પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.155

મહાદેવ ઉવાચ।
ખડ્ગધારાદ્દક્ષિણતસ્તીર્થં પરમપાવનમ્ ।
દુગ્ધેશ્વરમિતિ પ્રોક્તં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

યસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દુગ્ધેશ્વરં હરમ્ ।
પુમાન્સદ્યો વિમુચ્યેત દુઃખાત્પાપસમુદ્ભવાત્

દધીચિના તપસ્તપ્તં સાભ્રમત્યાસ્તટે શુભે ।
ચન્દ્રભાગા મહત્પુણ્યં ગંગાયા સંગતા યતઃ

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં જપઃ પૂજા તપસ્તથા ।
સર્વમક્ષયતાં યાતિ દુગ્ધતીર્થપ્રભાવતઃ

પાર્વત્યુવાચ।
દુગ્ધેશ્વરસમુત્પત્તિં શ્રોતુમિચ્છામિ વૈ પ્રભો ।
મહિમા દુગ્ધતીર્થસ્ય કથ્યતાં ચ સુરેશ્વર

મહાદેવ ઉવાચ।
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે દૈત્યૈર્દેવાઃ પરાજિતાઃ ।
પલાયનપરા ભૂત્વા દધીચાશ્રમમાગતાઃ

મુક્ત્વા તત્રાયુધાન્યેવ ગતા દેવા દિશો દશ ।
પશ્ચાત્કોલાહલં શ્રુત્વા દધીચો દૈત્યસંભવમ્

પીતવાંસ્તાનિ શસ્ત્રાણિ જલેનાપ્લાય્ય ભાર્ગવઃ ।
કાલેન તે સુરાઃ સર્વે અસ્ત્રાણ્યાદાતુમુત્સુકાઃ

ગુરુણા સહિતાઃ સર્વે પરસ્પરમુદાન્વિતાઃ ।
નકુલૈઃ સહ સર્પાશ્ચ ક્રીડંતે તે પરસ્પરમ્

એવંવિધાન્યનેકાનિ સાશ્ચર્યાણિ તદાશ્રમે ।
પશ્યંતો વિબુધાઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ

દદૃશુસ્તે મુનિવરં આસનોપરિસંસ્થિતમ્ ।
યત્ર સાભ્રમતી પુણ્યા મિલિતા ચંદ્રભાગયા

વર્ચસા પરમેણૈવ ભ્રાજમાનં યથા રવિમ્ ।
વિભાવસુ દ્વિતીયં ચ સુવર્ચા ભાર્યયા સહ

યથા બ્રહ્માહિ સાવિત્ર્યા તથાઽસૌ મુનિસત્તમઃ ।
દૃષ્ટઃ સુરવરૈઃ સર્વૈઃ પ્રણિપાતપુરઃસરમ્

ઊચિરે તં તદા દેવા બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।
ત્વં દાતા ત્રિષુ લોકેષુ વિદિતઃ પૂર્વમેવ ચ

યાચ્ઞાર્થં ચ વયં સર્વે ત્વત્સકાશં સમાગતાઃ ।
ભયભીતા વયં સર્વેઽસ્ત્રાણિ નોદાતુ મર્હસિ

ઇત્યુક્તો મુનિવર્યોઽસૌ દેવાનાહ મહામતિઃ ।
પીતાનિ તાનિ ભો દેવા જલેનાપ્લાવ્ય મંત્રતઃ

તતો દેવાબ્રુવન્વિપ્રં દૈત્યાનાં નિધનાય ચ ।
દેહ્યસ્થીનિ ત્વરા વિપ્ર દત્તાનીતિ દ્વિજોઽવદત્

ઇત્યુક્ત્વા તાન્સ્વપત્નીં સ પ્રેષયામાસ ચાશ્રમમ્ ।
તદોવાચ દ્વિજો હૃષ્ટો દેવાન્સ્મિત્વા મહામતિઃ

પીતાનિ તાનિ ભો દેવા ગૃહ્ણીધ્વં ચ યથાતથમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા ચ દ્વિજો દેવિ યોગમાસ્થાય યોગવિત્

તતોબ્રુવન્સુરા વિપ્રં સ્મયં તં છલયા ગિરા ।
ત્વયિ જીવતિ ભો બ્રહ્મન્કુતોસ્થીનિ લભામહે

પ્રહસ્યોવાચ વિપ્રર્ષિસ્તિષ્ઠધ્વં ક્ષણમેકતઃ ।
સ્વયમેવ ચ ભો દેવાસ્ત્યક્ષ્યામ્યદ્ય કલેવરમ્

