિનિ ।
મૂઢાસ્તે પાપિનો જ્ઞેયા લોકદ્વય બહિષ્કૃતાઃ

તસ્માન્માનં પરિત્યજ્ય કામં ચાપિ દુરાત્મતામ્ ।
સ્વસ્થાભાવવિમર્શેન તત્વબુધ્યા સ્થિરા ભવ

અહમેતચ્છરીરં વૈ ખઙ્ગધારવ્રતેન ચ ।
ત્યક્ષ્યામ્યદ્ય વરારોહે કિં ચિરંજીવનેન મે

ઇત્યુક્ત્વા ખઙ્ગમાકૃષ્ય યાવદ્ભિનત્તિ કં સ્વકમ્ ।
આગતાશ્ચ ગણાસ્તાવદ્બહવઃ શિવનોદિતાઃ

વિમાનાનિ બહૂન્યત્ર આગતાનિ તદંતિકે ।
દૃષ્ટ્વા સ ચૈવ તાન્યેવં વિમાનાનિ ગણાંસ્તથા

ઉવાચ પરયા ભક્ત્યા પુષ્કસોઽપિ ચ તાન્પ્રતિ ।
કસ્માત્સમાગતા યૂયં સર્વે રુદ્રાક્ષધારિણઃ

સર્વે સ્ફટિકસંકાશાઃ સર્વે ચંદ્રાર્દ્ધશેખરાઃ ।
કપર્દિનશ્ચર્મપરીતવાસસો ભુજંગભોગૈઃ કૃતહારભૂષણાઃ

શ્રિયાન્વિતા રુદ્રસમાનવીર્યા યથાતથં ભો વદતોચિતં મમ ।
પુષ્કસેન તદા પૃષ્ટા ઊચુસ્તે રુદ્રપાર્ષદાઃ

ગણા ઊચુઃ।
પ્રેષિતાસ્મો વયં ચંડ શિવેન પરમેષ્ઠિના ।
આગચ્છ ત્વરિતો ભૂત્વા સસ્ત્રીકો યાનમારુહ

લિગાર્ચનં કૃતં યચ્ચ ત્વયા રાત્રૌ શિવસ્ય ચ ।
તેન કર્મવિપાકેન પ્રાપ્તોઽસિ પરમાં ગતિમ્

તથોક્તો વીરભદ્રેણ ઉવાચ પ્રહસન્નિવ ।
કિં મયા સુકૃતં ચીર્ણં પાપિના પુષ્કસેન હિ

મૃગયારસિકેનૈવ મૂઢેન ચ દુરાત્મના ।
પાપાચારોહ્યહં નિત્યં કથં સ્વર્ગે વસામ્યહમ્

કથં લિગાર્ચનં ચાદ્યા કૃતમસ્તિ તદુચ્યતામ્ ।
પરં કૌતુકમાપન્નઃ પૃચ્છામિ કૃપયા વદ

વીરભદ્ર ઉવાચ।
દેવદેવો મહાદેવો યો ગંગાધરસંજ્ઞકઃ ।
પરિતુષ્ટોઽદ્ય તે ચંડ સભાર્યસ્ય ઉમાપતિઃ

પ્રાસંગિકં ત્વયા ચાદ્ય કૃતમર્ચનમેવ ચ ।
કોલં નિરીક્ષમાણેન બિલ્વપત્રાણિ ચૈવ હિ

છેદિતાનિ ત્વયા ચંડ પતિતાનિ તદૈવ હિ ।
લિંગસ્ય મસ્તકે તાનિ તેન ત્વં સુકૃતી પ્રભો

તવૈવં જાગરો જાતો મહાવૃક્ષોપરિ ધ્રુવમ્ ।
તેનૈવ જાગરેણૈવ તુતોષ જગદીશ્વરઃ

છલેનૈવ મહાભાગ કોલસંદર્શનેન હિ ।
શિવરાત્રિદિનં વ્યાધ પ્રસંગેનાપ્યુપોષિતમ્

તેનોપવાસેન ચ જાગરેણતુષ્ટો હ્યસૌ દેવવરો મહાત્મા ।
તવ પ્રસાદાય મહાનુભાવો દદાતિ સર્વાન્વરદો વરાંશ્ચ

એવમુક્તસ્તદા તેન વીરભદ્રેણ ધીમતા ।
પુષ્કસોઽપિ વિમાનાગ્ર્યમારુરોહ ચ પશ્યતામ્

ગણાનાં દેવતાનાં ચ સર્વેષાં પ્રાણિનામપિ ।
તદા દુંદુભયો નેદુર્ભેરીતૂર્યાણ્યનેકશઃ

વીણાવેણુમૃદંગાનિ લાસ્યનાટ્ય યુતાનિ ચ ।
જગુર્ગંધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