ઇત્યુક્ત્વા સ દ્વિજો દેવિ યોગમાસ્થાય યોગવિત્ ।
બ્રહ્મલોકં ગતઃ સદ્યો યતો નાવર્ત્તતે પુનઃ

તતઃ સર્વે સુરાસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તં વિલયં ગતમ્ ।
ચિંતયંતઃ સુરગણાઃ કથં ચ વિશસામહે

સુરભિં ચાહ્વયામાસ તામુવાચ શચીપતિઃ ।
કલેવરં દ્વિજેંદ્રસ્ય લિહ ત્વં વચસા મમ

તથેતિ ચ વચો મત્વા તત્ક્ષણાદેવ લિહ્ય તત્ ।
નિર્માંસં ચ કૃતં સદ્યસ્તયા ધેન્વા કલેવરમ્

જગૃહુસ્તાનિ ચાસ્થીનિ ચક્રુઃ શસ્ત્રાણિ વૈ સુરાઃ ।
તસ્ય વંશોદ્ભવં ત્વસ્ત્રમાસીદ્બ્રહ્મશિરસ્તથા

શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ કૃત્વા તે મહાબલપરાક્રમાઃ ।
યયુર્દેવાસ્ત્વરા યુક્તા વૃત્રઘાતનતત્પરાઃ

તતઃ સુવર્ચા તુ દધીચપત્ની સંપ્રેષિતા યા સુરકાર્યસિદ્ધયે ।
વિલોકયામાસ સમેત્ય તત્ર મૃતં પતિં દેહમથો વિશસ્તમ્

જ્ઞાત્વા તુ તત્સર્વમથો સુરાણાં કૃત્યં તદાનીં ચ ચુકોપ સાધ્વી ।
દદૌ તદા શાપમતીવ રુષ્ટા તદા સુવર્ચા ઋષિવર્યપત્ની

અહો સુરા દુષ્ટતરાશ્ચ સર્વે હ્યનેકશપ્તાશ્ચ તથૈવ લુબ્ધાઃ ।
તસ્માત્તુ સર્વે હ્યપ્રજા ભવંતુ સેંદ્રા સુરાદ્યપ્રભૃતીત્યુવાચ

એવં શાપં દદૌ તેષાં સુરાણાં સા તપસ્વિની ।
ઉપવિશ્યાશ્વત્થમૂલે સાભ્રમત્યાસ્તટે સ્થિતા

સગર્ભા સા સતી સાધ્વી સ્વોદરં વિદદાર હ ।
નિર્ગતો જઠરાદ્ગર્ભો દધીચસ્ય મહાત્મનઃ

સાક્ષાદ્રુદ્રાવતારોઽસૌ પિપ્પલાદો મહાપ્રભુઃ ।
પ્રહસ્ય જનની ગર્ભં ઉવાચ વચનં મહત્

સુવર્ચા તં પિપ્પલાદં ચિરં તિષ્ઠાસ્ય સન્નિધૌ ।
અશ્વત્થસ્ય મહાભાગ સર્વેષાં શુભદો ભવ

તથૈવ ભાષમાણા સા સુવર્ચા તનયં પ્રતિ ।
પતિં પ્રત્યગમત્સાધ્વી પરમેન સમાધિના

એવં દધીચપત્ની સા પતિના સ્વર્ગમાસ્થિતા ।
તે દેવાઃ કૃતશસ્ત્રાસ્ત્ર દૈત્યાન્પ્રતિ સમુત્સુકાઃ

આજગ્મુશ્ચેંદ્રમુખ્યાશ્ચ મહાબલપરાક્રમાઃ ।
કામધેનુઃ પ્રસુસ્રાવ યયૌ યત્ર દ્વિજઃ ક્ષયમ્

મુનેઃ પ્રભાવતો દુગ્ધં લિંગરૂપં વ્યજાયત ।
દુગ્ધેશ્વરમિતિ ખ્યાતં દેવિ સાભ્રમતી તટે

તદા પ્રભૃતિ તીર્થં હિ તન્નામ્ના પ્રથિતં ભુવિ ।
અતુલં યસ્ય માહાત્મ્યં શ્રવણાત્પાતકાપહમ્

યે શૃણ્વંતિ નરા ભક્ત્યા દુગ્ધેશ્વરસમુદ્ભવમ્ ।
તેઽપિ પાપવિનિર્મુક્તા યાંતિ રુદ્રપદં મહત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ઉત્તરખંડે દુગ્ધેશ્વરમાહાત્મ્યંનામ પંચપંચાશદધિક શતતમોઽધ્યાયઃ