ચામરૈર્વિજ્યમાનો હિ છત્રૈશ્ચ વિવિધૈરપિ ।
મહોત્સવેન મહતા હ્યાનીતઃ શિવસન્નિધૌ

પુષ્કસોઽપિ તદા પ્રાપ્તસ્તીર્થસ્નાન શિવાર્ચનાત્ ।
કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા ભક્ત્યા શિવાય પરમાત્માને

પુષ્પાદિકં ફલં ગંધં તાંબૂલાક્ષતમેવ ચ ।
યે પ્રયચ્છંતિ લોકેઽસ્મિંસ્તે રુદ્રા નાત્ર સંશયઃ

મહાદેવ ઉવાચ।
તદાપ્રભૃતિ તત્તીર્થં ખઙ્ગધારેતિ વિશ્રુતમ્ ।
એતત્તીર્થં કલૌ ગુપ્તં ભવિષ્યતિ સુરેશ્વરિ

માઘમાસેઽથ વૈશાખે કાર્તિક્યાં ચ વિશેષતઃ ।
સ્નાનં યેન પ્રકુર્વંતિ મુક્તાસ્તે નગનંદિનિ

વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ ભરદ્વાજોઽથ ગૌતમઃ ।
સ્નાનાર્થે વૈ સમાયાંતિ દેવં દ્રષ્ટું પિનાકિનમ્

ત્રિયુગે વર્ત્તતે લિંગં કલૌ નૈવ તુ પાર્વતિ ।
વિશ્વામિત્રેણ ઋષિણા દત્તશાપો હ્યહં તદા

પાર્વત્યુવાચ।
કથં શાપસ્તુ ઋષિણા દત્તશ્ચૈવ સુરેશ્વર ।
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો દેવ ન સંશયઃ

મહાદેવ ઉવાચ।
એકસ્મિન્સમયે દેવિ વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ ।
આગતઃ ખઙ્ગધારેઽસ્મિંસ્તીર્થે વૈ પરમાદ્ભુતે

સાભ્રમત્યાં કૃતસ્નાનો દર્શનં કૃતવાન્મમ ।
તત્ર તિષ્ઠતિ નિત્યં વૈ પૂજાં કુર્વન્નનેકધા

તત્ર કોઽપિ મહાદુષ્ટઃ કૌલિકઃ પાપરુપધૃક્ ।
માંસં દત્તં તદા તેન શિવસ્યોપરિ ભામિનિ

દૃષ્ટ્વા તદપિ માંસં ચ વિશ્વામિત્રોઽથ વૈ પુનઃ ।
અબ્રવીચ્ચ તદા તત્ર દુષ્કૃતં પાપિના કૃતમ્

ન દત્તસ્તસ્ય દંડો હિ શર્વેણ પરમાત્મના ।
તસ્માદહં હિ નિશ્ચિત્ય શાપં દાસ્યે ન સંશયઃ

વિચાર્યૈવં તદા તેન શપ્તોઽહં દેવિ વૈ તદા

અસ્મિન્કલિયુગે ઘોરે ગુપ્તસ્ત્વં ભવ સર્વથા ।
ઇતિ દત્વાથ વૈ શાપં ગતવાન્મુનિસત્તમઃ

તદા પ્રભૃતિ ભો દેવિ ગુપ્તોઽહં ઋષિશાપતઃ ।
મમસ્થાને વિશેષેણ પૂજનં કુરુતે યદિ

તેષાં હિ દુરિતં યચ્ચ નશ્યતે તત્ક્ષણાદપિ ।
મૃન્મયીં મામકીં મૂર્તિં કૃત્વા યે પૂજયંતિ વૈ

અત્ર સ્થાને વિશેષેણ મામકે તુ વસંતિ હિ ।
ખઙ્ગધારેશ્વર ઇતિ નામ્ના ખ્યાતઃ કલૌયુગે

કૃતે વૈ મંદિરં નામ ત્રેતાયાં ગૌરવઃ સ્મૃતઃ ।
દ્વાપરે વિશ્વવિખ્યાતઃ કલૌ ખઙ્ગેશ્વરઃ સ્મૃતઃ

દક્ષિણં ભાગમાશ્રિત્ય મમ સ્થાનં સુરેશ્વરિ ।
ઇતિ જ્ઞાત્વા તુ તત્રૈવ કૃત્વા મૂર્તિં સદા બુધઃ

પૂજનં કુરુતે નિત્યં વાંછિતં ફલમાપ્નુયાત્ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ લભતે માનવો ભુવિ

ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યં તથા વૈ ચંદનાદિકમ્ ।
યેઽર્પયંતિ હિ દેવેશિ લોકનાથે મહેશ્વરિ ।
ન દુઃખં તુ ભવેત્તેષાં સત્યં સત્યં વરાનને

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્રસંહિતાયામુઉત્તરખંડે ધારેશ્વરમાહાત્મ્યં નામ ચતુષ્પંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